Skip to main content

Full text of "De verborum significatione quae supersunt, cum Pauli epitome emendata et annotata a Carolo Odofredo Muellero"

See other formats


>%L         ' 


-*^*i 


X   A  / 


...  :*-\ 

■ 


S52S. 


-  -'■  4 


*  I 


*V'    . 


M      1 


f     7 a  U^l*o4'K<.r*-     rr»  JesUa    <<xco\f  -  ' 


i 


Book *F^ 


rff.     VexrTciyi  .    nM. 


SEXTI   POMPEI   FESTI 


UE  TERBORVI»!  SlttMIFICATIOtfE  QITAE  SUPERSUMT 


Cimi     PAIJLI      EPITOME 


EMENDATA    ET    MIOTATil 


€£S@£sQ-     Q®Q>WmmWQ)     MWWMMm®* 


VENECUfT    IiBPSIAE 

IN    LIBRARIA    WEIDM ANNI AN A. 

ANNO    MDCCCXXXIX. 


f.« 


406S 

a 


GUSTAVO    HUGONI 

ANTIQIXORUM    M1TCIORIJM    ET    STOPICIORUUI. 

IM  EYI»LA\A\UO  ROJ9IANOR17M  IURE  CITICI 

ALimtfO    ET    AEMUIiO 

lURISPRUBENTIAE     DOC TORI     QlTItfQITAftEMARIO 


CllRAS    mascè 

IM    HOC    AUREO    SE\TI    POMPEI    LIBELLO 

ROMMAE    AJVTIQUITATIS    FONTE    INEXMAITSTO 

POSITAS 

DEDICAT 

«RATA     PIETAS    GENERI. 


':Xì;.' 


PRilEFATIO. 


JtXaud  vercor,  ne  in  levitatis  crimen  incurram,  cum  statim  in  limine  buius  operis  affirmo,  Festi  de  verborum  signi- 
ficationc  reliquias  et  Pauli  epitomen  in  corutn  libroni  in  numero  esse,  quibus  recte  uti  non  possiti  t,  nisi  qui  eorum  genui- 
nam  formam  et  criticanti  condicioncm  diligcnter  cognoverint.  Neque  boc  adiicere  dubito ,  inde  quod  viri  docti  superiore 
sacculo  et  boc  nostro  adbuc  cam  rem  parum  attenderint,  in  scriptis  grammaticorum,  historicorum,  iurisconsnltorum  tantam 
pullulasse  errorum  scgetem ,  ut  iam  multa  opus  sit  vigilantia  ac  dilìgentia ,  qua  ulterius  ca  serpere  probibeatur.  Exempla 
sumam  a  paucis  bominibus  doctis ,  neque  ut  eorum  laudibus  obtrectem,  ncque  vanae  gloriolae  captandae  caussa,  sed  ad 
acucnda  quodammodo  boc  stimalo  lectorum  incorimi  studia  et  iudicia.  Ita  Aegidius  Forcellinus,  diligentissimus  bomo 
et  in  paucis  de  Latinis  literis  mcritus ,  non  solum  omnia  verba  ,  quae  in  Festi  fragmento  Ursinus  supplevit,  ipsi  Fcsto 
attribuere  solet,  velut  in  vv.  parade  provinciali!,  proiecta  sacra,  subsola ncac  etc:  sed  etiam  eum  vocabulorum  ordinem,  quem 
Ant.  Augustinus  in  Fcstum  induxit,  ab  antiquo  grammatico  institutum  eique  scripturac  formam  accommodandam  esse  putat, 
vclut  in  vv.  lapicidinae  et  pctcsso.  Hic  autem  error  ei  communis  est  cum  C.  L.  Scbneidero  nostro,  qui  eam  vocabulorum 
formam  probandam  existiniat,  cui  litcrarum  ordo  apud  Fcstum  congruat,  scilicct  novicius  i Ile  Automi  Augustini,  in  gram- 
matica Latinae  linguae  P.  I.  T.  II.  p.  102.  Dirbscnius  autem,  literatissimus  Ictus,  in  docto  et  laborioso  de  XII  tabulis 
opere  ita  solet  disputare  :  sic  legi  in  vulgatis  Festi  codicibus  manuscriptis  $  aliler  in  vetere  Scaligeri  libro  $  denique  codi- 
cem, cnius  scriptura  apud  Dacerium  proposito  sit,  haec  habere  (v.  p.  436.  526.)  :  quae  qui  leget,  nunquam  profecto 
suspicabitur ,  unum  tantum  ex  bominuin  memoria  innotuisse  Festi  codicem  manuscriptum.  Quid  quod  Niebubrius  è 
nuW)  qui  inter  acquales  nostros  acerrime  Festi  studia  ex  longo  situ  et  oblivione  suscitavit,  unicumque  illuni  Festi  codicem 
bene  novcrat,  de  glossa  municipium  in  Pauli  cxcerptis  ea  scripsit  (v.  in  boc  exemplari  p.  127.),  quae,  puto ,  non 
scripsisset,  si  codicis  fragmcntum  et  Pomponii  Laeti  scbedas  et  Pauli  excerpta  diligentcr  inter  se  contulisset.  Pluribus  non 
opus  est,  nec  tam  sum  ambitiosus ,  ut  boc  loco  etiam  mcos  quosdam  errorcs  ,  olim  curn  de  Etrnscorimi  rebus  seriberem 
commissos ,   commemorare    sustineam. 

Eam  ob  caussam  cum  iam  vebementer  optem  ,  ut  omnes,  qui  boc  libro  uti  velint,  ea  antea  cognoscant,  quae  maxime 
scitu  opus  est,  ut  cum  libro  nostro,  tum  ipso  Festo  Pauloque  recte  ulantur  :  in  bac  praefatione  ea  quam  poterò  pianissime 
et  simplicissime  cxplicabo.  Ita  autem  comparata  est  critica  grammaticorum  borimi  librorum  condicio ,  ut  ncque  ab  anti- 
quissima  et  genuina  eorum  forma,  neque  ab  ea,  quam  iidcm  recentioribus  temporibus  induerint,  disputandi  initium  facere 
possimus  :  sed  finn  uni  et  stabile  eius  disputationis  fundamentum  strui  nequeat,  nisi  primum  ea  monimenta,  quae  fontcs 
lcctionis  dicuntur,  quae  et  qualia  sint,  diligentcr  perspectum  babuerimus.  Itaque  dicam  primum  de  manu  scriptis  et  Festi 
et  Pauli  libris  :  deinde  ad  genuinam  eorum  librorum  formam,  quantum  Ceri  potest,  ascendam  :  bine  brevi  anfractu  revertar 

a 


II  PRAEFATIO. 

ad  pliilologiae  reccntioris  studia  in  iis  cmcndaudis  et  explìcandis  collocata  :  extrema  in  praefatione ,  quas  rationcs  ipsc  in 
ea  re  secutus  sim,  proli tcbor.  Quo  in  ordine  disponendarum  rerum  si  quis  elegantiam  desidcret,  is  rcputet  quaeso,  in 
universo  hoc  opere  institucndo  nulli  rei  consulcre  me  voluisse  nisi  utilitati  et  commodis  pliilologorum. 

C    A   P.       I. 
DE   MANUSCRIPTIS   FESTI   ET  PAULI   LIBRIS. 

§.  1.  Festi  de  verborum  significatone  librorum  unum  tantum ,  eumquc  valde  truncatum  codicem  manuscriptum  e 
mcdii  acvi  tencbris  emersisse  et  in  lucem  pliilologiae  esse  protractum,  certissimum  est.  Luculentissimuin  de  eo  libro 
testimonium  est  Antonii  Augii  stini,  quod  ex  31.  Verrii  Flacci  (/uae  extant  et  Sex.  Pompei  Festi  de  V.  S.  lib.  XX. 
Venetiis  31  D.  LX.  excerpo ,  ubi  in  Praefatione  de  31.  Verrii  FI.  et  Sex.  Pompei  F.  libris ,  postquam  de  Pauli  epitome 
dictum  est ,    ita  pergitur  : 

"•Is  liber  indoctis  viris  adco  placidi,  ut  prò  Festo  in  omnibus  bibliothecis  substitueretur.  XJnus  adhuc  ìiber  exlabat 
totius  cladis  superstes  5  sed  qnalis  victis  commilitonibus  et  occisione  occisis ,  miles  truncis  naribus ,  altero  ocuìo  effosso, 
mutilo  altero  braccìno  ,  eruribus  fractis  repit  alicunde.  Eius  libri  advecti  ut  ferunt  ex  Ilhjrico  ,  habuit  aliquas  pagellas 
Pomponius  Laetus ,  ut  Pius  ,  ut  Politianus  scripserunt  ;  maiorem  libri  partem  Manilius  Rallus.  Ab  Iris  Angelus  Politia- 
nus  librum  accepit,  agnovit,  et  exseripsit ,  et  ex  eo  in  centuria  versum  Catulli  emendare  temptavit.  Ab  eodem  Politiani 
exemplo  Petrus  Victorius  aliquot  locis  in  variis  lectionibus  vulgares  Festi  libros  emendare  doctissime,  ut  solet,  coepit. 
pervenerunt  ipsae  reliquiae  libelli  ad  Aldum  3Ianutium"  1),  et  quae  secuntur,  quibus  inferiore  loco  utemur.  Quodsi 
ipsius  Io.  Baptistae  Pii  et  Politiani  verba  rimamur  :  Pomponium  Laetum,  inde  colligamus  necesse  est,  non  solimi  aliquot 
codicis  pagellas,  sed  omnes ,  quotquot  ex  Hlyrico  advectac  fuerant,  Imbuisse ,  Manilium  Rallum  aulem  maiorem  tantum 
carum  partem  ab  eo  accepisse z).  De  Politiani  sebedis  ex  utraque  parte  exseriptis  multa  narrat  Victorius  in  Varr.  lectt. 
XVII,  2.,    quae  operae   pretium   est  ipsius  verbis  adscribere: 

(iCum  supra  ipse  ajffirmarim  me  librum  habere  Sex.  Pompeii,  exscriptum  de  antiquissimo  exemplari,  totani  rem 
accuratius  ut  fides  eius  auctoritasque  augeaturs  commemorare  volo.  Angelus  Politianus  in  LXXIII.  capite  3Iiscellaueo- 
rum  ,  narrat  se  Romae  accepisse  a  3Ianilio  Rullo  fragmentum  quoddam  Sex.  Pompeii,  sanequam  vetustum:  nonuullas- 
que  itidem  pagellas  eiusdem  exemplaris  a  Pomponio  Laeto,  quae  omnia  ut  ostendit  Mie,  cum  desci'ipsisset,  paucis  abitine 

1)  In  margine  Ant.  Augustinus  Lane  apposuit  annotationem  :  Ex  ait,  quae  in  codice  Qu.  IX,  7.  8.  de  Mamertinis ,  et  ex  schedis  Pom- 
Pio  in,  annoi,  post.   c«.  XVI.     Ex  Politici,   eent.  I.   cap.  LXXIII.     Ex  ponii,    Qu.  Vili,   13.,  de  manticulis  leguntur. 

Pet.  Vie.  lib.  XVII.  cap.II.  Var.  leel.  et  lib.  XVIII.   ea.  VII.   et  alibi.  Politiani    verba,     ut    potissima    tantum    excerpam  ,    kace    suut  : 

—    De  Catulli  versu  a  Politiano  Festi    suLsidio    emendato   t.   annot.   ad  Ostendit  mihi  liomae  abhinc   ijuadriennium  (scripsit  ea  a.  1489 .J   Mani- 

t.  suppcrnati,  p.  305.     Qu.  XIV,   10,  .15.  Ki«  Rallus  Graecus  homo,  sed  Latinis  literis    udprùne    excultus,    frag- 

2)  Io.  Bapt.  Plus  in  annoti,  postcrioribus  e.  16.  (in  Gruteri  mentimi  quoddam  Sex.  Pompei  Festi  (nani  ita  erat  in  titillo)  sanequam 
Lampade  T.  I.  p.411.)  Mediolani  narrat  se  usum  esse  Pompei  Festi  vetustum  ,  sed  pleraque  mutilatimi,  praerosumque  a  muribus.  .  .  , 
codice  pervetusto  et  oh  hoc  fedelissimo,  qui  ex  Hlyrico  Pomponio  Laeto  Nonnullas  quoque  ex  eodem  fragmento  Pomponius  Laetus ,  vii-  antiqui- 
extra  ingenti  aleam  posilo  fuerit  oblatus.  Idem,  e. 31.  p.  432.  et  e.  111.  tatis  et  litcrarum  bonarum  consullissimus,  sibi  pagellas  retinuerat, 
p.  512.,    In    integris  Pompeii  codicibus   (sic  ait,    parum  exacte)  ea  esse  quas  itidem  legendas  mihi  deseribendasque  dedit. 


PRAEFATIO.  HI 

annis  ego  incidi  in  adversaria  quaedam  ipsius  in  taberna  libraria ,  qiùbus  continebantur  etiam  hae  réliquiae  Pesti ,  atqite 
emi ,  manti  Polìtiani  cognita,  tanta  tamen  ille  celeritate  in  scribendo  usus  fuerat,  literisque  adeo  minutis ,  ac  saepe 
etiam  per  notas  totis  vocibus  indicatisi  quod  sunm  propriumqne  hominis  erat,  cnm  huiuscemodi  ali  quid,  quod  ipsius 
tantum  usibus  servirei,  in  commentariis  adnotaret ,  ut  vix  intelligi  possint.  illic  igitur  ita  ut  o stendi ,  legitur"  x).  Ex 
altero  loco,  quo  Victorìus  cadem  Politiani  excerpta  memorata  Var.  lectt.  XVIII,  7.,  intelligi  tur  omnia  in  iis 
oin issa  frisse,  quae  in  extcriore  pagellarum  parte,  igne  iam  tum  consumpta,  lcgebantur$  narrai  enim  statini  post  scraptas 
niulìcres  (v.  p.  333.    Qu.  XV,  5,  29.)    glossam    de  sexagcnariis    sic    in    iis    schedis    fuisse  lectam  :  Sexagenarios 

per  Jlumen  ac  mare  in  patriam  remitteretur.  Sunt  qui  dicant  etc.  Itaque  omnia  deerant, 
quae  in  his  nostris  cxemplaribus  in  pp.  333.  334.  exterioribus  leguntur,  praeter  extrema  verba,  quae  Politianus  recepii, 
quod  ca  ad  sexagenarios  spedare  intellexit 2).  Comperior,  etiam  mine  Monaci  inter  Victoriauas  copiàs  cxemplar  esse 
Festi  ab  Aldo  excusi ,  a  Victorio  ad  codicis  excmplum  correctum  :  ncc  tamen  codicela  ipsum  Victorio  praesto  fuisse ,  sed 
àlias  tantum  Politiani  sebedas ,  et  ex  Victorii  ipsius  testimonio  prolato  colligo  et  inde ,  quod  correctioncs  docti  Itali  cum 
libro  manuscrìpto  non  cxacte  congruunt  :  vclut  ca  quae  Leon  hard.  Spenge  1.  in  C.  Caecilii  Statii  fragmentis  p.  14.  ap- 
posuit,    confcrenda  cum  Festo  nostro  p.  281.    Qu.  XIII,  17,  30.  v.  reluere. 

Politiani  schedarmn ,  eorumque  quae  Victorius  inde  excerpsit,  magnimi  sane  esset  prctium,  si  Manila  Halli  codex 
non  amplius  extaret:  nunc  fere  nullum  est,  cum  et  Antonius  Augustinus  codiccin  manuscriptuin  describendum  curaverit, 
et  Ursinus  eundem  yersibus  et  pagcllis  inter  se  respondentibus  exprcsserit,  et,  quod  maximum  est,  idem  in  bibliotheca 
Farncsiana  ctiamnum  extet.  Ant.  Augustinus  unde  cum  librimi  acceperit ,  ita  indicat  :  iiHabuimus  autem  hoc  monumen- 
tum  antiquitatis ,  ex  locupletissima  bibliotheca  amplissimi  viri  Rainutii  Farnesii  Cardinalis ,  cui  propter  singularem  bona-* 
rum  literarum  amo  rem ,  ingeniumque  praeclarum ,  atque  in  utraque  lingua  maximos  progressus ,  et  non  vulgarem  erudi- 
tionem ,  a  Michaele  Silvio  Cardinali  ex  testamento  relictum  esf"  3).  Ad  hunc  autem  Michaelem  Silvium  qua  via  codex  a 
Manilio  Hallo  pervencrit,  nec  liquet,  nec  quaerere  iuvat.  Ursinus  codiccm,  quem  describendum  curavit,  vetustissimum 
exemplar  bibliothecae  Farnesianae  appellat.  Quo  autem  tempore  ea  bibliotheca  Parma  Neapolim  translata  est,  anno  1736., 
etiam  Festi  codex  co  migravit.  Nec  raro  ibi  a  peregrinantibus  viris  doctis  memorabatur:  excussuin  autem  esse  et  dili- 
genter  colla  tuia  a  quoquam  post  Ursinum ,  non  accepi ,  donec  vir  non  solimi  iuris  consultissimus ,  sed  totius  Romanae 
antiquitatis  apprime  gnarus ,  Eduardus  Boccking  Trevir  (qui  cum  Festi  denuo  recensendi  consilium  cepisset ,  mihi 
postea  auctor  fuit,  ut  in  co  munere  vices  suas  sustincrem),  doctissimum  iuvenem ,  nunc  in  Rhenana  Academia  collegam 
suina,  Ludovicum  Arndts,  permovit,  ut  hicme  excuntis  anni  MDCCCXXXHI.  codicern  eum  cum  Romano  Ursini 
cxemplari  conferret.  Quod  illc  tanta  cura  et  diligcntia  perfecit,  ut  lectionem  variautem  ab  ilio  cnotatam  maximum  operae 
nieae  in  Festo  collatae  subsidium  fuisse,   libentissimo  animo  agnoscam. 

1)  Spectat  interprctationem  voc.  Piscatori!  ludi  (p.  238.  Qu.  XII,  Append.  p.  398.  :  Eandem  bìbliothecam  (Farnesianam)  multis  Graceis  et 
S,  23.),  ubi  in  libris  tum  excusis  pisciculorum  maiorum  legebatur;  Latinis  item  codicibus  manuscriptis  auxit  Raynutius ,  eiusdem  Pauli 
sed  in  Politiani  sebedis  pisc.  vivorum ,  ut  legitur  in  ipso  codice  manu-  nepos  et  S.  JR.  E.  Cardinalis  sancti  Angeli  nuncupatus  ,  et  JFesto  Pom- 
scripto.  -0  tam  celebri   dec'oravit  ;    ìios  autem  libros  Michael  Silvius    et  S.  JR. 

2)  Easdem  Politiani  sebedas  Victorius  memorai  in  Varr.  lectt.  etiam  E.  Cardinalis  Viseus  et  ex  testamento  relic/uit.  De  eadem  re  accurate, 
I,  11.    V,  21.    XXII,  21.    XXV,  9.  qui  eius  lnos  est,    dixit  Blumius  in  Itin.  Ital.  T.  IV.  p.  14. 

3)  De   cadem  re  baec  scripsit  Angelus  Roccba ,    Bibliotb.  Apostol. 


IV  P  R  \  E  F  A  T  I  O. 

Rcpelìviinus  liìstoricam  huiiis  libri  manuscripti  memoriam ,  quam  poteramus  longìssime,  eoqne  eam  dcduximus ,  ut 
Iam  optimo  auctore  ,  Arndtsìo  ,  in  forma  et  condicione  codicis  describendis  liti  possimus.  Liber  vetcre  quodam  numero, 
Farncsianae  ut  videtur  bibliotbecae ,  84.  insignitus  est.  Idem  in  catalogo  Latinorum  bibliotliecae  Neapolitanae  codicnni, 
quem  Cataldus  lancili,  bibliotbecae  praefectus,  confecit,  reccnsetur  p.  2.  n.  3.  addita  armari!  et  loculi,  quo  repositus 
est,  nota  IV.  A.  3.  Cataldus  lancili  baec  de  eo  codice  scripsit  :  liLiber  haberi  potest  deseriptus  saeculo  XI.  vel  XII. 
lnest  pars  operis  Sexti  Pompeii  Festi  de  verborum  signifìcatione  .  .  .  Codex  iste  Me  ipse  est  Farnesinus  celeberrimus, 
quem  Fulvius  Ursinus  exseripsit  et  Bomae  edidit  anno  1581.,  utaue  hactenus  arguere  potuimus ,  magna  tum  jide  tum. 
industria"  Cui  laudi,  in  universum  non  iìiimeritae,  non  poterimus  tamen  quin  nonnulla  subducamus  (Cap.  III.  §.2.  ). 
Arndtsius  observavit,  librimi  compositum  esse  ex  XLI  foliis  membranae  formac  maioris ,  quorum  unumquodque  in  ntra- 
que  pagina  duos  contineat  scripturac  ordines  (quas  columnas  dicimus)  :  ita  confieri  columnas  CLXIV.  Omnium  autem 
exleriorum  columnarum ,  quae  marginem  foliorum  attingebant.  plusquam  dimidiam  partem  esse  combustam ,  ita  ut  in 
plcrisque  foliis  ìgnis  adirne  vestigia  offuscato  margine  demoustrentur.  Aliquot  tamen  in  foliis  ambustam  hanc  folii  partem 
cultro  esse  resectam,  ac  folii  nonidecimi  exteriorem  columnam  piane  esse  abscisam  (V.  in  hoc  esemplari  p.  265.  266.  Qu. 
XIII,  2.  3.).  Qua  in  condicione  libri  cuna  fieri  nequeat,  quin  margo  ambustus  usu  facile  deteratur,  Arndtsius  arbitratur, 
Ursini  tempore  non  paucas  bic  illic  litcras  superfuisse,  quae  post  evanuerint,  idem  tamen  fatetur,  interdum  Ursinnm  negli- 
gentia  ita  peccasse  videri,  ut  plures  litcras  poneret,  quam  in  codice  conspexisset  :  idque  saepius  factum  esse  quam  illud,  infra 
ostendemus  (Cap.  III.  §.  2.).  Praeter  ea  mala,  quae  diximus,  prima  octo  folia  (i.  e.  p.  153  .  .  .  182.  Qu.  IX,  1  .  .  .  32.), 
accepi ,  propria  laborare  miseria,  scriptura  ita  obliterata,  ut  saepc  vix  legi  possit  :  omnium  miserrime  babitum  esse  folii 
primi  rectum  latus.  Praeterea  membranam  non  raro  parvis  rimulis  sive  foraminibus  esse  maculatam ,  qualibus  maxime  in 
quaternionibus  XIV  et  XV.  video  literas  quasdam  intcrceptas  esse,    quae  Ursini  tempore  nominili  defecerant  x). 

Quod  attinet  ad  scribendi  genus ,  scriptura  inde  a  folio  nono  (Qu.  XI,  1.)  satis  nitida  et  luculcnta  est.  Compendia 
autem  scribendi  habet  non  panca  ,    quorum   praecipua  ex  variante   lectione  e  codice    enotata  apponam  : 

i JU- nms.3 t.H)  _  .    ,        .  .-   . 

lue.    tifai   -  eu   cum-  prim?  prunus.  it    iter. 

eli  -    cimnu$    —  , 

(ffixit)  -  7r_-  tgent    tergentur.  coeper2  coeperunt. 

m~ffi  —  cw  —  _  ,_^   . 

Tr"  _  auftUn. fcflJT  *  es*'  *d    *"  es*-  n    n011,  ^'  *"    duntaxat.  'mm   meminit. 

Z/[' uuI-'ìTm.  4.  qui.  &     quod.  q>     que.  £   per.  p  prae.  ^   prò. 

ds    deus.  gra    gratia.  g~fa  gloria.  nros   nostros. 

De  literamm  forma  monendum  videtur,  ae  scriptum  esse  e, ,  sed  saepe  etiam  ductum  illuni  omissum,  ac  maxime  prò  Graeci 
saepissime  greci  scriptum  esse,  quod  annotare  supervacaneum  babui.  Hinc  etiam  fit,  ut  conpssa  inveniatur  prò  compressa, 
quoniam  p  legebatur  pre.  Litera  autem  e  non  raro  aut  formam  babet  literae  i  similliniani,  aut  cum  ea  commutata  est, 
velut  Qu.  XI,  4,28.  reciptù  is  que,  striti  scriptum  est.  Contra  i  saepe  vix  distingi  potest  ab  /,  maxime  in  exitn  voca- 
bulorum    cius    formac  ut  Opilius. 

Distinguendis  sentcnliac  membris  duo  tantum  signa  inservire  accepi,  et  utrumque  plcrumque  incommodc  posi- 
tum    esse,   nisi    in    fine    articulorum.      Ubi  singulac  literae  prò    compendio    scripturae  sunt,    solcnt    eae   circumdalae   esse 

1)   Arndtsius  plurifcus  locis  indieat,    S   literam  initio  positam  esse  crosam  et  cum  ea  etiam  literas  in  eadem  pagella  apposita. 


PRAEFATIO.  V 

punctis  in  liunc  modani  :  '&,  i.  e.  Gaius,  et  'L',  i.  e.  liJjcr,    quod  in  antiquissimis  codicibus   manuscriptis  observari  con- 

*  m  • ,  „  ......  ..' 

stat.     Maiuscularum  literarum  nullus  usus  est,  nisi  in  initio  glossarum  ((juas  etiani  articulos  diccre  licebit),  quod  librarius 

non   semper  iusto  loco  posuit:    vclut   cum  vocabulum  Solla   p.  298.    Qu.  XIV,  4,  24.  magna  et  coloribns  distincta  litera  S 

insignivit.     Vcrsuum   in    singulis    pagellis    nunierus    pallini  est   XXXIII.  partiti!  XXXIV.  (Qu.  XII,  1.   usque  ad  XIII,  12. 

XIII,  21.  usque  ad  XIV,  12.    XIV,  21  -  XV,  32.)  ;    rcperiuntur    etiain   aliquot   in   pagellis   XXXV.   (Qu.  XIV,  13  - 19.)* 

Scripturae   genus  non   ubiquc    idem ,    scd  consimile  :   inde  a  Qu.  XIV,  5.  accepi    rudiores   inciperc  ductus ,    sicut  ea  parte 

etiam  versus  laxioribus  multo  literis  scriptos  esse  apparet. 

Aliquot  locis  etiam  prima  et  secunda  manus  in  codice  distiuguitur ,  velul  Qu.  XII,  20,  5.  XIV,  11,  33.  13,  35.: 
quibus  omnibus  secunda  correctoris  est,  non  admodum  periti.  V.  etiam  XIV,  4,  1.  Alioquin  bic  liber  ab  omni  inlerpo- 
lationis  labe  quam  maxime  immunis  esse  vidctur.  De  iis  rebus,  quae  potius  ortbograpbiae  tribui  solent ,  comraodius 
dicam  cap.  IV. 

Iam  boc  Farnesiano  codice  ita  utcndum  erit ,  ut  non  solimi  singultirmi)  rerum ,  quas  Festus  tradidit,  sed  etiam  uni- 
versi operis,  quod  reliquie,  certissima  inde  bauriatur  notitia.  Et  bacc  quidem  res  ita  administrari  potest,  ut,  quot  in  co 
codice  folia  excidcrint ,  computetur  ex  ambitu  earum  epitomes  a  Paulo  coufectae  partium ,  quibus  nibil  in  Festi  rcliquiis 
respondeat.  Equidcm  bac  via  raziocinando  et  computando  quo  usque  poteram  progrcssus  inveneram,  comparatis  maxime 
Pomponii  Laeti  sebedis,  constare  boc  fragmcntuni  ex  sex  quaternionibus,  ita  ut  inter  primum  et  sccuudum  uuus  exciderit  : 
praeterea  sccundi  quatcrnionis  deesse  sex  folia,  ultimi  unum.  Non  detinebo  autem  lectorem  ratiocinationibus  meis  enucleate 
exponcndis.  Etcnim  cum  non  dubitarem,  quin  ex  codicis  ipsius  forma  certissima  eius  rei  documenta  peti  possent  :  rogavi 
amicos  in  Italia  versantes,  ut  eius  rei  certain  mibi  procurarent  cognitionem.  Ac  Rudolpbi  Lepsii  comitati  ac  diligen- 
tiae  debeo,  quod  mine  codicis  quatcrnioncs,  quorum  etiam  numeri  in  fine  cuiusque,  ut  fieri  solct,  annotati  sunt,  summa 
fide  numerare  et  disponere  possum.  Dabo  bic  lectori  couspectum  quaternionum,  quotquot  iu  codice  Farnesiano  supersunt, 
cum  Ursini  exemplariuni  pagellis  comparatormn.  Quaterniones  autem  dico  in  ea  re  qualernas  membranas  ita  complicatas, 
ut  octona  folia,  senas  denas  pagellas  et,  cum  in  qua  vis  binac  sint  scripturae  columnae,  binas  et  tricenas  columnas  contineant. 
Qu.  IX.       coutinct     Festi   ab    Ursino   editi  p.  1  -  32. 

X.  decst. 

XI.  continet    duo  tantum    folia         p.  33  -  30.    37  -  40. 
exciderunt  sex  media. 

XII.  —     —        —        —  '       —         _  p.  41   -  72. 

XIII.  —    —        —        —        _        —  p.  73  -  104. 

XIV.  —    —        —        —        _        —        p.  105  - 136. 

XV.  continet  septem  folia       —         —         p.  137  -  164. 
excidit  tertium  follimi  inter   p.  144.  145.  Ursini. 

Quae    omnia    quam    concorditer   congruant   cum  Pauli    excerptis  :    ex  nostris    cxcmplaribus ,    quibus    Festum   et   Paulum  ila 
disposuimusj   ut  alter  alterimi  continuo  comitetur,    perspici  poterit  quam  facillimc. 

-i.  Sic  via  munita  etiam  scbedaruiu  Laeti  certiorem  nobis  parare  potcrimus  cognitionem  ,  quae  criticae  artis  in  boc 
scriptorc   exercendac    difficillima    est  provincia.      Pomponiuni  Laetum  primum  illas    membranas  ex   Illyrico  advectas    omnes 


VI  P  R  A  E  F  A  T  I  O. 

habnisse  x) ,  deinde,  cuoi  maiorem  partem  Manilio  Rallo  dedisset,  aliquot  retinuisse  pagellas,  supra  Io.  Baptista  Pio  et 
Politiano  auctoribns  ostendimus.  Non  aliac  sunt,  qnae  apud  Ursinum  post  Farnesiani  codicis  fragmentum  leguntnr: 
"Schedae,  quae  Pesti  fragmento  tletractae  apud  Pomponium  Laetum  extabant."  Idemque  in  fronte  notarum  Iiaec  de  iis 
tradii:  iiAb  eo  (fragmento)  separavimus  schedas  illas ,  quas  a  Manilio  Imbuisse  dicitur  Pomponius  Laetus  ,  quod  earum 
archetypum  exemplar  non  extet,  et  pars  altera  paginarum,  guae  margini  proximior  ab  igne  mutilata  fuit,  neglecta  ab  iis, 
qui  tane  fragmentum  descripsei'unt ,  in  praesentia  desideretur.  Quas  autem  nos  edidimus,  sunt  Ulne  quidem  e  doctissimi 
viri  exscriptae  chirographo,  aliis  editionibus-  non  modo  emendatiores ,  veruni  etiam  aliquot  locis  auctiores  ;  ut  si  qua 
praeter  haec  in  vulgatis  sint,  ea  piane  non  esse  Festi  credendum  sit ,  sed  e  Pauli  epitoma,  aut  aliunde  petita."  In  liis 
quod  Ursinus  eas  schedas  ab  eodera  codice  detractas  dicit,  cuius  fragmentum  superest,  de  co  nulla  esse  potest  dubitatio. 
Scbedae  enim  ita  comparatae  sunt,  ut  fragmentum  partim  praecedant,  partim  maximam  eius  lacunam  quae  est  inter  p.  32 
et  33.  Ursini  expleant ,  partim  id  continuent.  Etiam  boc  tantum  non  recte  Ursinus,  quod  eam  foliorum  partem,  quae 
igne  Tastata  crat,  negleetam  ab  iis  esse  dicit,  qui  schedas  descripserunt.  Quod  ita  ferme  se  habere,  cum  et  ipse  compa- 
randis  sebedis  cum  Paulo  intellexissem ,  facile  crat  singulos  Lacti  schedarum  articulos  in  iis  paginarum  colmimi»  dispo- 
nere,  in  quas  computato  lacunarum  ambila  inciderent.  Qua  computatione  didici,  odavi  quaternionis  Laetum  Imbuisse  sex 
folia,  amissis  iam  duobus  primis,  sed  et  illa  admodum  lacera  vel  maculata,  ita  ut  in  plerisque  pagellis  dimidia  tantum 
pars  legi  et  describi  potuerit.  Decimi  autem  quaternionis  omnia  superfuisse  folia,  ncque  haec  male  habita,  ita  ut  interior 
collimila  ubique  fere  integra  legi  potuerit.  Scxti  decimi  denique  quaternionis  piumini ,  sccundum ,  sextum  et  septimum 
folium  in  Laeli  manibus  fuisse,  eaque  sic  comparata,  ut  interiores  scripturae  columnae  fere  inlegrae  extarent  et  in  extc- 
rioribus  quoque  multa  possent  legi.  Unum  in  ca  re  miror  illud,  quod  ca,  quae  Ursinus  p.  196,  5  -  32.  habet,  in  exterio- 
rem  columnam  (Qu.  XVI,  27.^  incidimi,  et  interior,  quae  integrior  alias  esse  solct,  vacua  relinquitur.  Veruni  tameu  ea, 
quae  in  Qu.  XVI,  27.  posuimus,  bine  facile  removeri  nequeunt ,  partim  propter  Pauli  cpitomen  ,  partim  propter  crebras 
lacunas,  quales  in  exterioribus  columnis  esse  solent.  Quo  adducor,  ut  credam,  interiorem  huius  extremae  pagcllac  par- 
tem, quae  igne  vastari  non  poterat,  alio  casu  ila  foedatam  esse,  ut  a  Pomponii  Laclo  legi  ncquiret.  Ultra  sextum  deci- 
muni  quaternionem  codex,  cum  integer  esset,  non  videtur  fuisse  productus.  Itaque  tabula,  qua  modo  fragmenti  Farnesiani 
condicionem  illustrare  studuimus ,  sic  poterit  assumptis  schedis  expleri. 

Uns. 


Qu. 

Vili, 

col. 

9-32. 

Scbedae  Laeti 

p.  167  -  172. 

IX, 

— 

1  -32. 

Fragro.  Farn. 

1  -32. 

x, 

— 

1-32. 

Scbedae  Laeti 

172  -  187. 

XI, 

— 

1-4. 

28  -  32. 

Fragm.  Farn. 

33  -  40. 

XII, 

— 

1-32. 

—         — 

41  -  72. 

XIII, 

— 

1-32. 

—         — 

73  -  104. 

XIV, 

— 

1-32. 

—         — 

105  -  136. 

XV, 

— 

1-8. 

13  -  32. 

—         — 

137  - 164. 

XVI, 

— 

1-8. 

21  -  28. 

Scbedae  Laeti 

187  -  196. 

1)    Pomponius    Laclus ,    (juera    constat    eundem    esse,     cuius,    sub  velato  capite  sacrificabatur,  Pentium  voeabaiur  sacri/tutu*,    sic  a.. 

nomine  Iulii  Pomponii  Sabini,  piodierunt  commentarli  in  Virgilium,  in  Pompeius.     Sumpsit  baec  ,  sed  paulo  incuriosius  ,   e  Fcsto  Qu.  XIV,  38, 

bis   ad  Acn.  Ili,  405.  p.  340.   ed.  Bas.   1544.  sciipsil  :    Apud   lìomanos 


P  R  A  E  F  A  T  I  O.  VII 

Scheilas  Laeti,  quas  Ursinus  continuatas  plerumque,  ac  parvis,  non  ubique  ubi  opus  crat,  lacunis  distinctas  edititi, 
quod  ego  in  meis  excmplaribus  discerpere  iisque  codicis  columnis  assignare  ausus  sum ,  in  quibus  olim  cas  fuisse  inibì 
persuaseram  :  boc  ne  quis  vanum  et  inutile  artificium  putet,  reputet,  sic  non  solimi  operis  totius  formam  illustrar!,  sed 
ctiain  singuloruin  articulorum  fìilein  vel  confirmari  vel  attenuari.  Velut  quod  locus  iste  de  ninnilo ,  qui  apud  Ursinum  est 
p.  169,  17-22,  in  exteriorem  columnam  (Vili,  23.)  incidit,  eo  fidein  eius,  vel  sententiae  biatibus  et  erroribus  immixtis 
valde  attritam,  ctiain  uiagis  immillili  apparet.  Hic  et  ubicanque  ille ,  qui  Pomponii  Laeti  sebedas  descvipsit,  paululum 
in  exteriorem  columnam  evagatus  est,  ex  iis ,  quae  supcrerant ,  vocabulis  scntentiam  magìs  aucupatus  esse  videtur,  quam 
ipsa  verba  et  syllabas  religiose  reddidisse.  Caeterum  non  curavi,  ut  in  bac  sebedarum  disposinone  singuloruin  versuum 
quam  putarem  fuisse  in  codice  coudicionem  ,  ubique  ad  amussim  exprimcrem  :  quod  si  Tacere  voluissem  ,  longius  mibi  ab 
Aldo  et  Ursino  discedendum  fuisset,    quam  insti  tu  ti  mei  ratio  fcrebat. 

Una  est  Ursini  scntcntia,  ilio  quein  commentamur  loco  exposita,  quae  vereor  ne  probari  possit  :  quod  dicit,  si  quae 
praeter  sebedas  a  se  editas  in  vulgatis  sint,  ea  non  esse  posse  ex  sebedis.  Nani  neque  Ursinus ,  ncque  alius  eius  actatis 
V.  D.  ipsas  membranas ,  quas  Laetus  bulinerai ,  vidit  :  sed  cbirograpbum  tantum ,  ut  ait ,  babuit  a  doctìssimo  viro  (igno- 
ratur  autein,  a  quo)  exscriptum.  Poterant  autem  eae  sebedac,  quae  in  multorum  manibus  fuisse  videutur2),  ctiam  ab  aliis 
describi,  qui  iu  exterioribus  maxime  columnis  plura  sibi  legere  posse  vidercntur,  quam  Ursiniani  apograpbi  auctor  :  sicut 
et  bic  aliquot  locis  plura  reppcrit,  quam  qui  eum  in  eo  negotio  praecesserunt.  Significavimus  in  literis  T  et  V.  XII. 
glossas  :  l'ammodo,  Taliam,  Taepocon ,  Tartarino  ,  Tarn  e ,  Taurium ,  Termentum,  Tensam,  Tertium ,  Tutum,  F'eredis, 
Veliere^),  quas  Antonius  Augustinus  partirli  ab  Aldo  Manutio ,  partirli  ab  Acbille  Mafeo ,  et  ab  boc  quidem  plerasquc, 
sumpsit,  Ursinus  autem  ignorat:  oinncs  ita  comparatas,  ut  Festo  non  indignac  videantur,  dummodo  memincris,  omnia 
quae  ab  exlcriore  pagellarum  parte  su  in  pia  sunt,  interpolationis  labe  inagis  minusve  esse  affecta.  Ncque  aliud  iudicium 
fcrendum  videtur  de  glossa  Terelinatibus ,  p.  363.  Qu.  XVI,  6,  4.,  quam  Ant.  Augustinus  aliquot  verbis  pleniorem  babet, 
quam  Ursinus,    ex  ipso  codice,    ut  puto,    sed  panini  diligentcr  et  religiose  cxseriptis. 

Supersederemus  ancipiti  bac  quacstionc  ,  si  ipsac  Pomponii  Laeti  sebedac  extafent:-  sed  bas  nemo  post  illius  aevuin 
vidit.  Suspicor  tainen ,  eas  Romac  alicubi  dclitcscerc  :  ex  quibus  latcbris  si  quis  eas  in,  luccni  protraxerit,  is  egregie  de 
Latinis  literis  mcrebitur. 

Postbac  vix  verendum ,  ne  quem  C  li  aronda  e  ille  codex  decipiat,  ctiam  nostra  aetatc  a  viro  iurisconsultissimo  ali- 
quoties  commeinoratus  4J.  Hic  cnim  liber,  quem  Cbarondas  in  Vetcrum  Romanorum  legibus  restituii»,  quas  in  publicuin 
edidit  Parisiis  1567.,    multo    integriorem    esse    gloriatur ,    quam  Auguslini  exemplaria  5) ,    si    nulli  fraudis    culpae  obnoxius 

2)    Polydorus   Virgilius    in  Adagiis ,    242.    fol.  40.  ed.   1521.,  hacc  3)    V.  p.  359.  3G0.  363.  364.  372.     Qu.  XVI.  2.  3.  6.  7.  23.     Glossa 

scvipsit:   Legere   est   in  codice  Festi   Pompei  vetusto,    ex  quo  cpiiomae  Tutum    cur    in     Corollariuin    Glossarum    p.   381.    reiecta    sit ,    eo    loco 

quod  passim    leyitur   circumscripium   fuil,   Munitivi   consccrasse    Dianae  dietimi   est. 

Arieinae    lueum  Aricinum ,    quem   Suetonius  in  Iulio   Caesurc  Nemoren-  ^    y    ^^  y^^  .w  Kr{tìk  und  Au$L  der  QuMen  des  j},  R, 

sem   vomt   (haec    ipse  addidit   e   Suct.   Cacs.   46.),    a    quo  MIanii  multi  p    m  ^      Zwólf.  Tafel. Fra(Jmente  p.  362. 
et  clari  orti  sunt,   et  per  multos  annos  fuerunl.      Unde  proverbium  vul- 

galum:   Multi  Manii  Ariciae ,    quae  est    civitas  Jiomae  propinqua.     Re-  5)    Habeo    enim ,    ait    Charondas ,    mstum  Festi   librnm    multo    inte- 

spicit  locum   in   schedis    Qu.  Vili,  25,   17.-.     sed   plcnius    euro    ab    ilio  ffriorem  ilio,    qui  ab  Angustino  editus  est,  et  sine  Pauli  epitome:   cpae 

ecluin  esse  ,    non  aitìrmavci'iin.  leguntur  in  quarto  folio  verso. 


Vili  PRAEFATIO. 

essct  :  existimareni ,  schedas  quasdam  e  codice  apud  Laelum  cxscriptas  casu  ad  eum  pervenisse ,  auctas  fortasse  aliquot 
aliornm  graminaticorum  glossis.  Sed  quac  ipse  ex  eo  codice  affert  6)  ,  nimium  quantum  a  Famesiano  libro  abhorrentj  et 
in  liominc,  qui  etiain  Ulpiani  titulorum  unum  duosve  codices  se  habere  testatur  praeter  eum,  qui  unicus  superest7),  pro- 
clivius  est  suspicari ,  etiam  hoc  Festi  libro  manuscripto  Tel  ipsum  Charondam  deceptum  esse ,  vel  alios  decipere  voluisse. 
Acccdit ,  quod  eadem  verba  Cbarondas  se  in  libro  suo  repperissc  dicit  8) ,  quae  ipse ,  cum  anno  1555.  Catalogum  Legum 
XII  tabularum  conficeret,  prava  quadam  coniectura  ductus  (nam  nibil  ibi  de  codice),  addere  voluerat  9).  Omnia  denique, 
quae  Cbarondas  ex  suo,  quem  dicit,  codice  proferì,  futilia  et  fictitia  esse,  non  est  quod  demonstremus  :  ac  bene  factum 
bercle,  quod  Cbarondas  Festum  non  ad  hanc  formam  typis  exscribi  iussit,  quod,  si  lector  requireret,  se  facturum  esse  in 
calce  libri  sui  pollicetur. 

3.  Hactenus  de  Festi  codice  ex  Illyrico,  ut  ainnt ,  advecto,  cuius  partes  et  fragmentum  Farnesianum  et  Laeti  sebe- 
dae  fuerunt.  Cum  hoc  autem  propinquo  nexu  etiam  eum  coniunctum  fuisse  affirmo,  ex  quo  Paulus  suam  epilomen 
effecit,  tam  propinquo,  inquam,  ut  Farnesianum  ex  ilio  descriptum  fuisse,  nibil  sit  quod  nos  credere  prohibeat.  Hinc 
factum ,  ut  Paulus  pcrmulta  scripturae  vitia  reddiderit ,  quorum  non  Festo ,  neque  antiquis  scribis  culpam  tribuere  liceat, 
sed  iis  librariis  ,  quorum  manibus  Farnesiani  codicis  archetypum  confectum  est.  Pauca  ponam  e  plurimis ,  sed  maxima 
illustria.  Qu.  IX,  3,  1.  quantitas  in  Festi  codice  ut  in  qualitas  rautetur ,  senlentia  postulata  sed  etiam  Paulus  scripsit 
quantitas,  p.  152  (102).  Q 11.  IX,  4,  27.28.  cetera  in  Festi  codice  sensum  pervertit,  sed  Pauli  meliores  codices  id  stimma 
fide  reddunt,  p.  155  (103j.  Qu.  IX,  29,  16.  v.  occentassint,  quia  illam  in  Festi  codice  scriptum  est  prò  querellam ;  Paulus 
id  p.  180  (111)  verbis  iisdem  sensu  piane  cassis  reddidit.  Qu.  X,  9,  25.  Laeti  sebedae  habent  Obstitum  prò  Obstipum, 
errore  inveterato  5  non  secus  Pauli  codices  p.  192  (114).  Qu.  XI,  1,  26.  v.  persicus ,  in  Festo  et  Paulo  p.  216  (118) 
eadem  est  corruptela  Persicus.  Qu.  XI,  4,  19.  v.  porcae,  limi,  quod  in  Festi  codice  aperte  falsum  est,  non  eir.cn  da  ti  u  s 
legitur  in  Paulo  p.  219  (119).  Qu.  XII,  32,  18.  v.  rutilium,  crror  in  Rutilium  et  rutilias  in  Paulum  totus  transiit.  Qu. 
XIII,  9,  21.  v.  reus  ,  definitio  rei  promittendo  ,  ut  in  codice  non  oinisso  obscurata  est,  sic  a  Paulo  redditur.  Qu.  XIV, 
i,  4.  et  de  eo,  quo  sensus  corrumpitur,  a  bonis  Pauli  codd.  redditur,  ut  in  codice  Festi  legitur.  Qu.  XV,  3,  18.  v.  spara, 
corruptum  murices ,  quod  in  Festi  codice  est,  religiose  servatur  a  Paulo.  Accesscrunt  quidem  in  describendo  Famesiano 
codice  non  pauca  vitia,  quibus  Paulus  immunis  est,  ita  ut  hic  et  in  corrigendis  levioribus  mendis  et  in  explendis  lacunis 
quibusdam  haud  contemnendum  afferat  auxilium.  Ita  quae  in  Festo  Qu.  IX,  25,  31.  v.  ningulus,  Qu.  XII,  4,  17.  v.  pri- 
manus,  ac  Qu.  XIV,  25,  28.  v.  sagmina ,  desidcrantur ,  Paulum  apparet  in  suo  codice  integra  legisse.  Sed  graviora 
tamen  vitia  atque  interiores  labes  haec  codicum  stirps  iam  ante  undeciinum  duodecìmumve  saeculum  contraxerat  :  ac  valido 
ilio  et  exoptato  praesidio,  quod  in  critica  arte  factitanda  alterius  cuiusdam  familiae  codices  aflerunt,  in  ipso  Festo  emen- 
dando aegre  caremus.  Quid  quod  Paulus ,  ut  haec  ipsa  graviora  vitia  evitarci ,  saepe  nccessarias  sentenliae  partes  omittere 
quam  ignorantiam   suam   profitcri  maluit.      Ita   cum   in  v.  Querquetulanae,    Qu.  XII,  29,  17,    viiae  non  posset  extricare  e 

6)   Velut,    quae   in   Festo    suo    v.  nec ,    plorare,    portum ,    sanates,  nancitor,  Qu.  IX,  16,  25.)  font  in  XII  tabulis ,  finn  in  Foedere  Latino 

Tagulato  ,    vindiciae  legi    scripsit.  repetuntur. 

t\   \r    rr  •fi.        i-j  i-  x     •  nfi  9)    Hic  scripsit:    Vide  an  Jioc  caput    (pecuniani  quis  nancitor)    non 

I)    V.   Hugo  in  literaria  ìuns  civihs  lustoria   p.  21)7.  l  r        vr  i 

magis    sit   foederis  Latini,     (jiunn  XII  tabularum.      Ecjo   enim   affirmarc 
S)    His    vcrliis  :    In   meo  libro    haec   verba   (si   pecuniali!   .   .    .    quis  non  audeo.    (In  Tractatu  universi  iuris  T.  I.  fol.  271.) 


•       PRAEFATIO.  IX 

corrupto  ut  re,  id  piane  omisit  p.  260  (133).  Item  p.  239  (128)  v.  porcas,  in  ayris  scripsit,  quia  inter  duos  suleos  in 
codice  Fesli  (Qu.  XII,  8,  8.)  expedire  non  poterat.     Cf.  Qu.  IX,  5,  8.  et  p.  156  (104). 

Haec  cum  codicis,  quo  Paulus  usus  est,  condicio  fuerit  :  inde  iam  eorum  librorum  manuscriptorum ,  qui  Pauli  ex- 
cerpta continent,  dignitatein  aestimare  licebit.  Nam  omnino  in  esaminanda  eorum  codicum  fide  non  ita  incedendum  est, 
ut  ab  iis  partibus  egrediaris  ,  quartini  solimi  Paulum  auctorem  liabcmus  :  sed  primum  cura  Festi  fragmento  Pauli  codicum 
comparatio  instituenda  est,  ac  iudicio ,  quod  inde  deduci  potcst  certissimum ,  utendum  in  constituenda  priori  epitomae 
parte.  Hac  comparatone  facta  intclligitur ,  duo  esse  Pauli  librorum  codicum  genera ,  alterum ,  quod  ipsam  Pauli  manum 
reddat,  passim  propriis  librariorum  erroribus  etiam  magis  inquinatam,  sed  nusquam  correctam,  scriptum  a  monacbis  Pau- 
lum ipsum  stupore  superantibus  :  alterum,  quod  Paulum  vel  emendatimi  vel  interpolatum  exbibeat,  confectum  a  librariis 
pkilologis,  Paulo  vel  doctioribus  vel  qui  certe  se  doctiorcs  putarent.  Prius  genus ,  praestantissimum  illud,  complectitur 
Monacensem  et  Guclfcrby lamini ,  quem  Lindemannus  secondimi  dicit:  qui  coniuncti  ipsum  Paulum  ita  repraesentant ,  ut 
peiiaro  utriusque  (idem  spcrnere  necesse  sit ,  sin  singulos  contulcris  ,  Monacensem  etiam  maiore  religione  omnia  a  Paulo 
bene  male  scripta,  quae  intelligi  possent,  non  possent,  reddidisse  invenies.  Alterius  generis  codices,  qui  et  ipsi  nonnullis 
viris  doctis  non  displicuisse  videnlur,    sunt  Lipsiensis  et  Berolinensis.     Sed  opus  est,    ut  de  singulis  pauca  bic  ponam. 

Monacensis  codex,  qui  olim  S.  Emmerani  ad  Ratisbonam  fuit  2) , .  membranaceus  est,  formae  quadratae  minoris, 
initio,  ut  putant,  saeculi  XI  scriptus.  Contulit  eum  A.  G.  Cramcrus,  celeberrimus  Ictus,  et  variantem  inde  lectionem 
ad  Lindemannum  transmisit,  stimma,  ut  ait ,  fidelità  le  enotatam  2).  Qua  autem  fide  bic  codex  Paulum  et  cum  Paulo 
Festi  codicis ,  quo  illc  usus  est ,  bona  et  mala  reddat ,  sexcentis  demonstrari  potest  cxcmplis.  Pauca  ex  diversis  Festi 
partibus  apponain  ,  non  dilcctu  facto,  ut  callide  codici  patrocincr,  sed  primis  quibusque  obviis  casu  apprebensis.  Unus 
Monacensis  cum  Festi  codice  (Qu.  IX,  10,  8.)  conspirat  in  v.  modo  quodam  p.  160  (105) ,  caeteri  omnes  propius  vel 
longius  discedunt,  etiam  Guelferbytanus  ,  qui  verba  :  a  modo  fa,  omittit.  Qu.  IX,  17,  19.  codex  Festi  babet  vitiose  : 
Nassa  est  piscatoria  vasis  genus,  non  aliter  in  Paulo  p.  168  (108)  Monacensis  et  Guelferbytanus  uterque  :  caeteri  pisca- 
torii,  e  correctione.  Qu.  XII,  25,  34.  ex  eo,  quod  in  codice  est,  Quietaliis  Monacensis  effecit  Quietalus,  caeteri  Quietalis. 
Qu.  XIII,  26,  23.  v.  rica ,  solus  Monacensis  servavit  antiquam  scripturam  Festi  sucida,  p.  288  (139),  sieut  Qu.  XIV,  7.  8. 
ficosque  et  colos,  quae  Guelferbytanus  obliteravit,  p.  303  (142).  Maximam  laudem  meretur  Monacensis,  quod  p.331  (147)  unus 
voce.  :  ut  ait  Santra,  servavit,  quae  novissimus  editor  cum  caeteris  libris  respuit,  cum  aperte  ex  Festo  Qu.  XV,  5,  2.  ducta 
essent.  Cf.  etiam  p.  228  (125)  cum  Qu.  XI,  29,  6.  Intcrdum  tamen  etiam  Guelferbytanus  Monacensem  religiosa  illa  fide 
in  vitiis  conscrvandis  vincit,  ut  corruptum  paceo ,  Qu.  XII,  20,  25.  v.  pacionem ,  ab  ilio,  non  ab  hoc  servatum  est.  Qn. 
XII,  25,  14.  v.  quisquiliae  etiam  vera  lectio ,  quae  absurda  esse  videbatur,  quidquidcadiae ,  a  Guelferbytano  solo  servata 
est,  p.  256  (132).  Qu.  IX,  7,  24.  in  codice  Festi  corrupte  utrumque  legitur  qui  quod:  alterum  adscivit  Monacensis, 
alterum  Guelferbytanus. 

Guelferbytanus  bic  codex,  quem  Lindemannus  secundum  dicit,  membraneus  est,  forma  quadruplicata,  saeculi 
decimi  vel  antiquior,  ut  putant,  olim  Ludovici  Carrionis.     Inscriptionem  habet  :  Excerpta  ex  libris  Pompei  Festi  de  signi- 

1)  Id  testatur  A.   G.  Cramcrus  in  annoi,  ad  Scholia  Iuvcnalis  Sat.  nus  ea  suppressit.      Ita  Spengelius    in  Caecilii    Stati!  fragmentis    p.  11. 
XIV,  180.  p.  612.,    ubi  saeculi  decimi'  membranam  dicit.  in  Paulo  v.  summussi ,  p.  299  (141),  Monacensem  codicem  babere  testa- 

2)  V.   Crameii  litcrae  ad  Lindemannum,  in  Festi  ab  hoc  editi  T.  II.  tur:    occul  tate  geti  cemus ,    ubi  Lindemannus  nullam  variantem  lectio- 
p.  XI.     Videtur  tamen  leviora  quaedam   omisisse,   nisi  forte  Lindeman-  nem   indicat. 

b 


X  PRAEFATIO. 

Jìcationibus    verborum.-     Il  un  e    Lindcmannus    suac  editioni   ita  fondamento  subiecit,    ut  plurima  ex  eo  uno   in   coutextum 
introduceret ,   maxime  in  verborum  collocatone ,  cuius  quidem  novandae  librarium  illum  cupidiorem  fuisse  puto. 

Idem  a  Ilei' uni  adltibuit  Gu  elf  erby  ta  num,  chartaccum,  saeculi  quinti  decimi,  qui  nulla  fere  babet  propria  sibi 
bona,  sed  multa  peculiaria  vitia.  Eidem  lume  stirpi  attribuenduin  esse,  ex  qua  prima  typis  expressa  Pauli  exemplaria 
fluxerunt ,  inde  colligitur,  quod  eam  partem  literae  I.  piane  omittit,  quae  exemplaribus  illis  in  calce  addita  est,  inde  a 
voc.  Incomitiare  usque  ad  libri  fìnem  1).  Quae  autem  ex  litera  M.  in  vetustissimorum  exemplarium  calce  addita  reperiun- 
tur  inde  ab  initio  usque  ad  voc.  Me  castor:  baec  a  Guelferbytano  non  absunt  quidem  piane,  sed  multi»  glossis  gingillis- 
ene verbis  omissis  truncata  sunt  2). 

Berolinensis  codex,  membraneus,  octonis  foliis  complicatus,  saeculi,  ut  traditur,  tertii  decimi,  et  a  Lindemanno 
ipso  inspectus  est,  et  a  Nicbubrio  cum  Veneto  Pauli  excmplari  collatus,  cuius  notatis  Lindemannus  usus  est.  Hic,  si 
aetas  eius  recte  traditur,  medii  quidem  aevi  est,  sed  comparatus  cum  Monacensi  et  Guelferbytano  novitius  et  correctus. 
Ubivis  enim  ostendit,  id  certe  studuisse  librarium,  ut  verba  scriberet,  quae  possint  intelligi.  Saepe  etiam  viam  monstrat, 
qua  interpolati©  in  Paulo  longius  progressa  est:  velut  in  art.  Buìimam  p.  32  ("27)  mariscam  Jìcum ,  quod  in  bonis  codi- 
cibus  est ,  in  eo  libro ,  unde  editto  princeps  expressa  est ,  transiit  in  mare  scaiificum  ;  bine  Berolinensis  codex  effecit 
mare  scansicum,  Guelferbytanus  ebartaceus  mare  santansicum  :  donec  exortus  est  Lipsicnsis,  qui  pari  acuminc  et  doctrina 
inde  mare  Sicanium  procudit.  Bcrolinensem  codicem  a  librario  scriptum  esse,  qui  Gel  li  uni  novisset,  p.  222  (121)  ad  v. 
pelliccili  conieci  :  idemque  confirmal  glossa  Municipium  ex  Bcrolinensi  codice  ab  Lindemanno  p.  93.  apposita  ;  tota  enim 
exseripta  est  e  Gellii  N.  A.  XVI,  13.  3). 

Lipsiensis  codex  idem  est,  qui  Varronis  reliquias  una  continct,  ebartaceus ,  forinae  maximae,  recentissimae 
aetatis.  E  bono  atque  antiquo  libro  eum  descriptum  esse,  quae  est  opiuio  Lìndcmanni  p.  XIII.,  non  praefracte  negaverim  : 
sine  dubitatone  autem  affirmo,  eum  rcnasccntis  pbilologiae  tempore  viri  docti  expertum  esse  strenuam  diuoy.evì]v.  Quo 
factum  est,  ut  non  raro  cum  cmendationibus,  quas  A.  Augustinus  in  margine  apposuit,  conspiret +).  Qui  eum  scripsit, 
Plauti  in  lectione  satis  erat  versatus,  ut  versui,  p.  113  (84)  v.  inlex  laudato,  fabulae  nomen  Asinariae  adiicere  posset, 
ab  ipso  Paulo  omissum,  et  omnino  baud  exiguam  prodit  antiquarum  litcrarum  et  rerum  cognitionem.  Saepe  in  refingeudis 
Pauli  scriptis  tain  libere  grassatus  est,  ut  sententiam  magis  quam  verba  redderet,  ut  in  v.  Naenia  p.  1G3  (105),  vel 
diversa  piane  verba  poneret,    quam   quae  in  antiquioribus  libris  invenerat,  ut  p.  26  (22)  v.  antiquum.     Dcnique  multa  ad- 

1)  V.  Lindemann.  P.  I.  p.  79.  In  Guelferbytano  etiam  pars  Ut.  O.  Diligentius  haec  persequerer,  si  inde  fructum  aliquem  in  crisi  exercenda 
recentiori   manu   addita  est  (v.  Lindcm.  p.  110.):    sed  Lacc  in  principe  capi  posse  sperarem. 

editione    non   desideratur.  3)    y    propter   eandem  rem  annot    ad  p   222  (I21)  T    peiliccs.     In 

2)  Easdem  glossas  paene  omnes  omittit  Lipsiensis  codex.  Coniicio  eodem  codLce  p.  113  (84)  y  inlex  c  plauto  rectior  scr,ptura  lecius  re- 
in  codice  Luius  familiae  progenitore  in  litera  I.  defuisse  quattuor  fella,  poslta  esse  videtur.  Idcm  p.  341  (150)  y.  sepUmontium ,  cum  Lipsiensi 
in  Ut.  M.  autem  duo  ita  fuisse  lacera  vel  maculata,  ut  ab  aliis  aegre  Caelium  montem  ex  propria  scribae  doctrina  additum  babet,  atque 
describerentur,  ab  aliis  piane  omitterentur.  Nain  quae  in  lit.  M.  desunt,  ctlam  ìmmodestius  eam  doctrinam  vendita!  p.  164  (106)  y.  nectar,  quod 
dimidium    eorum    efficiunt,    quae    in  lit.  I.  desidcrantur.       Et   quod   in  ab  negatione  ct  xrUv(l)  ducit. 

editionibus  antiquissimis  pars  articuli  In  insula  Aesculapi  adhaesit  arti- 
culo  Imparenterà  (ita  certe  in  edit.   Io.   de   Colonia  factum  est)  :  id  inde  4)    ut   p.  26   (22)    Apor    ab  utroque  in  Apot   mutatur.      Cf.  annot. 
puto  factum  esse,   quod  hacc  vocabula  in  binis  foliis  sibi  opposita  cssent.            p.  93.   ad  v.   Flaminia. 


PRAEFATIO.  XI 

miscet   nova,    vel   integras   glossas ,    ductas   e   commcntariis    in  Virgilium ,    Plinio,   Gelilo,   aliis  glossariis  *),    vel  canini, 
quas  Paulus  e  Fcsto  excerpserat ,  augmenta  2). 

Practer  hos  quinque  codices,  quorum  variante  lectione  composita  Lindemannus  de  Paulo  egregie  mcrni t,  permulti  in 
bibliothecis  Helvetiae,  Galliae,  Britanniae,  Italiac  asservantur.  Ac  Caspar  Barthius  quidem  suos  codices  tantis  mactat 
laudibus ,  ut  vehementcr  mirer,  lectiones  ex  iis  ab  eodem  excerptas  et  in  Adversariis  passim  expositas  recentioribus  criticis 
non  movisse  appetitimi  illorum  codicum  cognoscendorum.  Duobus  autem  Casp.  Bartbius  usus  est  libris,  altero  membraneo,  quem 
eaepe  cascum  et  vetustissimum  dicit,  et  quem  ipse  suo  redemptum  aere  se  possiderc  testatur,  altero  in  bibliotbeca  Academiac 
Basilecnsis  asscrvato,  ebartaceo,  quo  rarius  utitur,  quanquain  et  boc,  ut  ait,  non  spernendo  3) ,  saepe  etiam  cum  ilio  con- 
spirantc.  Sed  utriusque  pretium,  quod  tam  cxtollit  Bartbius,  perexiguum  deprehenditur,  si  ad  uormam  bonoruin  libro- 
rum  exigitur.  Lectiones  maxime  notabiles  passim  in  annotationibus  posili:;  hic  quaedam  ex  litera  A  ponam4),  quae  ostcn- 
dant,  iain  ante  pbilologorum  actatem  intcrpolatorum  studium  in  Paulo  multa  novasse.  P.  14  (13)  prò  Avillas,  'agnns 
recentis  partus  babet  :  Agnellus,  agnns  recentis  partus.  P.  16  (14)  v.  ambitus  :  Ex  quo  etiam,  honoris  atnhitus  dici  coeptus 
est  ipsa  actio  a  circumeundo  supplicandole ,  in  quibus  voce,  ipsa  actio  translata  sunt  e  sequentibus.  P.  17  (15)  v.  angi- 
portus ,  legitur:  angustus  portus,  hoc  est  aditu  importunus  a  sciolo  factum  ex  aditus  in  portum.  Glossa  Atbanuvium 
p.  18  (16)  ita  scripla  est:  Acacinium  est  poculi  Jìctilis  genus ,  quo  in  sacrificiis  utebantur  sacerdotes  Potiani  (quod  in 
Bcrolincnsi  aliisque  deterioribus  codicibus  est)  5) ,  unde  Barthius  se  effecisse  gaudet  veram  legitimamque  scripturam 
Aquatinium.  Eadem  in  pagina  v.  atroces  Basilecnsis  codex  babet  :  Tgé/tiia  enim  Graece  dicitur  timeo,  tgè/nstv  timere, 
inutili  loquacitatc.  P.  20  (17):  Arillator,  codio,  qui  etiam  cocio  appellatur ,  dictus  videtur  a  voce  graeca,  quae  offi- 
cium  ipsius  significai,  quia  sequitur  merces ,  ex  quibus  quid  capiens  lucrili  possit  dollerare,  inficeta  et  monastico  stupore 
digita  interpolatio.  Sunt  etiam,  quas  proprias  addat  hic  codex,  glossae,  sed  eas  fere  omnes  ex  Solino  sumpsit,  ut  de 
aconitis  (Barth.  XL,  14.)  e  Polyhist.  45,  43. ,  de  Caucaseo  monte  (XLI,  8.)  ex  eodem  49,  6.  Cf.  annot.  ad  p.  32  (27) 
de  Bucephalo.  Etiam  Agclii ,  i.  e.  Gellii ,  sententiae  quaedam  ci  codici  in  margine  adscriptae  a  Barthio  memorali  tur, 
XXXVIII,  11.  Caeterum  plcraque,  in  quibus  Barthii  codex  variat,  vulgaria  sunt  menda  et  vitia ,  qualia  in  quovis  dete- 
riore libro  rcperiunlur  ;  nec  mirabile,  e  coniecturis ,  quas  Barthius  illis  superstruxit  sat  multas ,  vix  unam  aliquid  ad 
emendandum  Paulum  contulisse ,   pluriinas  autem  esse  infelieissimas 6). 

1)  ut  Ebcnus ,  Electrum,  Ebulus  ,  Fugere ,  Indemortui ,  Indignus,  suit  referentibus  sujfetìs.  Barthii  codex  inscriptus  erat:  Festi  Pompei 
Paph'us ,  Supernum  mare,  Sinus  (e  Suetonio  ilio),  Sabei  ,  Simus ,  S  Latinae  linguae  censoria  acutissimi,  de  origine  ac  proprietate  voeabulo- 
litera  etc.      Cf.   Corollarium  glossarum  p.  380.  rum    liber   foelieiter   incipit*     V.   XXXVIII,   11. 

2)  Ita  p.  164(107)  articulo:  Nefasti  dies  N  litera  notantnr,  addit  4)  Lit.  A.  Pauli  tractat  C.  Bartb.  Advers.  XXXVII,  21.  et  maxime 
tace  :    Fasti  vero    F.   cum  dies  sitnt   nec  fasti   nec  nefasti  notantur  (ex-  XL,  11.   14. 

cidisse    apparct   notam    N.  P.  vel  ENDOT.).     Item   p.  104  (77)    glossae  5)   Cum  Berolinensi  codice  etiam  alias  propinqua  est  Basileensi  libro 

luges    addit:    iuges   aquas  perpetuo   fluenles    dixerunt ,    et   ad   euudem  aflinilas,  velut  p.  54  (42)  v.  cercolopis  hic   Catholipis  habet,  ubi  Berol. 

modum  non  pauca  alia.  Cartolipis ,    p.  57   (44)   v.  colluviaris    colluvie   hyeme ,    ubi    Berol.  colti 

3)  Perspicue  de  utroque  codice    loquitur   maxime  XXXIX,  5.   coli.  hyeme. 

XXXVIII,  11.    XL,  1.   (ubi  dicit   se  Basileensi  codice  paucis  diebus  uti  6)   Velut  cum   egregiam  illam  glossam   p.  26  (22)  Ambaxio  etc,    in 

potuisse)  et  11.     Nuper  Basileensem  codicem  commemoravit  Henr.  Meyer.  qUa    Basilecnsis    liber    Ambrasio    vel    Ambraxio    habet,    ita    corrigit  : 

Oratt.   Boman.   fragni,  p.  200.  ,    qui  in   eo  v.   Sufes  p.  308  (143)  ita  legi  Amaxibii   populi    eircumeuntes    catervatim.     Intelligit   autem    eifiaio^iovg 

scribi t  :    Sufes  consul  lingua  Pocnorum.      Caccilius    inquit   Scnalus  ceti-  Scythas. 

b* 


XII  PRAEFATIO. 


/ 


Unum  est ,  quoti  de  bis  libris  scriptis  aildere  opcrae  pretium  esse  videtur.  Bartbiu9  In  Advers.  XXXIX,  5.  ex  mem- 
Lranis  suis  et  Basilccnsì  codice  duas  affert  glossas,  quarum  in  vulgatis  libris,  ut  ait,  nec  vola  nec  vestigium  est,  Vinàicta 
et  f'indìcìus.     Posuimus  eas   in   bis  exemplaribus  p.  381.  Iisdem    glossis    A.  E.  Egger,    in   Festi    fragmento    boc    anno 

Parisiis  edito  p.  291. ,  auctiorem  esse  significat  eximium,  quem  dicit,  codicem  Parisinum  n.  7662.,  quem  editorum  nemo 
consuluisse  videatur.  Eximium  non  recte  diceret  V.  D. ,  si  aut  ipse  Bartbii  hic  codex  esset,  aut  eiusdem  farinae  alius  : 
sed  de  bac  re  iudicium  differam,  donec  eius  libri  condicio  accuratius  descripta  erit.  Monacensi  autem  et  Guelferbytano, 
maxime  si  utrumque  recte  coniunxeris ,  vix  melior  esse  potcst. 

Dacerius,  qui  interdum  Pauli  librum  a  se  consultimi  memorat ,  nescio  bunc  an  alium  Parisinum  (nam  plures  in 
bibliotbeca  Regia  asservantur)  adbibuerit  1).  Nec  scio,  codex  vetus,  qui  Danielis,  post  Iosiae  Merceri  fuit,  et  a 
Salmasio  laudatur  2) ,   in  eandem   bibliothecam  venerit,    an  alibi  delitescat. 

In  Anglia  Pauli  libros  manuscriptos  esse  testatur  C.  Barili.,  qui  non  Pompei,  sed  Pomponii  Festi  nomen  prae 
se  ferant  3). 

Ne  a  poli  tres  sunt  manuscripti  Pauli  codices,  unus  roembraneus,  duo  chartacei,  qnorum  notitiam  V.  CI.  Arndtsii 
diligentiae  debeo,  Membraneo  sub  epistola  Pauli  ad  Carolum  Regem  inscriptum  est  :  A.  Ianus  Parrhasius  emit  sibi  et  amìcis 
in  urbe  Roma  aureolo,  et  in  margine  penultimae  pagellae  :  Antonii  Seripandi  ex  Iani  Parrhasii  testamento4').  Desunt 
in  boc  codice  eadem  vocabula ,  quae  in  antiquissimis  exemplaribus  typis  excusis  in  litt.  I  et  M.  desiderantur  5  eademque 
in  octo  ebartis  ad  membranarum  calcem  annexis  codem  ordine,  quo  in  libris  excusis,  adiecta  reperiuntur.  Quam  ob  rem 
liuius    codicis   lectionem  non  multuni    ab    editionc  principe   differre  auguror. 

Cbartaceorum  alteruter  forsitan  non  differt  ab  co  libro  manuscripto,  quo  Fulvius  Ursinus  in  emendanda  Pauli 
epitome  saepe  se  usum  esse  profitetur ,  p.  51  sqq.  :  unde  quaedam  inesse  egregia  et  quae  desiderium  moveant  plenioris 
lectionis  apparet.  Etiam  Antonius  Angustimi  s  veterem  librum  ad  Paulum  adbibuisse  videtur,  sed  rarissime  cuni 
commemorat,  velut  in  notis  ad  v.  fastis  diebus  p.  93  (70),  insuasum  p.  Ili  (83),  Peligni  p.  222  (121),  in  margine  adicctis. 
In  quibus  libris  conquirendis  maius  stuellimi  ut  poncretur,  suadcrem ,  nisi  iam  Monacensi  et  Guelferbytano  ilio  libro 
collato  Pauli   lectio  solidissimo   fondamento  superstructa  esset. 

C    A   P.       II. 
DE    GENUINA   VERRII   ET    FESTI    OPERUM   FORMA. 

i.  Iam  ad  quaestionem  in  nostra  disputatione  gravissimam  pervenimus  ,  quae  olim  fuerit  forma  Ycrriani  operis,  et 
quibus  modis  Festus  e  Verrio  et  Paulus  e  Festo  novum  opus  condiderit.  M.  Vcrrium  Flaccum,  acccpimus, 
Augusti  temporibus  ita  inclaruisse  dicendi  genere,  ut  ab  ipso  Principe  nepotibus  eius ,  Gaio  et  Lucio,  praeceptor 
electus    cum    tota    scbola    in    Palatium    transirct ,    ca    tamen    lege ,    ne    quem   amplius    posthac    discipulum    reciperct.      Ila 

1)  In   v.  cingulos,   p.  43   (34),    eandem    lectionem    e    Ms.   profert  3)    Barth.  Advers.  II,  3. 

Dacerius,    quae  est  in  Berolinensi  codice:    ubi  cingi  solent.  4)    De  codicibus  slc  inscr;ptìs  diligenter  egit  Frid.  Blumius  lt.  Ibi. 

2)  Exerc.  Plin.  p.  263,  1  f.,  ubi  Scrautum ,  unice  Teram  lectionem        -  IV    -n    20 
in  Paulo  p.  332  (148),  inde  affert. 


PRAEFATIO.  XIII 

Sueton.  de  illustr.  gramm.  17.  cf.  e.  18.  Haec  credibile  est,  eo  tempore  facta  esse,  quo  C.  et  L.  Caesares  pucri  decem 
septemvc  aimorum  erant ,  i.  e.  circa  annulli  ab  u.  e.  744.  a.  Chr.  IO.  Atque  Augustus  quidem  tanto  in  bonore  babuit 
Verrium ,  ut  eius  diccndi  genus,  quippe  emendatissimum  et  piane  Latinum,  Annii  Cimbri  obscurae  et  barbarae  fere  elocu- 
tioni  (de  qua  Imm.  Huscbkius  dixit  in  docta  commeutationc)  oppoueret  :  si  quidem  in  Suctonii  Octavian.  e.  86.  prò  Veranio 
Fiacco  Verrius  ab  Ernestio  aliisque  recte  restitutus  est. 

Deccssit,  ut  ait  Sueton.  de  illustr.  gramm.  17.,  aetatis  exactae,  sub  Tiberio.  Statuam  babuit  Praeneste,  in  superiore 
fori  parte ,  contra  bemicyclium  :  in  quo  fastos  a  se  ordiuatos  et  marmori  perite  incisos  publicarat  (sic  in  plerisque 
libris  manuscriptis  legitur).  Constat,  boc  bemicyclium  a.  1770.  Praeneste  esse  e  ruderibus  effossum  et  circa  illuni  in- 
ventam  esse  marmorearum  tabularum  partem,  a  Francisco  Fogginio  egregio  studio  compositarn  et  in  publicum  editam. 
Continentur  iis  tabulis ,  quae  etiamnum  supersunt,  Ianuarius,  Martius,  Aprilis,  December  cum  notatione  dierum  fastorum, 
nefastorum ,  intercisorumque ,  omniumque  sacrorum  et  publicorum  et  domui  Augustae  domesticorum ,  addita  caussarum, 
cur  singuli  dies  cclebrentur ,  explicatione.  Qua  in  re  eadem  piane  proditur  doctrina  incomparabilis ,  quae  in  opere  de 
verborum  significatione  eluect ,  ita  ut  altero  in  altero  interpretando  et  (cum  utrumque  monimentum  similem  aetatis  labem 
pasfuin  sit)  eìiaiii  restituendo  maxime  usus  sit.  V.  annot.  in  Paulum  v.  Agonia  p.  10  (9)  ,  et  supplementum  annotationis 
in  Fcstum  v.  Rcgifugium  p.  278.  Qu.  XIII,  15,  6.  Hos  fastos,  certis  documcntis  colligitur,  Tiberio  iam  regnante 
vcl  coufectos  vel  additamentis  auctos  esse  1). 

His  occupatis  ut  de  cetcris  Verrii  operibus  breviter  dicamus ,  sed  ita  ut  nibil  eorum  desideretur,  quae  in  Festi 
cxemplaribus  proponi  soie  ut  :  Verrius  scripsit  rerum  memoria  di  gii  a  rum  libros  plures,  ex  quorum  primo  Gellius 
N.  A.  IV,  5.  bistoriam  de  Etruscis  baruspicibus  propter  inalum  consiliurn  punitis  profert.  Iisdcm  libris  usum  esse  Pli- 
niurn ,  probabile  est,  in  condendo  de  naturali  bistoria  opere,  cuius  in  elencbo  Verrium  Flaccum  inter  auctores  nuncupat 
1.  III.  VII.  Vili.  XIV.  XV.  XVIII.  XXVIII.  XXIX.  XXXIII.  XXXIV.  XXXV. ,  eundemque  nomine  citato ,  sed  libro 
tamen  non  indicato ,  tcstem  advocat  VII,  53,  54.  §.  180.  de  mortibus  repentinis  ;  Vili,  6,  6.  §.  17.  de  clepbantis  Romae 
in  circo  ostcnsis;  IX,  23,39.  §.77.  de  praetextatis  anguillarum  tergore  verberatis$  XVIII,  7,  11.  §.62.  de  farre  antiquo 
P.  R.  vichi;  XXVIII,  2,  4.  §.18.  de  dcorum  evocatone  ;  XXXIII,  3,  19.  §.63.  de  aurea  Tarquinii  Prisci  triumpbantis 
tunica;  XXXIII,  7,  36.  §.  111.  de  Iovis  facie  minio  illita.  Etruscae  antiquitatis  ut  pcritissimum  se  ostendit  Verrius  in 
excerptis  librorum  de  verborum  significati!:  ita  Flaccus,  ex  cuius  Etruscarum  rerum  panca,  sed  doctissime  scripta, 
nupcr  ex  interpretibus  Virgilii  ab  Angelo  Maio  editis  emerserunt ,  recte  idem  ac  Verrius  baberi  videtur.  Legitur  ad  Aen. 
X,  183.  :  Urbis  Agyllinae  sedes.  \Ferrius\  Flaccus  primo  Etruscarum:  Agylla,  incjuit,  ab  Etruscis  ....  \videli\cet 
nominata  est  Cisra,  quod  esset  Tiberis  Etruscis  primus  agris  subiectus.  Omnem  enim  p.  .  .  .  \conp\lexa  oppidum  est 
Caere  vocitatum.  Et  ad  X,  198.:  [Flacc]us  Etruscarum  I:  In  Appenninum,  inquit,  transgressus  Archon  (Tarchon)  Man- 
tuam  condidit.  De  rebus  sacris  pluribus  libris  scripsisse  Verrium  inde  collegerim,  quod  singularetn  libellum  inscripsit 
Saturni  nomine,  ex  quo  bacc  protulit  Macrob.  Sat.  I,  4.:  Saturnaliorum  dies  apud  Graecos  quoque  festi  habentur, 
et:    Dilucide  me  de  constitutione  Saturnaliorum  scripsisse  arbitro)'.     Quae  idem  I,  8.:    Cur  autem  Saturnus  ipse  in   com- 

1)    Quod  Fogginius  p.  IX.  et  87.  ex  iisdcm  sumptum  dicit,  Iunonium  sed  ad  proprios  Praenestinorum  fastos,  qui  in  erudltorum  notitiam  non 

prò   Iunio    dictum   in    faslis   Praencstinis   sccundum    auctoritateni  Ovidii  ali  ter  pervenerant,  «juam  Aricinorum,  Tiburtium,  Tusculanorum  aliarum- 

•r.  >  I,  62.  et  Macrobii  Sat.  I,  1%.,  id  non  rcttulcrim  ad  Verrianum  opus,  <jue  Latii   civitatum  fasti. 


XIV  PRAEFATIO. 

pedibus  visatur,  Verrius  Flaccus  se  ignorare  dixit ,  ex  codem  opere  ducta  esse  apparet  :  quae  vero  idem  I,  6.  de  Circensi 
pompa  a  puero  e  coenaculo  despecta,  et  I,  10.  de  Angeronae  nomine,  et  I,  12.  de  Veneris  sacro  a  matronis  facto  x)5 
Saturno  non  maiori  iure  tribuuntur ,  quam  alii  cuidam  et  incognito  de  rebus  sacris  libro.  In  eundem  censnm  veniunt, 
quae  Lactantius  Verrio  auctore  de  Faula  Herculis  scorto  memorai,  Insttt.  1,  20.  Adde  baec  ex  Servio,  Tel  rectius  anti- 
quis  Virgilii  interpretibus,  qui  cum  Servio  commixti  sunt,  in  Aen.  Vili,  203.:  Solus  Verrius  Flaccus  dicit,  Garanum 
finisse  pastorem  magnarum  virium,  qui  Cacum  adflixit^  omnes  autem  magnarum  virium  apud  veteres  Hercules  dictos. 
Cf.  Festus  Qu.  XII,  4.  v.  Romani.  Item  in  Aen.  XI,  143.  :  Alii  sicut  Varrò  et  Verrius  Flaccus  dicunt:  Si  filius  fami- 
lias  extra  Urbem  decessiti  liberti  amicique  obviam  procedunt,  et  sub  noctem  in  urbem  infertili'  cum  cereis  facibus  praelu- 
centibus,   ad  cuius  exsequias  nemo  rogabatur.     Cf.  Paulus  p.  368  (158)  v.  vespae  et  vespillones. 

Caeterum  baec  omnia  etiam  ex  nobilissimo  de  verborum  significatione  opere  ducta  esse  posse,  ipsa  Festi 
excerpta  ostendunt,  disputalionum  de  sacris  rebus  quam  pienissima.  Ex  scriptoribus ,  qui  praeter  Festum  supersunt, 
unus  A.  Gellius  bos  Verrii  libros  cum  inscriptione  eorum  memorai,  V,  17,  1.  bis  verbis  :  Verrius  Flaccus  in  quarto  de 
verborum  significatu  dies,  qui  sunt  postridie  Ixalendas,  Nonas,  ldus ,  quos  vulgus  imperite  nefastos  dixit,  propter  liane 
causam  dictos  habitosque  atros  esse  scribit:  Urbe,  inquit ,  a  Gallis  Senonibus  recuperata,  et  quae  secuntur,  quae  o*uia 
bic  apponere  opus  non  esse  videtur.  In  excerptis,  quae  babemus,  nulla  supersunt  disputationis  vestigia,  quanquam,  quae 
Qu.  IX,  27,  6.  leguntur ,  ut  mihi  restituenda  visa  sunt ,  optime  cum  illis  concinunt.  Idem  Gellius  V,  18,  2. ,  postquam 
exposuit,  bistoriam  earum  tantum  rerum  esse,  quibus  interfuerit  is  qui  narret,  ita  pergit  :  Eamque  esse  opinionem  tjuo- 
rundam ,  Verrius  Flaccus  refert  in  libro  de  significatu  verborum  quarto  ;  ac  se  quidem  dubitare  super  ea  re  dicit:  posse 
autem  videri,  putat,  nonnihìl  esse  rationis  in  ea  opinione,  quod  historia  Graece  significet  rerum  cognitionem  praesentium. 
De  numero  libri  a  Gellio   tradito  inferius  dicam. 

Quae  a  grammaticis  passim  referuntur  Verrii  sententiae  de  vocabulorum  formis  et  significatu ,  ex  iis  nonnullae 
videntur  ex  bis  libris  sumptac  esse ,  non  omnes  tamen ,  cum  et  alia  eiusdem  fuerint  grammatica  opera.  Libris  cius  d  e 
orthographia  rescripsit,  ut  ait  Sueton.  de  illustr.  gramm.  19.,  Scribonius  Apbrodisius ,  non  sine  insectatione  studio- 
rum  morumque  Verrii.  Ex  bis  putaverim  haec  ducta  esse,  apud  Cbarisiuin  I.  p.  75.  P.  :  Alicam  sine  aspiratione  dictam 
Verrius  traditj  et  apud  eundem  I.  p.  43.  :  Camara  dicuntur ,  ut  Verrius  Flaccus  adfirmat,  non  camera  per  E.;  item 
p.  75.  :  Manibias  per  duo  I.  dicendum,  quia  sunt  a  manibus ,  ut  putat  Verrius,  dictae  (sed  in  Festo  Qu.  MI1,  16. 
legitur  manubiae);  item  p.  82.  :  Nomenclator  sine  V.dicitur,  ut  Verrius  ait,  velut  nominis  calator  ;  item  p.  75.  :  Po- 
lenta dici  debet  per  O.,  cuius  rei  Verrius  Flaccus  rationem  reddit,  quod  usu  omnium  poliatur.  Praeterca  baec  ex  Dio- 
mede I.  p.  361  sq.  P.:  Inchoo  inchoavi;   sic  dicendum  putat  Iulius  Modestus Sed  Verrius  et  Flaccus  in  postrema 

syllaba  adspirandum  probaverunt.  Cohum  enim  apud  veteres  mundum  significati  ubi,  nisi  Diomedes  graviter  erravit, 
Flaccus  alius  intclligitur   grammaticus,    Granius  puto.      Etiam  Vclii  Longi  de  ortbogr.  baec  ad  eosdem  libros  revocavcriui, 

1)    Quae  ibi   Macrobius  :    Non    tamen   negat  Verrius  Flaccus,    hoc  PARTE.    CORPO  .   .  UTIQYE.    VIRI.    NUDANTUR.    QVA.  FEMINA- 

die  poslea  constitutum,    ut  malronae  Veneri   sacrum  facerent:    cuius  rei  RUM.   GRATIA.   DESIDERATUR.       At  haec  omnia  ad  Fortunam  Viri- 

causam,  quia  huic  loco  non  conventi,  praetereundum  est:  Fogginius  p.  40.  lem    tantum    spectant,    ut    discitur    etiam    ex  Ovidio  F.   IV,    liò.:    nec, 

traxit    ad    Praenestinos    fastos ,    in    quibus    ad    Kalend.  Apriles    legitur:  si   cum  Fogginio  Veneris  nomcn  inferseris,  docuit  Verrius,  cut  niatro- 

FREQUENTER.  MULIERES.  SUPPLICANT  .  .  .  FORTUNAE.  VIRILI.  nac  eo  die  Veneri  sacrum  facerent. 
HUMILIORES.    ETIAM    ...    IN.    BALIISTIS.    QVOD.    IN.  US.  EA. 


PRAEFATIO.  XV 

p.  2238.  P.  :  Nonnulli  synaloephas  quoque  observandas  circa  talem  scripiionem  existimaverant ,  sicut  Verrius  Flaccus, 
ut  ubicunque  prima  vox  M.  littera  fniretur ,  sequens  a  vocali  inciperet,  M.  non  tota,  sed  pars  illius  prior  tantum, 
scriberetur,  ut  appareat  exprimi  non  debere.  Dubitantius  codoni  refero  ex  Velio  p.  2215.  :  Verrio  Fiacco  videtur,  eandem 
esse  apud  nos  V.  litteram ,  quae  apud  Graecos  T.:  namque  his  exemplis  argumentatur  :  quod  UH  dicunt  xvfiivov,  nos 
cuminum$  quam  UH  zvnaQiooov,  nos  cupressum ,  UH  xv (3 EQvriTqv ,  nos  gubernatorem  $  nec  non  ex  eiusmodi  Theseus, 
Menoeceus,  Peleus ,  et  similibus  adfirmat.  Et  ex  eodem  p.  2216.  de  llteris  X.  et  W.  :  Verrio  Fiacco  placet  mutas  esse: 
quoniam  a  mutis  incipiant,  una  a  C,  altera  a  P.  :  quod  si  aliquos  movet,  quod  in  semivocalem  desinant,  scianti  inquit, 
2j.  litteram  sic  scribi  ab  iis ,    qui  putant  illam  ex  2.  et  4.   constare,  ut  sine  muta  Jiniaturi 

Aliae  Verri!  sententiae  ad  genera  no  ni  in  uni  pertinenti,  in  qua  re  auctoritatcm  eius  Arnob.  adv.  gent.  I,  59. 
laudai:  de  qua  quo  potissimum  libro  scripscrit,  ignoratili":  quae  de  verborum  significatone  supersunt,  pauca  de  ea  re,  ex 
prisca  Latinitate  repetita,  continent.  Priscianus  VI.  p.  686.  T.  I.  p.  233.  ed.  Krebl.  :  alee  foeminino  genere  .  .  .  Caper 
ostetidil  de  dubiis  generibus  Verrium  Flaecum  posuisse ,  alecem  liane.  Charisius  I.  p.  78.:  Clunes  .  .  .  Verrius  Flaccus 
masculino  genere  dici  probat ,  quoniam  in  IS  syllaba  terminata  anima  carentia  nominativo  singulari  masculina  sunt, 
ut  panis,  cinis,  crinis  et  similia.  Idem  p.84.  :  Cum:  quid  hoc  est  hominis?  quaeritur,  inquit  (Varrò),  de  alicuius  quaero 
hominis  qualitate,  qui  necesse  sit:  hic  masculine  dicendus  est,  ut  Verrius  ait,,  quoniam  neutra  in  I  et  in  VS  non  exeunt. 
Idem  p.  82.  de  voc.  sai:  quod  genus  (neutrum)  Verrio  etiam  placuit.  Alia  ad  declinatiunem  nominum  spectant,  ut  baec 
ex  Cliarisio  I.  p.  69.  et  114.  :  Verrius  panum  sine  I.  p.  95.  :  Helenius  Acron  .  .  .  Verrium  dicit  errare,  qui  putat  hos 
ambo  dici  deberc.  p.  79.  :  Lacte  sine  vitio  dicimus.  nani  et  Cato  sic  dixit  ....  Sed  et  Valgius  et  Verrius  et  Trogus. 
p.  101.:  Verrius  Flaccus,  inquit  Plinius ,  eorum  nominum,  quae  NS  Jiniuntur  casu  nominativo,  ablativus  in  E  dirigen- 
dus  est.  Idem  II.  p.  164.:  JSonnulli  etiam  ex  participììs  putaverunt  talia  Jìgurari,  ut  Verrius  Flaccus,  qui  ab  eo, 
quod  est  audens ,   audenter. 

Aliis  distinguuntur  synonyina,  quod  interdum  etiam  fit  in  Festi  fragmentis.  Cbarisius  I.  p".  65.  :  gibber ,  ut  Ver- 
rius ait,  ipsum  vitium  dicitur,  ut  tuber:  gibberosus  habens  vitium,  ut  tuberosus.  Diomedes  1.  p.  372.  :  DUfert  fatigatus 
a  fesso  ,  ut  Verrius  ait,  quod  fatigatus  dicitur,  cutn  quis  per  alium  laborare  compellitur ,  ut  lassatus  :  fessus  vero,  cum 
quis  laborare  defeit,  ut  lassus.  Cbarisius  I.  p.  79.  :  Verrius  Flaccus  sic  distinxit  :  tnodica  esse  labra ,  labia  immodica, 
et  inde  labiones  dici.  Aliis  etyma  vocabulorum  explicantur  :  quod  quidem  omnium  etiam  in  bis  excerptis  creberrime  fit. 
Gellius  XVI,  14,  3.:  Verrius  Flaccus:  Festinat ,  inquit,  a  fando  dicitur:  quoniam  isti  ignaviores ,  qui  nihil  perfeere 
possunt,  plus  verborum  quam  operae  habent.  Hacc  quanquain  in  Festi  Paulive  excerptis  mine  non  leguntur:  leguntur 
tamen  Catonis  verba  ex  oratione  de  suis  virtutibus  ,  quae  Verrium  impulcre  ,  ut  in  significatimi  voce,  festino  et  propero 
inquireret ,  p.  234.  Qu.  XII,  4,  18.  v.  properare  :  ridiculum  autem  illud  etymon ,  etiam  a  Gelilo  iure  repudiatimi, 
Festus  tacitus  removisse  videtur.  Illa  autem,  quae  Isidor.  Origg.  XIV,  8,  33.:  Amoena  loca  Varrò  dieta  ait,  eo  quod 
solum  amorem  praestent,  et  ad  se  amanda  alliciant.  Verrius  Flaccus,  quod  sine  munere  sint,  nec  quidquam  his  ofjìciat: 
quasi  amunia,  hoc  est  sine  fructu,  unde  nullus  fructus  exsolvitur$  inde  etiam  nihil  praestantes  immunes  vocantur, 
videtur  Paulus  p.  3.  ita  contraxisse,  ut  Varronis  tantum  scntentiam ,  a  Verrio  repudiatam,  redderet.  Isidorum  enim  in 
componendis  Originimi  libris  Verrii  Festive  opus  in  inanibus  Stabilisse,  multorum  locorum  similitudo  persuadet.  Non 
disconveniunt,    quae   interpres  Virgilii   cum  Servio   coniuuctus   apposuit  ad  Bucol.  VII,  53.  :     Verrius  Flaccus  iuniperum 


XVI  PRAEFATIO. 

iuvenem  pirum  dicit.  Aliena  autem  ab  bis  de  V.  S.  libris  existimo,  quae  Gellius  N.  A.  XVIII,  7.  ex  libro  sibi  a  Favo- 
rino  ni  isso  excerpsit,  quem  Verrii  Flacci  fuisse  opinatili"  (quodsi  de  verborum  significata  e  libris  fuisset,  non  dubitasse  t 
opinor)  :  Sellatimi  dici  et  prò  loco ,  et  prò  hominibus  :  civitatem  et  prò  loco ,  et  oppido ,  et  prò  iure  quoque  hominum, 
et  prò  honihium  moltitudine  :  tribus  quoque  et  decurias  dici  et  prò  loco,  et  prò  iure,  et  prò  hominibus:  concionem  autem 
tria  significare,  locum ,  et  verba,  suggestumque  unde  verba  fierent;  item  significare  coetum  populi  adsistentis ;  item 
orationem  ipsain ,   quae  ad  populum  diceretur.     Simillimus  tanica  de  foro  locus  est  in  Pauli  excerptis  p.  84. 

Quae  omnia  quo  et  quali  ex  opere  desumpta  videantur,  eo  inutilins  est  quaerere,  quod  Verrius  quavis  occasione 
oblata  grammaticas  quaestioncs  agitare  solebat.  Ita  in  epistolis,  Servius  narrat  in  Virg.  Aen.  Vili,  423.,  Verrium 
exemplis ,  auetoritate,  ratione  probasse,  antiquos  in  adverbiis  prò  V.  O.  plerumque  ponere  consuetos  (ut  prò  bue  dice- 
rent  boc)  x). 

Sed  unum  reposui  quasi  et  reservavi  Verrii  opus,  ut  de  eo  separatim  dicerein,  quod  hinc  spes  est,  fore  ut  epitomes, 
quam  in  manibus  babemus ,  e  Verriano  opere  a  Pompeio  Festo  factae,  forma  et  origo  clarius  perspiciatur.  Etiam 
buius  operis  mcntioiicm  uni  debemus  Gellio ,  qui  N.  A.  XVII,  6,  2.  3.  baec  scripsit:  Quaerebatur ,  servus  recepticius 
quid  esset.  Libri  statini  quaesili  allatique  sunt  Verrii  Flacci  de  obscuris  Catonis.  In  libro  secundo  scriptum  inventimi 
est,  recepticium  servum  dici  nequam  et  nulli  pretii,  qui  cum  venuvi  esset  datus ,  redhibitus  ob  aliquod  vitium  receptusque 
sit.  Propter  ea,  inquit,  servus  eiusmodi  sectari  maritum  et  Jlagitare  pecuniam  iubebatur,  ut  eo  ipso  dolor  maior  et 
contumelia  gruvior  viro  Jìeret,  quod  eum  servus  nihili  petendae  pecuniae  causa  compellaret.  Haec  quaeso  comparcs  cum 
illis,  quae  apud  Festum  Qu.  XIII,  20,24.  leguntur  :  Recepticium  servum,  Cato  in  suasione  legis  Voconiae  cum  ait, 
significai,  qui  ob  vitium  redhibitus  sit:  uubi  irata  facta  est,  servum  recepticium  sectari  atque  Jlagitare  virum  iubef,: 
ac  facile  intelliges,  non  solimi  eadem  Catonis  verba,  sed  etiam  eodem  piane  modo  ca  explicari  :  ut,  nisi  Verrius  in  diversis 
libris  eadem  posucrit,    Festum  baec   e    libro    de    obscuris    Catonis    sumpsisse   necesse  sit. 

2.  Quo  cum  pervenimus,  graduili  ut  referamus  opus  est  ad  id  ipsum  Verrii  opus,  cuius  epitome  et  epitomae 
epitome  etiamnum  supersunt,  et  ex  bis  epitomis,  quale  fuerit  integrum  opus,  dispiccre  coueniur.  Qua  in  disputatone  ne 
propter  nimiam  cautionem  obscurus  fiam,  ponam  statim,  quae  ex  ipso  ordine,  quo  titilli  et  in  Festo  et  in  Paulo  se  deinceps 
excipiunt ,    effecisse   mihi  videar ,    disputationis  meae  capita  : 

I.  Uniuscuiusque  literae  duae  sunt  partes,  altera,  in  qua  praeter  primam  literam  in  vocabulis 
disponendis  etiam  secunda,  saepe  etiam  tertia  et  plures  observantur:  altera,  in  qua  nulla  piane 
literarum  praeter  primam  babetur  ratio2),  sed  rerum  in  articulis  coniunctis  quaedam  conspicitur 
af  finitas. 

II.  In  priori  et  altera  parte  persaepe  idem  vocabulum  recurrit,  ita  ut  bis  explicetur,  et  ita 
quidem   interdum,    ut  auctor  diversas    de   eadem  re   prodat   sententias.     Singulae  autem  partes  cum 

1)  Quae  ex  ipso  Verrio  antique  dieta  proferuntur,  ut  abomina-  quaedam  vocabula  deinceps  posila  inveniri ,  quae  secundan»  literam 
retur  passive  positum  a  Prisciano  Vili.  p.  791  (368  Krehl) ,  non  inter  communem  habeant.  Id  enim  non  nisi  casu  in  frequentissimo  quo- 
eius  sententias  recenseri  debent.  Etiam  poetam  fuisse  Verrium ,  idem  que  literarum  nexu  reperitur.  Omnino ,  nisi  quis  prima  saltem  pro- 
refert  Priscianus  Vili.  p.  792  (370),  cum  versum  apponiti  Blanditus-  babilitatis  calculi ,  quem  dicunt,  dementa  tenuerit ,  nunquam ,  quae 
que  labor  molli  curabitur  arte.  in    bis    rebus    casui ,     quaevc     Consilio    debeantur ,    inter    se    dignoscerc 

2)  Ne  quis  autem  bis  opponat ,  interdum  tainen  etiam  in  bac  parte  potcrit. 


PRAEFATIO. 


XVII 


per   se    cxaminantur  :    prlor  nulla    offert   ciusdem   vocabuli   bis  positi   exempla:    altera  non   pauca, 
sed    quae   ad    diversa   rerum    capita    spectent. 

III.  In  altera  parte  insunt  per  omnes  fere  literas  Catonianae  glossae  deinceps  positae,  quas 
ex  libro  de  obscuris  Catonis  sumptas  esse  apparet;  insunt  glossae  Plautinae;  insunt  de  augurali 
iure   collectanea   certo    loco    disposita. 

IV.  Priori  parti  in  quibusdam  literis  glossae  q  u  a  e  d  a  m  praemissae  sunt,  pie  r  acque  fa  usti 
ominis    caussa  vel    propter    singularem    rerum   dignitatem    in    fronte    positae. 

Quae  sententiae  cum  ad  grammaticorum  borum  librorum  bistoi'iam  describendam  aliquantum  conferre  videantur:  tura 
etiam  in  genuina  singulorum  articulorum  forma  rcstituenda  non  raro  magnimi  babent  momentum.  Quocirca  operae  pretium 
me  facturum  esse  puto ,  cum  et  Festi  et  Paul!  excerptorum  tabulam  quandam  proponarn,  in  qua  totius  operis  forma  sub 
uno  conspectu  ponatur.  Quae  banc  turbare  videantur,  sive  ea  expedire  poterò,  sive  non  poterò,  inferiori  margine  appo- 
nam.  Caeterum  quod  in  Paulo  literaruin  ordo  et  propter  excerptorum  tenuitatem  et  plures  locorum  mutationcs  factas  minus 
conspicuus  est   quam  in   Festo ,   eo  vix   metuo  ne  quis  o (Tenda tur. 

A. 

Pracmissi   articuli   IX.,   quorum  primus  est  Augustus,    cui  additi  sunt  Angui-  et  Auspicium  :    sciliect 
in    honorem   Augusti  principis   et  boni   ominis   caussa  1). 
Aq.         art.   IV. 

—  IH.  2) 

—  IH. 

—  IV. 

—  X.  3) 

—  XXL,    in  quibus  nusquam  est  Alb.  4) 

—  VII. ,  plerique  A  n  t.  5) 


1. 

2. 
3. 
3. 


P.  I. 


4.  5. 

5-8. 

8. 

8.  9. 

9. 

10. 


Ax. 

Arm. 

Alb. 

Amb. 

Al. 

An. 

Au. 

Ac. 


—  IV. 

—  HI.6) 

—  V.7) 


1)  Non  alia  ratione ,  quam  cum  in  vectigalibus  locandis  Lucrinus 
lacus  et  in  dilectu  Valerius  quidam  vel  alius  fausto  nomine  primus 
nuncupabatur.  V.  Paulus  p.  121  (90)  v.  lacus  Lucrinus,  Cicero  de 
divin.  1,  45.  ,    Scbol.  Ambros.  in  Cic.  prò  Scauro  §.  30. 

2)  Intcrpositus  est  art.  Alites ,    et  additi   Ador  et  Adoriam. 

3)  Omisi  in  eo  computo  art.  Am ,  quod  apud  Vcrrium  cum  toc. 
Ambactus  coniunctus  fucrit  :  Ambemito  scriptum  fuisse  prò  Abemito  vix 
dubitaverim.  Quod  cum  eodem  scnsu  quo  Graecum  TiiQiuiQiZodai.  dictum 
esset,    facili  errore  poterat   in   Abemito  mutari. 

4)  Sed   in   bis  plura   turbata.    Adolcscit  Verrius    sub  *Aldi}OM>  po- 


nere  poterat;  sed  quo  casn  Astu,  Ast,  Anus ,  Amussim ,  Adgretus, 
Agnus,  Aegrum  (fortasse  sub  'Aviygòv  positum) ,  Annus  invecta  sint, 
non  exputo. 

5)  Unum  baec  turbat  Axare  ,  sed  boc  iam  ostendi  ab  aliis  lectum 
esse  Anaxare.     Maxime  placeret,    si  Antaxare  restitui  posset. 

6)  Acus  .  .  Acupedius  .  .  Acieris.  Sed  baec  affirmare  vix  audeo 
cornimela  fuisse,  cum  interposita  sint:  Assiduus,  Andruare  et  Anlroare 
.    .  Adrumavit  .  .  Aplustria. 

7)  Sccuntur  sine  ordine:  Albogalerus ,  Apluda ,  Aridum ,  Aptus, 
Area. 


XVII! 


PRAEFATIO. 


p.  il. 

Ang.  et 

A  ne. 

art. 

V-D 

12. 

Att. 

— 

VI.2) 

— 

Ad. 

— 

V.3) 

i3. 

Aed. 

— 

IH.  ♦) 

13.  14. 

Av. 

— 

HI.  5) 

14. 

Adsc. 

— 

III. 

— 

Anc  t. 

— 

II. 

14.  15. 

Ar. 

— 

XIV.,   omnes   Arb.    Are.   Arg. 6) 

16. 

Ass. 

— 

II. 

16.  17. 

Amb.  An 

it.  Anj 

or.     — . 

XI.  7) 

19.  20. 

Auc. 



IV. 

20. 

A  e. 



IV.,   plerique  Aen.  8) 

— 

A  e. 



II. 

20.  21. 

Ar. 



IX. 

21. 

Ani. 

— 

vi.9; 

21.  22. 

Ad. 



V. 

22. 

Aqn. 



IV.  10) 

22.  23. 

AP. 



VII.  u) 

23. 

Ab. 



II.  12) 

— 

Au.   Av. 



IV. 

23.  24. 

A  e. 



Vili. 

24.        P.  IL 

incipit  inde 

a  voc. 

Alucinatio ,    in  qua  haec  possunt  a  reliquis  discenti  : 

25.  26. 

Ae  .  .  .  Amosio , 

art.  XI. ,  oinnes  e  poetis  monimentisve  valde  antiquis  ducta 

26.  27. 

Attinge  .  . 

.  Aerib 

usj    XIV.   glossae  Catonianae  13). 

1)  Nam  voc.  Aduncantur  apparet  sub  Angulo  explicatum  esse ,  ut 
unum  tantum  voc.  ordinem  impediat  Ailhics.  Secuntur  autem  sine  omni 
lege  :    Arferia  ,   Ada  tini ,  Amenta. 

2)  Video  enim  nunc ,  melius  cum  Lindemanno  scribi  Attcgrarc, 
Attritum ,    Attibernalis. 

3)  Haec  ita  computo,  ut  Abrogare  putem  propter  voc.  Adrogare  a 
Verrio  una  esse  explicatum  ;  Apud  autem  et  At  propter  dilfercntiam 
sensus  et  scripturae  coniuncta  fuissc  cum  Ad. 

4)  Unum  additum  est  Atrium. 

5)  Videlicet  Abavus,  Atavus ,  Avunculus  et  Amita  coniuncta  crant 
cum  Avo;   Agnus  autem  cum  A  villa,  agno  recentis  partus. 

6)  Sed    interposita  sunt  Amici  num   .    .  Amicitiae ,    Adpromissor. 

7)  Secuntur  XX.  voce,  in  quibus  pertenuis  rationis  cuiusdam  spe- 
cies  vel  umbra  apparet:  Actus,  Auxiliares ,  Ausoniani,  Alumento, 
Accensi,  Acerra,  Apex,  Athanuvium,   Atroces,  Auguraculuiu, 


Arseverse ,    Aborigines,    Ab    oloes,   Aventinus ,   Adorare,    Armilu- 
strium  ,   Adeo  ,    Argea  ,   Asparagus  ,   Assidelae. 

8)  Unum  additum  est  Audacia. 

9)  Immixtum  est  Ablegmina,  quod  si  quis  olim  Amblcgmina  fuissc 
opinetur ,  non  renitar  equidem. 

10)  Sed  interposita  sunt  IV  aliena:  Anquirerc ,  Andron ,  Apud, 
Anxur ,  quorum  tria  ad  An  referenda  erant. 

11)  Turbat  ordinem  aliquomodo  Abditivi,  non  turbat  Abs ,  cui 
Verrium  "Ay  praeposuisse  puto,  Graecum  vocabuluni,  unde  Abs  ab  ipso 
ducebatur. 

12)  Sed  interpositum  est  Agere  et  Acetare  prò  agitare  ,  quibuscum 
coniungendum  etiain  Agedum  post  Autumnum. 

13)  Attinge,  cur  e  Catone  sumptum  existimeui  ,  disi  in  a  imo  ta- 
llone. In  seqq.  Catonis  nomen  ter  a  Paulo  servatum  est,  et  in  reliquis 
nibil  est,    quod  a  Catone  alienimi   esse  vidcalur. 


PRAEFATIO. 


XIX 


p.  28.  Arabice  olet  .  .   .  Aegyptinos ,   X.  glossae  Plautine  1). 

Vocabula  bis  posita  in  Festo  Paulus  pleraque  sustulit  (v.  annot.  ad  Paulina  p.  199  (115)):  quapropter  io  secunda 
parte  solimi  voc.  altaria  ex  priori  recurrit  (p.  5.  et  29.).  Ambitus  in  priori  bis  deprebenditur ,  p.  5.  16.  j  Arcere  propter 
diversos  significatns  bis  in  eadem  p.  15.  explicatur. 


p.  30. 


P.  I. 


30.  31. 

31. 

32. 

32.  33. 

33.  34. 
34. 
34. 
35.  36. 


P.  II. 


B. 

Bo.  art.  V. 

Ba.  —    V. 

Bo.  —    II. 

Ba.  —    VII.  z) 

Br.  —    VII. 

Bu.  —    Vili. 

Be.  —    VI.  3) 

Bi.  —    VII. 

B 1.  —    III.  *) 

inde  a  v.  Bardus,    in  qua  dignoscere  licet 

Boiae  . 


37  -  42.    P.  I. 

42.  43. 
43-48. 
48-51. 

51.  52. 
52. 

52.  53. 


C. 

Co. 

Ci. 

Ca. 
Cn. 

cy- 

Cb. 
Cr. 


Bellule ,   VI.   Plautina   vocabula  5). 


art.  LXV. ,   in   quibus  VI  continui  per    Conc,    IH  per  Coni.,    IV  per  Comp., 
IV  per  Cons.  incipiunt  6). 

—  XVI.  7) 

—  LXXV.8),  in  quibus  Cai.  XI,  Cas.  IX,  Cap.  in  fine  VIII  contiuuis  articulis  redit. 

—  XXXIII.  9),    in  quibus   continua  sunt  XIV  Cur.  10). 

—  Vili.") 

—  VIII.  12) 

—  XIII. 


1)  In  his  Plautus  semel  a  Paulo  appellatili-,  sed  septem  alia 
voce,  ex  eodem  poeta  «lucia  esse,  demonstratum  est  in  annot.  Itaque 
idem  in  duobus ,  quae  media  interposita  sunt ,   admodum  probabile  est. 

%)    Unum  i n t cip oni tur  Burrum. 

3)  Sed  in  te  riunì  pun  t  horum  ordinem  Bariuin  et  Brundisium  ,  tan- 
uuani  postliminio  ex  superioribus  Ba.  et  Br.  repetita. 

4)  Nam  Balatrones  apparet  positum  fuisse  sub  titulo  Blateae.  Bilbit 
autem  et  Bibliotbccae  paulo  inferiori  loco  posita  sunt  «juam  debebant. 
Accensui   ea  VII  articulis  Bi. 

5)  Nam  bis  Plautus  a  Paulo  nominatur;  duo  prac torca  voce.  Plau- 
tina esse  annotatum  est  :   bine  de  duobus  mediis  iudicanduin  est. 

6)  Unum  legi  obnititur  Cerrones  p.  40.     Sed  huic  allietilo  Conger- 


rones   fuìsse   titulum ,    eo   probabilius ,    quod  Congruere  et  Cognomines 
praecedunt. 

7)  Cbiloni   praepositum  fuisse  Ciloncm ,  annotatum  est. 

8)  Sivc  LXXVI.  :  si  statuimus ,  Caprunculum  a  Paulo  post  Cuppcs 
positum  esse ,  cum  in  Verrio  ante  Cuppes  fuisset. 

9)  Quorum  ordinem  unum  interrumpit  Clunaclum.  Coctiones  enim 
habuisse  Cuctio  in  fronte ,  in  annot.  monui.  Cnéphosum  cur  in  fine 
p.  51.    additum  sit ,    ignoro. 

10)  Nam  de  Centurionis  p.  49.  dictum  erat  sub  titulo  Curioni. 

11)  Unum   cur   interpositum    sit  Calasis ,    caussam  non  expedio. 
1?)    In  fine  Cybium  repetitum  est  et  Cnasones  additum. 

«'* 


XX 


PRAEFATIO. 


p.  53-55. 
55.  56. 
56. 
59. 

60  -  62. 
64. 


Ce.  art.  XX.  i) 

CI.  —    XVI.  2) 

P.  II.         inde  a  v.  Cercopa.     In   his   haec   discernere  licet  : 
Copiam  .  .  Citeria ,    Vili.  Catoniana  verba  3). 
Curionem  .   .  Caecultent,    XXIV.   Plautina4). 

Corniscarum  .  .  Clivia  auspicia,   IV.  glossae  de  iure  auspiciorum. 
—  Contrarium  aes  .  .  Circumluvium,    HI.   de  iure  civili. 

Qui  gemini  reperiuntur  loci,  eorum  plerique  in  utramque  partem  incidunt ,  ut  Calpar  p.  46.  65.,  Centumviralia  iudi- 
cia  54.  64.,  Codeta  38.  58.,  Contio  38.  66.,  Condere  41.  57.,  Culigna  51.  65.,  Cyparissiae  s.  Cyparissae  51.  64.  In 
quibus  plura  sunt,  quae  in  eodein  opere  bis  scribi  potuisse  iure  negaveris.  Consiptum  in  sccundae  partis  diversis  capiti- 
bus   explicatur  p.  62.  64.     Capital  bis  positum  cur  in  bunc  censum  non  venia t,   non  opus  est  diccre. 


p.  66.  67. 
68.  69. 
69. 
69-75. 


P.  I. 


P.  IL 


D. 

Du. 
Da. 
Do. 


art.   XIV.5) 

—  X. 

—  VI. 

Di.  et   De.    inter   se  commista,  art.  XCIV. 6) 

piane  deest,   puto  quod  Paulus  nibil  ex  ca  excerpere  dignatus  est. 


Dium   propter  diversum  significa tum  et  ncxum  ter   explicatur. 

E. 

p.  75-77.  P.  1.          E   cum  liquidis,  El,   Eni, 

77-78.  Eg.  E  e.         art.   IV.8) 

78.  Eu. 

78-81.  Ex. 

81.  Equ. 

81.  82.  Ex. 


E  n.     art.  XXIII.  ?). 


III.  9) 
XLV. 10) 
VI. 

Vili.,    quos  apud  Verrium  ante  Equ.  fuisse  probabile  est. 


1)  In  his  numeravi  Cena  et  Cenacula ,  ut  Verrium  scripsisse  puto  ; 
etiam  Columnae  ,  quod  huius  nominis  explicationcm  verbo  Ccllerc  snb- 
iunctain  esse  arbitror. 

2)  His  praepositum  est  Crcpidines  et  interposi  limi  Crustumina,  quae 
ex  superioribus  repetita  esse  videntur. 

3)  Catonein  Paulus  nomine  addito  appellat  in  primo  et  tribus 
extremis  articulis. 

4)  Plautum  in  bis  quindecies  Paulus  memorat;  tria  alia  voce. 
Plautina  esse,  in  annot.  monitum  est;  sex  reliqua  cidem  poetae  tri- 
buenda  sunt. 

5)  Nihil  in  bis  turbatur:  sed  adiiciuntur  extra  ordinem  Domus, 
Dracones,    Dici  mos  erat  etc. 


6)  In  hac  literarum  De.  et  Di.  confusione  saepe  tcrtia  lilera  or- 
dinem voeabulorum  mngis  videtur  definivisse  quam  scennda:  velut  enm 
Dirus,  Derogare,  Dirigere,  Derunciunt  coniungunlur ,  item  Decolrs, 
Dictynna  ,  Dice  ,  Decermina  ,  porro  Dispcscerc  ,  Despretus  ,  et  alia  ad 
cundem  iiioduin. 

7)  In  fine  bornm  ante  Eni  prò  cum  interpositum  est  L'uni  prò  corum. 
S)    Haec    fateor    ita    esse    cum  aliis  commixta ,    ut  codem   fere   iure 

Es  poncre  poluerim.      Immixta   cnim  sunt  haec  :    Escariae,   Escit.   Eripse, 
Evelatum  ,    .    .   Eiuratio ,    Everriator ,    ....   Eaimis. 

9)  Etiam   bis  alicnus  interpositus  est  :    Epolonos. 

10)  In  computum  assumpsi  Effata ,  cum  Verrius  anti.mum  E\fata 
praeposuisse    videatur.     In  fine  additum  est  Ettari. 


PRAEFATIO. 


XXI 


p.  82. 

Ep. 

art.   VI. 

— 

Ed. 

—     II. 

82.  83. 

Er. 

—    VI.1) 

P.  II. 

nulla  est, 

ut  in  lit.  D. 

Gemini    loci  nulli   deprehenduntur 5     nani   Eni  p.  67.  et  77.    diversa  sunt  vocabula,    et  Experrectus  p.  79.  80.  propter 
etymon    et  synonymum  Expergitus  bis  advocatur. 


83  -  85. 
85.  86. 
8G-88. 

88.  89. 
89. 

89.  90. 

90.  91. 
91. 

92. 


P.  I. 


F. 

Fo. 

Fé. 

Fa. 

Fu. 

FI. 

Fi. 

Fr. 


art.    XVII.  2) ,    quorum  quattuor  primi   incipiunt   litcris  For. 

—  XIV.  3) 

—  XXXI.  +) 

—  V. 

—  IX.  5) 

—  V. 

—  XII.6) 
inde  a  voc.  Fcstram ,   in  qua  Catonianorum  certe  vocabulorum  locus  dare  cmicat  : 
Ferocit  .  .   .  Fclices ,   art.  IV.  7) 

—  Fulguritum  .   .  .  Fulccre,    art.  IV.  ad  auspicia  spedante». 

Quac  vocabula    bis   explicantur,  omnia  inter  priorem  et  alterala  partem   divisa  sunt:  Fcnus  p.  80.  93. ,   Fercntarii  85.93., 
Fornacalia  83.  93. ,    Furvum  M.  93. 


P.  II. 


94.  95. 
95. 

95.  9G. 
9G-98. 
98. 


P.  I. 


G. 

Gè. 

Gi. 
Gn. 
Gr. 
GÌ. 


art.    XI. 

—  IH.  «) 

—  VII.,    misti  cum  Ga.   art.  VII.  9) 

—  XIV.  10) 

—  VIII. 


1)  Accensui  Lis  VI  Erctum  citum  leviter  loco  suo  molimi ,  cum 
ante  utrumque  Ed  positum  inveniatur.      In  fine  Eilafilatum  additum  est. 

2)  Unum  non  congruit  Furvum ,  nisi  et  hoc  a  Vcrrio  Forvum 
scriptum  est. 

3)  Sumpsi,  a  Verrio  scriptum  fuissc  Ferctum,  cuius  rei  argumcnta 
protuli  in  annotatione. 

■4)  Fovii  scriptum  fuissc  sub  ti  luto  Favi  (Fabii) ,  in  annotatione 
monili.     De  flamine   ani  cui   Diali    dicebatur    pluribus  sub  v.   fabam. 

5)  Etiam  in  bis  disponendis  litcrac  quartac  consonanti  saepc  maius 
momcntum  assignatum  esse  video,  quam  tertiae  vocali.  Ita  couiungun- 
tur:    l'iemina,    Flaminius ,    Fluincntana ,    Flammeo. 

C)    Unum    ordincin    turbat    voc.   Forago ,    quod   nisi    audaciori    con- 


iectura  removeri  ncquit.  Possis  autem  seriem  vocabulorum  Fr  ctiam 
longius  continuare ,  si  quaedam  ut  insiticia  removeris  :  sed  illud  tutius 
visum. 

7)  Paulus  primo  ,    Icilio  ,    quarto    Catonis  nomen  addidit. 

8)  His  additus  est  art.  Genialis,  quem  facile  crediderim  a  superiori 
de   Genio  avulsum   et  paulo   inferius    additum  esse  a  Paulo. 

9)  Ordo  ab  ipso  Vcrrio  institutus  bic  fuissc  videtur,  ut  post  Gè. 
et  Gi.  sequercntur  articuli  incipicntcs  a  Ga.,  deinde  transiretur  ad  liqui- 
das  cum  G  connexas.  Sed  baec  vel  Paulus  vel  Fcstus  ita  turbavit,  ut 
bos  articulos   Inter  se  misceret,    addito    etiam  ex  Gc.  articulo  Geslit. 

10)  In  bis  Gramiae ,  Groma ,  Grumus  ad  cundem  modum  compo- 
nuntur,    quem  saepius  iam  obscrvavimus. 


XXII 


PRAEFATIO. 


p.  98.  Gn.  art.  II. 

—  P.  IL     inde   a  voc.  Gaudium ,    VII  tantum  articulos  continens. 

Gemini  articuli   propter  brevitatem  alterius  partis  nulli  insunt. 


H. 

99.  101. 

He. 

art.  XXII.1) 

101. 

Hi. 

—    XI. 

101.  102. 

Ha. 

—    VI.2) 

102.  103. 

Ho. 

—      XII.  3) 

103. 

Hy. 

Hu. 

—    IH.*) 

—  P.  IL       Huius   Paulus  nonnisi  II  articulos  reliquit. 

Nulluni  vocabulum  in  bac  litera  bis  cxplicatur. 

I. 

p.  103.       Praemissi  sunt  extra  ordincm  art.  IL:    Im  et  Ianeus. 


103.  104.       P. 

I.        Iu.                art.   XVII. 

104. 

II.                 —    IL 

104.  105. 

la.                  —    IH.  5) 

105.  106. 

Ir.    Io.    Ign.   Ip.   Ib.    It.  misti,    art.  XVIII 

106. 

Ind.               art.  VII. 

106  - 108. 

Ine  (Inqu.)  —   XXII.  7) 

108.  109. 

Imp.  Imb.    —   XXX.  8) 

109.  110. 

In    cum   Yocalibus  ,    Inb.    Inno.     art.  XIV.  °) 

110.  111. 

Int.                  art.  Vili. 

111. 

Ins.                  —    XIV. 

111.  112. 

Imm.                —    IL  10) 

112.  113. 

Inf.   Inv.       —    X. 

113. 

Ini.                  —   VI. 

1)  Unus    alicnus    bis    se  immlscuit  :    Harviga.      Scd   addidl    cornili 
numero  e tiam  art.  Herceus ,  licet  post  primuin  Hi  collocatimi. 

2)  His  interpositum  est  Hostiliis  Laribus. 

3)  Ab  bis  segregavi  unum  Hamotrabones. 

4)  Y  et  U    non   solent    distingui ,    quod    eadem    litera   Verrio    esse 
videbatur.     V.   in  bac  Pbaef.  II,  1.  p.  XV. 

5)  Interpositum  est  Idulis  ;    adiectum  Igitur.     Omnino  in  bac  lite- 
rae  I  parte  vix  ordo  certus  apparet. 

6)  Non    numeravi   in  his  Insipere  ,    quod  inferius  locum  suuni  nie- 
lius   tueretur. 


7)  Perfectae  horuni  congruentiae  unus  nocet  articulus  Ita  Gate: 
sed  hic  cum  a  bonis  codd.  absit ,  veliero  cum  simpliciter  ciccissem  ex 
ordine,    et  corollario  glossarum  reservassem. 

8)  Omisi  in  numerando  art.  In ,  qui  apud  Vcrrium  alii  cuidani 
subiunctus  fuisse  videtur.  In  procinctu  autem  et  In  muudo  pronuncia- 
tione   certe  a  reliquis    non  discrepabant. 

9)  Art.  In  praepositio  ,  eiusdem  generis  est  atque  is ,  de  quo 
proxima  annotatione  diximus.  Impctum  et  quae  seqq.  interpolata  MC 
ab   editoribus ,    certuui   est. 

10)  His  interposita  sunt  Imago   et   Ingluvìes. 


PRAEFATIO.  XXIII 

p.  113.  P.  II.     inciperc    videtur    a   voc.  In  convention  e ,   in  quibus  dignoscere  licet: 

—  In  conventione  .  .  .    Infra   classem ,   art.  III.  ad  vitam  civilem, 

—  Infibulati  .  .  .  Ininges,    art.  IV.  ad  res  sacras  spectantes. 

Qoae  bis   explicantur   vocabula,    ea    in   priorem    et   alterala   partem  incidila t:    Immusulus  p.  112.  113.,    Increpitare  107. 
114. ,    Inlicium   et  Illiciuia  p.  113.  114. 

L. 

p.  114.     Pracmissus   articulus  unus  :    Lucctium  Iovem. 

115.  P.  I.  Le.  art.   XII.1) 

115.  116.  LÌ.  —    xix.2; 

117-119.  La.  —    XXV. 

119.  Lo.  —    III.  3) 

119.  120.  Lu.  Ly.     —    XXVI.4) 

121.  P.  II.     inciperc   vuletur   a   voc.  Loebcsuiu.      Pertenue   incst  Glossarum    Catonianarum    indicami    in 

voc.  Latitavcrunt. 
Geni  ina  e    aullac    suut  ciusdem  voc.  interpretationes ,    nisi   voc.  Lacit  p.  116.  117.:    sed  priori  loco  videtur  Verrius  Licit 
scripsissc. 

M. 

Pracmissi   art.  III.  :    Magaos  lados ,    Mcltoni ,   Matreui  Matatain. 
p.  122.  123.         P.  I.  Mi.  art.  XX.,    qui   ita   dispositi    fuissc   vidcatur:    Min.    Mil.    Mir.    Mis. 

123-125.  Me.  —    XXXIV.,   plerique   sic  dispositi:   Met.    Mcd.   Mcr.   Mei.   Men. 

125-138.  Ma.  —    LX1.  «) 

138-141.  Mo.  —    XIV. 

141  -  146.  Mu.  My.    —    XXVII.  *) 

146.  P.  II.     incipit  a    voc.    Minutia   porta  (Qu.  VIII,  27.).      In    bac  Consilio    certo    baec    composita   esse 

existimo  : 
148.  Mulis  .   .  Minuscalae  Quinqo. ,   art.  III.  de  feriis. 

153.  Metaplioram  .  .  Mctonyiaia,   art.  IV.  vcl  V.,    de  figuris   rbetoricis  et  graaunaticis. 

—  Multifacerc  .  .  Mediocriculo  ,    art.  IX. ,    Catoois   obscura  7). 

1)  Unus  alienns  est:  Lapidem  siliccm.    Quem  Verrius  forsitan  con-  Murricidum ,  p.  131.  Municeps,  memorabile  exemplum  articuli  a  Paulo 
festìm  post  Lucctium  Iovem  collocaverit.  loco    suo  moti  et  longe  abducli,   et  p.  135.   Mollestras ,  de  quo  voc.  v. 

2)  Unus    ab    borum    artt.  norma    discedit    Lacit:    nisi    Verrius  alia  annot.     Mocsoncni  l'uisse  Maesonem ,    ibidem   annotatum  est. 

forma  Licit  scripsit.     In  bis  III.  deinceps  sccuntur  art.  Lim.,  Ili  Lib.  G)    Turbat  hunc  ordyicm  unum  Mampbula   in  sebedis  Laeti  p.  142. 

3)  His  se  immiscuit   semel  La.    in  Larvati.  ^uod   Pluribus   circumdatum   est  vocabulis    a   Mun.  incipientibus  :    nam 

Maximam   multam ,    Manius  (Pauli  Maniae) ,    Moene   et  Moenia    ei   non 

•4)    Horum  ordinem  interrumpit  unum  Loneitrorsus.  «•  *     j*  •  t,  ..•      -u 

r  «  olhcerc ,  ostendi  in  annotatiombus. 

j)    In  bis  praeter   Pauli  excerpta  numeravi  etiam  eos  articulos,  qui  7)    Pautus    in    bis    Catonem    sexies   memorat:    sed  in    codice    ctiam 

in  solis  Pomponii  Laeti  sebedis  extant.     Scmovcndi  crant  tantum  p.  125.  Catonis  noincn  in  titillo  Mibipte  et  Mansucs  apparet. 


XXIV 


PRAEFATIO. 


154  - 157. 


Mulini  TUini  .  .  Mos ,    art.  V. ,    de  rebus  sacris  1). 


Ea  de  quibus  bis  dictum,  iu  utramque  partem  distributa  sunt ,  ut  Moenia  Qu.  Vili,  25.  31.  et  de  Mutis  literis  dieta 
Vili,  24.  IX,  1,  1.,  qùae  Lindemannus  p.  170.  ann.  1.  non  recte  putat  olim  cobaesisse.  Manias  Paulus  tantum  bis  p.  123. 
144.  eo  nomine  praescripto  explicuit,    non  Festus. 


N. 

p.  161.     Pracpositi  articuli  HI. 


1G2  - 165. 

165-170. 
170-173. 
173.  174. 
174-177. 
177. 


:   Naenia ,   Naeniae  deae ,   Navali  corona. 
Qu.  IX,  11-14.,    art.  XXXVI.  2),    plerique   sic  dispositi: 
Nex.    Neg.    Neb.    Neu.   Nef.    Nep.    Nes.  5). 


P.  I.  Ne, 

Na. ,    Qu.  IX,  14-19. ,   art.  XIX.  *) 
Nu.,    Qu.  IX,  19-22.,   —    XIX.  5) 
N  o. ,    Qu.  IX,  22  -  24. ,   —   XV.  6) 
Ni.,     Qu.  IX,  24.  25.,    —   VI. 
P.  II.     inde  a  voc.  Nanum,    Qu.  IX,  26,  5.     In  bis  dignoscuntur 


Nem.  Ne  e.  Ncqu. 


Nequinates 


Numidae ,    art.  IV. ,   e  Catone  desumpti  7). 


Bis  explicatur  voc.  Navus,    et  in  priori  parte   Qu.  IX,  16,  32., 
paene  verbis. 

o. 

Praemissus   es 
p.  178-181.         P.  I. 
181  - 185. 
185-193. 


193. 


et  in  altera  IX,  26,  16.,  et  utroque  quidem   loco  iisdem 


rticulus  I.  : 

Ob. 

Oc, 

Qu.  IX,  27  -  30. ,    art.  XIV.  8) 

Or., 

Qu.   IX,  30 -X,  1.,    art.  XVII 

Ob.  Op., 

Qu.  IX,  1  -  10. ,    art.  LVII. ,    i 

praevaleat  9). 

01., 

Qu.  X,  10.,    art.  III. 

Off., 

Qu.  X,  10. ,    —   IV.  ™) 

Oc, 

Qu.  X,  11.,    —  II.  ") 

Ov.  Ou., 

Qu.  X,  11.,   _  V.  12) 

ita  ut  Op.  in  prioribus,  Ob.  in  postcrioribus 


194. 


1)  Uno  interposito  titulo  :  Matronae.  Sed  in  Lac  litcra  tota  fere 
P.  II.   ad  sacra  et  religiones  pertinet. 

2)  Unus  ordineni  interrumpit  Non  pridem,  Qu.  IX,  13,  10.:  sed 
dubitar!  nequit,  quin  apud  Vermini  alius  titulus  praefixus  fuerit,  t'orlasse 
Nenu  pridem ,  ex  antiquiori  scriptore. 

3)  In  bis  multa  dissona  reperiuntur,  quac  recenscre  non  opus  est, 
cum  universam  dispositionem  non  turbent.  A  Verrio  tainen  crediderim 
Nexum  est  et  Nexum  aes  Qu.  IX,  13,  20  et  27 '.  cohiuncta,  nec  Nervuiu 
interpositum  esse. 

■4)  In  bis  disponendis  vocalis  tertio  loco  posita  saepe  ncgleeta  est, 
ut  Nautea  et  Natio ,  Naccac  et  Naucum  componcrentur. 

o)  His  tamen  bis  No  intcrcurrit,  praercplum  quasi  ex  iis  quac 
sccuntur:    Non  omnibus  dorano,    Qu.  IX,  21,  5.,  et  Nonas  ib.  v.  26. 


0)  In  bis  quater  conlìmiatur  Nor  (restituii*  Xoveiu  Iribunis  Qu. 
IX,  23,  22.). 

7)  Quanquam  medi!  duo,  quibus  nulla  inest  aut  Calonis  meutio 
aut  similitudo   cum   Calonianis   locis  ,    aliundc   imceli   esse  possunt. 

8)  Non  congruunt  Odefacil  et   Ogygù. 

9)  Coniunxi  ea  .  no  numerum  l'vccplorum  nimis  aii^orom  .  quac 
nunc  nulla  relieta  sunt.  Nam  Ci  qui  opthua  propter  optima  liic  po>ilum 
est.  Obferumenta  a  Verrio  scriptum  esse,  anuotalum  est.  Omuicntaus 
sub   obmanere  positum  fuisse   yidetar. 

10)  His  additum    est   ()\imc. 

11)  His  Omen   adiectuin. 

12)  In  his  est  Obvaricalor,  quod  propter  tettila  liler.im  (fu  sccunda 
in  pronunciando   oppressa   essa   fìdetnr)  in  Lune  loeiun  receptum   e>t. 


PRAEFATIO.  XXV 

p.  194-Ì97.  Os.,     Qa.  X,  12  -  14. ,    art.  IX. 

197.  P.  II.     incipit  a  voc.  Ollic,  Qu.  X,  14.     Dignoscuntur  in  ea  parte: 
198-201.  Obsidionem  .    .  Ob ,    Qu.  X,  16.  17.,   art.  IV.,   Ennii  versus  explicati. 

201.  Ostentimi  .   .  Osi  simt,    Qu.  X,  17.,    art.  III.   e   C.  Gracchi    orationibus. 

—  Ostende  .  .  Obsonitaverc,    Qu.  X,  17.,    art.  IV.1),    Catoniana. 

205.  Offendices ,   Olvatum ,     Qu.  X,  21. ,    ex  Veranio   et  Antistio   Labeone  de    iure  sacro. 

Ea  vocali ula  ,  quae  diversis  locis  Festus  bis  interprctatur,  omnia  in  priorem  et  secundam  partem  incidere  apparet.  Sunt 
haec:  Ob  Qu.  IX,  27.  X,  17.;  Oppidum  X,  2.  20.  ;  Opsci  sive  Osci  X,  5.  16.  2)  ;  Ostentimi  X,  12.  17. 3  Obsidium  et 
Obsidionem  X,  9,  20.  et  X,  16,  19.  :   quo  in  toc.  ipse  seenni  pugnat  grammaticus. 

P. 

p.  205.  Praemissi   articoli  XVI.,    Qu.  X,  21.,    omnes  fere  ex  antiquissimis  linguae  Latinae  monimcntis  3). 

205-217.  P.  I.  Pi.  et  Pe.,  Qu.  X,  21  -  XI,  2.,  ita  mixta,  ut  tertia  litera  praevaleat 4) ,  et  hic  in  univer- 
sum observetur  ordo  :  P.  1. ,  P.  e.  et  P.  t. ,  P.  n. ,  P.  s.  et  P.  d.  mixta,  P.  r., 
art.  LXXXV. 

217.  218.  Pu.,    Qu.  XI,  2.  3.,   art.  VII.  5) 

218-220.  Po.,    Qu.  XI,  3.,   art.  VI.  6) 

220-222.  Pa. ,      ....     —    XL.7),    quorum   in   universum  haec   est   collocatio  :    Pai.,  Pap., 

Pan.,  Pat.,  Pag.,  Par.,  Pas. 

223-229.  Pr Qu.  XI,  30. ,    art.  LXXXV.  8),   sic  dispositi,   ut  Pra e.  in   universum 

ante  Pro.  poncrctur,    sed  interdum  tamen  tertia  consouans  litera  praevaleret 9). 

230.  PI.,     Qu.  XI,  31.  32.,   art.  XIII. 

—  P.  II.     incipit  a  voc.  Pcdulla  ,    Qu.  XI,  32.     Inter  se  propter  rerum  affinitatem  coniuncta  reperiun- 

tur   maxime    haec  : 

1)  Primo  voc.   Ostende  Catonis   nomen   additimi  non  est,  sed  com-  Qu.  X,  29.   cum  Pigerc  coniunctum  esse  a  Verrio,   annotavimus.      Caete- 
paratis    iis ,     quae    in    annot.   ad  Attinge    p.  26.   composuimus ,    dubitar!             rum  inter    P.s.    et  P.r.  varia  sinc  certo  ordine  congesta  sunt. 

ncqui t,    quin  Line   excerpta    e   Catonis  obscuris  incipiant.  5)    In    fine    Pcgasum    equum    posui    cum    Urs.  :    sed    cum    raritatem 

2)  Quod    Ncukirch    de    fabula    togata   p.  129.    putat,    priori    loco  ordinis  in  hac  litera  ne6lectì   considero,    adducor   iam  ut  scribam  : 
Obscum  sive   Opscum    in    Festo    ferri    non    posse  ,    quia    altero    id    solo  Pullum  -  alatum, 
Ennio  teste  firmetur:    Lane    quidem  difficultatem  iam   sublatam    videbis.                             Pcgasum  dicit  ...    :    euius  uyu-lam  etc. 

6)    Initio  cum  Paulo  scripsi   Praccidanca  porca:   sed  in  Verrio  crat: 

3)  Saliare  Carmen  statini   in   fronte    libri    laudatur.     Ab  hoc  plera-  „  . , 

"  Porca  praecidanea. 
que,  quae  secuntur,  minime  absona  sunt,   ut  illud,  quod  restituii  Prae  ».    v         ..  e    .,  ,        .  „  ,,.  ..  , 

.    .  »  »  1  7^    Lxccptiones  omnes    facile    solvuntur.      Pelliccs  positum  erat  sub 

tet    tremonti   1.  e.  practremunt  te.      Unum   Praepetes    aves    hoc    loco  me  .-,  „,,       .        .         „         n  r      •        v      •        •    <•■  i„  » 

«.     ,.  r  Gracco  JIu/./.uxì),    ut  multa.      Pehgni   a   Verno    ci    ululo    non  est    prae- 

fixum  ,    sed  Pacini.     In  fine  additimi   est  Pbascola  p.  223. 

4)  Ita  statim  post  Pilare  et  similia  sequitur  Pellicator,  post  Pesti-  8)    Unum,    quod    ordinem    turbare    videtur ,     l'unicum,    sub    titulo 
fiumi   Pisalitem    et    sic    multa.     Pennas,    deductum    a    ntTtjvu-,   positum             Probum  positum   fuisse  monuimus. 

est   sub    P.t.  ,    Qu.  X,  25,  7.     In    Pietate  etiam  tertia    litera    negligitur  9)    Vocabula    cum    prò    composita    sic    fere    se    excipiunt    Pron., 

propter  quartam  :    similiter  ut  in   Pierides  Musae.     De  Impetum  Qu.  X,  Prora.,  Proc,  Pros.,  Prol.,  Prov.  (coniunctum  cum  Pru.),  Prot., 

25,  25.    diclum    est    in    annotatione;     positum    est    sub    P.t.       Pangere  Prop.,    Prob.,    Prod.,    Prof. 

d 


XXVI  PRAEFATIO. 

p.  230-233.  Propius  sobrino  .  .  .  Posticam  lineam,  Qu.XI,  32.  XII,!.,  art.  VII.  ad  ins  civile  spectantes. 

233.  Pomptina  tribus  .   .  .  Patram  commune ,    Qu.  XII,  2. ,    art.  VI.  ad   ius   publicnm  1). 

234-237.  Portisculus  .  .  .  Pilates ,    Qu.  XII,  4.5.,    art.  VII.  e  Catonis    obscuris  2). 

242.  Petreia,    Qu.  XI,  11.,    e  C.  Gracchi  oratione. 

—  Pelliculationem  .  .  .  Pavimenta,  Qu.  XII,  11. 12.,  art.  XIV.  3),  iterum  e  Catonis  orationibus. 

245.  246.  Palatualis  .  .  .  Publici  augures ,    Qu.  XII,  13  -  15. ,   art.  XXIII. ,   de  rebus  sacris ,  maxime 

de  auspiciis  4). 

246.  249.  Pro   censu  .  .  .  Praerogativae ,    Qu.  XII,  16.  17. ,   art.  III.  de  comitiis. 

249  -  253.  Qu.  XII,  18  -  22.     In  bis  plurima  insunt,    parimi  quidem  continuata  ,    ex  Antistii  Labeonìs 

et  Veranii  de  iure  pontificio  et  augurali  libris. 
Qui  gemini  in  hac  litera  reperiuntur  loci,  Pedum  Qu.  X,  28.  XII,  17. ,  Peremptalia  fulgura  X,  32.  XII,  13.,  Pestifera 
X,  28.  XII,  13.,  Praepetes  X,  21.  XII,  14.,  Procare  Paulus  p.  224.  248.,  Procincta  Paulus  p.  225.  Festus  Qu.  XII, 
18.,  Prodit  XI,  29.  XII,  14.,  Profanum  XI,  30.  XII,  21.,  Pubes  XI,  2.  XII,  20.,  ii  omncs  nostrls  ratiouibus  inter 
duas  literae  P.  partes  distribuuntur.  Praebia  in  sccunda  parte  bis  explicatur,  XII,  3.  et  8.,  quod  Festus  altero  loco 
diserte  memorai:  Praebia  rursus  Verrius  voeari  ait.  Pro,  quod  bis  explicatur  Qu.  XI,  30,  4.  et  11.,  a  Verrio  aiiis 
vocabulis  interpretandis  ita  subiunctum  fuit,    ut  alia  supra  aliata. 

In  illis  autem  geminis  locis  plura  sunt,  ut  quae  de  fulguribus  leguntur,  quae  in  uno  opere  non  poterant  bis  scribi, 
nisi  ab   bomine  ignavissimo. 

Q. 

Qu.  XII,  23-26.,    art.  XXIII.,    quorum  primi  ii  sunt,  qui  a  Quir   incipiunt. 
Qu.  XII,  26. ,    art.  I. 
Qu.  XII,  27  -  29. ,   art.  XV. 
P.  II.     incipere  videtur  a  voc.  Querquetulanae  virae,    Qu.  XII,  29. 

Qu.  XII,  30  -  XIII,  1.,    art.  XVI.  *) 
Qu.  XIII,  2  -  7. ,    art.  X. 
Qu.  XIII,  7. ,  art.  V.  «) 
Qu.  XIII,  7.  8. ,   art.  IU. 

1)  Quattuor  tribus   in  bis  recensente  continnae.  5)   Qu.  XIII,  1,  4.  non  Rodus,  sed  Rudus  in  fronte  tituli  scriptum 

2)  Festus  in  omnibus  bis  articulis  continuis  Catonis  nomen  ser-  crat.  Sed  Resparsum  -vinuni ,  et  Romani  ludi,  et  Romanam  portam 
vavit:  Paulus  semel  tantum.  Hoc  propterea  dictura  volo,  ut  fides  Qu.  XII,  31.  32.  ab  eo  loco,  qucm  occuparunt,  tam  aliena  sunt,  ut 
concilietur  nonnullis ,    quae  ad  lit.  A   et  C    coniectavi.  aliquìd   ibi   turbatum    esse    confidentcr   affirmem.     In  fine  adiectum   est 

3)  In   his   XIV.  unus   tantum  est   art.  Proaedificatum ,    cui    Festus  JR  prò  S. 

Catonis  mentionem  non  adiecisse  videatur.  6)    Scilicet  in  supcrioribus  articulis ,  qui  a    Ru.  incipiunt,  nullum 

4)  Pullus  Iovis,  Qu.  XII,  13.,  propter  fulmina  accessit.  Prodit,  fuit  Rum.,  quod  Verrius  boc,  mira  illa  in  literis  disponendis  in- 
Qu.  XII,  14.,  in  auspiciis  eo  significata,  quo  Festus  ait,  dictum  fuisse,  constantia,  quam  saepius  iam  notavimus,  cnm  Rom.  coniungere 
non  dubito.  maluit. 


Q. 

p.  254-257. 

P. 

I. 

Qui., 

257. 

Que., 

258  -  261. 

Qua., 

261. 

P. 

II. 

inciper 

R. 

p.  261  -  265. 

P. 

I. 

Ru. 

265  -  270. 

Ro. 

270. 

Rum. 
Rh. 

PRAEFATIO. 


XXIIV 


p.  270  -  273. 
273.  274. 
274  -  282. 

282. 


Re.   cum  paucis  Ri.,     Qu.  XIII,  8-10.,    art.  XIII. 
Ra.,         Qu.  XUI,   10-12.,    art.  XIU.  *). 

Re.  cum  paucis  Ri.,     Qu.  XIII,  12-19.,    art.  XLI.  :    quibus  superior  articuloruin  scries, 
quae  Ra.  antecessit,   cxcipitur  et  continuatili-2). 
P.  II.     incipit  a  voc.  Ravam ,   Qu.  XIII,  19.     Facile  in  ea  discreveris  : 

—  Rctricibus  .  .  Rogat,    Qu.  XIII,  20.,   III.  Catonianas  glossas. 
286.                               Resp.   Qu.  XIII,  24.  e  C.  Gracchi  oratione. 

—  Recto  fronte  .  .  .  Rarissima,    Qu.  XIII,  24.,   art.  V.  i  toni  ni  e  Catone. 
286-289.  Regillis  .  .  .  Rapi  solet  fax,    Qu.  XIII,  24.  25.,    art.  III.  de  nuptiis. 

289.  Ritus  .  .  .  Rcligiosum,    Qu.  XIII,  25.,    art.  Vili,  de  rebus  sacris   et  auspiciis. 

290.  Rcmisso  exercitu ,    Qu.  XIII,  26. ,   ex  Antistio  Labeone. 

Quae  insunt  ciusdem  vocabuli  dupliccs  explicatioucs,  pleracque  inter  priorem  et  posteriori-m  partem  distribuuntur, 
Reus  Qu.  XIU,  9.  XIII,  26.,  Ritus,  XUI,  10.  25.  j  Rustica  Vinalia  XUI,  1.  26.:  una  glossa  reperita  Respicere  avein 
Qu.  XUI,  25.  26.  sccundae  parti  propria  est.  Romana  porta  bis  quidem  in  priori  parte  est,  Qu.  XII,  32.  XIII,  6., 
sed  alteri  loco  autiquius  nomcn,    Romula  ut  creditur,    praescriptum  fuisse  arbitror. 

s. 

p.  290-310.         P.  I.       Su.  (Sy.)  So.3),    Qu.  XIII,  27  -  XIV,  16.,    art.  LXXXIX. ,    in  quibus  disponendis  se- 

cnndae  consonantis   litcrac    rationem  babitam  esse  apparct. 
Qu.  XIV,  16-22.,     art.  XXVIII.4),    in   universum   sic   dispositi:    Str.,    SU., 


310-317. 

317-329. 

329  -  334. 
334  -  343. 
343. 

343.  344. 


St., 
Sa. , 


Sti 


Sta.,    Stu.,   St 


e. 


P.  II. 


Qu.  XIV,  22 -XV,  2.,    art.  XLH. ,    plerique    sic   collocati  Sac. ,  Sag. ,  San., 
Sar.,  Sat.,   Sas.,    Sap.,  Sab.,   Sani.,  Sai.5). 
Se,   Squ. ,   Scb.  et  Sp.  mixta,   Qu.  XV,  2-7.,   art.  XXXI. 
Se.,  Si.,     Qu.  XV,  7-17.,   art.  XXXVII.6) 
incipere  videtur  a  voc.  Sultis,    Qu.  XV,  17.     In  bac  argumentorum  affinitas  hacc  observatur: 
Scaptia  .   .  .   Sabatina,    Qu.  XV,  18.,    IH.  art.  de  tribubus. 
Sontica  .  .  .  Serra,    Qu.  XV,  18.  19.,    IX.  art.7)   Catonis    e   libris. 


1)  R.  duobus  in  bis  computavi,  «juod  significat  Rationum  rela- 
tarum. 

2)  Nam  cum  supcrius  Red.,  Reu.  (Riv.),  Rct.  (Rit.)  collocata 
sint,  lue  secuntur  Ree,  Rem.,  Reg.  (Rig.J,  Rei.,  Rep.,  Res., 
quibus  pauca  alia  intermiscentur. 

3)  His  tamen  i mini \ li  non  pauci  alii  articuli  :  Sine  sacris  ber., 
Sempronia  ,  Statua,  Servilius  lacus ,  Sacrarti  viani,  Scita  plebei,  Semis, 
Srrufcrtarios  ,  Silicernium  ,  Satur  ,  Scurrae  ,  Secus  ,  Stipem  ,  Saltum  : 
sed  inde  a  Qu.  XIV,  8,  30.  usque  ad  XIV,  16,  25.  omnia  literis  Su 
continentur.     Observatu   dignum  ,    quattuor   continuos  ex    illis    articulis 


ad  Romae  Urbis  loca   pertinere ,    ut  ii  ex   uno  opere   excerpti    esse  vi- 
deantur. 

4)  Refragantur  regulae  tantum  Satura,    Suber  et  Seplasia. 

5)  Excipiendi  sunt  articuli  Sol  (sed  cf.  Suppl.  Ann.  ad  Qu.  XIV, 
23,  4.),  Seclusa,  Scaevam,  Spondere.  lis,  quae  Qu.XIV,  31,26.  legun- 
tur,  pracGxum  fuisse  titulum  •.  Salva  res  est,  annotatum  est.  Item 
XIV,  24,  16.   Sacena  inscriptum  fuit. 

6)  Discrepant  tantum  Scensas  et  Saticula.  Supparum  cum  Sipario 
a  Verrio  uno  comprebensum  est  articulo. 

7)  In    uno  Sollemnia   Catonis   nomen   non  appositum   est. 

d* 


XXVIII  PRAEFATIO. 

p.  347-351.  Struppi  .  .  .  Sinistram,    Qu.  XV,  22-25.,    artlculi   plcrique  de  iure  sacro  et  augurali ,    ex 

Antìstio  Labeonc,  Veranio ,  Ateio  Capitone,  Messala  ducti  a). 
Gemini  loci  plcrique  in  utramque  partem  incidunt,  ut  Sanates  Qu.  XIV,  26.  XV,  24.,  Saturno  Qu.  XIV,  29.  XV 
18.,  Septimontium  Qu.  XV,  15.  24. ,  Scstertius  Qu.  XV,  8.  et  22. ,  Spondcre  Qu.  XV,  1.  17.,  Sonticus  Qu.  XIII,  28 
XV,  19.,  Sultis  Qu.  XIII,  32.  XV,  17.:  quidam  in  altcram  solam,  ut  Silcntio  surgere  Qu.  XV,  23.  25.  :  sed  sunt  etiam 
qui  priori  parte  contineantur ,  ut  Seplasia  Qu.  XIV,  22.  XV,  15.,  Subcr  Qu.  XIII,  31.  XIV,  22.,  Supparus  Qu.  XIV 
15.  XV,  15. ,  Subura  Qu.  XIV,  7.  13.  :  in  quibus  cum  duo  sint  propter  ordinem  turbatum  notabilia  :  adducimur  ad  suspi 
candum ,    Fcstum  in  bac  litera  vocabula  e  fontibus  alterius  partis   ducta  immiscuisse  priori. 

T. 

p.  352.      Articuli   praemlssi,    Qu.  XV,  27.28.,  VIII. 

352-356.         P.  I.         To.,  Tu.  (Ty.),    Qu.  XV,  28-32.,    art.  XXXIII.  *) ,   in   quibus  Tor.  et  Tur.    et  alia 

ad  cundcm  modum  coniuncta  sunt. 
356-363.  Ta.,  Qu.  XV,  32  -  XVI,  5.,    art.  XXXII.  3) 

363-266.  Te.,  Ti.,   Qu.  XVI,  5  .  .  .  Pauli  exc.  p.  J56.,   art.  XXX.4),  plerique  secundum  conso- 

nantcm  alteram  dispositi. 

366.  367.  Tr.,      Pauli  exc.  p.  156.  157.,    art.  XV.  5) 

367.  P.  II.      incipere  videtur  a  voc.  Templum ,  apud  Paulum  p.  157.  G) 

V. 

-p.  368-373.         P.  I.        Ve.,   Vi.,    Pauli  exc.  p.  157-160.  .  .  Qu.  XVI,  24.,   art.  XXXIV. 7),    quorum   magna 

pars   sic   disposila  est:    V.  s.,   V.I.,  V.  t.,    V.  b.,    V.  e,    Via.,   V.  r. 
372-375.  _  Va.,         Qu.  XVI,  24.  25.,    art.  X.  8) 

375.  Ur.    coniunctum   cum  Ver.,    Qu.  XVI,  25.,    art.  III.9) 

375.  376.  Un.    coniunctum  cum  Ven.,  Via.,    Qu.  XVI,  26.  27.,    art.  X.  I0) 

P.  II.     incipere  videtur  a  voc.  Vallescit,  Pauli  exc.  p.  161.     Disccrnuntur  etiam  in  bac  : 


376. 


1)  In    literae  fine    grammaticae   quaedam   res ,  -vocabulorum    trium  4)    Tricntcm   tcrtium    apud  Verrium    erat  Tcrtium  trientem.     Ordi- 
etyma  artificiosius  quacsita,  adiiciuntur  :    Satis,   Stipatores  ,   Sollicitare,  nem  turbat  Tripudium.     Tl.iasitas  supcrius    annotatis  convenir. 

quae  secundum  literas  non  fuisse  compositas,  etiam  bine  arguitur,  quod  5)    Titivillitium    a   Paulo    post  quaedam    voce,   interposta  repctilum 

Festus  Qu.  XV,  25,  29.  ipse  testatur ,  post  Satis  prosane  secutum  esse  esse  videtur. 

Scabrum,    a   se    omissum.      Idem   piane  rerum    ordo  observatur  in  fine  6)    Unum  alicnum  incst  Thocum  :    nisi  Lane  partem  ultra  Templum 

Ut.  M. ,    ut   post  ea    yocabula,    quae    ex   Antistio    Labeone    et  Messala  longlus  producere  malumus. 

sumpta  sunt,   etymologicae   quaedam  sequantur  arputiae.  7\    r  ■,-  .  «rivi  \„- 

*  j  o  i  i  a.jjuiiic.  7^    lrrcpscrunt   praeterea  A rbanas  .  A  olae  ,    t  olones ,   >  oisgran». 

2)  Alienum  bis  intervenit  Tesca  (nisi  forte  Verrlus  tuesca  scriben-  8)    Non    dubito,    quin    Yerrius   non    solum    Vm    V.ctis  ,    sed    etiam 
dum  pntavit,    ut  Varrò   de  L.  L.   VII.   §.  11.).      In  vocabulis  Tbomices  Vaegrande    scripserit. 

et  Thymbraeum  b  ncglectum  est.  9)    Cum  Lis  coniunctura  cst  Vicre. 

3)  Etiam   in  bis  Tbaleae    nomen  immixtum  est.  10)    Inscrtum  etiam   est  Viminalis  et   Ynalus.      Sequitur  Umbra. 


PRAEFATIO.  XXIX 

p.  378.  379.  Vecticularia  .  .  .  Uls,   art.  XI.  e  Catone1). 

379.  In  fine  Mcssalae  nomea  cum  augurìorum  mentione  coniunctum  agnoscìtur. 

Haec  tabula  ut  sterili  labore  confecta  et  multis  exceptionibus  turbata  esse  videatur  :  bine  tamen  omnis  apparet  et  Verrii 
librorum  forma  et  Fcsti  in  excerpendo  consilium  aut,  ut  rectius  dicaia,  temeritas.  Vcrrium,  apparet,  libros  de  verborum 
sigailicatu,  quos  Fcstus  Qu.  X,  25,  12.  v.  pictor,  itcaiquc  Qu.  XI,  3,  31.  v.  porriciam ,  ut  videtur  (cf.  ctiam  Qu.  XVI, 
4,  34.),  disertis  vcrbis  laudat,  omnes  secundum  litcras  disposuisse,  ncque  in  ea  re  primas  tantum,  scd  ctiam  secundas 
tertiasque  litcras  respexisse,  sed  ita,  ut  saepe  litcras  intcr  se  affincs,  vclut  E  et  I ,  O  et  V,  uao  capite  comprebenderet, 
et  consonantibus  maius  pondus  tribucret  quam  vocalibus ,  dcnique  ut  singulorum  capitimi ,  ut  ita  dicaia  ,  ordiuem  ad  arbi- 
trami magis  quam  ex  alphabeti  lcge  constitueret.  Iccirco  pittai  crini ,  Vcrrium  ,  quac  ex  variis  scriptoribus  de  verborum 
significatione  cxccrpsissct  vcl  ipse  cxcogitassct ,  in  siugulas  cbartas  coniccissc ,  casque  deinde ,  non  certo  ordine  digcstas, 
librariis  tradidisse  dcscribcndas.  Nam  1  esima  non  ipsum  Vcrrianas  copias  ad  caia  regalata  disposuisse ,  scd  eas  ita 
digeslas  invenisse,  iutcUigitur  et  inde,  quoti  saepe  Cina  ordinem  sinc  necessitate  turbavit,  et  maxime  inde,  quod  librorum 
divisione,   quam  ipse   iustituit,    capita  illa  quac  dixi  saepe  media  miro  modo  dissecuit. 

Quac  autem  Pompeius  Fcstus  ex  bis  de  verborum  significati!  libris  excerpsit,  iis  multa  addidit ,  interdilla  etiam 
immiscuit  (quod  in  l'itera  S  factum  esse  arbitramur)  ex  aliis  Verrii  libris  de  obscuris  Catonis,  de  Plauti  vocabulis ,  de  iure 
sacro  et  augurali,  etiam  de  grammaticis  relais,  derivata,  non  pari  tamen  in  omnibus  litcris  constantia  et  diligentia. 
Horum  librorum  quanquam  Fcstus  inscriptioncs  nusquam  posuit,  quippc  qui  ctiam  de  verborum  significala  libros  non 
pluries  quam  bis  exprcsse  appellai  :  alias  tamen  fuisse  eas  inscriptioncs ,  Gcllii  de  obscuris  Catonis  tcstimonium  ostendit. 
Si  quis  forte  contcndat ,  Vcrrium  ipsum  bos  libros  illis  de  verborum  sigailicatu  scriptis  tanquam  corollarium  addidissc  :  is 
tamen  explicarc  non  potcrit ,  cur  Vcrrius  corum  glossas  in  ordiuem  illius  opcris ,  cuius  quidem  condicio  anilina  ciusmodi 
additamcnluia  aspemabatur,  non  reccperit 2).  Acccdit ,  quod  scriptorum  quorundam  frequens  aieatio  in  altera  parte, 
nulla  in  priori  reperitili- ,  Antistanti  dico  Labconcm  et  Veranium,  quorum  bic  in  extremis  litcris  M.  O.  P.  R. ,  ille  in 
extremis  31.  O.  P.  R.  S.  (et  saepissime  quidem)  testis  advocatur,  alias  nusquam.  An  listi  ma  auleta,  Verrii  aequalein 
(quando  et  bic  Augusto  snperstes  vixit),  credibile  est,  libros  de  pontificio  iure  non  antea  condidisse ,  quam  Vcrrius  de 
V.  S.  opus  absoIvLssct.  Id  quo  tempore  factum  sit,  nort  subtilius  definire  amico,  quam  eo  quod  id  post  Octaviam  porticina 
ab  Augusto  refectam3),  id  est  anilina  730.4),  et  Virgili!  Acncidcm  publice  editam,  i.  e.  animili  735. 5),  factum  esse  video. 
Quod  cnim  in  care  gravissiunmi  baberi  possit  lestiiiiontiini,  quod  Verrius,  Varrouis  gnavus  cultor,  ut  ipse  aVarroue  colebatur6), 

1)  Paulus  tamen  primo   tantum,  sccundo  et  quinto  et  tribus  extre-  refecit  Augustus  ,  circa  a.  730.,  quantum  ex  ordine  coniici  potest,  quo 
mis  Catonis  nomcn  apposuit.  Auguslus  aedificia  a  se  strucla  in  Ancyrano   monimento  recenset.     Octa- 

2)  Fcstus  quidem  A'errium,  Qu.  X,  23,  10.,  carpii,  quod  locutionem  :  viae  porticus  quot  annis  ante  a.  743.   structa  sit,  non  constare  videtur. 

Piclor    risii   mortuus ,    in    hoc    de    V.  S.    opere    explicuerit:    sed  poterat  ,,    ,,.     ....  .  ...  ,.  .,      , 

.  i  ...       i       .  ■*)    »  irffila  omnia  carmina,  etiam  Aeneidis  alteram  partem,   Verrius 

eandem  reprcbensioncm   multis   aliis  glossis   eodem  iure  adbibcre.  ,      ,  ... 

laudat:    Horatium   nunquam. 

3)  Fcstus  Qu.  IX,  28,  2.   duas  in  e  in  orai  Octaviae  porticus,   de  qui-  ..    . 

bus  consuluissc   iuvabit   Nardinum  Roma  ant.  T.  IH.  p.  10.  43.  ed.  Nibby  5>    Ita  M-icrob.   Sat.  I,  15.:    Sed  Verriun^Flaceum  ,  iuris  pontificii     ^^'fZ/A 

et  Rad.  Rocbcttium  Peintures  ant.   p.  308.    Alteram,  quam  Octaviam  fé-  peritisnmu'm,  dicere  solitum  refert  Varrò,  quia  ferii*  tergere  veteres  fos-  F     , 

cissc  dicit,    Mctellus    iam  struxerat  a.  604.,    sed  instauraverat  et  splen-  ***  tieefet,  novas  fncere  ius  non  esset:  ideo  magis  viduis  quam  vinjini- 

didius   ornaverat  Octavia.     Alteram,    ad  tbeatrum   Pompcii ,    condilam   a  bus  idoneas  esse  ferias  ad  nubendum. 

Cn.   Octavio    (Velici.  Fat.  II,   1,  3.     Plin.  N.  H.  XXXIV,  3,  7.  §.  13.)  6)    Varronis  de  L.  L.  libros  a  Verri o  non  esse  lectos,  quovis  pignole 


XXX 


PRAEFA.TIO. 


doctissimi  honiinis  libros  de  lingua  Latina  nunquam  memorat  et  niliil  ex  iis  cxcerpsit  :  id  quam  habnerit  caussam, 
neminein  facile  fugere  potest,  postquam  eorum  librorum  condicionem  et  fortunam  descripsimus.  Nimirum  Varronis  ii  libri 
iam  dudum  quidem  scripti ,  scd  auctoris  e  manibus  erepti ,  vel  delitcscebant  etiamtum ,  vel  non  ea  auctoritate  in  publicum 
editi  crant,    ut  Verrius  Varronis  nomini  pracfixo   satis    confiderei. 

In  Verrii  de  V.  S.  opere  cum  inultac  possint  quacstiones  doctae  et  subtilcs  exerceri,  tum  una  canini  et  ad  operis 
eius  cognitionem  utilissima,  et  cum  nostra  opella  ita  coniuncta  est,  ut  praeteriri  vix  possit  :  eam  dico,  quae  in  librorum 
de  V.  S.  numero  definiendo  versatur.  Ac  inultos  fuisse  libros,  ipse  Festus  Qu.  XI,  4,  3.  v.  porriciam  significat,  ubi  dicit 
se  propositum  habere,  ex  tanto  Verrii  librorum  numero  intermortua  et  sepulta  verba  praetcrire ,  et  rcliqua  quam  brevis- 
sime redigere  in  libros  admodum  paucos.  Atqui  Festi  libros  Paulus  testatur  fuisse  XX.  :  Verrii  non  poterant  non  esse 
multo  plures.  Iam  audiamus  Festum  Qu.  XIV,  32,  2.  v.  Salva  res  est  (sive  Thyiuelici) ,  cuius  disputationis  baec  est  summa. 
Verrius  "in  l.  V. ,  quorum  prima  est  P.  litera",  in  voc.  Parasitus  cxplicando  C.  Pomponium  mimum  a.  u.  e.  542.,  cum 
ludi  tumultu  interrumperentur,  non  desiisse  ad  tibicinem  saltare  narraverat  :  ncc  tamen  co  loco,  quid  boc  ad  parasi  torma 
nonien  explicandum  faceret,  explicuerat.  In  alio  libro,  id  est  in  co,  quo  proverbium  Salva  res  est  etc.  interprctabatur, 
Sinnio  Capitone  auctore  aliud  tradidit  ludorum  tempus ,  aliud  mimi  nomen  :  ac  quod  illic  ncglcxerat,  lue  rcpetit  caus- 
samque  reddit1),  unde  certum  mimorum  genus  parasiti  Apolliuis  dicti  sint.  Iam  quod  Festus  dicit:  in  libro  V. ,  auorum 
■prima  est  P.  litera  :  aliter  intelligi  ncquit,  nisi  ita  ut  eorum  vocabulorum ,  quorum  P.  prima  crat  litera,  quinque  plurcsve 
libri  fuerint,  et  de  parasitis  diclina  sit  in  quinto.  Nani  si  unus  libcr  V  omnem  literam  P  comprcbcndissct  :  nihil  opus 
erat  baec  verba:  auorum  prima  est  P.  litera,  adiiccre  :  ut  alia  omittam  argumcnta,  quae  entrò  sponte  succurrunt  2).  Ita- 
que  quod  Gellius  N.  A.  V,  17,  1.  dicit,  ea,  quae  supra  de  atris  diebus  protulimus ,  fuisse  in  IV  de  V.  S.  libro,  ila  in- 
tclligemus,  ut  quartus  eorum  vocabulorum  libcr,  quorum  prima  erat  A.  litera,  contincrct  articulum  Atcr  dics  :  cidemque 
libro  tribuemus,  quae  Gellius  V,  18,  2.  ex  libro  IV  de  hisloriae  et  annalium  diflerenlia  apposuit,  ita  ut  Annalium  nomen 
iis  praefixum  fuerit.  Quod  autem  Scriverius  et  Iacobus  Gronovius  hunc  numerimi  IV  in  VIII  mutari  iubent,  sciliect  ut 
octava  litera  H,  quae  de  II istoria  dieta  comprebenderit ,  signiGcctur,  quoniani  singulos  Verrii  libros  s'iuguli»  literis  rc- 
spondisse  putabant  :  hi  videnlur  grande  illud  Verrii  opus  ad  modulimi  Pauli  cpitomac  dimcnsi  esse.  Me  quidcui  ab  liiiius 
sententiae  assectatione  id  maxime  deterruit,  quod  sic  ex  tribus  locis  duo  corrigendi  csscnt ,  nani  apud  Festum  Qu.  XIV, 
32.   I.  V  mutandum  esset  in    l,  XIV.      Nec  facile   adducar  ut  credaui,    ab   borimi   temporum   scriptoribus    libros,    qui  non 


contenda™.  Non  id  tam  me  movet ,  quod  Ili  libri  nunquam  nominatila 
in  Festi  reliquiis  appellanti^ ,  cum  Antiquitatum  libri  saepius  memo- 
rentuv:  sed  maius  momentum  babet,  quod  Verrii  et  Varronis,  qui 
uterque  ab  Aelii  Stilonis  potissimuin  grammatica  doctrina  profecerunt, 
permultae  sunt  sententiae  communcs  vel  consimiles  (quod  quaevis  fere 
annotationis  pagella  ostendit) ,  in  quibus  Varronis  nulla  in  Pesto  mcntio 
fit.  Notabile  etiam  est,  quod  Festus  v.  porcas  (Qu.  XH,  8,  8.)  buius 
vocis  id  etymon  ,  quod  Varrò  de  R.  R.  proposuit ,  non  illud,  quod  de 
L.  L.  legitur,  in  Verrii  libris  invenit.  Caetcrum  cf.  annot.  ad  Qu.  XV, 
29,  6.  30,  17.  Non  tanti  esse  puto  ,  quod  nuper  Car.  Lacbmann.  sen- 
tentiae meae  opposuit  (in  Rbenano  pbilol.  Museo  T.  VI.  p.  107.),  Var- 
ronis   de  L.  L.  libros    a  Vitruvio    lectos    esse    videii ,    cum   ipse  V.  D. 


fateatur,    Vitruvii    verba    ctiam   de    aliis    doctissimi    grammatici    scriptis 
dici  potuissc. 

1)  Falsaui  quidem  aperte,  quanquam  non  banc  Festus  ridiculam 
dicit,  sed  inconstantiam  Verrii.  ISobis  autem  dubitatione  omni  exemptum 
videtur,  in  ipsa  Sicilia,  miinorum  omnium,  eliam  scenicorum,  patria, 
mimos  fuisse  parasitos  Apollinis,  cum  Apollo  eliam  apud  alios  (ìracciae 
populos  parasitis  uterelur,  ncque  alii  ipsi  dco  iucundiores  covrine 
esse  possent. 

2)  Artieulus  Porriciam,  Qu.  XI,  3,  30.,  ita  restitutus  est,  ut  eodera 
libro  bic  et  alius  de  prol'analione  coinprehcnsus  esse  vidcalur ,  cuius 
particula  relieta  esse  videtur  XI,  30,  10.:  ncque  toc  t.uiuu  ab  iis 
discrcpat ,    quae  superios  dixi. 


PRAEFATIO. 


nomine  tantum,  sed  etiam  re  libri  erant,  i.  e.  singula  membranae  papyrive  volumina,  tam  inaequales  factos  esse,  ut 
literarum  diversa  condicione  requiritur.  Accedit,  quod  Festus  Qu.  XIV,  13,  6.  Suburam  ait  a  Verrio  alio  libro  a 
pago  Succusano  appellatam  dici:  hoc  autcm  a  succurrcndo  Exquilis  :  duxerat  autem  Verrius  Suburanam  tribuni  a  Succu- 
sano  pago  in  cado  ni  litera ,  v.  Suburanam ,  qui  locus  in  Festi  codice  est  Qu.  XIV,  7,  20.  Itaque  ne  vocabula  quidcm, 
quorum   primae   litcrae  eraut  Su,   omnia  uno  libro  contenta  erant  1). 

3.  Quantum  fuerit  Verrii  opus ,  quam  vastuin  mulliplicis  doctrinae  promptuarium,  ex  iis ,  quae  disputavimus ,  satis 
intelligitur.  Nec  Pompei us  Festus,  cum  eius  epitoinen  faceret,  in  ea  non  potcrat  plurima  rclinquere  rarissimae 
cruditionis  documenta,  quanquam  ipse  v.  porriciam  id  sibi  propositum  esse  ait,  ut  vocabula  intermortua  iam  et  sepulta 
praetcrirct.  Obscuriora  autcm,  de  quibus  a  Verrio  dissentirci,  se  dicit  in  iis  libris  posuisse ,  quos  inscripserit  :  Prisco- 
rum  verborum  cum  exemplis 2).  Bene  autcm  factum  est,  quod  in  ilio  Consilio  exequendo  Festus  parum  sibi  constitit  : 
nam  priscorum  verborum  libri  perditi  sunt ,  et  in  antiquitate  a  nullo  scriptore  commemorantur  :  cum  de  verborum  signifi- 
cationc  epitome  et  a  IMacrobio  Sat.  Ili,  3.  5.  3.  et  a  Diomede  Cbarisio  II.  p.  196  P.  commemoretur  3) ,  ac  Verri!  ipsius 
librorum  uiolcm  magis  magisque  e  grammaticorum  scriniis  exturbasse  videatur.  Quam  Festus  in  excerpendis  Verrii  libris 
rationem  secutus  sit ,  paucis  indicabo.  Facillimam  quidcm,  ut  videtur,  cum  plcrumque  ipsa  Verrii  verba  apponcret,  et 
reciderei  tantum,  quae  ipsi  minus  scitu  utilia  videbantur.  Sed  talcm,  quae  ex  disputa tionis  bene  compositac  et  ad  certuni 
lincia  perductae  corpore  saepe  lacera  crebrisque  vulneribus  biantia  membra  efficeret  4),  Non  diflìteor  Festum  in  exagitando 
Verrio  satis  strenuum  non  paucos  eius  crrorcs  notasse,  praccipuc  in  interprctandis  poctis  ,  sed  multo  plures  ipse  negli- 
genza sua  intulisse  videtur.      Cactcrum  ex  suo  doctrinae  pcnu  patitissima   addidit  5). 

Quae  autcm  Festus  e  Verrio  excerpscrat,  in  libros  redegit,  ut  ipse  ait,  multo  pauciores  quam  Verrii  fucrant. 
Eorum  librorum  in  codicis  Farncsiani  fragmento  et  sebedis  Lacti  bac  supersuut  notationcs  :  Qu.  Vili,  29.  ante  v.  mulus  : 
L.  XIII.  incipit.  Qu.  IX,  ^7.  ante  v.  ob,  in  pagina  adusta,  [incip]it  feliciter  [l.  XIV.].  Qu.  XII,  23.  ante  v.  Quirinus  : 
[ìncipit  l.  XVII  felici]ter.  Qu.  XIII,  20.  ante  v.  ridco  :  liber  XVII.  (quae  nota  est  in  fine  libri  adiecti,  ut  fieri  solct) 
Sexti  Pompei  Festi  liber  XVIII.  Qu.  XV,  4.  ante  v.  scriptum  :  Sex.  Pompei  Festi  de  V.  S.  lib.  XVIII.  incipit  lib. 
XVIIII.  In  bis  quanquam  plura  resti  tuta  sunt,  pattini  aliter  atque  ab  Ursino,  illa  tamen  mutua  rclatione  earum  notatio- 
num  satis  firmantur  :    ac    cum  ,  quibus  in  pagellis   codicis  Farncsiani   scripta    siut  et  quot    autecesserint  et  interposita  fue- 


1)  Quod  Festus  Qu.  XV,  1,  23.  v.  spondere,  Verrium  oblitum,  quod 
«pontiere  a  sponte  dcrivaverit ,  inferiore  capite  sponsura  ex  Gracco 
duxisse  ait:  id  spectat  ad  arliculum  deperditum  ;  nam  quae  Qu.  XV, 
17.  de  voc.  spondere  posiiit ,  ea  ncque  e  libris  de  V.  S.  suuipta  sunt, 
ncque   Graccum  illud  ctynion   continent. 

2)  Hos  libros  dislingucndos  esse  ab  bis  de  V.  S.  libris  rectissimc 
docuit    Sealiger    in    annoi,   ad   v.    profanimi. 

3)  Hic  ita:  Porphyrio  ex  Verrio  et  Pesto,  in  Augurulibus,  iiujuit, 
libris  est  sane  sarcteque.  Ncmpe  Festum  legerat ;  Verrii  nomine  rei 
maius  pondus  addit.  Respicit  Qu.  XIV,  27,  17.  v.  sarte.  Macrobius 
rcspicit  Festi  glossam  a  Paulo  excerptam  p.  5.  v.  ambarvalis ,  et  Qu. 
XIII,  25,  15.  v.  religiosi,  denique  Qu.  IX,  5,  15.  v.  mos,  ubi  cf.  annotata. 


4)  Excmpli  caussa  afferò  glossam  Municcps,  Qu.  Vili,  24,  6.,  cum 
annolatione,  Numero,  Qu.  IX,  19,  18.,  et  Toppcr ,  Qu.  XV,  28,  4., 
cum  supplemento  annotalionis.  Fortasse  etiam  illud,  quod  non  pauci 
versus  laudantur,  qui  verborum  structurain  et  scntentiam  non  integram 
contincant  (velut  Lucretii  versus  Qu.  X,  24,  7.,  Terentii  Qu.  XIII, 
21,   5.,  aliique),    non  Verrio,    sed  Festo  culpae  dandum  est. 

5)  Semel  memoratur  Martialis  in  Pauli  excerptis  p.  369  (158)  v. 
vespae.  (Hinc  definitur  aliquatcnus  Pompei  Festi  aetas,  cuius  alia  nulla 
certa  indicia  extant).  Practerca  Qu.  Vili,  20,  24.  v.  monstrum,  quod 
inonslro,  prodigio,  portento  quartum  addidcrit  ostcntum,  ipse  se  laudat 
Festus. 


XXXH  PRAEFÀTIO. 

rlnt  folla,    satls  liqueat:    facile  est  taLellam  componere,   qua  librorum  divisio  quomodo  codicis  quaternionibns  respondeat, 
declaretur.     In  qua  qui  inerunt  errores  ,  certe  omnes  angustis  finihus  continebuntur  : 

Qu.  I  -  Vili,  29      continebat     XII  libros ,    unumquemque  in  21  columnis. 


Vili,  29  -  IX,  27 

— 

1.  XIIL ,     in 

30 

columnis 

IX,  27  -  X,  27 

—  > 

1.  XIV.     — 

32 

— 

X,  27  -  XI,  25 

■ — 

1.  XV.      — 

30 

— 

XI,  25  -  XII,  23 

— 

1.  XVI.     — 

30 

— 

XII,  23  -  XIII,  20 

— 

1.  XVII.    — 

29 

— 

XIII,  20  -  XV,  4 

— 

1.  XVIII.  — 

48 

— 

XV,  4  -  XVI,  2 

— 

1.  XIX.     — 

30 

— 

XVI,  2  -  XVI,  32 

— 

1.  XX.      — 

30 

— 

Qua  in  tabula  ne  quis  miretur,  octavum  decimum  librimi  tam  immodico  esse  ambita  :  bic  contìnct  quartum  decimimi 
quaternionem  laxioribus  multo  litcris  scriptum,  quam  cacteri  scripti  sunt,  ncc  dubito,  quin  primi  octo  quatcrniones  ctiam 
spissiore  literarum  duetti  latioribusve  pagellis  scripti  fuerint,  quam  omnes  qui  sccunlur.  Iuitium  libri  XV,  quod  in  codice 
excidit,  poteram  etiam  commodius  Qu.  X,  26.  ponere,  cuni  et  baec  columua  vacua  cssct ,  et  sic  duorum  librorum  XIV 
et  XV.  pagcllarum  numero  exacquarentur.  Nam  in  universum  Festus  id  maxime  spectavit,  ut  omnibus  libris  parem  red- 
deret  ambitimi:  quo  factum,  ut  rarius  ab  initio  literae  novum  librum  ineboaret,  ut  fccit  in  litcris  O  et  Q,  saepius  medias 
litcras  literarumque    complexus   librorum  divisionibus  discerperet. 

4.  Iam  veniendum  ad  Paulum,  qui  cius  culpac ,  quam  Festus  in  Vcrrio  mutilando  mcruerat,  ampia»  ab  co  repe- 
tiit  poenas.  Qui  ille  homo  fuerit,  non  quaerimus  :  nisi  quod  id  certuni  et  testatimi  habemus ,  fnisse  cimi  Cbristianac 
ecclesiae  sacerdotem  non  infimi  gradus ,  nam  in  epistola  ad  Carolimi  Rcgein  pontificcin  se  dt<»it,  Caroloquc  Magno  fai<»c 
aequalem.  Hic  Paulus  quod  dicit  non  solum  superflua  se  practergrcssum  esse,  sed  ctiam  pcnitus  abstrusa  stilo  proprio 
enucleasse,  in  eo  vanus  deprchenditur  nugator,  cum  diflìciliorìbus  expediendis  ita  cssct  impar,  ut  ctiam  vitia  librariorum 
pleraque  aut  ìmprovidus  describeret,  aut  male  callidus  omiltcndis  verbis  evitarct  1).  Quod  attieni  in  iis  artieulis .  quos 
recipcre  non  dedignatus  est,  plcrumquc  ipsa  Festi  verba  in  brevius  redacta  reddidit,  ci  siucero  affectu  plaudimus.  Paucis- 
sima  addidit,  ut  semel  Pauli  apostoli  mentionem2),  et  in  universum  antiqui  grammatici  scntcntias  non  alitcr  suis  tempo- 
ribus accommodavit,  nisi  ut  pracscntis  temporis  significati^  in  praetcrita  convcrterct,  ac  de  multis  rebus  dicebatuv  poncret 
prò  dicitur  5).  lntegros  articulos  nunquam  addidisse  videtur  :  quac  enim  vocabuloruui  interprctatioues  in  eius  libris  repe- 
riuntur,  quibus  locus  in  Festo  deest  :  eae  aliunde  videntur  esse  trausvectac.     Aam  quanquam  in  universtini  Paulus  cundem 

1)  Cui  Lominis  stupor  nominili  satis  cognitus  est,  legat  quae  invectus  esse  videtur.  Quacilam  verba  addidit  p.  296  (  1  i 0 )  t.  sccus, 
scripsit  p.203  (115)  v.  orcus ,  p.  204  (115)  v.  offendices ,  p.  303  (142)  p.  319  (145)  ▼.  sacrima  de  praemetio,  i>.  MI  1 1  19)  ì .  àguit.  P.  1648 
v.  sciscito,  cuius  erroris  originem  depreliendcre  licet  in  Festo  Qu.  IX,  (130)  v.  posimcriuni  male  Pontifico  iutulit.  Pauca  verba  adiccit  ctiam 
25.  v.  niquis  scivit,  p.  228  (125)  v.  profecturi.    Cf.  p.  183  (111)  v.  orba.  p.  239  (128)  v.  porcas. 

Interdum  intcr  excerpendum  ne  structuram  quidem   verborum   ita  atten- 

dit,    quin  eam  foedissime  perturbaret,    velut  p.  156  (103.  104)  v.  mun-  3)    Ubi  pracscnti  tempore  ulitur  Paulus.  puta»it,   opiuor,  rem  non- 

dum.      Haec  vulnera  sanare,   esset  ipsi  Paulo   succurrcre  ,  non  librariis.  duiu    ex  consuetudine  abiissc  ,    velut  p.  ISO   ^  1 1 1  >   r.   oeeup.nlieius  ager  : 

2)  p.  3,6  (29)  v.  barbari.     Etiam  Ovidius  p.327  (147)  a  Paulo  male  sed  v.   ctiam  p.  113  (Si)  v.  infra  classem,   et  multa  eiusmodi. 


PRAEFA.TIO.  XXXffl 

quem  Fcstus  vcrborum  onllnem  sequitur,    intonili  in   tamcn  cam  legem  violavit,    ita  maxime,   ut  vocabula,    quae  in  cxccr- 
pcndo  iam   praetcrierat,    mutato  Consilio  ex  superiori!)  >is  repcteret  ]). 

Non  invidebimus  lectoribus  Carmen  egregium ,  ut  Casp.  Barthius  ait  Adv.  XXXIX,  5.,  qui  id  in  manuscripto  Paulì 
libro  reppererat,    Paulì  ipsius  ut  videtur   ar  tifici  uni  : 

Multa  legit  paucis ,  qui  librum  praedicat  istum , 

Hoc  servus  fecit  Carole  rege  tuus 
Sic  una  ex  multis  nunc  fiat  Eclesia  templìs. 
Dat  David  vires  scilicet  ipse  Deus. 
Cuius  vitia  grammatica  aut  metrica  tollere  non  conabimur:  intcllcctum  iuvaremus  restituto  Davidi,  nisi  ctiam  David  dativns 
esse  possct.     Davidem  autem  dici  Carolum  principcm ,   recte  monuit  Barlhius. 

5.  Festi  autem  fragmento  et  Pauli  excerptis  non  omnis  continetur  fon  li  um,  ex  quibus  Fcsti  Vcrriique  doctrina 
nostris  temporibus  bauriri  possit,  copia:  est  etiam  alia  materia,  qua  ci,  qui  illud  antiquae  grammaticae  aedifìcium  resti- 
tucrc  studeat,  diligcnter  u  tendimi  sit.  Dico  Lexica  sive  Glossa  ria  labentc  antiqui  sermonis  peritia  confecta ,  Placi- 
dum,  Glossarla  Gracco  -  Latina,  quae  Labbaeus  congessit,  alia.  At  in  borimi  originem  inquirere  ac  pretium  glossis,  quae 
iis  conlincntur,  constilucrc,  multi  est  laboris  :   hoc  loco  pauca  quae  observaverim,  cimi  lectoribus  communicare  satis  babebo. 

Piaci  dura  iain  Ursinus  ad  emcndandimi  vcl  rcsarcicndum  Festum  interdum  adhibuerat;  nunc,  cimi  ab  Angelo  Maio, 
de  nostris  litcris  multiplicitcr  merito,  e  Ronianis  codicibus  editus  sit  2)  :  omnibus  eius  cum  Fcsto  comparando  copia  facta 
est.  Ccrtior  autem  factus  cram  a  viris  egregiis  Rad.  Rocli  e  tt  io  et  Fr.  Orioli,  Parisiis  turn  degente,  boc  Placidi 
glossariiim  eliam  plcnius,  quam  ab  A.  Maio  editum  crat,  restituì  posse  ex  magno  lexico  episcopi  Gotboruni,  Ansilcubi, 
cuius  vetusta  cxcmplaria  scripta  et  Parisiis  (duo  nisi  fallor)  et  Turoni  extare,  ex  Placido,  Isidori  originibus  et  quae 
cidem  tribuuntur  glossis ,  Appulcio  de  ortliograpbia  scriptorc ,  Paulo  (sed  ex  boc  ipso  panca  smunta  sunt)  aliisque  copiis 
ita  composito,  ut  nomina  cornili  grammaticorum  in  margine  siiigularum  glossarum  adscripta  sint.  Mox  impetravi  Frid. 
Ducb  neri  studio  et  bencvolcntia  cas  Placidi  glossas  lit.  A.  incipientes ,  quae  in  codice  Regio  7644.  vel  novae  acceduti  t 
vcl  alitcr  scriptac  exbibcntur,  quam  apud  Mainai3).  Quibus  cum  Paulo  comparatis  persuasi  mihi,  plures  quidem  ex  Fcsto 
glossas  vix  reperiti  ni  iri  in  Parisiensi  Placido  quam  in  Romano,  sed  easdem  non  raro  emendatiorcs ,  ut  cmolumeiitum 
aliquod  inde  Pauli  Festiquc  lectioni  facile  accedere  possit  4). 

Sed  ut  ad  primariam  in  ea  re  quacstionem  pcrveniamus  :  opcrae  pretium  est  cognoscere ,  utrum  Placidus  e  Paulo  an 
ex  Festo    cas   glossas   sumpscrit,    quas  ex   altcrutro   grammatico   sumptas  esse  apparct  5).      Ac   multo    quidem   facilius   esset 

1)    Ita  factum  in   v.  sororium  %illum  translata  a  p.  29G  (140.  Qu.  2)    Classicorum    auctorum    e   Vatlcanis    codicibus    editorum    T.  III. 

XIV,  1.)    in  p.  307  (143.    Qu.  XIV,   11.),     in    v.  petisscrc    p.  212  (117)  427-  503.     Rcpctitus  est  a  R.  Klotzio   in  Ialinii  et  Seebodii  Novis  An- 

translata   a   p.  207  (Qu.  X,  24;  ,    in  v.   sex  Vestac  p.  349  (151)  translala  nal.   Supplcm.   T.  II.  p.  439.   et  485.,    nonnullis  vitiis  sublatis. 
a  p.  345.  (Qu.  XV,  20).     Ita  nibili   p.  175  (109)  e  supcriore   loco  p.  75.  3)    Idem    Ducbnerus    in  Rlienano   Pbilol.  Museo  T.  III.  p.  472  sqq. 

v.  bilum   transvectum   esse   videtur,   non   alitcr  ac   sciscito  p.  303  (142)  e  e  Parisicnsibus  codicibus,  in  quibus  Placidus  inest,  quaedam  iain  proinpsit. 
titnlo  (Qu.  IX,  25)  ni  quis  scivit  suinpsit.     Cf.   ctiam  p.  242.    Qu.  XII,  4)    Confirmavi  hacc  iis,  quae  ex  Placido  Parisiensi  in  Supplemento 

12.   v.   pronubac.     P.  2Ì3.  24  i  (128)  vocabuloruin  ordinem  saepius  mu-  Annotationum  p.  383.  attuli. 

tavit.     Hacproptcr   ctiam    nequam   p.  176  (109)    a    Paulo    non    additura,  5)  Non  paucas  cas  esse,  ex  annotatione  mea  appareLit  :  solent  autem 

sed  aliunde  translatum  existimo.  cae  in  Placido  Romano  fere  coniuuctae  aut  non  longc  inter  se  discrclae 


XXXIV  PRAEFATIO. 

eam  decernere,  nisi  Placidus  ille  eadem  animi  segnitie,  quae  etiam  in  Glossariis  Graeco  -  Latinis  observatur,  quo  lon- 
gius  in  lexico  suo  condendo  provectus  est,  eo  rarius  antiquos  illos  vetcris  Latinitatis  thesauros  excussisset.  Quo  factum, 
ut  Placidus  multo  rarius  cum  Festi  fragmento,  quam  cum  Paulo,  ubi  solus  servatus  est,  comparari  possit.  JNibilominus 
etiam  ex  bis  dcmonstrari  potcst,  Placidum  ipso  Festo ,  non  Paulo,  auctore  usimi  esse:  ut  quae  v.  ommentat  et  obstrudu- 
lenta  babct,  in  solo  Festo  Qu.  X,  8,  14.  et  9,  16.  reperiuntur,  non  in  Paulo  1).  Quantum  ea  re  Placidi  prctium  et 
auctoritas  in  iis  literis,  in  quibus  Festus  nos  deficit,    augcatur,  facile  est  aestimare2). 

Glossarla  Graeco  -  Latina  Labbaeus  in  unum  corpus  cocgit:  rectius  autem  de  iis  iudicari  poterit,  si  quando 
erciscendi  actione  unumquodque  ex  iis  suam  portionem  rcceperit.  Etiam  baec  in  prioribus  literis  multa  continerc  non  ex 
Paulo ,  sed  ex  Festo  sumpta  ,  ostendunt  maxime  nomina  antiquiorum  scriptorum  glossis  nonnullis  apposita ,  quae  Paulus, 
«uni  easdem  vel  simillimas  glossas  babeal,  omisit.  Vide  quae  in  annotationc  ad  Paulum  p.  11  (10)  v.  anclabris ,  et  p.  20 
(17)  v.  arnae  caput,    et  p.  383.  in  Supplemento  annotationura  ad  v.  antras  observavi. 

Non  aliud  tulerim  de  Glossis  Isidori,  quae  genuino  ordine  dispositac  Pitboeanae  audiunt,  iudicium  :  antiquiores 
esse,  quam  quae  ex  Paulo  derivatae  esse  possint,  ac  multa  continerc  eas ,  quae  ex  Festo  bausta  et  a  Paulo  omissa  esse 
videantur3).  Suctonii  quod  dicitur  de  maris  et  fluminuin  nominibus  excerplum  cum  totuin  fere  e  Vcrrio  ductum  esse 
vidcatur,  ei  in  vacua  pagella  382.  locum  concessimus.  Id  quo  iure  Suetonii  Tranquilli  dicatur,  longum  est  quacrcrc  : 
ccrtum  autem  babemus ,    grammaticum  cum  Verrii  scripta    diligenter  tractassc.     V.  annot  ad  Paulum  p.  1  (2)  v.  augustus. 

Postbac  non  dubito,  quin  diligentiori  glossariorum  ultimis  antiqui  (a  tis  primisve  medii  aevi  temporibus  confcctorum 
studio,  cum  post  longam  oblivioncm  demum  resuscita  (uni  crit,  baud  exigua  pars  eius  doctrinac,  quam  Festus  e  ^  crrio 
bauserat,  redintegrari  possit.  Quem  in  fincin  multa  glossaria,  quae  in  bibliotbccis  ctiamnunc  delilcscunt,  in  luccin  pro- 
trabenda  crunt,  velut  Palatinae  illae  glossae ,  quibus  Salmasius  usus  est,  in  quibus  nonnulla  insunt  baud  dubic  ex 
Festo  sumpta.  V.  annot.  ad  Fcstum  Qu.  IX,  23,  8.  v.  noctilugam.  Cramcrus  antera  quae  ex  codice  Vindoboncnsi, 
quem  Fcstum  continerc  dicit,  sed  ita  truncatum,  ut  voc.  inarculum  p.  113  (81)  postrcmuin  sit,  cxseripsit  et  in  Chronicis 
domest.  p.  197.  apposuit,  ea  fere  omnia  a  Festo  tam  aliena  et  tara  novitia  sunt,  ut  ad  illuni  rcstitucudum  uibil  conferrc 
videantur.  Ac  certe  illud  glossarium,  si  in  voc.  adrumavit,  p.  9. ,  non  plura  babct,  quam:  adrumavit,  rumorem  obtulit, 
ne  Pauli  quidem  nomine  digiuna  est,   nedum  Festi. 

positae   esse    (velut  p.  432  -  436.;  447-451.;    4G0.  461.;    463.  464  etc.),  3)    Non  iniuria  ad  Verrium  rcvocabiraus   vocabula  multa  pcranli-jua. 

ut  appareat,  Placidum  certis  locis  Festum  Paulumvc  ante  oculos  Labuisse.  quae    in    bis    glossis    reperiuntur,    ut    illud:    belues ,    egestas  auae  solet 

1)  Etiam  baec  Placidi  p.  475.:  In  fliistris  ,  in  porta  (scribe  in  contingere  per  vastitatem.  In  bis  belues  scriptum  puto  prò  velues  i.  e. 
portu),  apparet,  non  e  Paulo  p.  89  (67)  ducta  esse,  sed  e  Festo,  qui  vc-lucs,  dictum  ut  Ycio>is.  Hine  i:im  intorprelari  audco  anliqui^imi 
Naevii  versum  explicabat,    in  annotationc   appositum.  Arvalium  frMruin  canUci   initium  :   Enas  Lascs  invale:  ne  i  <  luervcm  etc, 

2)  In  eo  Glossario,  cuius  specimen  Osannus  e  codice  Parisicnsi  ubi  adbuc  distinguebatur:  neva  lucrvem.  Quod  iudicium  tuli  in  annot. 
7651.  in  publicum  edidit ,  in  Progr.  Ludovicianae  Acadcmiac  Sept.  a.  ad  r.  runa,  p.  263  (133),  id  nescio  an  rcvocandum  et  proeliata  Paulo 
1826.,  pleraeque  inesse  videntur  glossae  antiquorum  scriptorum  nomini-  reddendum  sit. 

bus  insignitae. 


PRAEFATIO.  XXXV 

C    A    P.       III. 
DE    FÉ  STI   PAULIQUE    LIBRORUM  ED1TIONIBUS. 

1.     De  opera  Festo  et  Paulo  ab  editoribus  et  criticis  adirne  pracstita   panca  et  necessaria  maxime  afferam. 

Princeps  Pauli  editio,  quam  e  codice  Guelferbytani  ebartacei  simili  expressam  supra  diximus ,  ea  babetur,  cui 
inscriptum  est:  Sext.  Pompeius  Festus  de  verhorum  significatione.  Mediol.  3.  Non.  Aug.  1471.  Variantem  eius  lectio- 
nem  Lindcmannus  dedit  integram.  Mibi  ad  manus  crat  exemplar  paulo  recentius ,  quod  in  fine  literae  V.  baec  liabcl 
notata  :  Festi  Pompei  liber  peroptime  emendatus  expletus  est  :  ac  impensa  lohannis  de  Colonia  nec  non  lohannis  Manthen 
de  Gherrezen  qui  una  fìdeliter  degunt  impressioni  dedilus  Anno  a  natali  christiano  1474  die  24  decembris.  Hi  typo- 
grapbi  aperte  Paulum  ex  Medfolaucnsi  exemplari  exprcsserunt:  quac  propria  babent,  praeter  typograpbica  sphalmata  ,  aut 
perpauca  aut  nulla  sunt.  Ncque  alia  ratioue  a  pluribus  typographis  Paulus  versus  exitum  quinti  decimi  saeculi  multis 
cxcmplaribus  propagatus  est:  saepe  ctiam  cum  Nonio  Marcello  et  Varrone  uno  volumine  coniuuctus ,  ut  in  excmplaribus 
impressis  Parmae  1480  tertio  Idus  Decembris. 

Novam  rem  ausus  est  Conagus  quidam,  qui,  cum  ipsi  praeter  Paulum  Festi  fragmentum  et  schedae  Laeti  innotuis- 
scnt ,  primus  ex  bis  copiis  iuconditum  illud  corpus  consarcinavit,  quod  exteriori  quadam  utìlitatis  specie  tanta  criticac  arti 
in  Paulo  Fcstoquc  exercciidae  impedimcnta  ohiecit J).  Ac  comprehendunt  quidem  ea  exemplaria,  impressa,  ut  in  fine  legi- 
tur,  Mcdiolani  per  Magistrum  Léonard  imi  Pachel  anno  domini  1510.,  Nonium,  Festum  cum  Paulo,  Varroncm  :  sed  qui 
toti  operi  praefatus  est,  Io.  Bapt.  Più  s,  solum  Nonium  in  typotbetarum  manus  tradidit;  Pompeii  Festi  autcìu  post 
finem  Conagus  quidam2),    Pii  ut  videtur  discipulus  ,  quemadmodum  Pii  vices  sustinucrit,    bis  verbis  enarrat  : 

Lector.  Si  frammenta  Sesti  Pompei  Festi  rjuae  omnia  reperta  Ine  apposita  sunt  ab  M.  lilera  incipiendo  usque  ad 
calcem  non  sequestrata  posila  sunt:  sed  contunda  aliis.  id  industria  factum  est:  ne  replicando  legentes  taedio  afficiantur: 
et  quia  quaedam  addita  sunt  quae  non  erant  in  exemplari:  Pii  nostri:  sed  in  alio  eiusmodi:  qnae  adeo  dura  sunt  ut 
omnino  recte  constare  non  iiideantur:  tamen  ob  temeritatem  uitandam  :  et  ne  quid  ipsorum  Jragmentorum  ommiteretur: 
insta  exemplar  impressa  sunt  :  quae  si  Pius  ipse  :  qui  propter  sui  absentiam  :  ea  castigare  neqjuiuit  :  Sed  nec  ipsius 
exemplar  reuidere:  dum  imprimcretur  :  affuisset  correctiora  haberentur.  Itaque  ne  ipsi  Pio  attribuas:  eas  additiones 
que  sunt   incorreptiores :    ab  alieno  exemplari  sumptas  inferius  annotate  sunt5). 

1)  Dcbco  primam  cius  libri  notitiam  Parisiensi  Festi  editori  A.  E.  3)  Significat  deinde,  additamenta  ea  esse  in  glossis  Satis  et  Top- 
Egger:  sed  postea  eundem  in  biblioteca  nostra  Regia  miti  monstravit  per,  quae  apud  Conagum  corruptissimae  quidein  ,  sed  tamen  leguntur, 
vir  literatissimus,    Dr.   Scbwcigcr.  ut  e  Farnesiano  codice  eas  fluxisse  appareat.     Alitcr  autem  comparatimi 

2)  Nomen  bominis  oxtat  in  cannine  adiecto  :  est   fragmentum,    quod    ex    alieno    exemplari    sumptum    esse    dicit    per 

Ad  festum  allietati    qua  te  ratioue:   conagus.  totum ,    et    li»    quodam    exemplari    coniunctum   esse  adiicit    cum  scnonas 

Lector  adìnuenft:    consilium  ipse  probes.  ijallos ,   post  voc.  transalpina  (Qu.  XV,  14,  1.):    Triumviri.  M.  Valerius 

Frammenta    appositi t:    quae  Jiunc   supvraddila  cernes  eoruum    unius    sceua.  p.  fuluius    longus  ex  Se.   co.   idibus  lanuarits.  p. 

Cauit:    et  ut  coheant.   ordine  queque  suo.  papirio  cursore   C.  lunio.  n.  cons.       Quod   fragmentum    quale    et   unde 

Si  qua:    latina  parum  fuerint  :    seti  dura:    fatetur  sumptum   sit ,    ignoro:    nec  quidquam  in  eo   video,  nisi  quod  legendum, 

A'e  deprauarct  :    se  uariasse  nihil.  est  :    M.   V.   Corvus ,  .   .  lunius  Scaeva. 

a* 


XXXVI  PRAEFATIO. 

Haec  perspicue  ostendunt,  Io.  Bapt.  Pium ,  quem  constat,  Mediolani  coiti  essct,  Pomponii  LaetI  codice  usum  esse 
(v.  p.  II.  ann.  1.),  consilium  lum  ccpisse  Festi  cum  Paulo  coniuncti  post  Nonium  in  publicum  edendi ,  sed  id  negotium 
non  ipsum  absolvisse.  Scbedac  autem  Pii  cum  Politiani  excerptis,  quac  supra  descripsiinus ,  in  co  congruehaut ,  quod 
oinnes  versus,  qnos  ignis  vastaverat,  in  iis  conscribendis  oniissi  ciani,  neque  in  iis  certe  partibus,  quae  in  codice  etiamnuin 
leguntur ,    ullum  critico  afferre  videntur  emolumcntum. 

Haec  Pii  vel  Conagi  editio  et  a  Parisicnsibus  trium  illorum  grammaticorum  coniunctorum  editoribus  a.  1511.  et  1519. 
rcpetita  est,  et  ab  Aldo  Manutio  illata  in  Cornucopiac  Perotti,  editura  primum  Vcnetiis  1513.,  repetitum  et  ab  codem 
saepius  et  ab  aliis  transalpinis  typograpbis  l).  Non  recte  enim  A.  Augustinus  Alduni  Mann  tinnì  narrai  cenatimi  esse  Festi 
rcliquias  cum  Pauli  epitome  coniungere  et  unum  corpus  ex  duplicibus  mciubris  conGccrc.  Reclc  autem  idem  multa  in 
boc  coniuncto  corpore  exprobrat   oinissa,  multa  aliter  edita  atque  in  codice  manuscripto    extabant  2). 

2.  Antonius  Augustinus  quibus  rebus  meruerit  de  boc  grammaticac  doctrinac  tbesauro,  ipse  bis  indicai  verbis: 
jVos  hoc  amplius  fecimus ,  quod  itti  neglexerunt  $  ut  lectores  admoneremus ,  quae  Festi,  quaeque  Pauli  esseut.  Omnia 
quoque  frac/menta  Festi  describi  curavimus  $  ne  quid  desideravi  posset.  in  quibus  interpretandis  quam  operavi  posuerimus, 
ex  Iris,  quae  in  commentariis  adscripsimus ,  indicare  lec.tor  possit.  Huius  editionis  ,  quac  primum  prodiit  Veaetua  apud 
Carolum  Sigonium  a.  1559.  2),  multac  sunt  et  pracclarac  dotcs  ,  quas  reccntiores  saepc  ani  ignorasse  aut  consulto  innni- 
nuisse  videntur.  Farncsiani  codicis  singuli  articuli ,  ctiam  truncati  et  laceri  ouincs  ,  magna  tìde  redduutiir  *).  Quac  vero 
in  boc  codice  non  reppercrat,  nimirum  quod  Pomponius  Lactus  ca  ab  boc  libro  sciunxcrat ,  sumpsit  A.  Aogtutinua  ex 
Aldi  et  Mafei,  ut  ait,  libro.  Aldum  iam  diximus  e  Conago  copias  suas  deprompsisse :  alterimi  auteui  liltrimi  .  A u^u-ti- 
nus  narrat,  extare  apud  Acbillcm  Mafeum  Bernardini  Cardinalis  fratrem,  manuscripluin  opinor  :  ccrlc  impressi  nullum 
usquam  quacrenti  mibi  apparuit  vcsligium.  llunc  autem  Mafei  librum  cum  A.  Augu-tiniis  Aldino  locuplctiorem  dicat: 
intelligitur  ex  boc  sumptas  esse  illas  in  litcris  T.  et  V.  glossas,  quas  supra  p.  VII.  indica*  imus ,  incognitas  Fri-ino  oaanes, 
et  plerasque  etiarn  Aldo.  In  margine  A.  Augustinus  Pauli  addidit  varianti  lcctionem  ex  aliis  libris  excerptam ,  quae  in 
universum  exigui  est  pretii  5  in  Festo  autem  Farncsiani  codicis,  ubi  vulgata  lcclio  ab  co  discesscrat,  lcctionem  saepc  ac 
plerumquc  rectissime  annotavit 4) j  in  utroque  vero,  et  Paulo  et  Festo,  tot  villosa  verba  coiiicctura  ductiis  sanagli,  ut 
dubitein,    au  nullus  alius  unus  utrique   grammatico  tot  locis  profuerit  quam  A.  Augustinus5).      Deniquc  aunotatio,    quan- 

1)  In  editionc  a.  1527.  curata  nonnullas  Mici».  Bentlni  incsse  an-  omisit,  quac  adfuissc  et  adeue  illi  ain-ton-  conìuncli  dcmnn«lrant. 
notationcs,  docuit  ine  A.  E.  Egger:  ipse  cani  oculis  non  usurpavi,  sed  Quapropter  A. Angustiai  lcctionem,  quam  vulgatam  divi,  quia  per  plura 
quae  ex  Aldina  alitili  ,  sumpsi  ex  cxemplari  excuso  apud  Savcticr.  saccula  variis  rxcmplaribus  prepara..  <  ~t,  maxime  in  trtiucalis  arliculis 
Par.    1528.  et   1529.  ibi  annotavi,    ubi    in   snpplendil    lesti    m  nl<  nln>    utlrmleuda    esse    \\dr- 

2)  Milli  ex  Regia  nostrae  Acadciniae  bibliotbccn  pracsto  crai  repe-  balur.  Cf.  ctiam  Supplementi»  annolalionis  ad  Qu.  1\  383. 
tita  editio  ex  ollìcina  Stellae  Iordani  Zillcti.  Venetiis  1560,  Espressa  4)  Itane  in  me»  a.,.,o(alio„c  raro  comm.-,„..r.iv  i .  ,„,.,  fa  editi* 
etiam  est  in  A.  Angusti™  operum  Voi.  VII.  p.  525.   Lucac   1772.  lcctionc   optimi    auctoriiau-  eoaataicfti    ice    soepios  Paoli  lectiaoeai  u- 

3)  Ursino  suo  laus  manct,  quod  codicis  formali]  ci  insinui  titolo-  riantem  ex  Augustino  annotavi,  cum  eo  .Mou.u  i  n-is  et  tmclfcrbj Uni 
rum  ordine  hi  restituit:    ned  si  quacsivcris ,    cui   in  singnlis    truneatorum  codd.    praestanlia   longe  siipcrrtur. 

articulorum    syllabis    litcrulisquc    maior   lides    sit,    dubius    hacrco    inlcr  5)    A.  Augustinus  ipse  in  .\olarnm  rroleoetinor  duit.   M  «rmieirculo 

Lune    et    A.  Augustinum.       Sacpe    credideram,    Ursinum    plura   Icgissc,  in  margine   significasse,   ex   docti   alicuius  viri  conieetnra   ita   BOOM 

quam  mine    in  codice  extare  tcstatur  Arndtsius:    cum  vidi,   A.  Augusti-  emendali.     Ibi  vero  non  certior  facrus   eram  ,   «liura  V.  O.  correctionis 

num  exacte  tot  literas  reddere  quam   mine   extaut;    saepc  ctiam   Ursinus  alicuius  esse  aucloreni.   non  polriam   cani   non   ipsi  AafJOOtÙM   a-sigaar*. 


PRAEFATIO.  XXXVII 

quam  a  viro  gravissimis  ncgotiis  occupato  festinantìus  scripta ,  eam  prodit  Romanarum  rerum  cognitioncm ,  quac  etiam- 
n u ne  nobis  siispicienda  ac  deosculanda  sit.  Unum  tamen  est,  in  quo  A.  Angustili us  Fcsto  magis  nocuit  quam  profuit, 
quod  glossas  oinncs ,  quas  Conagus  quidem  et  Aldus  magis  ad  codicis  cxcmplum  disposucrant ,  quam  severissime  ad 
literarum  ordinem  adstrinxit  :  quo  potissimum  factum  est,  ut  genuini  ordiuis,  quem  ipse  Yerrius  institucrat,  prctium  et 
utilitas  in  restituendo  et  explicando  Festo  adhuc  omnes   criticos   latuerit. 

Hac  Antonii  Angustini  edilione  tota  nititur  opera  a  Ioscplio  Scaligero  in  Festo  posita.  Hic  neque  codicem, 
ncque  lilla  alia  sussidia  adbibuil,  sed  ex  solo  A.  Angustini  excmplari  felicissima  ingcnii  acie  dispecto  Festum  magis  auxit, 
quam  alius  quisquam  triticus  ex  opulentissimo  apparati!  :  imprimis  co  quod  carlini  Festi  glossarmi! ,  quae  igne  vastatae 
sunt,  non  singula  verba  sed  universum  tenorem  ita  demonstravit ,  ut  in  plerisquc  dubitationi  nulluin  locum  reliquerit. 
Ubi  in  ardua  liac  et  ancipiti  via  titubasse  videatur,  satis  dietimi  in  annotationc  :  bic  magni  viri  admirationem  non  pos- 
sum  fortioribus  verbis  prodcre ,    quam  Lipsii ,    qui:    ISihil  posse  divinius,    proclamavit. 

Scaligeri  Fcstus  primum  prodiit  ex  officina  Pctri  Santandrcani  15G5.  Contincnt  baec  cxemplaria  ea  omnia,  quae  in 
Vcnctis  sunt:  Vcrrii  Flaeci  fraguicnta  colicela,  Pauluin  et  Festoni  codem  ordine  dispositum,  A.  Augustini  annotationes, 
sed  bis  antepositas  Scaligeri  iu  Pauluin  et  Festum  eastigationes.  Haec  rerum  congerics  cum  saepius  sub  titillo  ab  A. 
Angustino  praefixo:  SI.  Verrii  Flaeci  (jttae  extunt.  Sex.  Pompei  Festi  de  V.  S.  libri  XX.,  repctita  sit",  tum  maxime 
utilis  visa  est  cdilio  Parisiis  ab  Arnoldo  Siltart  bibliopola  a.  1534.  curala,  et  repctita  a  Pctro  Sanlandrcano  1593.,  ut 
quac  Ursini  supplcmcnta  ipsis  Festi  reliquiis  interposita  babet,  ita  tamen  ut  alpbabeti  ordinem  non  tollat,  et  in  ealce 
libri  post  A.  Augustini,  Ios.  Scaligeri,  Ursini  obscrvaliones  collcetioncm  eoiitinet  annotalionum  sumptam  ab  bis  criticis  : 
A.  Turnebo,  A.  Pulitiano,  B.  Brissonio,  G.  Cantero,  II.  1  unio,  I.  Kaevardo,  I.  Brodaco,  I.  Scaligero  (e  Conicctancis 
in  Varroncni),  I.  Lipsio ,  L.  Carrione,  L.  Fruterio ,  O.  Gifanio,  P.  Pitlioco,  Pb.  Bcroaldo ,  S.  Bosio ,  non  ea  quidem 
diligcntia  confeetam ,  ut  ipsis  criticorum  opcribus  perserutondis  supcrscdcrc  possis ,  sed  ita  tamen  utilem,  ut  inirer  eain 
uupcr  piane  esse  ncgleetani. 

Fulvius  Ursinus  ut  nobili  Farncsiorum  domui  deditissimus  idemque  acceptissimus  erat ,  ita  plenam  babebat 
copiam  Farnesiani  codjeis  inspieieudi  et  pertraetandi.  Simili  cum  vidcrct,  certo  et  firmo  gradii  neque  in  emendandis 
ncque  supplendis  Festi  reliquiis  proecdi  posse,  nisi  ipsius  codicis  forma  diligenter  obscrvata,  codiecni  ita  exseripsit  et  typis 
cxcudcndiim  curavit,  ut  singulis  codicis  eolumnis  singulae  paginac  responderent ,  exceptis  Pomponii  Laeti  sebedis,  (j  uà  ni  ni 
genuina  forma  iguorabatur,  ae  supplemento  in  illa  Festi  parte  ita  instiluit,  ut  singulorum  versuiini  vacua  spatia  explereut  1). 
Quac  supplcmcnta  quod  Ursinus  dieit,  magnani  parlcui  ex  Parisiensi  editione  se  esse  mutuatimi,  sed  multa  de  suo  addi- 
disse  :  id  singulis  glo>sis  diligenter  comparatis  ita  se  baberc  cxpcrlus  suni ,  ut  Ursinus  in  universum  Scaligeri  inventa 
spaliis  tantum  codicis ,  quac  il  le  et  parimi  noverai  nec  salis  attcndit,  diligentius  accommodaverit ,  quanquam  ctiam  iu  bac 
re  notis  eompeiidiisvc  seriplurae  saepc  ninnimi  abusus  in  unum  versum  plura,  quam  eo  contineri  possuut,  infersit  :  sed 
rcs  et  sententias  a  se  ipso  repertas  pancia  tantum  locis  invexit.  Reccutiores  autein ,  quoniam  Ursini  supplcnientoruin 
multo  faeilior  usus  est,    quam   Scaligeri  castigationum ,    saepc  lauream  buie  delractam  illi   iuniicrilo  iniposuerunt. 

1)   Ipsius  Ursini  auto(;rapliuin  ctiamnunc  supcrcssc  acccpi  in  biblio-  ncc  recte  dispositum  ,  ncque  in   omnibus  apicibus  cum  codice   et  Roiua- 

tbeca  Ilenia   IVcapolilaua  ,    sub   numero   IV.  A.   i.,    sed  neque  inleftrum,  ni»  cxemplaribus  piane  conscntiens. 


XXXVIII  PRAEFA.TIO. 

Ursini  liber,  cuius  titulus  est  :  Sex.  Pompei  Festi  de  verborum  significatione  fragmentum  ex  vetustissimo  exemplari 
bibliothecae  Farnesianae  descriptum ,  impressum  Romae  apud  Georgium  Ferrarium  158i. ,  prinium  yulgatus  est  ibidem 
apud  Vincentium  Accoltum  1582.  Adiectas  liabet  post  fragmentum  et  scbedas  Notas  in  Festnm  et  epitomam,  breves,  sed 
plerasque  doctas  et  utiics.  Idem  repetitus  est  Parisiis  apud  Petrum  Santandreanum ,  1583. ,  paucis  viliis ,  quae  typotbeta- 
rum  incuria  in  Romana  exemplaria  irrepserant,  purga  bis,  sed  multo  pluribus  et  gravioribus  inquinatus  1).  Dionysius 
Gothofredus  Ictus  in  corpus  smini  Auctorum  Latinae  Linguae  et  Festi  fragmentum  cum  schcdis,  ea  forma  qua  ab 
Ursino  editum  erat,  et  Festum  cum  Paulo  sic  coniunctum ,  ut  ab  A.  Augustino  factum  crat,  recepii,  et  annotationcm 
addidit,   in  qua  praeter  locos  ex  fontibus   iuris  civilis  appositos  nunc  vix  quicquam  utile  reperies. 

3.  Andreas  Dacerius  Sex.  Pompei  Flacci  et  Mar.  Verrii  Flacci  de  V.  S.  lib.  XX.  —  baec  enim  absurda  est 
libri  inscriptio  —  notis  et  emendationibus ,  ut  ait,  illustravit  in  usum  Delphini,  Par.  1681.,  quae  editio  rcpetita  et 
integris  Augustini,  Scaligeri,  Ursini  notis  aucta  est  Amstelodami  1700.  Dacerius,  qui  in  praefatione  modeste  de  sui» 
meritis  dicere  videtur,  immodeste  lanieri  dicit ,  si  illorum  tenuitatem  cum  promissorum  magnitudine  comparcs  :  ut  talis  in 
ea  re  bominis  modestia  arguatur,  qua  mediocritas  sempcr  usa  est,  ut  rebus  baud  dubìe  magnis  miscllas  suas  reculas 
acquiparet.  Cui  si  detraxeris  omnes  peunas,  quas  praeter  Augustinum ,  Ursinum  et  Scaligcrum  maxime,  Salmasio  et 
Meursio  sublegit,  quorum  auctoritatem  saepissime  nominibus  non  laudatis  scctatur,  istum  Cullimi,  crede  mihi ,  glabriorem 
reddideris ,  tjuam  volsus  ludiu'st.  Sed  nolo  commorari  in  castiganda  Daccrii  levitale,  qui  quanquam  Ursini  fragmentum 
et  scbedas  diligenter  pervestigasse  se  iactat,  ne  eo  quidem  pervenit,  ut  supplementa  Ursini  agnosceret,  quae  inulti?  locis 
ea-  schedis ,  nt  ait,  tanquam  ipsam  Festi  man  uni  proferì2).  Quo  et  illud  spectat,  quod  in  Praefatione  Ursinum  praeter 
codicem  aliis  usum  esse  dicit  auxiliis  ,    quae  divinare  non  possumus. 

Cum  ad  nostra  tempora  et  nostratem  hominem,  Fridericum  Lindcmannum,  venio ,  qui  Pauluin  et  Fcslum  in 
secundo  Corporis  Grammaticorum  Latinorum  Tomo  edidit  :  laetus  libens  agnosco  egregii  viri  magnuin  mcrilum,  quod 
Paulo,  cuius  lectio  adbuc  piane  incerta,  interpolata  et  cum  Fcsto  commixta  coque  ipso  turbata  ferebatur,  solidum  ampltim- 
que  substravit  fundamentum  librorum  et  meliorum  et  detcriorum  diligenter  collatorum  3)  :  quorum  sulisitlio ,  si  critieac 
artis  regulas  paulo  severiores  adbibucris ,  iam  eo  perveniri  potcst,  ut  ipsc  ille  Paulus  quid  scripserit,  uhiqiie  fere  liquido 
appareat.  Nec  minus  mihi  profili t,  quod  et  Pauli  excerpta  suo  ordini  restituii  et  Festum  piane  ab  ilio  segregavit  :  quo 
facto  viam  ad  compagcm  et  gcnuinam  formam  Festi  ipsiusque  Verrii  operimi  invenicndam  stabilivit.     Cacterum  si  in  omni- 

1)    Lindcmannum  Lane  Santandreanam  expriniendam  curasse,  cogno-  2)     Quoniam    ipsc    Dacerius,     quibus    pracsidiis    critica    ars    in    bis 

scitur    ex    mendorum    parilitate.      Sic    quod    in    Santandr.  p.  48,  31.    est  fragmentis    exerecatur,    non    perspeiit,    cliam   voeabula .    quibus  ulitur, 

monstrum    lectionis   Quentinum,    redit    apud    Lindcmannum;    sic  p.  93,  non  raro   obscura  et  ambigua  sunt  ,  vclut  boc  ipsum  voc.   scheiiae,   quo 

29.   servavit  Santandr.   distribuentur,  quanquam  Paerynonem  in  Phryno-  Ursini  esemplar   cum  snpplementu  ciusdem   significare  solet.      Sed  in  v. 

nem   refinsit  :    ac    permulta    eiusmodi    vitia  ,     maxime    in    inferiori    libri  schedami,   quas  dicit  scbedas,   non  congruunt  cac   cum  Ursino. 
parte,  reddidit:    quo  fit  ut  annotationcs  criticae  et  Ursini  emendationcs 

in  margine    appositae   contcxtae    evalioni    saepe    non    satis  congrucre  \i-  3)     Yarietalcm    Pauli    lectionis    digessit    Frid.    Guil.    Otto,     MÌ 
deantur.     Adde  quod  Santandreanus    inclinatis   sive  cursivis    quorundam  ipse  Lindcmnnnus   se   omnia   excusaisM   et  ceneróse  protilcliir.    ut  iudi- 
compendiorum     formis    caruit     et    rectas    prò    iis    litcras    posuit:     bine  eia  de  lecitone  interposita  in  annolalionc   omnia  ad  Liudciuannuui   refe- 
factum,    ut  Lindemannus   p.  186,   11.   quod  per  codici,    non   Ursino  at-  renda  duxerim. 
tribucrct,  cui   ca   verba  deb en tur,  et  multa  ad  eundem   mudimi. 


PRAEFATIO.  XXXIX 

bus   rebus  institutum  magni  eius  operis  probarem ,    ipse   novae    edltìonis  consilium  non  suscepisscm.     Sed  aliud  est  Gram- 
maticorum   Latinorum   corpus  condere  :   aliud  soli  Festo  per  aliquot   annos  studium  impenderc  singulare  1). 

Quae  novissime  prodierunt  Parisiis  apud  Bourgeois  -  Maze  bibliopoli  31.  Verrii  Flacci  frammenta  post  editìonem 
Augustinianam  denno  collecta  ataue  digesta,  Sexti  Pompei  JFesti  fragmentum  ad  Jidem  Ursitiiani  exemplaris  recensitimi, 
edidit  A.  E.  Egger,  in  collegio  Caroli  Magni  professor  :  iis  quanquam  editor  paucissima  nova  et  sibi  propria  adiccit  : 
insunt  tanica  in  praefationc  et  in  notulis  adiectis  quucdani ,  ad  criticam  borimi  libroni  ni  bistoriam  enucleandam  bene 
obscrvata ,   quorum  in  bis  Prolcgomcnis  scribendis  utilitatcm  expertus  sino. 

C   A   P.       IV. 

DE  HAC   NOVISSIMA  EDITIONE. 

1.  Hoc  de  meo  Consilio  caput  brevissimum  crit.  Ut  Festo  post  Varroncm  operaia  iinpenderem ,  sollicitavit  me 
Boecbingii  benevolenza  :  quod  aliis  noniiullis  negotiis  ac  studiis  praepedilus  id  munus  onusve  non  detrectavi,  excusabit 
me  Italica  e  antiquitalis  ingeneratus  quasi  amor  et,  quae  inde  fluxit,  Fesli  quaedam  revercntia  et  de  co  bene  merendi 
cupido.  Iam  cum  magni  operis  cerlos  lincs  circumspicercm ,  consilium  omnc  co  converti,  ut  lume  grammaticae  doctrinae 
tbesaurum  Iectoribus  ita  proponerem  iisque  munirem  pracsidiis,  ut  quae  sit  cius  natura  et  condicio,  qui  rectus  eius  usus  et 
fruclus,  facillime  possit  intclligi.  Itaquc  Farncsiani  fragmenti  formam  baetcnus  imitar!  constitui,  ut  columnarum  integrarum 
et  adustarum  ratio  etiam  clarius  apparcrct,  quam  apud  Ursinum  ,  et  Pomponii  Lacti  sebedac  insto  loco  interscri  posscnt. 
Pauluin  autein  cum  ncque  cum  Festo  misccrc  licerci,  sicut  Conagi  scctatores  fccerunt,  et  piane  seiungere  tam  critico  quam 
lectori  incommodum  cssct:  Festo  eum  ita  in  opposilis  pagellis  adiunxi ,  ut  epitome  cum  plcniori  disputatione  uno  sub 
obtutu  Iiabcrcutur:  ac  spatium,  quo  epitome  brevior  est  Festi  libris,  aunotationi  relinqucrctur.  Qua  re  duram  mibi  im- 
posui  ncccssitatcm  ,  cum  anuotatio  prò  spalio  concesso  modo  extcndeuda  modo  contrabenda  csset,  quasi  per  lectum  Pro- 
crustis,  vel  Procrusteo  etiam  saeviorem  ,  quando  bic  quidem  in  proceris  et  brevibus  bominibus  eandem  scrvabat  longitudi- 
n cui ,  ille  autein  ibi  plerumquc  maxime  contrabcbalur ,  ubi  maxima  crat  annolandi  copia.  Scd  cxanllavi  fideli  tjpotbeta- 
rum  opera  adiutus  bunc  laborem  diiTicultateniquc  omucm  co  vici,  quod,  ubi  spatii  angustiis  premebar,  necessariam  maxime 
anuotalionem  contexto  sermoni  subicci ,  rcliquam  in  s  upp  le  inent  u  m  annotationis  seposui :  ac  libentcr  omnc 
buius    negotii  taedium  devoravero ,    si  gnavi  et  acqui  lectorcs  me  suis  commodis  consuluissc    iiitclligcnt. 

2.  Hacc  de  esteriori  operis  specie,  cuius  novitas  quos  oll'ciidcril ,  cos  spero  placatimi  iri  usus  facilitate.  Quas 
autem  leges  criticas  sccutus  sim  ,  parliin  ex  supcrioribus  capitibus  apparet,  parlim  bic  brevi  dicelur.  In  Festi  orationem 
rclìngcndam  niliil  mibi  iuris  indulsi,  scd  in  iis  quatcrnionibus ,  qui  Neapoli  ctiamnum  extant,  ipsam  codicis  reddidi 
scripturam  :  nisi  quod,  ne  nimius  evaderci  legendi  labor,  minimorum  quorundam  viliorum  sordes  et  stribligiues,  quas  Ursi- 
nus  iam  tacilus  suslulerat,    in  lcclioncm  scriptoris  rcduccrc  non  sustinui.     Scd  ne  bas  quidem  non  monito  lectore  removi. 

1)    Qui   in  Pauli  contextum    a   Lindcmanno  conslitutum  irrepserunt  esemplari  Ioannis  de  Colonia  comparalo,  adhiliilis  etiam  Aldo  et  Augu- 

errorcs,    quibus    vel  typothctac  vel    ipse  editor  pruni  cavit,   cos  tjuan-  stiuo  ,    a  me  deprchensos  esse. 

quam   codicibus  denuo  collatis  convincere  non  licuit,  spero  lanicn  oiuncs 


XL  PRA.EFA.TIO. 

Compendia  scripturae,  quae  in  Farnesiano  codice  sunt,  cura  Ursinus  reddere  sibi  non  proposuerit,  ut  Arndtsio  codex 
deseribendus  fuisset ,  si  omnem  in  compendiis  difFerentiam  indicare  voluisset ,  in  plenam  vocabulorum  formam  solvi  *). 
Gaudebo  tamen  ipse,  si  quis  etiam  bis  accurate  descriptis  plenam  codicis  imaginem,  quod  fac  simile  dicunt,  lectoribus 
proposuerit:  nec  subsistet,  opinor,  critica  ars  in  eo  cursu,  qucm  nane  tenct,  donec  ad  eum  finem  pervenerit.  IVihilo- 
minus  in  bac  Festi  parte  de  codicis  scriptura,  qui  unicus  est  lectionis  fons ,  raro  dubitari  potest  :  quocirca  raro  alios 
adhibui  testcs  practer  Ursinum  et  Arndtsium,  qui  quae  e  codice  enotavit  literis  cod.  indicavi.  Excipio  tamen  margine» 
ambustas,  in  quibus  quae  agnosci  possent,  ab  Ursiuo  summa  fide  et  religione  esse  observata,  supra  negavi  (III,  2.)  :  quam- 
obrem  bic  A.  Augustinum  consului,  et  ubi  res  poscere  videretur,  maxime  ubi  codex  ab  Arndtsio  collatus  ab  Ursino 
discrepare!,    illius  scripturam  vel  in  annotatione  vel   in  supplemento    indicavi. 

Aliter  paulo  critici  provincia  in  sebedis  Pomponii  Lacti  administranda  erat.  Eae  cum  nunc  non  extent,  sed  varia 
olim  inde  confecta  sint  apograpba,  ex  quibus  Conagi  Aldique,  Augustini ,  Ursini  lectio  fluxit:  omnes  ii  intcr  se  confe- 
rendi,  et  scripturae  ex  iis  notabilior  differentia  indicanda  erat.  Contextam  tamen  orationem  fere  sumpsi  ex  Ursini  exem- 
plari  Romano,  nisi  ubi  id  vel  mcndis  typograpbicis  laborare  videbatur,  vel  quaedam  a  Conago  et  Augustino  ex  apograpliis 
Pii  et  Achillis  Mafei  plenius  posita  erant.  Ex  coniectura  tamen  etiam  bas  sebedas  nusquam  rcfinxi,  sed  quae  corrigenda 
vidercntur,    praefixo   titulo    emendatele  lectionis  inferiori  margini  supposui. 

Pauli  epitomen  iam  dixi  me  corum  maxime  codicum  subsidio  emendasse,  qui  ipsius  excerptoris  manum  fidclissime 
repraesentarent.  Quamobrem  ubi  alter  corum  codicum ,  Monaccnsis  Guclferbytanusve,  addicerct,  plcrumquc  nilwl  anno- 
tandum  videbatur:  ubi  illi  quos  dixi  boni  codices  refragarcntur ,  lectorem  monui,  unde  mclior  scriptura  provenisse!.  Ita 
puto  neque  Lindcmanni  copias  a  me  contra  ius  et  fas  cxpilatas,  ncque  incanì  lectionem  pracsidiis,  quibus  firmanda  cssct, 
esse  orbatam.  Ac  certis  quibusdam  notis  criticis  et  cam  scripturam  notavi,  quam  contra  bonoriiin  codicum  tcstinionium 
correxi,  et  eam,  quam  corruptam  in  contexto  reliqui.  Cacterum  in  bis  siglis  poncndis  et  in  ipsa  Pauli  orationc  refingcnda 
saepe  ob  cam  caussam  incertus  baesi,  quod,  librariine  peccasscut  an  ipsc  Paulus,  diibitabain  :  quo  factum,  ut  in  ca  parte, 
quam  Paulo  soli  acceptam  dcbcinus,  interdimi  correxerim,  quae  in  altera  parte,  ubi  Festi  codex  vitiorum  ongincm  saepe 
altius  repetendam  esse  ostcndit,    intacta   rcliquissem. 

3.  Ortbograpbicas  rationes,  quas  in  Farnesiano  codice  bonisque  Pauli  libris  obscrvatas  viderem.  diligcntcr  custodivi, 
etiam  ubi  inter  se  parum  concinere  videbantur,  cum  propter  universum  operi»  mei  Consilio»  tum  quod  pleraque ,  quae 
offendere  possent,  a  Paulo  e  Festo,  a  Festo  ex  ipso  Vcrrio  sumpta  esse  inibì  persuasissem.  Verrium,  docet  Cbarisius 
p.  75.,  manibias  probasse,  non  manubias ,  sccundum  eius  sacculi  consuctudiucin  ,  qua  tcnuior  litera  I.  saepenumero 
vastiori  U.  praeferebatur  :  bine  fluxit  etiam  quadripedibus  apud  Fcstum  Qu.  XII,  30,  23.,  et  Paulum  p.  90  (07)  et 
(juadriplatores  apud  Paulum  p.  259  (132).  Ilio  tempore  cum  concursus  literarum  IX  et  11  vel  in  dicendo  vel  in  seribendo 
(ne  banc  diflicilem  quaestionem  bic  moveam)  scdulo  vitaretur,  Verrius  ex  antiqua  consuetudine  rctinuit  vivos  Qu.  IX,  -t».  /., 
coì-vos  X,  i3,  10-,  servos  XI,  4,  24.,  parvola  XIV,  8,  2.,  etiam  Facuius  puto  et  coicere  et  similia.  Xequc  aliunde 
quam   e  Verrio  ductum  puto  colos  Qu.  XIV,  8,  12.,    et  grandis  globos  IX,  29,  20.,    mandatas  purtis   X,   16,  20.,    KWI 

1)    Paucis  tantum   locis   nimius  literarum  in   singulis    rersibus  nu-  iacillima    intcllectn.      Sunt   Lacc  :     t)   'jui ,     9"  quae,     <j<l  quoU  ,    u  um, 

mcrus    me    coejjit,    ut  quaedam    adscisccrcm  compendia  seripturae  ,    sed  f>  prac  ,    dr   dicilur. 


PRAEFATIO.  XLI 

pugnas  XII,  12,  9.,  et  saltuis  (v.  annot.  ad  Qn.  XIV,  8,  27.),  et  reccidat  XIII,  14,  24.  Sed  in  bis  similibusve  servandis 
a  Fcsto  Panloquc  constali tiam  nemo  facile  expectabit  1).  Etiara  Alliesis ,  Arimineses ,  Lucereses,  Messanesibus ,  Subura- 
neses ,  quae  ex  parte  a  Paulo  adscita  sunt,  velut  p.  7  (6),  119  (89),  367(156),  robiginem  antiquitatis  retinuerunt,  non 
magis  taincn  quam  quod  contrarìurn  illis  esse  videtur  vicensumos.  Nec  calciamenta  p.  56  (43)  et  hordiarium  p.  102  (76) 
a  genuina  antiquitatc  discrepare  puto  j  cf.  de  illis  Priscian.  IX.  p.  864.  P.  Graeca  verba  in  Fcsti  codice  melioribusque 
Pauli  libris  Latinis  interdum  literis  expressa  sunt,    quas  servavi,    ubi  nullum  apparebat  Graccarum  literarum  vcstigiuni. 

In  supplcndis  versibus  igne  adustis  cani  milii  legera  scripsi,  ut,  ubi  ex  relictis  verbis  vcrborunive  fragminìbus  sen- 
tcntia  cluceiTt,  liane  vel  Scaligeri  Ursinique  vel  meis  iuventis  explerem,  Pauli  excerptis  ad  eum  finein  etiam  diligentius 
comparatis  quarti  ab  illis  factum  erat.  Haec  ubi  prò  vcris  snpplernenlis  accipi  non  poterunt ,  interpretationis  tamen  vicem 
sustincbunt:  quam  in  ipsani  scriptoris  orationcra  illatara  esse  qui  forte  aegrc  tulcrit  (ncque  ipse  profecto  intulisscin ,  si 
alia  patuissct  expeditior  via),  bic  si  rubra  linea  codicis  litcras  ab  insiticiis  illis,  quae  inclinala  scriplura  distinxi ,  sciungi 
curaverit,  fallaccm  omnem  spcciein  expulsani  sentici.  Ubi  antera  acutissimi  il  li  boniincs  ingenio  niiniura  indulgentcs 
mera  sorania  intulissc  vidercntur,  ca  resecai  et  campimi  aliis  couiecturis  apertura  rcliqu'15  omnia  aulera  supplcmcnta  ab 
Ursmo  recepta,   quae  vel  expuli  vel  rcfinxi ,   practer  miniinas  quasdani  niutationcs,  in  annotatione  et  supplemento  appositi. 

Annotationi  criticae  interposui  ctiam  nonnulla,  quae  intcrprclationcin  spcctarcnt,  quibus  id  quidem  ciEci  non 
poterat,  ut  Festi  diclis  suus  locus  iustumque  prclium  in  cognitionc  linguae ,  literarum,  sacrorum ,  publicac  privataeque 
vitae  Romanoruin  assignaretur  :  quae  res  infiniti  opcris  fuisset:  quaniobrcni  in  co  plerumquc  substiti ,  ut  quae  ad  Fcsti 
sententiam  cognoscendani  et  cura  aliis  grammatica  comparandaui  facercnt,  breviter  aniiotarera.  Qua  in  re  rariora  tan- 
tum et  magis  cxquisita  cornili  interprctuni  nom  ini  bus  insignivi,  qui  ca  primi  protulcrint:  omnia  aulcni,  quae  attilli,  dcniio 
esse  excussa  et  esaminata,   lector  facile  intclligcl  2). 

Supcrest  iucundissinia  provinciae  meac  pars,  ut  eorum  nomina  laudi-m,  qui  me  in  boc  satis  molesto  opere  subleva- 
rint.  Ac  Bocci;  in  gii  Arndtsiique  merita,  quae  maxima  sunt,  supra  iam  praedicavi  :  sed  ad  bos  proxirae  accessit 
Euiiardiis  H  11  sebi;  e,  vetus  amicus,  cuius  cgrcgiuni  acunien  nunquam  non  suspiciam.  Hic  cura  in  editis  libris  pcr- 
raultos  Fcsti  Pauliquc  locos  traelasset,  in  sclicdulis  ad  me  inissis  de  aliis  non  paucis  sententiam  suam  mecum  communi- 
cavit,  qua  in  intcllcctu  scriptoris  saepe  ine  confirmatum,  saepe  etiam  proinotiini  videbam.  Apposui  aulcni  ex  illis  sebedis 
ca  tantum,  de  quibus  vel  asscntirera,  vel  ultcrius  quacrcndum  existiinarcm.  Etiam  Fridericus  Osann,  vetcris  sodalitii 
Beroliucnsis  memoria  red integrata  ,  quas  sibi  cnolavcrat  pbilologoruin  de  Fcsto  disputationcs  ,  carum  indicera  ad  me  trans- 
misit,  gratissimiim  et  ulilitissimum  donum.  Quod  loscpbi  II  ubino  et  Rudolpbi  li  la  usen  senlcntias  quasdani  e 
libris  nondum  editis  proponcrc  potui,  debeo  ipsorum  vii-orum  doctorum  beneficio.  Grotefendi  Oscae  linguae  rudimcnta, 
dolco,  non  ante  in  mainis  meas  pervenisse,  quam  annotationis  supplcmcnta  typis  impressa  csscnt  :  ac  vero  nolui  supplc- 
mcnta adderc  supplcincntis.  De  Parisicnsibus  amicis  supra  dixi ,  in  nostra  aulcni  urbe  quanquam  multa  animimi  menni 
buie  operi    intentimi  turbare    polerant,    supcrcrant  taracn  ,    qui  me  et  in  pbilologicis  literis    et  vero  maxime  in  iuris  civilis 

1)  Quom   rarissime    logitur    in    Festo ,    Qu.  X,  10,  27.:    t/uum   in  adhibui.     Quam    in  Ennii    annalibns  saepe    appellavi  Merulac  collectio- 
Taulum  Lindcmanmis   invexisse  videtur.  neni  ,    eam   intelligo ,    quam    post   Mcrulam   curavit    Ern.  Spaiigenberg, 

2)  In    6Criptorum    fragiiiciilis    indicandis    vulgalas    maxime   syllogas  Ictus  Ccllcnsis. 

f 


XLH  PRA.EFATIO. 

L'istoria   consillis    et    doctrlna  amlce  et   benevole    adiavarent  ;     supererant   bibliotbecae    nostrae   tbesauri,    ingens    studiorum 
nostroruni    praesidium,   idque  ad  nsus  meos  ea  facilitate  accommodatum  .    quam  nunquam  non  grato  animo  agnoscam. 

Dcnique  Albertus  Lìon  et  indices  yerborum  et  scriptorum  eonfecit  et  corrigendarum  plagularum  difEcilem  labo- 
rem  meeum  magna  cum  diligentia  partitus  est  :  qua  in  re  quod  nonnulla  nos  fugerunt,  ipsa  operis  partitio  et  rei  difficultas 
in  culpa  sunt.  Sed  ne  quem  ea  menda  quae  relieta  sunt  fallant,  post  conspectum  eompendiorum,  quibus  usus  sum, 
illorum  indicem  continuo  subiungendum ,  et  graviora ,  quae  legentem  facile  impedire  possent,  sphalmata  ab  reliquis 
distinguenda   curavi. 

NOTAE   ET  SCRIPTURAE    COMPE>~DIA. 

glossae   initium. 
7       scriptura    corrupta. 

*       scriptura   honorum    librorum  praesidio   desti  tuta. 
cod.       Fesli    codicis    scriptura   ab  Arndtsio  relata. 
M.  Pauli    codex    Monacensis. 

Gu.       Pauli    codex    Guelferbytanus    (Gu.  II.   Lindemanni). 
ioni  eodd.        M.  et  Gc. 

vg.       vulgata   lectio  ,    i.  e.   ea  quae   ab   A.  Angustino  inde  a  plerisqne  ediloribns  propagata  est. 
A.  Acc.       A.  Augustinus.        )  A.  Augustini   scripturae  adiectum  eam  coniectura  esse  emendatala  significat. 
Scal.       Iosephus  Scaliger. 
Ubs.         Fulvius  Ursinus. 
Goth.      Dionysius  Gothofredus. 
Dac.        Dacerius. 
Lim>.       Lindemannas. 

Paulus  ubi   in  annotatione  adiecto  paginae  numero    memoratur,    intclligitur    pa-ina   Lindemanni.    in  nicis  exemplaribos  margini 
apposita. 


MENDA    TYPOGRAPHICA. 


LXIU 


p- 


rr- 


rr- 


V.  context.                   v.     19.  lege 

VII.  annot.      col.  1.     —     ult.  — 

22.  —         —     2.     —       5.  - 

26.  —        —     2.     —     14.  — 

29.  context.  —       7.  — 

30.  annot.  col.  1.  —  penult.  — 
37.  —  —  2.  —  11.  — 
40.  —         —     2.     —       9.  — 

47.  —         —     2.     —  penult.  — 

48.  context.  —     15.  — 
(quanquam  hoc   altero    loco  Li>d. 

48.  annot.     col.    1.      v.        4.  dele 

50.  —         —     1.     —       9.  lege 

57.  —         —     1.     —       1.  _ 

CO.  —         _     2.     —     20.  — 

81.  —         —     1.     _       7.  — 

90.  context.                   —       2.  — 

99.  annot.      col.    1.      —        9.  dele 

115.  context.    numeri  in  margine   10. 

120.  annot.      col.    1.        v.      4.  lege 

132.  contesi,   in  niarg.  —     1.  dcle 

133.  —  _   23.  lege 

134.  ciucnd.  lect.  —  1.  adde 
144.  annot.  col.  1.  —  13.  lege 
150.  in  titulo   suprascripto  — 

154.  context.    coi.  2.      v.      12.  — 

155.  —  —      11.  — 

(et  cf.   annot.  ad  Festum   Qu 

—  annot.        col.   1.      v.      3.  lege 

150.  —           —     2.     —    25.  — 

163.  -           —     1.     —    25.  — 

169.  context.     —     2.-3.  — 

179.  annot.         —     1.     —     ult.  — 

181.  in    titulo    suprascripto  — 

186.  context.     col.    1.     v.      5.  — 

187.  annot.  —  2.  —  9.  — 
189.  context.  —  1.  —  20.  — 
200.  annot.         —     1.     —     2.  — 


Ricardi  Lepsii 

rrp- 

205. 

cmend.   lect.               v.      1 

lege     17.  Ploisuma.     Prue   tet 

lectum 

211. 

annot.       col.    1.      —     8. 

—       II,  3. 

penna 

— 

213. 

context.     —     1.     —  13. 

—       ||  Pectuscum 

fuisse 

— 

217. 

et  218.  iu  titulo  suprascripto  —       L.  XV. 

dieta*. 

— 

223. 

annot.       col.  2.      v.    15. 

—       praecid.   porca 

i.   q. 

— 

231. 

—          —     2.     —     7. 

—       pareri 

XOJ&OtVOC, 

— 

237. 

context.    —     2.     —  25. 

—         g-IMHH 

Coniptum 

— 

254. 

_          _     1.     _  12. 

—        lla- 

Casinar 

25. 

-     LQui- 

Cuppedia 

— 

202. 

—         —    2.     —  20. 

—        Vestae 

duplex  pp  non  indicarli.) 

— 

264. 

annot.       —     2.     —   14. 

—       Varges 

e 

— 

205. 

context.    —     1.     —     4. 

—        rediinicula." 

Subinorum 

— 

266. 

in  titulo   suprascripto 

—       Qu.  XIII,  4. 

ovis 

— 

270. 

context.    col.  2.     v.  25. 

—       lust." 

pyrrhichio 

— 

276. 

annot.       —      1.      —     4. 

adde:    caesulae  M.  ,    ut  videtur. 

Antiq.   lect. 

— 

277. 

coutext.     —     1.     —     3. 

et  20.   dele  * 

verant 

— 

— 

_           _      2.     _   15. 

lege       \,Jtima- 

Daniella 

— 

— 

cmend.  lect.            —     2. 

—        Emancipato. 

15.  paulo   alliu.->  poneiidi   muiI. 

— 

280. 

annot.      col.    2.      —  22. 

—        ins  -  islebat 

ductuni 

— 

281. 

context.    —     2.      —   14. 

~        Il*- 

(98.) 

— 

301. 

_           _     2.     —   15. 

—       servatoreui 

aggreditur. 

— 

303. 

—         —             —     4. 

dele      *post  kylon. 

19.  Mmtoii 

— 

310. 

—         —     1.     —  23. 

lege      sum." 

I,  2. 
L.  XIII. 

rr- 

313. 

emend.   lect.            —     2. 
context.    col.   1.     —     2. 

—  memineris. 

—  quoque.      M. 

et  (non  et) 

— 

314. 

_           _    1.     _   12. 

—        silvani"  :    et 

caeteri  * 

— 

325. 

—          —   2.     —  10. 

—       a<i7i(>ol. 

.  IX,  4,  27.  28.) 

— 

326. 

_          _    1.     _  33. 

—       ||  "Salva 

matur  numero 

— 

331. 

annot.       —    1.     —     8. 

—        v.   sera  ut  uni. 

III,  24. 

— 

343. 

context.  —    1.      —   10. 

—         quof 

Stuerenburg 

— 

— 

emend.  lect.          —     1. 

adde      10.    quorum 

fS'avius 

— 

352. 

context.    col.  2.    —     7. 

lege      C.-J-  Naevius:   "Capcsset-J- 

II,  2. 

— 

— 

emend.   lect.          —     2. 

adde     7.    Cn.     Cap  e  ss  et    top  pei 

L.  XIV. 

— 

355. 

context.  col.   1.   —  15. 

lege      torreto." 

Obbrutuit 

— 

— 

_         _     2.  —  31. 

—       potest." 

inferendis 

— 

362. 

annot.        —     2.  —  28. 

—        Terelinum 

to." 

— 

388. 

suppl.  ann.      col.   1.     v. 

26.     lege     Antonius   .    .    .  Artorius 

Qu.  X,  8. 

XLIV 


EMENDATIONUM    VARRONIANARUM   MANTISA. 


Certior  factus  a  typographo ,  paginae  spalimi!  hic  vacuum  rclictum  esse:  usus  sum  hoc  loco  commode  mihi  oblato,  quibus  aliquot  Varronis 
sentenlias  breviter  aunotarem  ,  quas  in  meis  exemplaribus  minus  emendate  lcgi  aut  alii  nionuissent  aut  ipse  vidissem.  Apposui  aulcm  eas  tantum, 
de  quarum   emendatiori  forma  liqucre  visum  esset. 

V,  10.  §.74.  Praestarc  nunc  arbitror  lectionera  Vediovi  Saturnoque,  ut  legitur  in  titulo  Bovillensi  VEDIOVEI  PATREI ,  ap.  Orellium  1287. 
Idemque  placnit,  nisi  memoria  me  fallit,  Grotefendio.  Sic  confiunt  XII  arae,  si  sumpseris  voce,  ilemque  coniungere  priores  sei  cum  posteriori- 
bus:  1.  Opi,  2.  Florae ,  5.  Vediovi  Saturnoque ,  4.  Soli,  o.  Lunae ,  6.  Folcano  et  Summano ,  7.  ilemque  Larundae ,  8.  Termino,  9.  Qui- 
rino,   10.   Vortumno  ,    11.  Laribus ,    12.  Dianae  Lucinaequc    consecratae. 

V,  10.  §.  76.     Scribendum  esse  yigyiga-,    monui  in  annot.  ad  Paulum  p.  97  (73)   v.  greges. 

V,  20.  §.  100.  Servanda  esse  in  fine  enunciationis  verba ,  ut  in  plcrisqua  codd.  leguntur  :  et  muliercula  Pantheris  et  Lenenti,  nisi  quod 
mulierculae   scribendum,    et  significari  Pantberidem  et   Leacnam   merctrices,    monuit    Rossignol.    Journal  des  Satani    1834.   p.  561. 

V,  36.   §.  182.      Recte ,    puto ,    Gronovius    de    pcc.  vet.   I,   6.  p.  27.:    asses  libras  pondo  erant. 

VI,  7.  §.  57.      Scrvandum  est:    inter  se  concinant  aliud  alii,    i.  e.  alia  pars  alii. 

VI,  7.  §.  64.     Adserere  manum  recte  scriptum   esse  in  codd.,   observavi  in  annot.  ad  Paulum  p.  25  (21)  v.   asserere. 

VI,  7.  §.  79.  Sic  verba  distinguenda  esse,  monuit  Vargcs  in  Rbcnano  Pbilol.  Museo  T.  IH.  p.  56.:  Lueilius  scribit  de  Cretea  .  cum  ad 
se  cubitum  venerit  sua  voluntate  : 

"Sponle  ipsam  suapte    adductam ,    ut  (unicam    et  cetera  reiceret." 
Divcrsum  est  iudicium  Lacbinanni    in  codem  Museo  pronunciatum  T.  VI.  p.  117.     Disputationcm  de  locis  ab   co   traeteti*,   de  pecore  V.   §.95.   et 
sponsionc  VI.   §.  69-74.,  cum  ad  universam  Varroniani  operis  formam  pcrtiucat ,   nunc  omitto  ,  ila  tamrn   ut  confìtear  toc  certissime  ab   co  edectum 
esse  ,    ut  in  Plauti  versibus  VI.  §.  73.   adsecuc  adverbium   esse   appareat. 

VI,  8.    §.  81.      Scribc  :    /ime  crincs ,    capilli  descripti  quod  videtur  discrimen.       V.   annot.   ad  Paulum   p.  53  (il)  t.  crinis. 

VII,  3.   §.47.     amian  scribendum  esse,    monui  in  annot.   ad  Paulum  p.  21  (18). 

VIII,  1.   §.2.     De  huiuscemodi  multiplici   natura  rectissime  scripsit  Spcngel.    in    Sccbodii  et   Ialiuii  Annal.   philol.   a.   l">3i.    T.  XI.   p.  11. 

Vili,   1.   §.  10.     perperam  dicatur  in  perp.   declinatili-  mulandum  esse,    concedo  monitus  a  Spcngclio    ib.  p.  10. 

Vili,  31.  §.  43.  sed  ut  videantur,  quae  sunt  quoiusmodi  sint ,  intelligo  nunc  scribendum  esse,  quam  minima  litcraruni  in  codd.  scrijitarura 
mutationc.     Cf.  Spengel.  p.  11. 

IX,  40.  §.67.  vimini  quod  Chio ,  aliud  quod  Lesbo,  sic  ex  retjionibus  aliis:  q  tiare  ipsa  dicunlur  nunc  melitts  unguenta,  probabilitcr 
Spengel.  p.  13. 

IX,  45.  §.  74.  Llcm  ab  huiuscemodi  dissimilitudinibiis  coni.  Spengel.  p.  11.  Quae  idem  v'ir  doelus  molitus  est,  ut  Varronis  sententias 
Vili.  §.  1.  2.  9.    IX,  62.  ad  severiorem  normam  diccndi  revocarct,    de  iis  disputare  longum  et  ab  bac   subitaria   optila  alienimi   o>t. 

X,  3.  §.  46.     septumos  dks  qui  observant,  quarto  die  ideo  etc.  :    ita  baec  distinguenda  esse,    monuit   Hcrui.    Scbmidt    Doctr.   temp.   ei 
bislor.    P.  II.    p.  19. 


EXCERPTA  EX  1,1  me  IS  POUPEfl  FESTE  DE 
SIGNIFICATONE    VEKBOftUM. 


p-.(i) 

LinJ. 


EPISTOLA  Pira  poa'tificts  a»  ti»oiei  kecejti. 

Uivinae  largitatis  muncre  sapientia  potentiaque  pracfulgido  Domino  Regi  Carolo  reguni  sublimissimo  Paulus  ultimus 
servulus.  5 

Cupicns  aliquid  vestris  bibliotbccis  adderò,  quia  ex  proprio  pcrparum  valeo,  necessario  ex  alieno  mutuavi.  Scxtus 
denique  Pompcius  Romanis  studiis  alla  lini  cruditus ,  tam  sermonum  abditorum  ,  quam  ctiam  quarundam  causarum  origincs 
apcriens ,  opus  smini  ad  viginti  usque  prolixa  volumina  extcndit.  Ex  qua  ego  prolixitate  superflua  quaeque  et  minus 
necessaria  practergredicus  et  quaedam  abstrusa  penitus  stilo  proprio  cnucleans ,  nonnulla  ita,  ut  crant  posila,  relinquens, 
bacc  vestrae  celsitudini  legcnduni  compendium  obtuli.  In  cuius  serie,  si  tanien  lcctum  ire  non  dedignabimini,  quaedam  10 
secuudum  artem,  quaedam  iuxta  ctymologiain  non  inconvenienter  posila  invenictis,  et  praccipue  civitatis  vestrae  Romuleae, 
viarum,  portarum,  montium,  locorum  trihuumque  vocabula  diserta  repcrictis;  ritus  practerca  gentilium  et  consuetudincs, 
varias  dictioncs  quoque  poetis  et  bistoringraphis  familiare» ,  quas  in  suis  opusculis  frequentius  posuerc.  Quod  exiguitatis 
meac  munusculiini  si  sagax  et  subtilissimum  vestrum  ingenium  non  usqucquaquc  rcpulerit,  tenuitatem  meam  vita  comite 
ad  potiora  excitabit.     Vale. 


LIBER    I. 

Augustus   locus   sanctus  ab   avium   gestu ,    id  est  quia  ab   avibus   significatus   est,    sic  dictus;    sive   ab   avium  gustatu, 
quia  aves  pastac  id  rallini  feccrunt. 


15 


(2) 


1.  2.  Excerjita  ,  .  .  verborum]  Haec  est  libri  inscriptio  in  bonis 
codd. ,  id  est  in  Monacello  (M.)  et  Guelferbytano  Recando  (Gu.).  10. 

haec]     hoc    Lindcmannus   ex    uno   deteriorò   notai-    codice.       At   lutee   sunt 
enucleata  illa   et  Klicta,   ut  crant  pigila.  11.    non    inconvenienter 

posila]    posila    non    inconvenienter    Luto,    ex    uno   Gì.  13.    poetisi 

poemalis  M.  13.    Vale]  om.  Gu. 

17.  Augustus]  Snetonina  Octav.  7.:  Poslea  Cacsaris  et  deinde  Au- 
gusti cognomen  assumpsil:  allcrum ,  testamento  muioris  avuncnli ;  allc- 
rum  Munatii  Piatici  senlentia  :  quum  ,  quibusdam  censentibus,  Ho mu litui 
appellari  oporterc ,  quasi  et  ipsuin  condilorem  Urbis,  ptaevaluisset,  ut 
Augusto*  potius  vocaretur,  tion  tantum  novo,  sed  eliam  ampliare  cogno- 
nunc ,  quod  loca  quoque  religiosa,  et  in  quibus  augurato 
quid  consecratur,  augusta  dicati  tur,  ab  auctu,  vel  ab 
avium  gestu,  gustuve,  sicut  eliam  Ennius  docct,  scribens: 


Augusto  augurio  postquam  inclyta  condita  Roma  est. 
Ycrba  inde  a  quod  loca  usque  ad  Roma  est  suspccta  visa  sunt  Canne- 
gietero  ,  Oudcndorpio,  Erncslio,  ac  Fr.  A.  Wolf.  assuta  ca  pronunciavi! 
ex  Paulo,  Fesli  cpitomatorc.  At  saltem ,  cimi,  quae  Suetonius  affert, 
Pauli  excerplis  pleniora  sint,  ea  vel  ex  Fcsto ,  ut  censet  Lindcmannus, 
vel  ex  ipso  Vcrrio  ab  interpolatore  desumpta  esse ,  statui  debebat. 
Nescio  tanien,  an  ipse  Suetonius  haec  e  Vcrrii  libris  apposuerit,  gram- 
maticus  bomo  et  qui  etiam  in  aliis  opcribus  Verrium  secutus  est.  Dio- 
medes  I.  p.  3G2  P.  :  Inchoavi  ab  inchoo.  .  .  .  At  Verrius  et  Flaecus 
in  postrema  syllaba  adspirandum  probaverunt.  .  .  .  Tranquillus  quoque 
his  assentiens,  libello  suo  pienissime  aedem  itieohatam  ita  dissentii.  Cf. 
Casaub.  annot.  ad  Sucton.  Caesar.  46.  Alia  excmpla  Vcrrii  a  Suetonio 
iisdem  verbis  cxseripti  altulimus  in  Pbaef.  cp.  II.  §.  1.  Cur  Verrius  to- 
cabulum  Augustus  ex  omnibus  primo  loco  posucrit,  quacsitum  est  in 
cadem  Pkaef.  cp.II.  §.2.  quia]  qui  M.  18.   ratum  feccrunt] 


2 


PAULI  DIAC.  EXCERPTA  EX  MB.  POMP.  FESTI 


(*) 


Augur    ab   avibus  gerendoque  dictus ,    quia  per  eum  avium  gestns  edicitnr  5    sive  ab  avium  garritu ,    unde  et  auguri nm. 
Au  spi  cium   ab    ave   spicienda.      Nam  quod  nos  cum  praepositione  dicìmus   aspicio,    apud    veteres   sine  praepositionc 

s  p  i  e  i  0   dicebatur. 
Affectare    est   pronum   animum  ad  faciendum  Labere. 
5  Ann  illuni   vas  vinarium  in  sacris  dietimi,    quod  arino,    id  est  bumero  ,  deportetur. 
Aerarli    tribuni   a  tribuendo  aere  sunt  appellati.     A  e  rari  uni  sane  populus  Romanus  in  aede  Saturni  babuit. 
Apricum    locuni  a  sole   apertum>ar  Gracco   vocabulo    (pQiy.t]!',   appellauius *,    quasi  èctpQixys,    id  est  sine  borrore  ,  videlicet 
frigoris ,  unde  ctiam  putatur  et  Africa  appcllari. 
(3)  Ainoena  dieta  sunt  loca,  quae  ad  se  amauda  alliciant ,  id  est  trabant. 

10  Affecta    feniina  vel  in  bonam  partem  dicitur,   velut  bonorata,    vel  in  malam,    quasi  ad  extremum  periculum  adducta. 
Aquagium    quasi   aquae  agi  uni ,    id  est  aquaeductus    appellatili'. 
Aquaclicium    dicitur ,    quuiu  aqua   pluvialis   remediis  quibusdam  elicitur,    ut  quondam,    si  creditur,    manali  lapide  in 

urbem  ducto. 
Aqua    dicitur,   a  qua  iuvamur. 
15  Aqua  et  igni  tam  interdici  solet  damnatis,  quam  accipiuntur*  nuptac,  videlicet  quia  bae  duac  rcs  bunianam  vitam  maxime 


augurale  esse  verbum,  ostcndit  Gotbofredus,  comparato  Cicerone  de  dlv. 
I,  39.  II,  38. ,    etiam  Suctonio  Calig.  58. 

1.    ab  avibus  gerendoque]  idem  vcriloquium  proponi  tur  a  Servio  in 
Virgil.  Acn.  V,  523.  2.  sine  praepositione]  M.  et  sic   Liivd.     sine 

a  praepositione  vg.  ,    id  est  ante  Lindemannum.  3.   spicio]  boni 

codd.  spedo  deteriores.  spedo  babet  Varrò  de  L.  L.  VI.  §.  82.  :  caque 
forma  baud  dubie  antiquior  :  degeneravit  (amen  inni  apud  anliquos 
scriptores  in  spicio  ,  vocali  litera  non  in  composito  tantum,  sed  etiam  in 
simplici  verbo  violata,  cuius  formae  multa  cxcmpla  profert  Festus  Qu.XV, 

4.  p.  140,  29.  Urs.  v.  spiclt,    et    Qu.  XV,  19.   p.  151,  29.  v.  spiciunt. 

5.  Armilium]  plura  de  boc  urceoli  genere  Nonius  p.  74,  13.  et  547,  15. 
ed.  Merccr.  Glossaria  Labbaci  (in  Tbesauro  II.  Stepbani  Londin.  T.VIII. 
p.201.):  Armilium,  oxivog:  corrige  Armillunt.  Placidus  in  Glossis  apud 
Ang.  Mahmi,  in  Classic.  Auct.  e  Vatt.  codd.  editorum  T.  III.  p.  432.: 
Armilium  vas  vinarium  :  unde  anus  ad  armilium,  ex  ipso  Fcsto,  ut  appa- 
ret.  Isidor.  Gloss.  ap.  Golbofred.  p.4.  :  Armilium  water,  vas  vinarium. 
De  boc  proverbio:  Anus  ad  armilium  docte  egit  Scal.  armo  id 
est  7u(»iero]  cf.  Paulus  p.  3.  ed.  Lindem.  v.  arma,  p.4.  v.  armila, 
p.  21.  v.  armillas.  6.  Aerarii  tribuni]  cf.  Varrò  de  L.  L.  V. 
§.  181.  Aerarium]  cf.  idem  V.  §.  183.  Conjunxi  banc  notitiam 
cum  aerariorum  interprctatione ,  cum  voc.  sane,  quo  utramque  Paulus 
colligat,  dare  ostcndat,  Festum  baec  fere  scripsisse  :  Aerarii  tribuni  a 
tribuendo  aere  s.  a.  Nani  stipendium  olim  aes  militare  dicebatur,  quod 
P.  R.  antiquo  tempore  aere  latitum  utebatur.  Aerarium  sane  ctc.  7. 
<pqUì]]  scripsi.     ynt'x^j  vg.  Lind.     fricis  boni  codd.,  quod  per  Itacismum  e 


yùixiìC,,  non  e  qni/.òq  orlum  est.      Sed  genitivns  ferri  neqnit.  appella- 

mus]  Li>d.  appellatur  boni  eodd.  et  vg.,  ita  ut  post  voc.  apcrtum  inter- 
pungatur;    seti  bac  interpunctionc  strurtura  parum  expedi  tur.  :s.r  ,-] 

Scripsi.  africis  boni  eodd.  àq>QÌ*ijc,  alter  Guclfcrbytanus  babet,  ut  tj. 
scribebatur.  uvrv  vqixijc,  Livd.  ,  ut  est  in  Tclt.  edd.  Sed  additimi  quasi 
ostcndit,  novum  vocabulum  Graccum  fingi.  Quanquam  apud  Scrvium  in 
"N'irgil.  Acn.  V,  128.  lcgilur:  apricus  tittv  ifgix^;,  sine  [rigore:  inde  et 
Africa,    quod  est  calidior.  S.    et]   cum  vg.    omillalur,    e   bonis  codd. 

rcsliluit  Li>d.  ,  sed  parum  apio  explicat  vernaeulis  verbi> :  auch  sogar. 
Convcnicntius  crit  Pauli  sermoni,  ctiam  ad  totum  membrum  relat'num, 
et  ad  solum  voc.  Africa  trabere.  9.   Amocna]    hoc  ,    quod   Paulus 

babet,  vcriloquium  Isidorus  Origg.  XIV,  8,  33.  Vaironi  tribuit  .  %  errio 
autem  piane  aliud,  quod  sine  munere  sint  .  .  qua  amunia.  Facile  in- 
telligitur,  ipsum  Verrium  et  Festum  utrnmque  ctymon  poMiisse,  sed  Pau- 
lum  prius  tantum,   quod  ipsi  probabilius  Milerctur.    c\>  A  errium 

sequitur,  non  laudato  nomine,   Serv.   in  \  irgil.   Aen.  \l,   Ò3S.  10. 

Affetta]  Luto,  e  bonis  codd.  affectata  deteriores,  quod  Scaj..  probavit, 
propler  Plautinum  versum,  in  Rudente  II,  4,  5.  Sed  buius  et  lectio  et 
senteutia  nimis  incerta,  ncc  Festi  interpretatio  Plauti  verbi*  convenire 
videtur.  11.   Aquagium]  vocabulo  utitur  Pomponio  in  Digest.  ^  III, 

3,   15.  XLIII,  20,   3.  12.    remediis  quibusdam]    id    est  caeremoniis 

Etruscis,  de  quibus  dixi  Rcr.  Etnsc  IV,  B,  2.  T.  II.  p%40.  munali 

lapide]  cf.  Paulus  p.  95.  v.  manalcm.  ti  creditur  Cbristianum  epitoma- 
torem  arguit.  14.    aqua]    de    buiui  voc.   etymo   paulo  minus  inepte 

Aarro   de  L.  L.  V.   §.  i.  1"'.    nrri'/>ii<»iti«r]    corr.    I  rsinus  ,    com- 

parato Scaevola    in  L.   Scja.   D.   de  donat.  intcr  vivos  (Digest.  \.\H  .   1, 


(3) 


DE  SIGND7ICATI0NE  VERB0RUM.     UBER  I. 


continenti.     Itaqne  fnnus  prosecuti  redeuntes   ignem  supergradiebantnr  aqna  aspersi;    quod  purgationis  gcnus  voca- 

bant  suffitionem. 
Axitiosi  factiosi  dicebantur,   qiinm  plures  una  quid  agerent  facercntquè.      Axit  autem  antiquos  dixissc  prò  egerit,  ma- 

nifestum  est;    unde  axitcs  mulieres  sivc  viri*  dicebantur  una  agentes. 
Alites  volatu  auspicia  facientcs  istae  putabantur:    buteo ,  sanqualis  ,  iinniusnlns ,  aquila,  vnlturins.  e. 

Axamenta  dicebantur  carmina  Saliaria,  quae  a  Saliis  sacerdotibus  canebantur,  in  universos  bomines-f  composita.     Nam. 

in  deos  singulos  versus  facti  a  nominibus  corina  appellabantur ,    ut  Ianuli ,  lunouii ,  Minervii. 
Axis,    quem  Gracci  ìllova  dicunt,  plures  habet  signifìcationes.     Nani  et  pars  codi  septentrionalis ,  et  stipes  ter'es,  circa 

quem  rota  vcrtitur,  et  tabula  sectilis  axis  appellatili'. 
Ador    farris    gcnus ,    edor  quondam  appcllatum  ab  edendo,    vel  quod   ailuratur .,    ut  fiat  tostimi,   unde  in  sacrificio  mola  \Q 

salsa    efficitur. 
Adoriam   laudem  sive  gloriam  dicebant,  quia  gloriosum  eum  putabant  esse,    qui  farris  copia  abundaret. 
Arma  proprie  dicuntur  ab  armis ,   id  est  bumeris ,   dependentia,  ut  sentina,  gladius ,  pugio,  sica:    ut  ca ,  quibns  procul 

procliamur,    tela. 

- 


66.):  J'irijini  .  .  .  die  nuptiarum,  priusquam  ad  eum  transiret ,  et 
priusquam  aqutt  et  ir/ni  tteciperetur ,  id  est  nitptiae  rdcbrcnlur,  oplulil 
decem  aureos  dono,  accipiunt  codd.  Lnu.  :  nullo  seusu.  De  ritu  ilio 
nuptiarum  cf.  A  arro  de  L.  L.  V.  §.61.  et  quae  ibi  annotavi,  praeterea 
Ovid.  9.  IV,  791.  Statius  in  Silv.  I,  2,  4-6.  Paulus  infra  p.  66.  v.  faceni. 
Plularcb.    Qu.  Pioni.   1.  videlieet  quia  Ime  dune  res   .  .]  Varia  in 

symbolica  bac  doctrina  piane  convenit  eum  Vairone  ,  qui  1.  1.  ;  Iijitur 
duplex  causa  nttsccndi  ignis  et  aqua;  ideo  ca  nuptiis  in  limine  adhi- 
bentur    quod    coniungit. 

1.    supergradiebantnr]    M.    et    Limd.  '  supergredicbiintvr  vg.  2. 

suffitionem]   et,  Paulus  p.87.   t.   laureali.  '.!.   Axitiosi]   e f.  Varrò   de 

L.L.  VII.  §.66.,  cuius  libroriim  lectio  varians,  quamvis  corrupta,  illam 
toc.   formam  vcram    esse  eoiitirinat.  antiquos  dixissc]   dixissc    anti- 

quos Li>d.   e  (ir.  i.    axites]    corr.    Scal.   comparata' glossa   I.abb.  : 

Axilas  (quod  inutat  in  Axites)  (IjtOTlXlOftaTutaì.  axtes  Gì.  axies  vg.  axiles 
e  libris  all'eri  (ioni.  viri]   corr.  Scal.  dii  codd.  5.   Alites]  cf. 

Festus  Qu.  X,   13.   p.  178,  15.   v.  oseincs.  sanqualis]  cf.  Festus  Qu. 

XV,    19.   p.  151,   2.    v.   sanqualis   porta.  immusulus]    Gu.    Li.\d.    m- 

musulus  INI.  De  boc  cf.  Paulus  p.  83.  8ì.  w.  immusulus  et  immussulus. 
vulturius]  Gc.  vulturus  M.  vollurius  Lind.  e  deteriori  cod.,  conila  Pauli 
morem.  V.   p.  161.   v.  Vulturnalia.  6.   Axamenta]    cf.   Paulus  p.  8. 

v.  anaxare  (vg.  axare),  et  glossarium  Cyrilli  apud  Labbacum  :  axamenta 
ori/ot  ini  OvonZv  'Hni'.x/.iovc,  quae  post  Turnebura  Advers.  XXII,  2't. 
Scai.  in  bunc   Pauli   locuin  ampio  commentario  instruxit.  caneban- 

tur] corr.  Daccrius  ,  ut  Gutberlcth  de  Saliis  p.  114.  cantabanlur  Li*d. 
componebantur  codd.  homines]  non   dubito  Festum  scripsisse  deos, 

ut  universi   dii  singulis  opponercntur.      Illud  tamen   omnes   codd.   et  edd. 


universa   numina  coni.    Graucrt   in    Anal.  I.  p.  60  sqq.  7.    fatti] 

M. ,  ut  vg.  fidi  Li>d.   eum  Gc.  et  aliis  codd.  lanuti]  boni  codd., 

quod  relincre  maini,  quani  lanualii  leclionem  vulgalam  ,  quam  nulla 
analogia  defeudit,  in  contexto  retinerc.  Nam  Latinae  linguae  ratio  aut 
lanualcs    aut    lanuarii   poscit.  8.    pars    codi   septentrionalis]    cf. 

Varrò  de  L.  L.  VII.  §.74.  stipes]  cf.  Festus  Qu.  XIV,  19.  p.123, 

8.  v.  stipes.  10.  Ador]  cf.    Nonius  p.  52,  20.  M.  edor  .  .  . 

ab  edendo]  confirmasse  banc  scntentiam  Verrium  puto  illis ,  quae  apud 
Plinium  N.  H.  XVIII,  7,  11.  §.  62.  leguntur  :  Populum  Romanum  farre 
tantum  ex  frumento  CCC  annis  usum,   ferrius  tradit.  mola  salsa] 

cf.   Festus  Qu.  Vili,  21.  p.  109,   13.  v.  mola.  12.  Adoriam]    boni 

codd.,  quod  rctinui,  non  quod  de  ratione  a  Liisd.  proposila  mibi  persua- 
sum  esset ,  sed  ne  quid  vetusti  obliteraretur.  adoream  vg.  cf.  Non. 
p.  59,  11.  M.  Scai..  e  Glossario,  quod  postea  Labbaeus  edidit,  haec 
aflcrt  •  Adoriosus  hóo%oe  Aonoimrftoc  uó'oQvtxT/ag  Titfinioq,  quae  acute  sic 
refingit-  Adoriosus  ì'vòolos,  cu?  IIofiTti'/ioc.  Ador,  vtxrj ,  <i)<;  Ilo /tilt)  toc. 
Apparet,  glossarli  auoforem  ipsum  Festum  tractasse.  Placidus  in  Glossis, 
editis  ab  Ang.  Maio  in  Classic.  Auctor.  e  Vatic.  codd.  editorum  T.  III. 
p.  429.  :  Adorea,  laus  de  adore,  id  est  laus  bellica.  Et  idem  p.  432.  : 
Adoria,   qloria  vcl  bona  fama.  13.    Arma]  conscntiunt  Servius  in 

Virgil.  Aen.  IV,  495.  Isidor.  Origg.  XVIII,  5,  2.  Eadcm  fere  infra  in 
Fest.  Qu.  XVI,  8.  p.  192,  11.  leguntur.  armis,  id  est  humeris]  cf. 

Paulus  p.  2.   v.  armillum.  ut]  boni  codd.,  ut  Aldina,      et  Lind.   ex 

uno  cod.   malae    notac ,    interpunctionc    ante  boc  voc.   sublata.      Ita    non 
•  video,    quae   esse    possit    grammatici    sentenlia.      Vg.    scribebatur:    cf   ea 
quibus  prope  pr  odia  tur  :    sicut  tela,    quibus  procul,  quae    corruptissima 
sunt   et    codd.    fide    reprobata.  14.    tela]  nam    tela  Verrius  putavit 

proprie  sola  missilia  dici.   V.   infra    Qu.  XVI,   8.   p.    192,  8. 

A* 


PAUL!  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(4)  Armita   dicebatur  virgo  sacrificans,    cui  lacinia  togae  in  liumerum  erat  reiecta.      Legibus  etiam  Lanrcntum  sanctam  est, 
ne  ponium  ex  alieno  legatur  in  armimi ,   id  est,   quod  numeri  onus  sit. 
Armentum   id   genus   pecoris   appellatur,    quod  est   idoneum  ad  opus  armoram.      Invenies   tamen   femmine   armentas 
apud  Ennium  positura. 
5  Album,    quod  nos   dicimus,    a  Graeco ,    quod  est  àlqòv,    est  appellatimi.     Sabini    tamen  alpnm  dixerunt.     Unde  credi 
potcst ,    nomea  Alpium  a  candore   nivium    vocitatum. 
Albesia  sciita  dicebantur,  quibus  Albenses,  qui  sunt  Marsi  generis,  usi  sunt.     Haec  cadem  decumana  vocabantur,  quod 

essent  amplissima ,  ut  decumani  fluctus. 
Albiona   ager  trans  Tiberini  dicitur  a  luco  Albionarum,    quo  loco  bos  alba    sacrificabatur. 
10  Albula  Tiberis   fluvius  dictus  ab  albo  aquac  colore  ;    Tiberis  autem  a  Tiberino  Silvio,   rege  Albanorum,    quod  is  in  eo 
exstinctus   est. 
Ambo   ex  Graeco  ductuni  videtur,   quod  illi  a/tigxa  dicunt. 
Ambactus  apud  Ennium  lingua  Gallica  servus  appella  tur. 

Ani   praepositio  loquelaris  significai  circum,  unde  supra  servus  ambactus,   id  est  circumactus  dicitur. 
15  Ambe  st  ita  tertiae   personae  verbum  est,    ut  nullam  aliam  babeat  declinationem. 

(5)  Ambegni   bos  et  verbix  appellabantur ,   quum  ad  eorum  utraque  latera  agni  in  sacrificium  ducebantur. 
Ambidens    sive  bidens  ovis   appcllabatur ,    quae  superioribus  et  infcrioribus  est  dentibus. 
Ab  e  mito   significat  demito  vcl  auferto.     E  mere  enim  antiqui  dicebant  prò  accipcre. 


1.  frinita]  Likd.   c  bonis  codd.  armata  vg.     In  talibus  rebus  fidem 
codd.   sequi  maini,  quam   analogiam  niinis  incertam.  virgo]  intelli- 

gitur   a  Scal.   Maxima    virgo    Vcstalis.  in,    hnmerum    erat  reiecta] 

conferenda  sunt,  quae  de  cinctu  Gabino  Scrv.  in  Virgil.  Aen.  VII,  612. 
2.  ne  pomum  ex  alieno  legatur  in  armum]  In  Germanorum  moribus  si- 
millima  observari  (interdicitur  :  in  den  busen,  in  die  erme,  in  den  schoss 
sniden) ,  monct  Iacobus  Grimmius  nostcr  in  Anliqq.  iuris  Gcrman. 
p.  554.  Quae  autem  e  Graecis  legibus  ail'eruntur  :  ìx  rov  uXXotqìov  /ca- 
giov  v.aqnov  uvàga/O-ij  /mj  ìtimpoqtìoutù),  ea  Scal.  finxit,  ut  Laurentum 
legem    Graeca    interpretatione    dilucidaret.  3.  Armentum]    mclius 

Varrò  de  L.  L.  V.  §.96.  Utramque  etymologiam ,  ab  armis  et  arando, 
coniungit  Isidor.  Origg.  XV,  1,  8.  armentas  apud  Ennium]  versum 

affert   Non.  p.  190,  20.  M.  5.    «Ayuv]    scripsi.    alphon    Gu.    alfon 

M.  uX</jov  vg.   àXg>òg  Lind.   e  deteriori  cod.  est]  om.  Lind.  cuiu  Gu. 

6.  Alpium  a  candore  nivium]  aliter  Isidor.   Origg.  XIV,  8,   18.  7. 

Albesia]  i.  e.  Albensia.  Alia  buius  scribendi  rationis  exempla  v.  apud 
Paulum  p.6.  v.  Alliesis  et  p.  15.  v.  amneses.    Cf.  Praef.  IV,  3.  Al- 

benses] y.  Vano  de  L.  L.  Vili.  §.  35.  et  p.  XLVII.  e  Cbarisio  p.  SI  P. 
decumana]    cf.  Paulus  p.  54.  y.    decumana    ova.  9.    Albiona]    boc 

solo  teste  nota.  10.  Albula]  cf.  imprimis  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  30. 

dictus]    dictus    est  Lind.   e  Gu.  Tiberis]    cadem  Paulus  etiam  infra 

p.  155.  Tiberino]  vg.    Tiberio  boni  codd.  :  sed  illud  Varrò  et  Pau- 

lus inferiore  loco  habent.  Cf.  Liv.  I,  3.  Dionys.  I,  71.  Auct.  de  orig. 
G.  R.   17.  13.  Ambactus  apud  Ennium]  Glossarium  Labbaei  :  Am- 


bactus óovXoc  fita&oiTÒg,  o'iq  "frno?.  lingua   Gallica]  conscntit  Cae- 

sar  B.  G.  VI,  15.,  quanquam  non  disertis  verbis  tcstatur ,  ambactos  eo 
nomine  dici  a  Gallis.  De  Germanica  eius  %ocabuli  (andbahls)  origine 
V.  Iac.  Grimmius  in  Granimat.  Gcrman.  T.  II.  p.  211.  et  in  Antiqq. 
iuris  Gcrman.  p.  304.  Errorcs ,  in  quos  nunc  non  facile  quis  inciderit, 
notare  supersedeo.  Vcrrius  ipso  praetcr  Gallicani  voc.  originem  exposuit 
veriloquium  Latinum ,  quod  si  veruni  essct ,  ambactus  non  VLMUft, 
libcrtum   significarci.     Ex  co  Paulus    singnlarcm  fecit   tilulum.  14. 

Am]  cf.  Paulus  p.  15.  w.  amnis  et  amtermini ,  p.  1"\  >.  amsegetes. 
praepositio  loquelaris]  i.  e.  quae  per  se  non  BubsistH  .  si-d  cum  loqm  lis. 
ut  interprctatur  Sc.it.  1"'.  AmbtSt]  i.  e.   ambedit.      >'onium  v.  comest 

p.Sl,  9.  M.  contulit  Gom.  16.  Ambegni]  Li>d.  e  boni*  codd.     m- 

bigni  vg.     ambiegna  bos  est  apud  Varron.  de  L.  L.  A  li.  §.->!..   «bi  Tur- 
nebus   ambegna    ponebat ,    quae    forma    analogiae    sane   convonientior   HK, 
Diversa  piane  et  nova  de  ambegnis  ovibus  Fulgcntius.  qui  dicitur.  p 
6.   ed.  Mcrcer.  verftùr]  M.    verbex  Gu.    veri  ex  vg.  Limi.     Autiqnum 

esse  illuni  scribendi  ino, liuti,  satis  constat.  Etiam  berbex  in  bonis  codd. 
scriptorum    reperitur.      Cf.  aniiot.  ad  p.  36.  v.  cantlicnus.  1 .  .   Ambi- 

dens sive  bidens]  amplius   liuius  voc.  et  originem  et  usum   tractal  Gellius 
N.A.  XVI,  6.    Cf.  Macrob.  Sat.  VI,  ».    Sor.  in  Virgil.  Aen.  [¥,57.  VI 
et  Paulus  ipsc  infcrius  p.  27.  v.  bident.il.  p.  188.  \ .  bidenti •>.   p.  '-".  v.  bovcm 
bidentem.  18.  Abemito]   propter   ordinem  litcrarum   adducor   fere   ut 

statuam  Ambemito  in  Festo  fuisse.  De  alio  rariori  composito  suremit 
Paulus   p.  140. 


(») 


DE  SIGNIFICATONE  VERBORUM.     LIBER  I. 


5 


Ambarvales   liosliae  diccbantur,    quae  prò  aryis  a  daobus  fratribus  sacrificabantur. 

Amburbialcs    bostiae  appcllabantur ,    quae  circnm  terminos  urbis  Romac  ducebantur. 

Ambii stus   circumustus. 

Ambitus   proprie   dicitur  circuitus   aedificiorum   patens   in   latitudincm   pcdes  duos  et  semissem ,    in   longitudinem   idem 

quod  aedificium  :    sed  et  codem  vocabulo  crimen   avaritiae  vel  affectati  bonoris  appellatili'.  5 

Adolcscit   a  Graeco  «Adjyoxw*,  id  est  accresco,  venit.     Unde  fiunt  adultus,   adulescens  5    altare,    eo ,    quod  in  ilio  ignis 

exerescitj    et  exolctus,  qui  execssit  olesccndi ,   id  est  crescendi,  niodiim}    et  inolevit,  id  est  crevit. 
Aitar ia   sunt,    in  quibus  igni  adolctur. 


1.  ambarvales  .  .  .  sacrifìcalantur]  oro.  M.  Vg.  addebantur  post- 
haeC:  Ambarvalis  hostia  est,  quae  rei  divinae  causa  circuiti  arva  ducitnr 
ab  iis,  qui  prò  frugibus  facilini.  Haec  sumpta  sunt  ex  Macrobio  Saturn. 
Ili,  5.:  Ambarvalis  hostia  est,  ut  ait  Pompeius  Fcstus,  quae  et 
quae  seqq.  iìsdem  verbis  concepta.  Posthacc  Festum  exposuisse  necesse 
est,  qui  ii  sacerdotcs  fuerint,  qui  prò  frugibus  faciebant.  Haec  autem 
cum  illis   Paulus    iu  unam   enunciationem  coiiiuii-s.it.  a  duobus  fra- 

tribus] a  duodecim  fratribus  coni.  Ant.  Augustiuus,  quanquam  idem  etiam 
aliam  proponit  coniccturaiu  :  et  frutjibus ,  propter  Macrobii  locum ,  de 
quo  dietum  est.  Duodecim  fratres  intclligit  Arvales,  quos  duodecim 
i'uisse,  multi  teslantur.  At  nolui ,  testimonio  corredo  de  quacstione  de- 
cidere ,  quae  quam  difiìcilis  et  anceps  sit ,  e  Marinio  Atti  de  frat.  lar- 
vali Proociu.  p.  XXIX.  cognosci  pò  test,  collato  ctiam  Vossio  in  Virgil. 
G.  I,  345.  IVempe  publicos  illos  sacerdotcs,  qui  fratrrs  Arvales  dicun- 
tur,  unquam  Ambarvale  sacrimi  feeisse,  ncc  scriptor  quisquam,  nec  quae 
supersunt  Acta  corum  ostendunt,  ut  iam  vcrisimilius  sit,  rari  in  singola 
pagis  id  sacrum  a  patribusfamilias  ita  factum  esse,  ut  aliquod  par  fra- 
trum  ad  hostias  mactaudas  eligerent.  Quod  sacrum  Strabo  V.  p.  230. 
ponlifices  (Uf)Ofivi]ftova.$)  faccre  dicit  in  vcluslis  termiiiis  agri  Romani, 
id  non  esse  ambarvale,  sed  aniburbiale  apparct ,  ita  ut  prò  iftfiagovtàp 
scribendum  sit  «fifievgfikiv ,  nisi  ipse  Strabo  nominimi  corum  similitu- 
dine deceptus  est.  Io.  A.  Hartung,  de  religionibus  Roman.  T.  II.  p,  145., 
cum  apud  Paulum  prò  duobus  scribi  iubet  duodecim,  non  attcndit  ad 
ea,   quae  Augnatisi  coniecturac  obstanl.  2.  Amburbialcs]  Ambarva- 

les M. ,  aperto  errore.  Servio*  in  Virgil.  Bucol.  Ili,  77.  postquam  de 
ambarvali  saciiueio  dixit,  pergit:  Sicut  amburbale  (corrigitur  amburbiale) 
vel  amburbium  dicitur  sacri/icium ,  quod  urbem  circuii  et  ambit  vidima. 
Cf.  Paulus  inferius  p.  15.  v.  amtermini.  ducebantur]   vg.  diccbantur 

boni  eodd.,    nisi    quod  in  M.   u  supra  i  positum  est.  4.    Ambitus] 

Varrò  de  L.  L.  V.  §.  22.  :  ambitus  circuitus,  ab  coque  XII  tabularum. 
interpretes  ambitus  parictis  circuitus  esse  describunt.  Quae  Isidorus  Origg. 
A.V,  16,  12.:  Ambitus  intcr  vicinorum  aedi/icia  locus  duorum  pedum  et 
semipedis  ad  circumeundi  facullatcm  relietus ,    et   ab    ambulando  diclus, 


ea  omnia  ex  Festo  fluxissc  apparet,  sed  ex  inferiori  loco  p.  14.  De  ipsa 
re  cf.  Cuiacii  Obscrvv.  1,4.  XIX, 21.  et  quae  Gotn.  bic  affert.  pedes 

duos  et  semissem]  ad  candem  rem  pertinere  baec  Volusii  Maeciani  de 
asse  et  cius  partibus  (in  Gracvii  Thesauro  Ant.  Rom.  T.  XI.  p.  1708.)  : 
Lex  etiam  XII  tabb.  argumento  est,  in  qua  duo  pedes  et  semis  sestertius 
pes    vocatur ,    vidit  A.  Auc.     V.    Dirkscn    de  XII  tabb.   p.  466.  tu 

longitudinem]  post  boc  voc.  Lind.  lacunac  signum  apposuit,  quod  modus 
longitudinis  exciderit,  nisi  forte  (ut  ait)  putes  bunc  esse  verborum 
iifeiii  quod  aedificium  scnsum  :  ut  longitudinem  cadem  est  mcnsura,  qua 
aidijicium.  Ac  sane  aliter  baec  verba  intelligi  ncqueunt ,  nani  ambitus, 
quo  insulae  inter  se  dislinebantur,  nulla  esse  poterat  longitudo  nisi  aedi- 
ficiorum ,  sicut  ctiam  Paulus  p.  14.  v.  ambitus  solani  latitudincm ,  non 
longitudinem  cius  definit.  Sed  idem  accusativo  casu  positum  est,  ut  sit 
prò  :     eandem    mensuram ,    totidem    pedes.  6.    ukór/oxo)]    conicctura 

scripsi.  oaliso  M.  ttliso  Gu. ,  ex  quo  Lind.  fccit  «kifo,  literis  conve- 
nicuter,  modo  etiam  signilìcatui  verbi  accresco  conveniret.  uòoteax<i>  v£'> 
quod  ridiculo  errore  ex  ilio  dXói'/ay.i»  natum  esse  videtur.  àlórjaxo)  etiam 
Dac.  in  inentem  venit.  adulescens]  boni  eodd.      adolcscens  vg.  Lind. 

altare]  aliud  buius  voc.  vcriloquium  Paulus  postea  posuit,  melius  infra 
p.  2i.  v.  altaria.  Singularem  altare  Paulus  vel  Festus  intulit,  Verrium 
eo  usum  esse,  non  credibile.  7.    inolevit]    cf.  Fcstus  Qu.  XIV,  13. 

p.  117,  19.  v.  subolcs.  Nonius  p.  58,  21.  et  247,  27.  v.  adolere.  Cae- 
tcrum  Lind.  Lui  uni  verborum  ctyma  longius  arccsscrc  videtur,  neque 
persuadet,  verborum  adoleo,  id  est  odorem  facio,  ab  radice  Od,  et  ado- 
lesco  ,  abolco  ,  dclco  (i.  e.  de  -  oleo)  ,  inolco  ,  subolcs  ,  quorum  radix 
OL  cum  Gracco  AAd  proxime  cognata  est,  candem  esse  slirpem  et  ori- 
ginem.  Probavcrim  potius  iudicium  Docdcrlin.  Synon.  T.  IV.  p.  253. 
8.  Altaria  .  .  adoletur]  significatur  summa  arac  pars ,  in  qua  tura  cre- 
mantur:  de  qua  significationc  diligentcr  egit  G.  Freund.  in  Lex.  L.  L.  I. 
p.  226.  Cf.  quae  in  eodem  opere  p.  XLVII  sq.  a  Grotefendio  exposita 
sunt.  Glossarla  Labb.  :  Altarium ,  ìni^Wflh,  po>/uoxu<Ji,ov.  OvaMOrtjQiov. 
igni]  scripsi.  igne  Limd.  e  Gu.  ignis  M.,  ut  vg.  Sane  apud  poetas 
llaiumis  arae  vel  tura  adolentur,  non  flammae  in  aris. 


PACLI  DIAC.  EXCERPTA  EX  EIE.  P0MP.  PESTI 


(») 


Aliuta   antiqui  dicebant  prò  aliter ,  ex  Graeco  ià  àXXolmg  .transferentes.     Hinc  est  illud  in  legibus  Nnmae  Pompili:    Si 

quisquam  aliuta  faxit ,   ipsos  Iovi  sacer  esto. 
Astu  apud  poetas  astuliam  significai,  cuius  origo  ex  Graeco,  ab  oppido,    ccazv,  deducitur,  in  quo  qui  conversali  assidue 

sint,    cauti  atque  acuti  esse  videantur. 
(fi)      5  Aigeo  ex  Graeco  àlyó)  ducitur,   id  est  dolco,    ut  sit  frigus  dolor  quidam  membrorum  rigore  collectus*. 
Ast   significat  at,    sed,   vel  autem. 
Anus    dieta  est  ab    annorum  multitudinc ,    quoniam   antiqui  non   geminabant    consonantes;    vel  quod  iam  sit  sine  sensu, 

quod  Graece  dicitur  uvovg. 
Anni  s si  m   regulariter,    tractum  a  regula ,    ad  quam  aliquid  exaequatur,    quae  amussis  dicitur.     Quidam  amussim  esse 
10  dicunt  non  tacite,    quod  muttire  interdum  dicitur  loqui. 

Adgretus,  apud  Ennium  "adgretus  fari",  prò  co,  quod  est  adgressus,  ponitur,  quod  verbum  venit  a  Gracco  ...  surgo. 
Agnus  ex  Graeco  à/iivóg  deducitur,    quod   nomea  apud   maiores  communis  crat   generis,    sicut   et  lupus,   quod  veuit  ex 

Graeco  XvKòg* 
A  e  gru  in  ex  Graeco  àviyqov  appcllatur;    a  quibusdain  putatur  a  voce  doloris  appellar!,   quod  est  uh 
15  Ann us    ex  Graeco  venit,   quein  illi  Hvvov  dicunt,    et  quod  nos  trimum,    illi  dicunt  tqiìvvov. 

Alterum  Sinnius  ait  idem  significare,  quod  apud  Graecos  ì'teqoV'    Quidam  vero  ex  utroque  esse  compositum  aì.Xog  et  ixeoog. 


1.  id  dlloliag]  Lind.  e  Guelfcrbytano  altero,     atlalius  M.     ad  allios, 
a    sec.  maini  a  allios ,    Gu.  Pompili]   Gu.     Pompila  vg.    cf.  Praef. 

IV,  3.  2.   quisquam]  Lim>.  e  Lonis  codd.    auis  vg.  ipsos]  M. 

ut  vg.     ipsus  Gu.      Illud  temporibus    priscis  convenire   constat.  Iovi 

sacer]  vg.  Iovis  aeer  boni  codd.  Jovis  sacer  Lind.  c  deteriori.  Consue- 
tudo  in  hac  formula  dativum  casum  postulat.  Cf.  leges  regias  infra  a 
Fcsto  positas  Qu.  XI,  8.  p.40,  10.  v.  plorare.  3.  itàrv]  vg.     astu  M. 

asti  Gu.  4.   cauti  at(/ue  acuti]    Fcstus  fortassc  scripsit  cali  atque 

astuti,    ut  comici  caUts  et  callidus  coniungunt.  5.    friqus]  recto 

defendit  Lind.  ab  emendandi  conatu ,  quo  Bonaventura  Vulcanius  algor, 
Doederlin.  Synon.  T.  III.  p.  90.  algor,  frigus  proposuit.  Non  ver- 
bum ,  sed  scnsum  explicat ,  propter  quem  frigus  a  dolore  dici  possit. 
collectus]  corr.  Vulcanius,  Scal.  in  mg.,  Lind.  coniectus  codd.  vg. 
concretus  babet  Gesner.  in    Thesaur.   Latin.  T.  I.  p.  246.  6.  vel] 

M.  ut  vg.     om.   Lind.,    ut  videtur ,    cubi  Gu.  7.    non    geminabant 

tonsonantes]  hac  re  grammaticus  noster  saepc  in  expedicndis  vocabuloruiu 
©riginibus  utitur.  V.  Paulus  p.  16.  v.  ab  oloes.  p.  20.  v.  aulas.  Festus 
Qu.  IX,  7.  p.  7,  6.  v.  Mutas,  et  Qu.  XIII,  29.  p.  101,  29.  v.  solitauri- 
lia ,  qui  quod  Fnnium  boc  mutasse  narrat ,  id  tituli  confirmant ,  in  qui- 
bus  geminatio  liquidarum  et  sibilanlis  literac  post  medium  sextum  sae- 
culum  usurpar!  coepta  est,  sed  ita  ut  ctiam  simpliccs  prò  geminatis  ad 
septimnm  usque  saeculum  medium  non  raro  poncrentur,  ut  in  lege 
Scrvilia  adese ,    iouserit.  8.   quod]  Lind.   e  bonis  codd.      qui  vg. 

ùvovq]  Lind.      nus  Gu.   (de   M.  nihil  traditur).     rovc  vg.  9.  Amus- 

sim] cf.  infra  p.  60.   v.   cxaniusshn.      Non.  p.  9.   6.  v.  examussim.      Quac 


Placidus  in  Glossis  apud  Maium  p.  436.:  Amussis,  regulae  vel  tabulae, 
quibus  uluntur  artifices  ad  saxa  :  linde  adverbium  diximus  examussim, 
ex    ipso    Fcsto    ducla    sunt.  11.    Adgretus]    boni    codd.      adgrettus 

(non  adgretus)  vg.,  et  sic  Lind.  e  deteriori  cod.  Lipsicnsi.  Sed  >  .  D. 
non  recte  a  lide  libroruin  descivissc ,  intclligitur  statini  collato  Paulo 
p.  58.  v.  egrctus.  Ac  dubitaverim  rqnidcm  oninino  ,  an  nunquam  T  in 
participio  apud  Romanos  geminatala  sit.  Nam  mutai-  (itene  multo  diffi- 
cilius    gcminabantur ,    quam   liquidac   et   >•.  adgretus  furi     iu    Knnii 

Annalibus  I,    138.    apud    Mcrulam    (ex   ed.    E.    S.).  a    Gracco    .  .  . 

surgo]  a  Graeco  surgo  boni  codd.  n  Gracco  a/Ofi  vg.  a  Graeco  tytioai 
surgo  Lind.  e  cod.  Bcrolineiisi,  quod  certe. ■;;._  \ut  m1  .;  -.«i:ì  e>se  de- 
bebat.  Infra  p.  58.  cgrelus  et  adgretus  ex  Graeco  sunt  ducta ,  u  sur- 
gendo   et  profìcisccndo.      Intclligunlur  Gracca   >  erba  .:;  pfO&ai  et  tlyiqia&ai. 

12.  communis  erat  generis]  Scil.  e  Numac  legibus  comparati  agnum 
marem  cacdilo  ,  et  agnum  feminam,  apud  Feslum  Qu.  X.  o.  p.  13  i.  •*■ 
v.  opima  spolia,  et  Paulina  p.  121.  v.  pelliees.  Ilio  tamen  mcliores 
libri  agnam  fvminam  liabent.  sicut  et  lupus]  de  lupo  feuiina  Pestai 
Qu.  VIII,  32.  p.  172.     1*.    v.  malo   cruec  et    p.  W,    16.   >.   recto    fronte. 

13.  kvxoc.]  j}  h'xoi;  corr.  Scal.,  sine  necessitate.  14.  .  M.  ut 
vg.  anigron  Gv.  Illud  nomen  constat  ab  Oppiano  aliisque  poetis  prò 
arinoci;  dici.  al]  Lind.  e  bouis  codd.  ai  ai  vg.  15.  m>o>j  boni 
codd.      fior  deterior.      I  tramque  formam    agnoscunt    grammatiei   tiracci. 

"Eroe  vetus,  praeleritum  significat ,  ut  irò.:  Latinum  vetus  est.  lUquc 
annus  a  Graecis  certe  a  diuturnità  te  dictus   est.  16.   u/.Àoj  et  « 

mclius  Doricuin  crrrpo;  comparasset. 


(6) 


DE   SIGPflFICATIONE  VERBORUM.     LIBER  I. 


Alter   et  prò   non  bono   ponitur,    ut  in  augnrlìs  altera   quum  appellatur  avis,    quae  utiqne  prospera  non  est:    sic  alter 

nonnunquam  prò  adverso  (licitar  et  malo. 
Alliesis    dics    dicebatur    apud    Romanos    ohscoen issimi   ominis ,    ab   Allia   fluvio   scilicet,    ubi   Romanus   fusus    a   Gallis 

exercitus  est. 
Alle  e  ti*  dicebantur  apud  Romanos,  qui  propter  inopiam  ex  equestri  ordine  in  senatorum  sunt  numero  adsumpti.     Nani  5 

patres  dicuiitur,  qui  sunt  patricii  generis  3  conscripli,   qui  in  scnatu  sunt  scriptis  annotati. 
Alterca  ti o    iurgatìo. 
Alter  natio   per  vices  sucecssio. 

Alma   sancta  sive  pulcbra,    vel  alcns ,    ab  alendo  scilicet. 
Altellus  Roiinil  us  dicebatur,  quasi  altus  in  tellure,  vel  quod  tellurem  suam  alerct  5    sive  quod  aleretiir  telis  5    vel  quod  10 

a  Tatio  Sabinorum  rege  postulatus  sit  in  colloquio  paeis,  et  alternis  vicibus  audierit  locutusque  fuerit.     Sicut  enim 

fit  diminutive  a  macro  maccllus ,    a  vafro  vafellus ,    ita  ab  alterno  altellus. 
Altus   ab  alendo  dietus,    alias  ab  altitudine  altus. 
Altcrpliccm   duplicem. 

A  Iter  tra   alterutra.  15 

Alce  do  dicebatur  ab  antiquis  prò  aleyone,   ut  prò  Ganymcdc  Catamitus,   prò  Nilo  Melo. 
Alica  (licitar  quod  alit  corpus. 
Alicariae   mcretrices    dicebantur  in  Campania  solitae  ante  pistrina  alicariorum  versari  quaestus  gratia ,  sicut  bae ,  quae 

ante  stabula  sedebant,    dicebantur  prostibula. 
Al  mi  tic  s   babitus  almarum  rerum.  20 

Ali  us  pollcx  scandens  proximuni  digitimi,   quod  velai  insiluisse  in  alium  vidcatur,  quod  Gracce  dicitur  aXXeo&ai, 


(7) 


1.    Alter  et  prò  non  bono]   Ex  Latina  lingua  evanuit  Lic  usus ,  sed 
Graecis  satis  frequente!  osurpantur  talia,  ut  o  i'ztQoq  duifiuiv.  alter] 

M. ,  ut  vg.    alitar  Lnn>.  e  cett.   codd. ,  ncscio  quo  Bensa.  2.  non- 

nunquam]  vg.   interdum  Lui»,  non  indicato  fonte  lectìonu.  3.  Allie- 

sis] lioni  codd.  Lino.  Allicnsis  vg.  CI'.  Festus  Qu.  XIII,  16.  p.  88,  14. 
T.  rcligiosus.  Accurate  de  hoc  die  commentatus  est  Fr.  Lachmaiin.  de 
die  Allicnsi.      Gott.    1822.  a.  Allccti]  Adlecti  codd.  et  edd.,   ut  vi- 

detur,  omnes.  Sed  illud  posui  propter  lilcrarum  ordinem,  de  quo  dicluin 
est  in  Praef.  II,  2.  Aliceli  iidem  appellati  esse  videnlur  qui  conscripli, 
nam  ut  Festus  infra  Qu.  XII,  2ì.  p.  04,  25.,  Los_  P.  Valerius  Consul  ex 
plebe  adlegil.  Livium  autcni  ,  II,  2.,  cadem  voce  uli ,  Scal.  non  vere 
narrai.  adsumpti]   Gu.      assumpti  rcliqui  codd.  6.  conscripli] 

cf.  Paulus  p.32.  v.  conscripli,  et  Festus  Qu.  XII,  24.  p.  64,  22.  v.  qui 
patres.  7.  8.  Allcrcalio  .  .  Alternatio]  apparct  Laec  propter  synony- 

miam   composila  et  distincta  esse.  9.  sancta  sive  pulchra,  vel  alcns] 

eandem   dubitationem   tcstalur   glossarium  Labb.  v.   alma.  10.  Al- 

tellus] Romuli  cognomen  boc  solo  teste  notum ,  a  Naevio ,  puto ,  vel 
Ennio  niemoratum.  sive  quod  aleretur  telis]  om.  Li>d.  non   monito 

lectorc,  manifesto   errore,  nam  in  edd.  antiquis  omnibus  extant.  lì. 

Alterplicem]  Isidori  Glossarium,  quale  in  Gothofredi  Auctor.  L.  L.  editum 


est,  non  habet,  quae  Scal.  inde  afl'ert  :  Alterplicem,  duplicem,  dolosum. 
Sed  in  Excerptis  Pithoeanisj  ibidem  adieclis,  est  p.53.  Actiplicem,  dupli- 
cem ,  dolosum.  aliis  alterplicem  i.  e.  simplicem.  Simili  errore  id  voc. 
corruptum  est  in  Placidi  Glossis ,  quas  Maius  editlit  p.  435.  :  Altipli- 
ccm,   dolosum,  duplicem.  15.  Altertra]  notabilis  syncope.  16. 

Alcedo]    cf.    Varrò    de    L.   L.  VII.  §.  88.  Catamitus]    v.    Paulus 

p.  34.   v.  catamitus.  Melo]  v.  infra  p.  93.   v.  Melo.     Partirà  cadem, 

partim  alia  excmpla  prlscae  buius  Romanorum  inclegantiae  in  imitandis 
Graccorum  nominibus  ,  quae  vastitate  quadam  oris  deformabant ,  leguntur 
apud  Paulum  p.  16.  v.  Alumento.  Cf.  etiam  v.  aplustria  p.  9.  v.  Aperta 
p.  19.  17.  Alica]    id    voc.  sine    aspiratione   dictum  tradit  Vcrrius 

ap.   Cbarisium   I.  p.  75.   P. ,    quocirca  boc  etymon  exposucrat.  18. 

Alicariae]  v.   Plautus    in  Poenul.  1,  2,  54.  dicebantur]   M.     appcl- 

labantur    rcliqui.  in  Campania]  ubi  optima  fiebat  alica  teste   Phn. 

N.  H.  XVIII,   11,  29.  19.  prostibula]  cf.  Paulus  p.  124.  v.  prose- 

dae.  20.    Almities]    Cbarisius    I.  p.  25    P.  :     Almilies   tvnqìksia. 

Glossarium  Labb.  a  Scai..  laudatum  :  Almities  uv^ijOiS  uQXìjl'i  tv7iQÌ7iua. 
21.  Allus]  eadem  fere  iisdem  verbis  leguntur  apud  Paulum  p.  /6.  v. 
hallus.    Glossae  Isidori  et  Pithoeanae  :  Allex  pollex  pedis.  scandens 

proximum  diijitum]    incertum ,    qua  in  re,    puto    in    ludo   quodam ,    nani 


8 


PAULI  DIAC.  EXCERETA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


P) 


Alveoluni  tabula  aleatoria. 

Alvus   venter  feniinae  ab  alendo  dieta.     Est  enim  feminini  generis. 
(8)  Angor   est  animi  vel  corporis  cruciatus,  proprie  a  Graeco  àyyòvv} ,  id  est  strangulatione,  dictus$    unde  et  faaciam  dolor 
angina  vocatur.     Plautus  :    "Vellem  me  in  anginam  verti,  quo  buie  aniculae  fauces  praeoccuparem." 
5  Antigerio   antiqui  prò  valde  dixerunt. 

Antebac*   Terentius   prò  antea  ponit. 

Anteurbana   praedia  urbi  propinqua. 

Anta  ri  unì    belluni,    quod  ante  urbem  geritur. 

Axare  *J*  nominare. 
10  Antipagmenta  valvarum  ornamenta,  quae  antis  appinguntur ,    id  est  amguntar. 

Antefixa,    quae  ex  opere  figulino  tectis  affiguntur  sub^*  stillicidio. 

Aureax  auriga,     Aurea s  enim  dicebant*  frenum ,  quod  ad  aures  equorum  religabatur$    orias,    qno  ora  coercebantur. 

Auritus  a  magnis   auribus   dicitur,  ut  sunt  asinorum  et  lepornm,   alias  ab  audiendi  facultate. 

Aurum  dietimi,    quia  praecipue  custoditur.     Graece  enim  wqùv  custodire  dicitur,   unde  et  tbesaurum.      Hippocrates  mc- 


pollex  versus  in  ampliitheatro ,  et  pollex  crectus,  digito  primore  in  cum 
residente ,    in  adoratione  aliam  speciem  offerunt.  dicitur  aU.iaChui] 

vg.     dicitur  allesthe  M.  et  inverso  ordine,  quem  recepit  Lind.,   Gu. 

1.  Alveolum]  ncutrum  genus  Pauli  ignorantia  invectum  esse  puto, 
qui  etiani  p.  108.  v.  naustibulum  alveum  nominativo  casu  suo  pcriculo 
scripsit.  Nani  in  Festo  legitur:  vas  alvei  simile.  Masculina  ita  in 
neutra  conversa  saepius  in  Paulo  observabimus ,  velut  p.  9.  v.  Agonium 
ludum  scripsit  prò  ludus ,  p.  13.  pediculutn  prò  pediculus,  item  p.  33. 
v.  cilium  folliculum,  p.  36.  cassiculum,  p.  37.  dirti  lacum.  2.  Al- 

vus] cf.  Non.  p.  193,  23.  M.  Notum  alvum  interdum  prò  utero  dici; 
Lune  igitur  significatum    Verrius  primarium    vocabuli   putavit.  est 

enim  feminini  generis]  M.  et  Gu.,  nisi  quod  Ine  generis  feminini.  Haec  e 
codd.  et  edd.  vett.  Lind.   addidit,    nani  vg.  absunt.  3.   est]  M.  ut  vg. 

id  est  Lind.  ex  Gu.  ùyx°vrf\  coni.  Scal.,  quem  sequitur  Lind.   ovvuy/nvg, 

anchedellen  M.  anchedellin  Gu.,  quae  lectiones  quid  celcnt,  non  divino. 
Scal.  putat,  ày/ijvilXuv  quod  mg.  Aug.  appositum  babet,  ortum  esse 
ex  uy^Hv-,    ìXlav.  4.   Plautus  .  .  praeoccuparem]    om.   M.     Versus 

est  e  Mostellaria  I,   3,  60.  5.  Antigerio]  memoratur  a  Quinctiliano 

Vili,  3.  et  in  glossariis,  quae  Scal.  et  Urs.  afferunt.  v.  Placidus  ap. 
Maium  p.  432.  Ordincm  explicationum  Lind.  ex  Gu.  constituit;  in  aliis 
Angor,  Anteliae  et  Antigerio    post   voc.  Antefixa  explicautur.  6. 

Antehaé]  coni.  Lind.  Anacreon  boni  libri ,  quod  Lind.  ex  compendio 
scripturae  anac  ortum  putat.  antidea  coni.  Urs.  ante  vg.  anlehac  a 
Terentio ,    sed   ctiam    a  Cicerone  et  aliis  usurpari  constat.  ponit] 

vg.  ,  ut  in  edd.  vett.    posuit  Lind.  non  indicato  fonte  lectionis.  7. 

Anteurbana]  voc.    nullo  alio  auctorc  notimi.  8.    Antarium  belliim] 

agnoscunt  etiam  Scrvius  in  Virgil.  Acn.  XI,  156.  et  glossa  a  Scal.  aliata, 


quam    apud    Labbaeum    non    reperio.  9.    Axare]     Gloss.    Labb.  : 

anaxant ,  òvoaù^ovoiv.  Hoc  anaxant  ut  etiam  apud  Paul  uni  reponatur, 
litcrarum  ordo  posccre  videtur.  Libri  tamen  Axare  tuentur,  sed  IL 
totum  articidum  omittit.     Cf.  p.  3.  v.   axamenta.  10.   Antipagmenta] 

antiquius ,  ut  videtur,  quam  anlepagmenta ,  quanquam  lex  Putcolana, 
satis  antiqua  Illa,  apud  Grutcrum  p.  '2(17.  ,  pluries  anlepagmenta  baLet. 
antis]    vg.   antcis  M.    antehis  Go.   cf.   Paulus    p.  li.  v.   antea.  ap- 

pinguntur] boni  codd.  Lind.  aiìpanguntur  vg.  Temere  Forcelliniani 
Lesici  editor  in  Germania  sententi»  dodi  Itali,  posse  verbum  appingo 
ctiam  deduci  a  pangendo  ,  ut  compingo  et  impingo,  adscrip-.it:  Minime; 
quid  enim  prohibet?  11.  Ante/Lem]  cf.  Liv.  XXVI,  23.  XXXIV,  4. 

sub]  super  corrigendum  divi  Intruse.  Iler.  IV,  3,  '2.  T.  II.  p. 247.  ann. 
15.,  cum  quae  tedi  ornamenta  sub  stillicidio ,  id  est  infra  siinaiu, 
esse  potuerint,   inlclligi  ncqueat.  12.  aureax  auriga]    ctiam  solita- 

riuni  cquum ,  sive  xi/.ipa,  co  nomine  dictum  esse,  demonstrat  Scal.  e 
glossariis.  dicebant]  corr.  I  i;s.    dicebatur  codd.,  ctiam  Li>d.    Eadcm 

itcrat  Paulus  p.  22.  v.  aureas  ,  et  Fe^tus  Qu,  IX,  32.  p.  32,  23.  v.  orcac. 
orias]  codd.  lectionem  servavi  cum  Lind.,  quanquam  inferiore  loco  orcac 
dicuntur.  Sed  ctiam  Placidus  apud  Maium  p.  249.:  orie  freni  (id  est 
orine,  freni)  habenac  ab  ore  dicuntur.  Nulliuu  fuisse  aurenrum  et  orea- 
rum  discrimen  ,    vix  opus  est  ut  moneatur.  13.   alias  ab  audiendi 

facultate]    ut  apud  Plaulum.  li.   eJgéìv]  vg.     orin  boni  codd.  the- 

saurum]  omnes  codd.  ,  ut  videtur.  sicut  vg.  thesaurus  corr.  Li>d.  Sed 
thesaurum  ctiam  Petrou.  fragro.  Trag.  46.  extr.  ed.  Burmann.  babet. 
Hippocrates  medieus]  bunc  alienum  esse  ab  bac  re,  et  legendum  llgpsi- 
crates,  probabiliter  statuunt  Scal.  et  Urs.  Ilio .  Gelila  teste  V  A.  \"\  I . 
12,  6.  scripsit  super  iis,  quae  a  Graecis  accepta  sunt,  et  laudatur  ctiam 


(8) 


DE  SIGMFICATIONE  VERBORUM.     LEBER  I. 


dlctis^  de  nomine  inTcntorìs  id  dictum  putat,  quem  vocitatam  ait  Aurion.     Quidam  ad  similitudinem  aurorae  colovis 

nomcn   traxisse   existimant  $    nonnulli ,    quia   mentcs   hominum   avertat  5    alii  a  Sabinis  translatum  putant ,    quod   illi 

ausimi  dicebant. 
Auricbalcum  vel  orichalcum  quidam  putant  compositum  ex  aere  et  auro,  sivc  quod  colorem  babeat  aureum.     Oricbal- 

cum  sane  dicitur,   quia  in  montuosis  locis  invenitur.      Mons  etcnim  Gracce  ijQog   appcllatur. 
Acus    dicitur,    qua   sarcinatrix   vcl    ctiam  ornatrix   utitur.      Paleae  ctiam  quaedam  de  frumento   acus  dicuntur;    exercitus 

quoque    instructio ,    quod    ca   pars  militum   vebementissima    est   ad   bostem    Tiilncranduin    acuminc   tclorum.      Totum 

autem  ex  Gracco  sermone   trabitur,    quoniam   sarcirc  apud  illos   àzaoao&cu  dicitur. 
Assiduus    dicitur,    qui  in   ca  re,    quam   frequenter  agit,    quasi  consedisse  vidcatur.      Alii  assiduum  locuplctem,    quasi 

multorum  assumi,  dictum  putarunt.     Alii  cimi,  qui  sumptu  proprio  militabat ,  ab  asse  dando  yocatum  existimarunt. 
Andr uare   id  est  recurrerc  a  Gracco  verbo  clvctógu/isìv  venitj    bine  et  drua  vocata  est. 
Antroare   gratias  referre.     Truant   moventur.      Truam  quoque  vocant,   quo  permovent  coquentes  exta. 
Ac u pedi us   dicebatur,    cui  praccipuum  crat  in  curi-curio  acumen  pedum. 
Adrumavit  rumorem  fccit,  sive  commurmuratus  est,  quod  verbum  quidam  a  rumine,  id  est  parte  gutturis,  putant  deduci. 


(9) 


(5Uf< 


i  ow 


1.  aurion]  Li>d.  e  bonis  codd. ,  ut  A.  Are.  in  mg.  sfurimi  vg. 
ad  sìmililudinem]  Lijtd.  c  codd.,  ut  videtur,  omnibus,  et  cdd.vctt.  a  si- 
militudine vg.  2.  avertat]  auruncet  coni.  Scal.  ,  quod  dictum  esse 
Tult  prò  averruncet.  3.  ausimi]  ita  Sabini  Aurclios  dicebant  Ause- 
lios ,  leste  Paulo  p.  20.  4.  orichalcum]  ita  Paulus  etiam  intra 
p.  36.  v.  Cadmca.  De  oricbalco  suUiciet  Bcckmannum  in  Aristol.  mirali, 
auscult.  50.  et  G3.  consultare.  ex  aere  et  miro]  idem  vcriloquium, 
profert  Scrv.  in  Yirgil.  Aen.  XII,  87.  5.  etenim]  honorum  liliro- 
Tum  lectio ,  quam  recte  defendit  Limd.  0.  ornatrix]  xoonnrota  et 
y.b)nn<jnt>M,  de  qua  multa  Scal.  Paleae]  cf.  Paulus  p.  17.  v.  acc- 
ratum.  Ilas  prò  accrc  acus  dixit  etiam  Columclla  II,  10.  exercitus  .  . . 
instructio]  boc  omnes  clamant  falsum  esse  ac  de  acie,  non  acu  dicendum 
fuisse.  At  (-uni  incredibile  sii,  in  tantum  errorem  incidisse  vel  Panlum 
Tel  Festum,  quin  slatuimus,  singularc  gcnus  acici,  in  cuspidem  porrectac, 
dictum  esse  acuin?  8.  quoniam]  Limi,  e  libris  ,  ut  videtur.  '  «ini 
vg.  quod  coni.  Turneb.  Advcrs.  XIV,  12.  quia  Lns.  esse  testata*  in 
manuscripto.  Ila  saepius  variatur.  it/.iouoOtu]  vg.  acesasthe  boni 
libri.  A.  Aie.  buie  glossae  aliam  praeponit  de  acere  ,  e  Yarronc  de  II. 
R.  sumptam  ,  quos  libros  Fcstus  Paulusque  alias  non  cominemorant.  V. 
Corollar.  glossarum  in  calce  libri  liuius  adiectum.  9.  Assiduus]  cf. 
Varrò  de  L.  L.  VII.  §.  99.  Charisius  I.  p.  58.  P.  ,  quocum  maxime  con- 
cinunt,  quac  Glossarium  apud  Cramerum  llaus-Chronik  p.198.  babet.  V. 
Praef.  II,  3.  assiduum  locuplctem]  in  XII  tabb.  v.  Geli.  XVI,  10. 
Cicero  Top.  2.  Nonius  p.  67,  18.  M.  v.  proletarii.  10.  militabat] 
assiduum  militem  etiam  Placidus  in  Glossis  p.  43  i.  Mai.  explicat,  sed 
aliter.  11.  sfndruare]  cf.  Paulus  in  proximo  v.  antroare  et  Fcstus 
Qu.  XIII,  8.  p.  80,  32.  v.  redantruare.  Apparet,  non  solum  amptruare 
et  animare  dictum  esse ,    sicut  templare  et  tentare ,    sed  etiam ,    litera  T 


cmollita ,    andruare.  id  est]  om.  Lind.  propter  Gu.  tlvuòqu- 

fitìv]  scribendum  esse  vidcrunt  Turneb.  Advers.  XIV,  12.  et  Scal.  «h- 
dramin  Gu.  (unde  iam  alter  Guelferbytanus  mictòoafitZv  fecit)  anthramin 
M.     dvuò(ìàv  vg.  drua]  voc.   ignotum ,  nam  quac  addii  cod.   Lipsi- 

ensis:  tcxlricis  instrumentum,  ea  e  coniectura  Iluxisse  videnlur.  Potius 
dma  prò   trita  dictum  esse  videtur.  12.  ^nfroflre]   cf.  supcrins  an- 

notata. In  Glossariis  Labb.  p.  199.  in  Slcpbano  Londinensi,  ubi  est 
animare  OJltlevoe,  legendum  esse  conicceris  :   oaXevout.  moventur} 

boni  codd.  et  cdd.  vett.     movent  vg.  Limi.    Sed  cf.  andruare.  Truam] 

cf.  imprimis  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  118.  Sed  Paulus  non  cani  truam 
dicere  videtur,  quam  Varrò,  sed  trullam.  De  eadem  Titinius  apud  No- 
nium  p.  19,  18.  M.  v.  truam:  Cocus  magnimi  aeneum ,  quando  fcrvit, 
limila  confutai  Ima.  13.  sfeupedius]    acripedius    coni.  Vulcanius. 

At  ctiam  Glossarium  Labb.  apud  Stcpban.  p.  200.  habet:  aquipcdiiun 
oìvnoóiu,  ubi  non  opus  est  acupedius  corrìgere ,  quanquam  cliam  boc 
ibidem  p.  191.  repcrilur,  quoniam  syllaba  qui  ex  cu  et  vocali  i  ad  com- 
poncnda  vocabula  intericcta  coaluit.  Ita  aquifolium  ab  acubus ,  stcr- 
quilinium  a  voc.  stercus  dieta  sunt.  Quod  apud  Festum  Qu.  X,  28. 
p.  185,  27.  v.  pedarius  e  Lucilio  legitur:  aijipes,  in  acipes  mutabimus; 
ut  ex  arquitcs  facti  sunt  arcites  (v.  annot.  ad  Paulum  p.  18.)  ,  ex  aqui- 
penscrc  acipcnser  (v.  p.  19.)  et  alia  multa.  Apud  Placidum  quod  legitur 
p.  435.  Mai.:  Acu  pedum,  velocitate  pedum,  mutarem  in  acupedium, 
velocitale  pedum  insiijnem,  nisi  ipsum  excerptorem  baec  peccasse  putarem. 
li.  Adrumavit]  v.  Festus  Qu.  XIII,  7.  p.  79,  19.  v.  rumitant,  Nonius 
p.  1G6,  33.  v.  rumitare,  glossae  Isidori  p.  1.,  Pithoeanae  p.  53.  et  quae 
lcgunlur    apud    Cramerum    Ifaus  -  Chronik    p.  202.  a    rumine]    V. 

Fcstus  Qu.  XIII,  7.  p.  79,  28.  v.  rumen,  Qu.  XIV,  12.  p.  116,  32.  v. 
subrumari,  Nonius  p.  18,  13.  M.   v.   rumen,  Isidor.   Origg.  XI,   1.  §.  59. 

B 


10 


PA.ULI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(9) 


Acieris    securis  acrea,    qua  in  sacrificiis  utebantur  sacerdotes. 

Aplustria  navium  ornamenta,  qaae  quia  erant  amplius,    quam  essent  necessaria  usu  ,    ctiam    ani  più  stria   dicebantur. 
Agina    est,    quo    inseritur   scapus    trutinae,    id  est,  in    quo    foramine    trutina   se   vertit,    unde    aginatores    dicuntur, 
qui  parvo  lucro  moventur. 
5  Àgonium    dies   appellabatur ,    quo    rex   bostiam  immolabatj     bostiam  enim   antiqui  agoniam  vocabant.      Agonium  etiam 
putabant   dcum   dici   pracsidcntcm    rebus   ageudis  $    Agonalia   eius   festivitatein.      Sive  quia  agones  dicebant   montes, 
Agonia  sacrificia ,    quae  fiebant  in  monte  5    bine  Romae   mons  Quirinalis  Agonus  et  Collina  porta  Agoncnsis. 
Agoniuin   id  est  ludum,  ob  boc  dietimi,  quia  locus,  in  quo  ludi  initio  facti  sunt,  fuerit  sine  angulo;    cuius  festa  Ago- 
nalia dicebantur. 
10  Agea  via  in  navi  dieta,   quod  in  ea  maxime  quaeque  res  agi  solet. 
(10)  Agonias  bostias  putant  ab  agendo  dictas. 

Albogalerus    a    galea   nominatus.      Est  enim  pileum  capitis ,    quo  Diales  flamincs,    id  est  sacerdotes  Iovis ,   utebantur. 

Fiebat  enim  ex  bostia  alba  Iovi  caesa ,    cui  affigebatur  apex  virgula  oleagina. 
A  più  da   est  genus   minutissimae  paleae  frumenti   sive  panici,    de    qua  Nacvius  :    "non  bercle  apluda  est  bodie,    quam 


1.  Acieris]  Quac  glossariuin  Pbiloxeni  :  Acieris  ù%lvtj  Ugoipàvrov ,  w? 
IHavToq-,  ca  ne  dubitcs,  quin  vel  ex  Verrio  integTO,  vel  salimi  ex  Festo 
ducta  sint.  Apud  LaLbaeum  legitur  Acceres.  Etiam  Isidori  et  Pitboca- 
nae  glossae  acieres  babent.  2.   dplustria]  Glossar.  Labb.  :  Aplustra 

Tiriqòv  nloiov-,  «s  "Evvioq.  Etiam  baec  e  plenioribus  bis  libris  ducta  sunt. 
Voc.  aplustre  sive  aplustrum  sive  amplustrum  (nani  in  talibus  lingua  in- 
certo gradu  vagatur)  iisdem  temporibus,  quibus  Catamitus  e  Ganymede, 
e  voc.  uyXuoTov  ortum  est.     V.  supra  annot.  ad  p.7.  v.  alcedo.  ani- 

plustria]  v.  interpp.  Silii  Ital.  X,  325.  3.  Agina]  voc,  quo  Tertul- 

liano utitur.  Placidus  in  Glossis  p.434.  Mai.  :  Aginam,  scapimi  trutinae, 
quod  eo  mensura  ponderis  agatur,  quae  ex  Festo  negligenter  excerpta  esse 
videntur.  quo]  id  est  non  quo  in  loco,  ut  Lind.  explicat,  sed  quem 

in  locutn.  aginatores]  Glossae  Isidori  et  Pitboeanae  babent  :  acinari 

(scr.  aginari)  tricari,  in  parvo  morari ,  et  agginantes,  explicantes. 
IUud    e   pleniori  Festo  baustum    esse   existimo.  5.  Agonium  dies] 

Varrò  de  L.  L.  VI.  §.12.14.  Agonales  dies  agi  dicit  sub  initium  anni, 
qui  in  Calend.  Maff.  Praen.  a.  d.  V.  Id.  Ian.  notantur,  Agonia  autem 
eundem  diem ,  quo  Liberalia  celcbrabantur ,  id  est  XVI.  Kal.  Apriles, 
qui  AGON.  notatur  in  Calendario  Vaticano.  In  Calendariis  etiam  a. 
d.  XII.  Kal.  Iunias,  et  a.  d.  III.  Id.  Deccmbres  AGON.  vel  AG.  notatum 
reperimus,  et  bunc  quidem  Decembris  diem  Festus  Qu.  XV,  15.  p.  147, 
8.  Agonalia  appellat,  illuni  Maii  Ovidius  F.  V,  721.  Agonia.  Verrius 
autem,  in  Calend.  Praenest.  ad  d.  V.  Id.  Ian.,  Agonia  dicit,  quae 
Varrò  Agonalia,  et  banc  ob  caussara  etiam  Paulus  Agonia  et  Agonalia 
non  distinguit;  ncque  Ovidius,  ut  apparct  collatis  F.I,  317  sqq.  V,  721. 
rex]  in  regia,  cf.  Festus  Qu.  XIII,  15.  p.  87,  23.  Hacc  Varrò  in  Ago  - 
nalibus  facta  navrat.  5.  6.  Agonium  .  .  deum]  de    hoc   nibil    alii, 

et  apparct,   inventum  eum  esse  studio  ctyniologico.  Agonalia  eius 


feslivilatem]  bacc  verba  Se  ai.,  proscripsit,  et  eorum  loco  reposuit,  quae 
post  voc.  {infililo  leguntur:  cuius  festa  Agonalia  dicebantur.  Sed  nulla 
est  caussa  buius  iudicii  satis  efficax,   et  boni  codd.  contradicunt.  6.   7. 

sive  .  .  monte]  bacc,  quae  Li>d.  punclo  interposito  discerpsit,  in  unam 
scntcntiam    conjunxi.  Agonus]    Sui.    in    mg.    et  Li>d.    cum   Gr. 

Egonis  M.  Aegonis  vg.  Mirimi  ,  quod  ctiam  infra  apud  Festum  Qu. 
XII,  24.  p.  64,  9.  Quirinalis  Collis  olim  egonus  appcllatus  esse  dicitur. 
Collina]  de  hac  Festus  Qu.  XII,  23.  p.  63,  15.  Agoncnsis''   M.  Lixd. 

Aegonensis  cctt.  8.  Agonium]    M.  vg.     Agonum    Li>d.    cum  Gc. 

Imi  uni]  Paulus  in  excerpendo  Festo  strnoturaui  turbavit.  Si  ludicrnm, 
ut  A.  Ai'G.  alt,  prò  ludo  lcgcremus,  minus  laboraremus.  Sed  in  Festo 
ludum    fuissc  videtur  accusativo    casu  positum.  locus]    intelligitar, 

nisi  fallor,  is,  quo  Circus  Agonalis  extructus  est,  in  nona  Irbis  regione. 
10.  Agea]  Glossarium  Labb.,  in  quo  est:  Agear,  rtatntftirar  •  xal  n«p- 
oóos  Tikoiov ,  a  Se \i..  ita  acutissime  corrigitur:  Agea,  xccpo  'Errìtu,  ìitifio- 
do?  nkoiov ,  collato  Ennio  ap.  Isidor.  Origg.  XIX,  1.  Annal.  A  II.  51.  apud 
Mcrulam.  11.  Agonias  hostias]  Glossae  Isidori:  Agonci,  victimae, 

et  Agonia,  hostia.  Placidus  p.  430.  .Mai.  :  Agoniac  victimae  vel  hostiae. 
Quac  idem  de  voc.  bostia  addit,  perlinent  ad  p.76.  filossarium  Labb.: 
Aglonia  UqìZov.     Agonia  correxit  Scvl.  ab  agendo]   i.  e.   a  cae- 

dendo ,  ut  apud  Festum  Qu.  XV,  23.  p.  157,  10.  Hinc  illud  Agone? 
et  hoc  age,  de  quibus  formulis  Ovid.  F.  I,  317.   et  alii.  12.   Albo- 

galerus] cf.  imprimis  Varrò  ap.  Geli.  N.  A.  X,  15.  et  Sucton.  ap.  Scrv. 
in  Virgil.  Aen.  II,  683.  14.  Apluda]  cf.  Non.  p.  69,   31.   M.     Hic 

cum  Gelilo  furfurem,  Plinius  cum  nostro  paleae  genus  dicit  :  sed  furfur 
ex  paleis  maxime  nascitur.  Placidus  in  eadem  p.  433.  superius  babet  : 
Abludam,  paleam,  infcrius:  Apluda,  fur furino ,  alii  panici:  quasi  duetam 
a  potu  lOffrj  dietimi,  corruptissinie.  non]  boni   codd.   ut  vg.     ne  in 


(10) 


DE  SIGNIFICATIONE  VERBORUM.     LIBER  I. 


11 


tu,    nequior."       Sunt,     qui    apludam    sorbitionis    liquidissimum    putcnt    gcnus ,    quod    flalu    dciciatur    et    quasi 

adplodatur. 
Aridum   proprie  est,    quod  rcaturalem  bumorem   amisit.      Dicitur   autcm   per  contrariam   significationern ,   quod   irrigar! 

dcsicrit.     Nani   àgSeveiv  Graece  irrigare  est. 
Aptus    quum  propria  significatione  intclligatur ,  poni  tamen  solet  prò  adepto,   sicut  et  apisci  prò  adipisci.  5 

Area   proprie  dicitur  locus  vacuus,  quasi  exaruerit  et  non  possit  quicquam  generare. 
Angulus   a   Gracco  àyxvXov  venit,    sive  ab  co,   quod  est  iyyvg ,    id  est  propc. 
Aduncantur,   quae  ex  diverso  coacta  faciunt  .iuguli  formam. 
Affines   in  agris  vicini,    sive  consanguinitate  coniuncti. 

Anelare   baurire   a  Graeco  desccndit.     Livius  :    "Florem  anclabant  Liberi  ex  carebesiis."  10 

Anclabris   mensa  ministeriis  divini»  aptata.     Vasa  quoque  in  ea,    quibus  sacerdotes  utuntur,  a n eia b ria  appellantur. 
Ancunulentae   feminae  mcnstruo  tempore  appellantur:    nnde  trabitur  inquinamentum. 
Antras^  convalles  vel  arborum  intervalla. 

Arferia   aqua  ,    quae  inferis  libabatur,    dieta  a  ferendo;    sive  vas  vini,    quod  sacris  adbibcbatur. 
Affatim  dictum  a  copia  fatendi,  sive  abundantcr.     Livius:  "Affatim  edi,  bibi,  lusi."     Terentius  affatim  dixit  prò  eo,  15   , 

quod  est  ad  lassitudinem.  ■    ' 


deterioribus ,  unde  Lind.  fccit  nec.  Est  senarlus  ex  incerta  Naevii  fa- 
bula, v.  Botbe  Poet.  Scen.  Lat.  Vol.V.  P.II.  p.  22. 

1]   deiciatur]   Gu.      deiiciatur  cett.  2.   adplodatur]   Gu.     applo- 

datur   Lind.   adplaudatur  vg.  3.   Aridum]   cf.  Nonius  p.245,  2.  M. 

5.  Aptus]  aut  adivi  verbi  apere ,  aut  deponenti»  apisci  participium 
est.  De  ilio  v.  infra  p.  16.  v.  apex  et  p.  19.  v.  ape;  de  hoc  depo- 
ncntis  participio  cf.   Non.   p.  234,  22-27.    M.  v.    aptam.  sicut  et] 

Lind.   e  Gu.     et  om.  cett.  0.  Area]  idem  quidem  etymon  ,    sed  in 

alium  sensum  conversum,  babet  Varrò  de  L.  L.  V.  §.38.  7.  venit] 

M.     om.  Gu.  vg.  Lind.  8.  Aduncantur]  scripsit  Lind.   et  baec    ila 

distinxit,  ut  proprium  facercnt  articulum.  adducantur  boni  codd.  ,  ita 
ut  baec  cum  supcrioribus  coniungantur.  quod  adtincatur  vg.  Vossius 
baec:  quoti  aduncatur ,  post  ùyy.vlov  transposuit.  Verbi  aduncare  baec 
sola    est   auctoritas.  9.    consanguinitate]    vix    putaverim    Verrium 

ipsum  affines  dixisse  consanguincos.  10.  Anelare]  cf.  IVonius  p.  107, 

25.  ubi  exanclare  perpeti ,  et  p.  292,  3.,  ubi  idem  verhum  cxhaurire 
interpretatur,  et  Paulus  p.  60.  v.  exanclare.  Optime  autem  Paulus  p.  17. 
▼.  ancillae  ancillare  prò  ministrare  dictum  esse  refert,  cnm  ex  hoc  signi- 
ficatu  uterque  usus  deduci  possit,  nani  vinum  qui  ministrant  cxanclant 
e  cratere  in  poetila  :  ut  tandem  Graccum  «vtAw  piane  ab  hac  quaestione 
semovendum  sit.  Cf.  Priscian.  VI,  3,  17.  p.230.  cum  lini, Ili  annot., 
a  Lind.   advocatus.  a    Graeco]    «VrAtJ ,    quod    codd.    non    habent , 

additur  vg.  et  a  Lind.  Dubium  autcm  non  est,  de  hoc  Graeco  vocabulo 
cogitasse  Festum.  Livius]  v.  Bothe  P.  Se.  L.  V,  I.  p.  14.  florem 

anclabant]  florem   unculabant  corr.  Scal.  ,    probabiliter ,    nisi  prima  syl- 


laba  scnarii    versus    excidit.     floremque  antlabant   voluit  Dac  11. 

Anclabris  mensa]  cf.  Paulus  p.  58.  v.  escariae.  Quae  in  Glossariis  Labb. 
leguntur:  Augia ,  oytg,  TQuTtt^ai,  rgiyoìvoi.,  cJ;  Néfiiog ,  sic  reformarc 
audeo:  Anclabrcs  (ANGLAOrES)  ,  tq.  tq.,  wg  Nulptoq.  Ex  hoc 
antiqui  poètae  nomine  satis  intelligitur ,  ca  ex  pieno  Festi  libro  sumpta 
esse.  divinis  aptata]  M.   aptata  divinis  Gu.  Lind.     divinis  apta  vg. 

in  ea]  sic  boni  codd.  aenea  vg.  Illud  multo  aptius.  Ita  etiam  Varrò 
de  L.  L.  V.  §.  118  sqq. ,  postquam  mensas  descripsit,  escariam,  Yinariam 
rotundam  ,  cartibulum  ,  urnarium  ,  singulis  slatim  vasa  adiicit ,  quae  in 
illis  crant.  12.  Ancunulentae]  vg.      anculunentae  boni  codd.     Cf. 

Paulus    p.  39.  v.  cunirc.  13.  Antras]    Glossarla   Labb.,    quae    ex 

Pesto  profecerc  ,  unente  vel  angrac  habent,  quod  llyxia,  avMvéq  expli- 
cant ,  ac  Placidus  ap.  Maium  p.  432  :  Anerae  intervalla  arborum  (cf. 
p.  434. ,  ubi  ancres  codem  modo  explicatur)  :  quorum  consensu  efficitur, 
ut  etiam  in  Pesto  Ancras  fuisse  credamus.  Ad  eandem  formam  revocan- 
dum  erit,  quod  habent  Glossae  Isidori:  Angrac,  intervalla  arborum  vel 
convalles.      In    Pithoeanis    Angue   legitur.  14.    Arferia]    Philoxeni 

Glossae  ap.  Labbacum  :  Adf'erial  vdo)Q  rò  ini  roìg  vexQoZg  onevdófitvov. 
sive  vas  vini  etc]  idem  quod  inferium  vinum,  ut  videtur,  de  quo  Paulus 
p.  83.  15.  Livius]   in   Odyssea,   ut  vidit  Scal.,   comparalis  illis: 

twv  ò'  ìtpayòv  r  ì'xiuv  rs  y.ul  aló'oloiotv  IVJWh,  Hom.  Od.  XV,  372.  Satur- 
nios  numero»  Hcrmannus ,  Elcm.  doctr.  metr.  p.  625.,  quem  sequitur 
Lind.,  eo  rcstitucre  conalur,  quod  post  edi  priorem  versum  Claudi  statuit. 
Terenrius]  quo  loco  P.  Terentius  Afer ,  si  hic  intelligitur,  co  verbo 
usus  sit,  non  repperi.  Caeterum  baec  sine  dubio  primaria  significalo 
voc.  f'atis  fuit. 

B* 


12 


PAUL!  DIAC.  EXCERPTA  EX  IJB.  POMP.  FESTI 


(11) 


Amen  la,   quibus,  ut  mitti  possint,    vinciuntur  iacula,  sive  solearum  lora;    ex  Graeco,  qnod  est  u/t/iaza,  sic  appellata, 

vel  quia  aptantes  ea  ad  mentina  trabant. 
Adtegrarc    est  vinum  in  sacrifìciis  augere.      Iutegrare  cnìm  et  adtegrare  minus  factum  est   in  statum  redigere. 
Ad  tri  timi  et  tritum  ex  Graeco  descendit,  quia  illi  vestem  tritam  rgl^oivag  appcllant. 
5  Attestata  dicebaatur  fulgura,  quae  iterato  fiebant,  videlicet  significationem  priorum  attestantia. 
Adtiberaalis   habitator  continuae  tabernae,  qnod  genus  domicilii  antiquissimum  Romanis  fuissc  testimonio  snnt  exterac 

gentes,  quae  adbuc  tabulatis  babitant  aedificiis  $    unde  ctiam  tecta  caslrensia,   rjuamvis  pellibus  contegantur,  taberna- 

cula  tamen  dicuntur. 
Attae   appellantur,    qui  propter  vitium  crurum  aut  pedum  plantis  insistunt  et  attingunt  magis  tcrram ,    quani  ambulant, 
10  quod  cognomen  Quinctio  poetae  adbaesit. 

Attam  prò  revcrentia  seni  cuilibet  dicimus,    quasi  eum  avi  nomine  appellcmus. 
Adagia  ad  agendina  apta. 
A  da  sia  ovis  vetula  recentis  partus. 
Abrogare    infirmare. 
15  Ad  aut  proprie  personam  significat,  ut:    eo   ad  Pompeium  5    aut  Iocum,  ut:   abiit  ad  tbcatrnm. 
Apud  mutuati)  loci  et  personae  coniunctionem  demonstrat,  ut  quum  dicimus:   cocno  apud  atnicum. 


1.  Amento]  In  Glossis  Labb.  amentum  kòigov,  o%avov,  et  ammentum 
ufiftu  ^oy/V''  explicatur.  Scd  respondet  Graeco  dyxvXrj  ;  ac  xà  uyxv3i<arù 
Qiaaalóìv  OToxuo/tara  (Eurip.  Baccb.  1205) ,  Romanoruni  pilis  simillima 
fuisse  videntur.  Glossarium  Virgilianum  (apud  l'orlili  uni  Advcrsar.  XXXVII, 
5.):  Amentum  est  lorum ,  quo  hasta  manui  alligalur ,  quod  .  .  .  ius 
amientum  ait.  3.  Adlcrrarc]  Atterrare  Lind.  ex  uno  Gu.  vinum 

.  .  augere]  Scal.  coir,  vino  sacrificium  augere ,  Dac.  etiaro  plura  verba 
mutat  additve  :  uterque  nimia  corrigendi  licentia  et  libidine.  Quid  cnim 
probibet ,  quominus  Romani  in  sacrificio  vinum  adtegrare  dixerint ,  cum 
vini  copiam  in  patera  poculove  libationc  deminutam  infundendo  augerent 
et  resti tucrent.  minus  factum]    post  baec    voce.  Lind.  interpungit. 

Scd  pendent  ea  a  verbo  redigere.  4.  Adtritum]  Attritum  Lind.  ex 

uno   Gu.  rgiptovag]  scripsi.     tribonas  boni  codd.     rgipióviov  vg.,  scd 

TQÌf3ù)vag  in  mg.  TQlfìwva  Lind.  de  coniectura.  Scd  quod  e  codd.  posuimus, 
optime  concinit  cum  singulari  numero  vestem.  Hic  enim  in  prosa 
oratione  collectivum  .  scnsum  babet ,  pluralis  autem ,  quantum  video  ,  a 
poetis  tantum  usurpatus  est.  Sic  Cicero  vestem  cum  supcllcctili  coniun- 
git,  sic  iuiisconsulti  :  si  quis  vestem  legaveril;  non  alio  denique  scnsu 
servi  a  veste  dicuntur.  Ac  v.  ipsum  Pauluin  vv.  vestis  et  vcstiiucntum 
p.  158.  5.  Attestata]  cf.  Festus  v.  pcremptalia  Qu.  XII,   13.   p.  53, 

22.  et  Qu.  X,  32.  p.  187,  19.  et  v.  rcnovativum  Qu.  XIII,  25.  p.  97,  18. 
fulgura]  vg.     fulgora  boni  codd.  6.  Adtibcrnalis]  boni  codd.,   nisi 

quod  in  Gu.  est  adttjbcrnalis.  adtubernalis  vg.  attibernalis  Lind.  Sic 
etiam  in  Isidori  Glossis  legitur.  Cf.  Paulus  p.  30.  contubemalcs ,  ubi 
u  constanter  servatur,   et  Festus  Qu.  XV,  32.  p.  164,  24.   v.  tabernacnla. 


continuae]  Goto,  legendum  putat  continuus ,  nisi  quis  malil  Lane  voccm 
ut  supcriluam  atquc  oliosam  dispuir/re.  Non  vi Jit  i^itur  ilio  continuant 
tabernam  ,  in  qua  babilalur,  ab  ci  uì-tin;;ui ,  quae  prò  tempore,  vclut 
mcrcatus  caussa,  erigitur.  9.  Attae]  Glossarium  Labb.:  Attat  (cor- 

rectum  est  Atta)  ò  loìg  xoolv  cln/óunog  WjMimnft».  Aliud  e  cod.  Sangcr- 
ìnancnsi  in  castigalionibus  memoraluiii  (p.  356.  in  Stepb.  Londiu),  me- 
li us  :  ò  ilxoott;  ToVq  óu/.n  Àoi;  ÌTiifìam  (corrigitur  i^i-ìuirui).  Glossae 
Isidori:    Atta,    qui  primis  pianti*    ambulai.  10.    Quinctio]    poetae 

togatarum  fabularum.  Ad  eius  cognomen  alludere  put:il  .s.  kl  eum  Cru- 
quio  Horatiuin  Epp.  II,  1,79.,  nimia  frìgida  ioeo.  Non  duplice!  tamen 
bic   doctissimo  Weichcrlo,   Poet.    Lai.   reliq.  p.  T-  11.   Attam]   Tg. 

sttlin  boni  codd.  "Arra  nt'ain  Homerus,  e  Thessaloruni  dialeeto ,  ut 
grammatici  leslanlur.  V.  Bastato,  in  II.  I,  603.  Cf.  Paulus  p.  12»  t. 
alavus.  12.   Admqia]  Adagio    corr.   Die.    e    Vairone   de    L.   L.   VII. 

§.31.  Sed  adagium  Collii  usu  -alis  ronuruialum  est.  Adagione,  pro- 
verbio, Placidus  p.  i33.  13.  Adasia]  [notava  in  Glosais:  .1  dasia, 
ovis  maior  nalu.  Becentis  partus  tittctal  significare  reeentem  a  parla, 
lì.  Abrogare]  cf.  Paulus  p.  53.  r.deMgMC  »  l  p.  i  '-.  V.  obrogare  cum  annot. 
Glossae  quod:  abrogo  tùioxl/OM,  tlaTTW,  cxplicant.  infirmare  non  recte  in 
ìXaTxai  converterunt.  15.  proprie]  prope  corr.  Li>o.  in  commenta- 
riis ,  e  cod.  Lipsiensi.  Id  non  probaverim.  Puto  Pestali  aut  \  crrium 
de  latiori  significatu  disputasse,  quo  ad  cum  personis  construitur.  et 
opposuisse  videtur  buie  usui  mutuam  loci  et  personae  coniunctionem,  quae 
obtinct  in  usu  praep.  apud.  abiit]  vg.  nò  Ut  M.  abit  Gì.  Li>». 
16.   demonstrat]    Gu.  Li>d.     signi/icat  cett. 


(il) 


DE  SIGNIFTCÀTIONE  VERRORUM.    LIBER  I. 


15 


At   dìfFcrcntìam  rerum  significat,    ut  cum  dicinnis  :    Scipio    est    bcllator,    at   Marcus   Cato  orator. 

Ad  die  ere    est  proprie  idem  dicere  et  approbare  dicendo;    alias    addicere    damnare  est. 

Acdis    domicilili  in   in   edito   positum   simplex   atque  uuius  aditus.      Sive  ideo  aedis  dicitur,    quod  in  ca  acvnm  degatur,  (12) 

quod  Graece  amv  vocatnr.     Itaque  aedifìcare  quum  sit  proprie  aedem  facere,  ponitur  tamen  y.ciTa%Qi]Ovtttwg  in  omni 

genere   constructionis.  5 

A  e  di  tu  us    aedis   sacrae  tuitor  ,   id  est  curam  agens.      Acditimus  aedis  intimus. 
Aedilis    initio  dietns  est  magistratus ,    qui   aedium  non  tantum  sa  crani  in  ,    sed  ctiam  privatarum  curam  gerebat.      Postea 

hoc   noiiicii  et  ad  magistratus  ^  translatum  est.      Dictus  est   autem  aedilis ,    quod  facilis  ad  eum  plebi  aditus  esset. 

Sed  et  acdilatus  dicebatur  cailcni  dignitas ,  sicut  poiitilicatus ,  magistratus. 
Ali-m  111  proprie  est  gcnus  aedilicii  ante  aedem  contincns  mediam  arcam,  in  quam  collecta  ex  omni  tecto  pluvia  desccndit.  10 

Dietimi  autem  atrium  vel  quia  id  gcnus  aedilicii  Atriae  primum  in  Hctruria  sit  institutura,  vcl  quod  a  terra  oriatur, 

quasi  aterrium. 
Avus,    patris  matrisque  pater,   dictus  a  Gracco  vocabulo,    quod  est  apud  eos  nunnos,  mutatis  quibusdam  litteris.     Alii 

volunt,  quod  ex  ea  voce  appclletur,  quod  apud   eosdem  Graccos  avg*  appellatur,    significatquc   magnum ,  quoniam 

veluti  magnus  pater  sit  avus.     Alii  putant  avum  dictum  esse,  quia  ad  duos  altiiicat,   quasi  adduum  ,  vcl  quia  ad  15 

patrem  sit  additus. 
Abavus   dicitur,    quia  abest  ab  avo  et  est  avus  avi. 
Atavus,  quia  atta  est  avi,   id  est  pater,  ut  pucri  usurpare  solent. 


2.  'addicere  damnare]  haec  distinctius  puto  exposuissc  Fcstum.  3. 

in.  edito]  in  aditu  coir.  Scal.,  propter  Varroncm  de  L.  L.  V.  §.  161.: 
Aedis  ah  aditu,  quod  plano  pede  adibant.  At  in  edito  omnia  sunt, 
quac  supra  terram  extant,  ut  omnes   aedes.  4.  tdo,y]  vg.    enion  Gu. 

idu'wov  M.  ut  videtur.  6.  Aediluus  .  .  .  Acditimus]    hacc  coniunxi 

suL  uno  titulo,  cum  credibile  non  sit,  Vcrrium  aut  Fcstum  acdituuin 
ab  acdilimo  distinxisse.  Sed  dupliccm  tantum  propter  dupliccm  formam 
ctymologiam  attulcrunt.  Cf.  Varrò  de  L.  L.  VII.  §.  12.  Vili.  §.  61. 
tuitor]    Gì.  2.  ,    ut  vg.   et  Liìyd.      tutor  M.  Acditimus]    boni   codd., 

ut  vg.  Aeditumus  Li>d.  e  deteriori  cod.  Acditumum  sive  acdilimuiu 
priscum  et  vere  Latinum  fuissc  voeabulum,  aediluum  ,  quod  composiliim 
simulai,  novitia  consuetudine  introductum,  ostendit  "Narro  ap.  Geli.  XII, 
1U.  et  de  R.  R.  I,  2.  Iam  A.  Aug.  recle  de  ca  re  iudicaverat.  Verrina 
in  fautoribus  reccntis  tum  inventi  fuisse  videtur,  ut  Lucretius,  cum  aedi- 
tuentes    dicit.  7.  magistratus]    hoc    voc. ,    quod    in    omnibus    codd. 

extat ,  damnavit  Scal.  ,  ea  mente ,  ut  acdilcs  initio  omnes  aedium  saera- 
rum  et  privatarum  custodes  curatoresve  dicti  cssent.  At  aedilem  un- 
quam  prò  aeditirao  dictum  esse,  nullum  Labcmus  documentum ,  quam 
Varronis  verba  ex  Fumenidibus  ap.  Nonium  p.  119,  5.  M.  v.  gallare, 
ìdquc  valde  obscurum  et  inccrtum.  Atque  ipsam  Pauli  delinitioncm  ad 
publicos  aedilcs  spedare,  demonstrat  Varrò  de  L.  L.  V.  §.S1.  :  Aedilis, 
qui  aedes  sacras  et  privatas  procurarci.     Itaque  corruptela,  quam  Pauli 


verb 


hoc  91. 


W  messe  non  nego,    inferiori   loco    quacrenda    est. 


8.  hoc]  et 


magistratus]  excidissc  videtur:    curulcs ,   nam  curules  aedi- 


Ics  ex  imltatione  plcbeiorum  aedilium  institutos  esse  constat.  Dictus 

est  autetn]  Paulus  prò  negligenza  sua  diversas  Fcsti  opiniones  non  di- 
slinxit.  9.  acdilatus]  voc.  hoc  solo  teste  notimi.  eadem  digni- 

tas, sicut  pontificatiti,  magistratus]  sicut  pontificatus,  magistratus,  eadem 
dignitas  verba  disposuit  Li?;d.,  iiiinus  bono  ordine,  uni  Gu.  obtcmperans. 
10.  Atrium]  cf.  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  161.,  quem  non  alitcr  de  atrio 
statuere  ,  quam  Fcstum  ,  persuasum  habeo  :  quanquam  nuper  contrariam 
sentcntiam   defendit  "W.  A.  Bckkcr.  in  Gallo  I.  p.81  sqq.  ante  aedem] 

Lindcmanniani  typothctac  incuria  omiserunt.  Error,  qui  in  bis  Ycrbis 
deprehenditur,  Pauli,  non  Festi  est,  quem  de  anteriore  acdiuin  parte 
dixissc    facile    intelligitur.  mediam    aream]    intclligit   impluvium. 

14.  ai??]  aijos  M.  anoc  Gu.  rara  vg.  uìxvc  coni.  Lind.  Quod  posui, 
ni tilur  Hcsyrhiano  Tavq  /*f'yac>  TioXvg,  unde  practer  alia  vocabula  ab 
Hesyéhia  prolata  Taygctum  montem  dictum  esse  constat.  Tai'aiop  autem 
vcl  rìjvoiov ,  quod  niniium ,  immodicum  ,  temerarium  significat,  apud 
Dorienscs  cum  mutatum  sit  in  uvoiov  (v.  Etyinol.  M.  p.  171,  7.  Ibyci  fragin. 
19.  p.  15  ì.  ed.  Schneidewin.)  :  non  rr/vniov,  ut  spero,  inventum  illud  uv? 
habebitur.  Certe  si  uve,  apud  Dorienscs  quosdam  in  usu  crat,  grammatico 
alieni  ctyma  doctius  rimanti  facile  in  mcntein  vcnii-e  poterat ,  ut  inde 
toc.  avus  deducerct.  17.   quia  ahest]  quia  iam  abest  corr.  Dvc,  ut 

eadem  sit,  quae  Isidori  sententi»:  ahavus ,  proavi  pater,  iam  longe  ab 
avo.    Sed  baec  ipso  verbo  abest  significatur.  18.  Atavus]  Altavus  M . 

atta]  ita  boni  codd.,  ut  A.  Acc.  in  mg.  tata  vg.  cf.  p.  11.  v.  attam. 
abavi]  mg.  A.  Aie.    avi  codd. ,  sed  atavum  nemo  prò  proavo  dixil. 


14 


PAULI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(13) 


Avunculus,   ma  tris  meae  frater,  traxit  appellationem  ab  eo,  quod  aeque  tertius  a  me,   ut  avus,  est,   sed  non  eiusdem 

ìurls  :    ideoque  vocabuli   facta   diminutio  est.      Sive   avunculus  appellatur,    quod  avi   locum  obtineat    et  proximitate 

tueatur  sororis  filiam. 

Amita  patris  mei  soror,  quia  similiter  tertia  a  me  sit  atque  avia,  videri  potest  dieta  ex  eo ,  quod  ab  antìquioribus  avita 

5  sit  yocitata.     Sive  amita  dieta  est,    quia  a  patre  meo  amata  est.     Nam  plus  sorores  a  fratribus,    quam  fralres  diligi 

(13)  solent,  videlicet  propter  dissimilitudinem  personarum,  quae  ideo  minus  babent  dissensionis,  quo  miuus  aemulationis. 

Avillas    agnus    recentis   partus. 

Agnus  dicitur  a  Graeco    craò   iov    dyvov ,   quod  significat  castum,  eo  quod  sit  hostia  pura  et  immolationi  apta. 
Avere    nibil   aliud  est,    quam  cupere.      Argumento  est  avidum  et  avidifatem,  ex  quibus  praccipua  cupiditas  intellegitur, 
10  quum  significet  et   gaudere. 

Adscripti    dicebantur,    qui  in  colonias  nomina  dedissent,    ut  essent  coloni. 
Adsciscere    est  adiungere   vel  assumere. 

Adscripticii   veluti  quidam  scripti  dicebantur,  qui  supplendis  legionibus  adscribebautur.     Hos  et  accensos  dicebant, 
quod  ad  legionum  censum  essent   adscripti.      Quidam   velatos,    quia  vestiti  incrmes  sequercntur  esercitimi.     Non- 
15  nulli   ferentarios,    quod  fundis  lapidibusque  proeliaturi  ea  modo  fcrrent ,   quae  in  bostes  iacerent.      Alii  r  ora- 

ri os,    quod  id  gcnus  bominum  ,    antequam  acies  coircnt ,   in  modum  rorantis  tempcstatis  dimicaret. 
Auctarium    dicebant  antiqui,    quod  super  mensuram   vel  pondus    iustum  adiciebatur,    ut  cumulus  vocatur  in  modio. 
Auctum  vocabatur  spacium  circi,    quod  super  definitum  modum  victoriae  adiungitur. 
Argennon  argentum   percandidum. 


2.  Sive  avunculus  .  .  quod  avi  locum  obtineat]  cf.  Tacit.  de  mori- 
bus  Gennan.  e.  20.  3.  filiam]  Lind.  e  bonis  codd.  et  cdd.  vett. 
filium  vg.  4.  avia]  post  hoc  voc.  Lino,  in  commentariis  dislinguit 
semicolo;  nos  ita,  ut  sententia  caussalis:  quia  .  .  avia  subiungalur  pri- 
mariae:  videri  potest  dieta  etc.  7.  avillas]  obscurissimum  vocabu- 
lum.  Lind.  id  ab  Indica  vocabuli  ovis  forma  awis  deducit.  At  me  iudicc 
in  arte  etymologica  non  licct  systemata  vocalium  ,  quae  in  diversis  lin- 
guis  obtinent,  inter  se  miscere.  agnus]  boni  codd.  Lind.  agnas 
vg.  8.  Aqnus]  v.  veriora  supra  p.  6.  v.  agnus.  duo  voli  dyvov] 
Lind.  e  bonis  codd.,  qui  apotu  aqnu  babent.  dyvòg  vg.  9.  est]  esse 
coni.  Lind.  ,  ut  baec  pendeant  a  verbis  :  argumento  est.  At  baec  etiam 
soluta  non  displicent.  avidum]  de  codoni  voc.  minus  recte  staluilur 
infra  p.  20.  aviditatem]  aviditas  corr.  in  annot.  Lind.  intelle- 
gitur] Lind.  e  Gr.  intelligitur  cett.  11.  Adscripti]  de  civibus  in 
coloniam  adscriptis  Livius  saepc.  13.  Adscripticii]  adscriptivi  sunt 
apud  Plautum  in  Menaecbm.  I,  3,  2.,  quem  explicat  Varrò  de  L.  L.  VII. 
§.  56.  aecensos]  cf.  Paulus  p.  16.  v.  accensi.  Sacpe  Varrò  de  bis, 
de  L.  L.  VII.  §.  58.  Rcr.  Human.  1.  XX.  apud  Nonium  p.  59,  1.  M.  v. 
accensi,  et  de  Vita  P.  R.  apud  eundem  p.  520,  8.  v.  decuviones.  Verrius 
Varronem  secutus  esse  videtur.  14.  velatos]  "Fortasse",  ait  Lind., 
"vcram  lectionein  praestat  Lipsicnsis  codex.  Velites,  quod  nomen  Gram- 
maticus  male  a  velando  dictum  esse  putabat."    At  nullus  scriptor  velites 


incrmes  esercitimi  sccutos  esse  tradidit;  nec  velites  et  velatos  usquam 
inter  se  permisccri  memini.  V.  Paulus  p.  158.  v.  velati  et  cf.  p.  2  4.  v. 
advclitatio.  De  acccnsis  vclatis,  qui  sunt  accensi  et  velati,  omnia  nota. 
V.  imprimis  Scal.  in  b.  1.  et  Niebuhr.  H.  R.  T.  I.  p.  405.  ed.  sec.  Horum 
co (>ì is  nuper  accessit  memorabile  Valieanorum  fragmenlorum  iuris  cnilis 
testimonium  §.  138.  p.  121.  ed.  Bucbboltz  :  li,  qui  in  centuria  accenso- 
rum  (ita  Blumius  nostcr;  in  cod.  est  eensorum)  velatorum  sunt,  habent 
immunitatem    a   tutelis  et  curis.  15.  ferentarios]   v.   A  arro   de    L.  L. 

VII.  §.  57.  Paulus  v.  ferentarii  p.  64.  et  70.  ISouius  p.  554,  "26.  v.  fercn- 
tarii.  rorarios]   etiam  de  bis  'Narro  de  L.  L.  A  II.   §.  58.   et  de  Aita 

P.  R.  apud  Nonium  p.  553,  5.  .AI.  v.  rorarii,  exposuit.  Cf.  Paulus  p.  134. 
v.  rorarios.  Livius  AHI,  8.  rorarios  ab  accensis  disccmit.  Appart-t. 
quacstioncs  de  adscriptivis ,  acccnsis,  fcrcntariis  ,  rorariis  a  grammaticis 
Romanis    tum    omnes    coniunctas    eS9b  17.   Auctarium]    cxplicare 

videtur  Plautum   Mcrcat.  II,  4,  22.  jii/icr]   supra  M.  adicie- 

batur]  Gir.      adiiciebalur  colt.  18.  Auctum]   hoc   spatium   circi   non 

victoriae ,  ut  ait  Paulus ,  sed  cursibus ,  quibus  de  Victoria  cerlabatur  ab 
cquis  et  aurigis,  additimi  esse  existimo.  De  ^^og&ìjxjj  tf^o/ior  apud  Gr»e- 
cos  Aescbylus  Chocphor.  785.,  si  poetam  recte  intellexi.  NegaTÌI  qui- 
dem  God.  Hcrmannus ,  sed  ipse  poctae  obseura  verba  non  expliouit, 
19.  argentum]  argentana  corr.  Scax.  ,  cui  Li*»,  accedit.  At  vix  addurar 
ut  credam  ,    ipsum   adicctivura  Graecuin  u\>j»>òi  apud   Romanos   in  con- 


(13) 


DE  SIGNIFICATONE  VERBORUM.     LIBER  I. 


15 


Arb iter  dlcltur  iudex,    quod  totius  rei   babcat  arbitrium  et   facilitateci. 

Amie  in  um  utris  pcdiculum,    ex  quo  vimini  de  firn  ili  tur. 

Arb os cui  prò   arbore   antiqui  dicebant  et  robosem  prò  robore. 

Arbitri  um   dicitur  sententia,   quae  ab  arbitro  s  tatui  tur. 

A  rb  i  tra  ri  uni ,    quum  adbuc  res  apud  arbitrum  geritili*.  5 

Amicitiae    vocabulum  ab  amore  deducitur,    quamvis   interdum   vituperandus   sit  amor.      Ab   antiquis  autem   ameci   et 

amecae  per  E  litteram  efferebantur. 
Adproinissor  est,    qui,    quod  suo  nomine  promisit,  idem  prò  altero  quoque  promittit. 
Are  ere   est  contincre.      Undc  et  areus  in  aedificiis  dictus  est,   quia  se  ipse  continet.     Alii  dicunt  arcum    dictum  esse  (1*) 

ab  opere  arrigendo   in  altitudincm.  10 

Arcirma  gcnus  plaustri  est  modici,  quo  bomo  gestari  possit. 

Argeos  vocabant  scirpeas  effigies ,  quae  per  virgines  Vestalcs  annis  singulis  iaciebantur  in  Tiberim. 
Are  ere  probibere  est.     Similiter  abarcet,    probibet.     P  ore  et  quoque  dictum  ab  antiquis,    quasi  porro  arcet ,    et  prò 


suetudinera  venisse,  quae  sane  nimia  fuisset  graecissandi  liccntia.  Sed 
argenti  quandam  spccicm ,  purissimam  et  ob  eain  caussani  candidissi- 
mam ,  Graeco  vocabulo  argennon  dictam  esse ,  niliil  probibet  quominus 
credamus. 

1.  ijuod  totùts  rei  habeat  arbitrium]  i.  e.  quod  nullis  legum  et 
forinularum  vinculis  adstrictus  sit.  Nomea  eius,  e  praepositione  ar ,  id 
est  ad,  et  betcndo ,  id  est  eundo ,  composituin ,  comparari  potcst  cum 
laroQt,  et  Ió'iuoj  Graccorum.  Ci'.  Festus  Qu.  XIII,  9.  p.  81,  26.  v.  rcus, 
et  Qu.  XVI,  27.  p.  19G,  31.  v.  vindiciac.  2.  Amicinum]  ùaxov  ozó/uu 

explicant  Glossarla  Labb. ,    de   quibus  bene  Scal.  pediculum]  dicit 

Graccorum  -xodiuivu.  De  neutro  genere  v.  annot.  ad  p.  7.  v.  alveolum. 
dvf'unditur]  M.  diffunditur  Gc.  vg.  Lind.  Yinum  sane  diffunditur 
e  doliis  in  ampboras  et  similia  vasa  (qua  de  re  non  ubique  diligcnler 
referri  video),  sed  defunditur  potius  ex  utribus  in  subiecta  vasa,  quod 
in  mcrcatu  vini  fiebat.  Solebant  enim  utres  in  vcbiculo ,  vel  oninino 
altius,  collocata,  ex  eo  quo  crant  loco,  in  ampboras  exinaniri.  Hinc 
explica  Plinii  verba,  N.  H.  VII,  20,  19.  §.82.  de  Vinnio  Valente,  vchicula 
cum  culeis  onusta,  dative  c.viiianircnttir,  sustinere  solilo.  Rem  totani  ad- 
umbralam  babes  in  pictura  Pompeiana  apud  Gellium,  Pompei,  nova  tb.  81. 
3.  Arbosem]  ad  boc  gravissimum  bistoriae  Latini  sermonis  caput  digitum 
inlendit  Festus  in  bisce  excerptis  ,  p.  8.  v.  aurum  ,  p.  20.  v.  Aurcliam, 
p.  52.  v.  dasi ,  p.  90.  v.  loebesum  ,  et  p.  134.  II.  prò  S. ,  et  in  articulo  non 
excerpto,  sed  male  mutilato,  Qu.XII,  11.  p.  51,  24.  v.  Papisios,  ut  videtur, 
imprimisque  Qu.  X,  29.  p.186,  9.  v.  pignosa.  Cetcrorum  grammaticorum 
de  ea  re  dispulationcs  sunt  Varronis  de  L.  L.  VII.  §.26.  27.  et  apud  Ma- 
crobium  Sat.  Ili,  2.,  Serv.  in  Aen.  IV,  219.  et  Vclium  Longum  de  ortbo- 
grapbia  p.  2230.  P. ,  item  Tcrentii  Scauri  p.  2252.  2258.  P.  Cf.  Cicero 
ad  fondi.  IX,  21.  Quinctilian.  Inst.  I,  4,  13.  Pomponius  in  Digcstis  1, 
~,  2.  §.26.     Placidus    in    Glossis,    ab    Urs.  adbibilus  :    Hasenam  antiqui 


dicebant,  ut  asas,  quas  nos  aras ,  et  Lases ,  quos  Lares  dicimus.  Quae 
apud  Maium  p.  469.  minus  recte  leguntur.  4.   Arbitrium]  cf.  Pau- 

lus  paulo    superius    v.  arbitcr.  5.  Arbitrarium]  sic  explicatur  usus 

eius  voc. ,  quo  incertuin  significai,  ut  apud  Plautum  Ampb.  I,  1,  221. 
Pocnul.  Ili,  5,   42.  6.  ameci]  nempe    prò  antiquiori  dipbtbongo  ei 

quinto  sexlove  saeculo  non  raro  e  pronunciabatur ,  ut  in  ploirume  in 
sepulcris  Scipionum,  compromesise  in  SC.  de  Baccan.  Etiam  die  quinte 
et  crastine  (v.   Geli.  N.  A.  X,  24.)  bine  expedienda  sunt.  8.     Ad- 

promissor  .  .  .  promittit]  apparet,  Paulum ,  quae  in  Festo  legerat,  voca- 
bulis  quibusdain  transpositis  aut  male  coniunctis  corrupisse.  Adpromis- 
sor  est,  qui,  quod  alter  promisit,  idem  pio  co  suo  nomine  quoque  pro- 
millil.  Hacc  Festi  debebat  esse  sententia:  nam  suo  nomine,  constat, 
ctiain  adproinissorein  promittcre.  Quod  Dac.  solum  voc.  alter  post  pro- 
misit addii,  et  Brissonius  (de  V.  S.  p.  37.  ed.  Hcineccius)  quis  ante 
suo  nomine  inculcat,  co  locus  non  salis  emendatur.  promittit]  pro- 

misit Likd.   e  solo  Gu.  9.  Areere  est  contincre]    cf.  Festus    v.  no- 

verca Qu.  I,  23.  p.23,  11.  et  Paulus  paulo  inferius.  Placidus  in  Glossis 
p.  435.  Mai:  Arcent  tenent ,  custodiunt:  unde  cohereere.  De  ea  verbi 
arcerc  significatione  dixit  Graevius  in  Cic.  somn.  Scip.  4.  p.  606.  Vi- 
dentur  in  boc  uno  Latinae  linguac  verbo  Graccae  radices  duae  coniluxisse 
APK  et  AAK.  11.  Arcirma]  boni  codd.     Arcuma  vg.   et  Lind. 

codici  malae  nolae  obsccutus.  Illud  testantur  etiam  Glossarla  Labb., 
in  quibus  est  arcirma  vel  arcirna  àfia&c.  Arcirma  ab  arcera  dieta  esse 
videtur,  quanquam  forma  vocabuli  habet,  quae  offendant.  12.    Ar- 

geos] de  scirpeis  simulacris,  quae  ita  appellabantur ,  v.  Varrò  de  L.  L. 
VII.  §.44.  Dionys.  Hai.  I,  38.  Ovid.  F.  V,  621.  Plutarcb  Qu.  Rom.  32. 
Festus  Qu.  XV,  7.  p.  143,  23.  v.  sexagenarios.  Cf.  Paulus  p.  17.  v. 
Argea.  13.  abarcet]  cf.  Paulus  infra  p.  22.  v.  aberect.  porcet] 

cf.  Nonius  p.  159,  33.  M. 


iG 


PAULI  DIÀC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(14) 


co,    quod  est  conlinct,    ponitur;    unde  et  coercerc  continere   dicimus.     Traliitar  autem  hoc  verbum  a  Graecorum 

magistrata ,  qucm  illi  aQyjjv  vocant ,  in  cuius  potestate  est  vel  cogere ,  vel  prohibere. 

Arcani  scrmonis  significatio  traLitur  sive  ab  arce,    quae  tutissima  pars  est  urbis 5    sive  a  genere  sacrifica,  quod  in  arce 

fit  ab  auguribus,    adeo  reniotum  a  notitia  vulgari,    ut  ne  litteris  quidem  mandetur,    sed  per  memoriam  successorum 

5  celebretur;    sive  ab  arca,    in  qua  quae  clausa  sunt,  tuta  manent,  cuius  ipsius  origo  ab  arccndo  pendei. 

Arcui  uni  appcllabant  circulum  ,    qucm  capiti   imponebant  ad  sustinenda  commodius  vasa,    quae  ad  sacra  publica  capite 

portabantur. 
Are ul us  putabatur  etiam  deus,  qui  tutclam  gereret  arcarum. 
Are u lata  dicebantur   circuii,  qui  ex  farina  in  sacrificiis  fiebant. 
10  Arcula  dicebatur  avis ,  quae  in  auspiciis  vetabat  aliquid  fieri. 
Asscres  dicti ,  quod  assideant  paridi  trabibusque. 
Assaratum  apud  antiquos  dicebatur  gcnus  quoddam  potionis  ex  vino  et  sanguine  tempcratum ,  "quod  Latini  prisci  san- 

guineni  a  s  s  i  r  vocarent. 
Ambriccs  regulae,  quae  transversae  asseribus  et  tegulis  interponuntur. 
15  Antes  sunt  extremi  ordines  vinearum.     Unde  etiain  nomen  trabunt  antac,    quae  sunt  latera  ostiorum. 

Ambitus  proprie  dicilur  inter  vicinorum  aedificia  locus  duorum  pedum  et    scniipcdis  ad  circumeundi  facultatem  relictus. 
Ex  quo  etiam  honoris  ambitus  dici  coeptus  est  a  circumeundo  supplicandoque.     Ambitio  est  ipsa  actio  ambientis. 
(15)  Amnis  proprie  dicitur  a  circumnando ,    quod   am*  ex  Graeca  praepositionc  sumptum ,   quae  est  à,u(fi,   significat  circum, 
et  nare  fluere. 


2.  ùgxìjt']  Lind.  cum  Guclfcrl>ytano  altero,     archen  boni  codd.     ag- 
■/ovra  vg.  vel]    ante   voc.  coijere   add.   Lind.  ,    e   codd.  nt   videtur. 

JNam  edd.   vett.   om.,  ut  vg.  3.  pars  est  urbis]  M.   vg.     pars  urhis 

est  Lind.   cum   Gc.  sacri/idi,    quod   in  arce   fit  ab  auguribus]  hoc 

sacrum,  ni  fallor,  antecedebat  inaugurationem ,  de  qua  Varrò  scribit, 
de  L.  L.  V.  §.  47.  5.    ab  arca]    cf.  Varrò    de  L.  L.  V.  §.  128. 

6.  appellabant]  appcllant  M. ,  contea  Festi  morem.  De  codem  circulo 
Paulus  p.  35.  v.  cesticillus.  Graeci  dicunt  rvlrjv  et  omXgav ,  ut  docent 
Casaubon.  in  Atbenaeura  Vili,  13.  p.  620  sq.  et  Heynius  in  Apollodo- 
rum  II,  5,  11.  §.  14.  in  annot.  crit.  8.  etiam]  M.   ut   vg.     esse 

Lind.   e  Gc.  et  aliis.     De  Arculo  deo  nibil  praetcrea  legitur.  arca- 

rum]  arearum  in  vg.  ,  quod  criticos  tcnuit ,  merum  typothctae  spbalma 
fuisse  videtur.  9.  Arculata]  Aliud  est  inarculum ,    de  quo  Paulus 

p.  84.  Sed  omnia  baec  voce,  ab  arcuatione,  id  est  incurvatione ,  ducta 
sunt.  Spbaera  Isidori  Origg.  XX,  2,  31.  et  spaerita  Catonis  de  R.  R. 
82.  similia  sunt  placentarum  genera,  sed  quae  ad  rem  sacram  non  pcr- 
tineant.  10.  Arcula]    librìl  Arciva    coni.    Scal.  ,    qui   provocat   ad 

Glossas  ,  quae  apud  Labbaeum  extant  :  Arcivus  tlgxrmói;,  ^xwkvTcxóq.  De 
boe  auguriorum  genere  cf.  Paulus  p.  49.  v.  cliviac ,  p.  57.  v.  enubro. 
p.81.  t.  inebrae.     Festus  Qu.  XIII,  li.  p.86,  13.  r.  remores.  12. 

Assaratum]  codd.  lectionem  servavi,  quanquam,  quod  Scai.  scribendum 
coni. ,  assiratum  melius  cum  forma  voc.  assir  concinit.  In  Glossariis 
Labb.  est:    asser  utfia,   sed   apud  Catonem   de  R.  R.   132.  rectius   daps 


assorta  pecunia,  quam  daps  assir  a  pecu  legitur.  Idem  esse  vocabuluni 
Lobecl;.  in  Paralipomenis  Gramm.  Graecae  p.  /0.  pronunciavi! ,  quod 
Hesycbius  habet  :  daovg  xgarrjg  vtiÒ  <l>oivixtav  :  neque  alitcr ,  nisi  accenta 
mutato,  legitur  in  Etymol.  Magno  p.  155,  34.  Sed  quod  V.  D.  ille 
autumat,  cam  cretcrram  fuisse  sanguinis ,  concitlit ,  si  Gcsenius  in  Scri- 
pturae  linguacque  Pboeniciac  monumm.  I.  p.  386.  recte  annotavit,  idem 
vocabulum  in  Syroruni  lingua  superesse  et  scypbum  significare.  Contra 
Lind.  Latinum  voc.  oriundum  esse  statuit  ab  Indico  asridsch  (in  quo 
dsch  prò  (j  est):  neque    rcnitor    cquidem.  14.  Ambriccs]  asscrculi 

intclligendi  sunt,  qui  inter  asscres  ,  a  quibus  tegulac  suspensae  sunt,  ad 
libcllam  positi  sunt,  qui  bene  regulae  appellantur.  Apud  Plautum  tamen, 
Mil.  glor.  II,  6,  24.,  noli  imbrices,  qui  cum  tegulis  optime  coniungun- 
tur  (ut  xuhi^Tìjgii;  et  xiguftiàiq),  mutare  in  ambrices.  15.  Antes]  cf. 

Serv.  et  Philargyr.  in  Virgil.  G.  II,  417.  Glossarla  Labb.  :  antes  axi/ot. 
ufi7ié).u)v  et  similitcr,  sed  etiam  nugaaràrai  (p.  198.  in  Stepbano  Londin.). 
latera  ostiorutn]  ita  Paulus  etiam  p.  8.  v.  antipagmenta  antas  interpre- 
tatus  crat.  Sed  rectius,  puto ,  Glossaria:  antae ,  rraoaffracTf?.  Quadras 
eohunnas  dicit  Nonius  p.  30,  6.  M.  16.  Ambitus]  cf.   Paulus  p.  5. 

in  eadem  v. ,    et  quae  ibi  annotavimus.  17.   honoris  ambihts]  cf. 

Nonius  p.242,  10.  M.    v.  ambire.  18.  Amnis]    cf.  Varrò  de    L.  L. 

V.  §.  28.  quod  am]  scripsi.     quoniam  boni  codd.  Lind.     quoniam 

am  vg.  cf.  p.  4.  v.  am. 


(13) 


DE  SIGNIFICATONE  VERBORUM.    LIBER  I. 


17 


Ambiguum  est,  quod  in  ambas  agi  partcs  animo  potcst.     Huiusmodi  apud  Graecos  àfuplfioXu  dicuntur. 

Ambi* on  es  fucriin t  gens  quaedam  Gallica,  qui  subita  inundationc  maris  quinti  amisissent  sedes  suas,  rapinis  et  praeda- 
tionibus  se  suosque  alere  coeperunt.  Eos  et  Cimbros  Teutonosque  C.  Marius  delevit.  Ex  quo  trachini  est,  ut 
turpis  vitae  bomines    allibro  ncs  diccrentur. 

Antiae  muliebres  capilli  demissi  in  frontem  appellati  ex  Graeco  videntur;  quod  cnim  nos  contra,  illi  àvxlov  dicunt.     5 

Anni  e  se  s  appollaii  tur  urbes  sitae  prope  anincni,  ut  a  mari  maritimae.  linde  Interamnac  et  Antcmnac  dictae  sunt,  quod 
inter  amnes  sint  positae,  yel  ante  se  babeant  amnes. 

Amterraini,  qui  circa  terminos  proviuciae  manent.  Unde  amiciri,  amburbium,  ambarvalia,  amplexus 
dieta  sunt. 

Angiportus  est  iter  compendiarium  in  oppido ,  eo  quod  sit  angustus  portus ,  id  est  adìtus  in  portum.  10 

Angeronae  deae  sacra  a  Romanis  instituta  sunt,  quum  angina  omne  genus  animalium  consumerò  tur.,  cuius  festa  An- 
ge ron  a  li  a   dìcebantur. 

Actus  modo  significant  in  comoediis  et  tragoediis  certa  spacia  canticorum  $  modo  iter  inter  vicinos  quatuor  pedum  latum; 
modo  in  geometrica  minorem  partem  iugeri,  id  est  ccutum vigiliti  pedum  5  modo  motuin  corporis  ,  ut  bistrionum  et 
saltatorum ,    qui  etiam  ex  boc  ipso  actuosi  dicuntur.  *.  *■** 

Auxiliares  dicuntur  in  bello  socii  Romanorum  extcrarum  nationum,  dicti  ex  Graeco  vocabulo  av^aiS)  quod  nos  dici- 
nius  rerum  crcscentium  auctionem. 


1.     àfiyipoka  dicuntur]  Liìnd.   e  Gu.     dftipLfìoXov  dicitar  M.,  ut  vide- 
tur,  ut  vg.  2.  subita  inundatione  mari*]  nota  fabula ,    de    qua  ex- 

posuit  Io.   Mueller  in  bello  Cambrico  e.   3.   §.  1.  3.    Teutonosque] 

vg.  Teotonosque  boni  codd.,  quae  lectio  nescio  an  non  reprobanda  sit. 
4.  turpis  vitae  homines]  sic  etiam  Isidori  Glossarium  de  Ambronibus, 
piane  ut  Graeci  de  TQt,(3uVj>iq.  Placidus  p.  436.  Mai.:  Ambronem  per- 
ditae  improbitatis  :  a  gente  Gallorum ,  qui  cum  Cimbris  Teutonisque 
grassantes  periere.  5.  Antiae]  de   eodem  voc.   dialisi  us  p.  20.  P. 

Glossaria  Labb'.  (apud  Stepbanum  p.199.):  untine  7i(>oxó,uiov ,  et:  antide 
(correctum  in  antiae  a  Scajl.),  xóftui  ótd  tùv  xooTtigio>v  x^f/tùfifvut  yvvui- 
xttui,  et  p.  197.  :  Anciae  xó/.iat.  nZv  xqoTuymv.  Placidus  apud  Maiuin 
p.  433.  :  Antis  (i.  e.  Antiis)  ,  capillis  muliebribus ,  ante  id  est  a  fronte 
pendentibus.  Utuntur  eo  voc.  Appuleius  et  Tertullianus.  Capronac,  de 
quibus  Paulus  p.  37.,  ab  Appulcio  Florid.  3.  p.  114.  Bip.  ab  antiis  disccr- 
nuntur.  uvriov]   dvii.ov  Li.xd.  ex    altero  Guelferbytano.      antron  boni 

codd.     uvei  vg.  6.  Amneses]  boni  codd.  Lind.     Amncnses  vg.     Cf. 

annot.  ad  p.  4.  v.  Albesia.  Glossaria  Labb.:  Amnenses,  nfoiTiorùfuoi. 
Interamnac  et  Antemnaè]  maiuscula  litcra  designavi,  ut  nomina  propria. 
Lind.  prò  appellativis  babuit,  sed  adiectivo  antemnus  quenquam  usuili 
esse,  non  reperio.  Interamnae  autem  pluraliter  dicuntur,  quia  plurcs 
erant,  Intcramnates  Nartcs ,  Lirinates ,  alii.  Cf.  Varrò  de  L.  L.  V. 
§•  28.  8.    Amtermini]  nullo    alio    teste  noti:    nisi    quod   Glossarium 

Labb.  :|  amterminui:  ót,%ó&iv  oQog,  quae  explicatio  contra  analogiam 
ofiendit.  Quod  autem  Scax.  Catoncm  antcrminum  coniunclim  genitivo 
casu  dicere  iubet,    non  disiunctim    un  terminum,   id  pugnat  cum  diserto 


Macrobii   Sat.  I,  14.    testimonio ,    cui   aliquantum    tribuerim.  pro- 

vinciae]  P.  Ilo.  viciniae  corr.  Scai..,  acute:  sed  fieri  potuit,  ut  Paulus 
voc.  provincia  prò    alio    aptiori    ponerct.  Unde]    intellige  :    a  prue- 

positione  ani,  quae  verba  addere  volebat  Dac.  amburbium]  de  boc 

lustrationis  genere  y.  Vopisc.  Aurei.  20.  ambarvalia]  v.  supra  p.  5. 

v.   ambarvales.  10.   Angiportus]  cf.   Varrò  de  L.  L.  V.  §.  145.  VI. 

8.41.  Ulpian.  in  Digestis  de  verb.  signif.  59.  Vcrior  explicatio  ex  ipso 
Festo  Qu.  XII,   1.   p.  41,  27.. v.   portum,    peti  potest.  est]    M. 

om.  Gu.  vg.  Lind.  11.  Angeronae]  aliis  praesul  silentii,  quo  etiam 

Glossarium  Labb.  :  Angeronia  sy  &iòt;  t>J?  povlijs  xal  xuiqóiv  spcctat. 
Sed  baec  nibil  nisi    umbrae  etymologorum.  Angeronalia]    de    bis 

Varrò  de  L.   L.  VI.    §.  2?.  13.    spacia  canticorum]  id   est   spatia 

inter  cantica.     Spatia  fabularum   dicit  Vilruv.  V.  Praef.  iter  inter 

vicinos]  de  boc  actu  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  22.  34.  Ex  Festo  ,  puto, 
Placidus  p.433.  apud  Maium:  Actum  iter  vicinale  quatuor  pedes  latum, 
quo  iumenta  agi  possunt.  14.   minorem  partem  iugeri]  maiorem  par- 

tem iugeri  coni.  Dac,  quod  significare  vult  eam  divisionem ,  quae  ma- 
ximas  efficit  partes,  id  est  dimidias.  Pracstat ,  talia  Pauli  inscitiae  at- 
tribuere.  mofum  corporis]    cf.    Paulus  p.  19.   v.  agere.  16. 

Auxiliares]    cf.  Varrò    de    L.   L.  V.   §.  90.  »%<**?]  VS-     «??».»» 

Lind.,  sed  dubilans,  an  melius  sit  vg.  uvtyotg.  auxesim  boni  codd. 
avlrj  coni.   Scai.  quod]    a  quo  coni.    Scal.   *  17.  rerum  crescen- 

tium]  rerum  cresccntiam  vel  crescentiam,  omisso  voc.  rerum,  coni.  Scai. 
Non  opus  est  tanto  molimine.  auctionem]  vg.     actionem  boni  codd. 


18 


PAUL!  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  P03IP.  FESTI 


(lo) 


A  us  ohi  ani    appellarli  Auson  ,  Ulixis  et  Calypsns  lìlius,    eam  primuni  partenti  Italiac,    in  qna  sunt  urbes  Beneventani  et 
Calcs;  deinde  paulatim  tota  quoque  Italia,  quae  Apennino  finitur,  dieta  est  Ausonia  ab  codem  duce,  a  quo  conditam 
fuisse  Aurnncam*  uvbcin  ctiam  ferunt. 
(16)  Alumcnto    prò   Laumcdontc  a    veteribus  Romanis   needum   assuctis  Graecae   linguae   dictura    est.      Sic    Melo   prò  ZN ilo, 
5  Catainìtus  prò  Ganymedc ,  Alpbius  prò  Alpbeo  dicebatur. 

Accensi  dicebantur,  qui  in  locura  mortuorum  militimi  subito  subrogabantur,    elicti  ita,  quia  ad  ccnsum  adiciebantur. 
Acerra   ara,  quae  ante  mortuuin  poni  solebat,   in  qua  odorcs  incendebant.     Alii  dicunt  arculam  esse  tburariam,  sciliect 

ubi  tbus  reponebant. 
Apex,  qui  est  sacerdolum  insigne,  dictus  est  ab  co,  quod  comprebenderc  antiqui  rinculo  apcrc  dicebant.     Lnde  aptus 
10  is ,  qui  convenienter  alieni  iuuctus  est. 

Atbanuvium   est  poculi  fictilis  gcnus,  quo  in  sacrificiis  utebantnr  sacerdote»  Romani. 

Atroces    appcllantur  ex  Gracco,    quia  illi  v.tqm.'ca*   appcllant,  quae  cruda  sunt 5    sivc    atrox    dicitur  ab  co,    quod  niliil 

timeat$    tQtaui  cniin  Gracci  dicunt  timcrc. 
Augura  culum  appcllabant  antiqui,  quam  nos  arcem  dicimus,  quod  ibi  augurcs  publice  au«picaicntur. 
15  Arseverse  averte  ignem  significat.     Tuscoriim  ciiim  liugua  arse  averte,  verse  igneni  con-tat  appellali.     I.  mie  Afrani  ns 
alt  :    "Inscribat  aliquis  in  ostio   arseverse." 


1.  Ausoniam]  de  hac  diligcnter  et  aculc  Niebulir.   II.  Pi.  T.  I.  p.  65 
sqq.   ed.   sec.  Ulixis]    Ulyxis  M.  primum]  Litro,   e  Gu.    pri- 

mam  M.,   ut  videtur,   ut  vg.  2.  Apennino]  Appennino  M.  fini  tur] 

finditur  mg;   A.  Ano.  ,  non   inepte.  3.    fuisse]   M.  ut  vg.      om.  Li>n.* 

cum  celi.   codd.  Aurnncam]  Coir.  A.  Alg.  in  Big.       aruncam  codd. 

edam]  delendum  jiutat  Lind.  Vg.  Iranslatuin  Icgilur  ante  toc.  conditam. 
A.  A lu mento]  boni  codd.  Alumeto  Limi,  ex  dnobus  codd.  deteriori*  notae, 
Guelferbytano  altero  et  Lipsiensi.  Laumenlo  Se  al.  pula  vii  Liiium  seripsissc, 
sed  Fcstum  in  depravato»  cotld.  ineidissc.  Sed  quae  sopra  in  annot.  ad 
v.  alcedo  p.  7.  contuliinus  ,  magnani  partem  non  niinus  a  Graeea  forma 
deflexerunt,  quam  Alumenlus  a  Lauinedontc.  Laumedonte]  ita   Ro- 

mani, et  vetustiores  et  recentiores,  saepius  Graccum  no  reddiderunt.  Exem- 
plis  a  Scal.  congeslis ,  quae  sunt  Lancon.  apud  Petroiiiuin ,  Laudiccni 
apud  Plinium  in  Epistolis,  Luti  titilline  in  vulgata  consuetudine  (v.  Aarro 
de  L.  L.  V.  §.152.),  addo,  nomcn  Laudice  eliam  apud  luslinum  XV,  4, 
3.  in  codd.  Bongars.  extare.  Alia  praetcreo  aliala  a  AVciclieito  Poct. 
Lat.  reliq.  p.  76.  Manavit  auteni  ea  consuctudo  e  crassiori  Acolismo 
et  Dorismo.      Ita  Arcades  'Anokloìiió'av  (v.  Corp.  Inser.  (ìraec.  n.  1513.), 

Boeoli  Suv/iukoi;  et  inulta  ad  cundem   Inni   (v.  Boccali,  in  Corp.  Inser. 

T.  I.  p.  724.),  Lacedaemonii  Attvity/jTu  (Coip.  Inser.  n.  1466.)  proiiun- 
ciarunt.  5.  Alphius  prò  Alphco]  cxcmplum  panini  aptuin.  li. 

Accensi]   v.  Paulus  p.  13.  v.  adscripticii.  subito]  om.  Li>n. ,  ncgli- 

gentia  puto  :    nam  est  in  ed.   vet.  Aid.  vg.  adiciebantur]  boni  codd. 

adiiciebantur  Limi,   cum  cett.  7.  Acerra   ara]  nusquam    alias    prò 

ara  babetur.  ante  mortuum]  ita  ex  lego  XII  tabi».,  ut  Cicero  sigill- 


iteli ,  de  legg.  II, 


9.  Apex]  et'.  ìmprimis  Serv.  in  A  'irgli.  Acn. 


li,  683.  X,  270.  Glossar,  apud  SlepLanum  p.  100.:  apex  .  .  rò  *.i»  Tot' 
TtALoV  n«iii<oi,//o>-.  à£[   di  .   ut  vg-.      om.    M.  opere]  sic   ctiam 

SerTÌtU   1.   1.    Cf.    annoi,    ad   p.  10.    T.    a]  11.    A tluinuriinn]   boni 

codd.,   quantum   inlelligo.      .i limiti  ittm    >;;.    Limi.,    quod  a  I 
i.  g-.   Tijytcrov   deduvit  Die.      Al  ?/;a»or  non  e>t  poculum,   ri   pneetat  con- 
l'iteri,    priorem   vocaliuli    pallini    tibm  urani    vidcri.      l  llim.ir   >i  li.iliae 
dein   sunt   quae    in    tot.  Miiipmium.    nlius  vasis  pontifìi  ali-    ii.»ini n .- .     < 
saiiimi   apud  Labbaemni    Atnanulut ,    uyio*  Irrite,  ox/'o;,    uunrjJUor ,   ul«i 
Alhanuvium    corrigendiini.    Alnnuriuf  vnluil    S>  il.       lu  6tNM    Nidori    lr- 
gilur:    Attiniilmii   (IMI    >tt>i~.    il:    .-tttanmbo.    ijenus  vati* ■  ;     in    l'ithoeaais  : 
Alauulum,  OOUU    rasi,,    alaimitrt'um.  utrbantur  sacerdote*  Httmaui 

LtITB.  e  <■!  .  i-I  AI.  ,  nhi  i|ii.i.l  Ine  eoe.  .  ut  »  idi-tur.  m«c.  Uomini  pm- 
ponil.  Itomani  utebunlttr  sacerdote*  Pntitii  \;.  Neinpc  Potitii  orioni 
esse    ex   corruplo   Itomani.     iute  liigitur   e   le«tione  del  ..1.1.  :    ule- 

ìiantur    sacerdoles    Patinili.  12.  Sc*i.    I  »s.    atroci» 

boni  Codd.,  <j  u.iTi  (  il  in  natavi!  Limi.  Orlimi  id  ex  atrorta,  quod  >eri; 
erat  jiro  t:i  vir/.i a  ,  ut  multa  sìiuilitcr.  1  t  atrocta  in  libro  ni»p: I 
te-tatur     etiain     Ir.-.         *  t  .mlf>rli>  lanus     allcr    in    mg.      et     bine 

Limi.  ,     Mu-aluilo     non    b<  "NI  i  r  imi     Sin.     errori  ni     non    pi 

praelcrire  ,  qui  Violimi  apud  Vinioni  p.  "ò.  i.  Al.  *tracia  erta  putat 
dixisse   eluda.      Sunt   profitto    dira,   hoi-renda.  13.    i  Lisa. 

frese  boni  codd.  I  i.    areni'    non    lain    arri  ni  .     quam     in     arrv    fa 

arbitror   auguraciiliim  ,     loeiun    illuni  .     quo     trnipluni     inau;;ni  are    volrbant 
iis   vci-bis,    quae    Aarro   rervavit    de   L.    L.  Ali.    •;.   x     il'.    I  .;>.    ' 
cero   de   ollie.    Ili,   16,   M.  ptibi.  uUiti.    A  .    KeOl.    <^a. 

XII,   15.  p.  55,  3.  ^.  publici  augu  *  •« 


(16) 


DE  SIGÌMFICATIOIVE  VERBORUM.     UBER  I. 


19 


Aborigincs  appellali  sunt,  quod  errantes  convenerìnt  in  agnini,    qui    mine    est   popnli  Romani.     Fuit  enim  gens   anli- 

quissima  Italiae. 
Ab    oloes  dicebant  prò  ab  illis;  antiqui  enim  lìtteram  non  geminabant. 

Avcntinus  mons  intra  urbem  dictus   est,  qliod  ibi  rex  Albanonim  Aventinus  bello  fucrit  cxstinctus  atque  sepultus. 
Adorare  apnd  antiquos  significabat  agere  ;    linde  et  legati  oratores  dicuntiir,  quia  mandata  popnli  agunt. 
Armilustrium  festum  erat  apud  Romanos ,  quo  res  divinas  armati  facìebant ,  ac ,  dum  sacriCcarent,  tubis  canebant. 
Adeo    duas  babet   significationes.      Nani    quiini    prima    acuta    cUci'tiir ,    idem  significat,    quod  accedo ,    ut   quuiii  dicimus  : 

adeo    praetorem.       Quum    autem    secunda,     idem    quod   usane   co,     non    quidem    sccundum    rationem,     quia    ad 

praepositìo  accusalivis  accommodata  est ,  sed  vetusta  quadam  loquendi  consuetudine. 
Argca  loca  Romae  appcllantnr,  quod  in  bis  scpulti  csscnt  quidam  Argivorum  illustrcs  viri. 
Asparagus  berba  dieta,  quod  in  aspero  virgulto  nascatur. 
Assidelae  mensac  vocantur,  ad  quas  sedentes  flamincs  sacra  faciunt. 
Anceps  significare  Aidctur  id,    quod  ex  utraque  parte  caput  babeat,   ut  sccures    bipennes;     sed  magis  a  capicndo,    quod 

•   ex  utraque  parte  aeque  captatili',  appellatimi  est. 
Ancus  appellatili-,  qui  aduncum  bracbium  babet,   et  exporrigi  non  potcst. 
An  e  Illa  e  dictac  ab  Anco  Martio  rege ,    quod  is  bello  magnimi   feminarum    numcniui  cepcrit.     Sivc  ideo  sic  appcllantnr, 


10 


15 


(Jlossis  apud  Maium  p.  43  i.  niliil  nisi  :  Arse  verse  (Ars  everse  Maius), 
proverbimi».  Sed  multo  illustrius  documentimi  eius  formnlae  est  titulus 
Corloncnsis,  qnim  quominus  genuinum  habeamns  uiliil  vetat,  'Insci  lin- 
gua conceptus :  Arses  vurres  sethlanl  tephraì  ape  termnu  pxsest  eslu. 
V.  Collcllini  sopra  un'  ara  etnisca.  Roma  1790.  Ordii  n.  1384. 
Apanitis]  in  Incerta  rabula.     l'olla-  P.  Se.  !..  A',  II.  p.  l'J7.  10. 

tn  ostio  arse  verse']  arse  vorsc  in  ostia  corr.  Scu..,  ut  senarius  cuuialur. 
Hoc  si  respuas,  in  delcndum  erit. 

1.  Aborigines  .  .  .  quod  errantes]  Aborigines  proprie  Aberrigines 
dici,  narrant  Dionys.  HaL  I,  10.  Anetor  de  origine  <;.  R.  i.  Cf.  Fe- 
stus    Ou.    XIV,    ISi    p.  12'.»,    18.    v.    Sacrali!.  3.    Ab    oloes]    >;;.      Ab- 

oloes  Limi.,  nescio  an  propter  fidem  codd.  Fst  prò  ab  òTloes,  memora- 
bile cxeniplum  dlpbtbongì  o  e  in  aiiliquissiiua  srcuiidae  dcclinationis 
forma.  Cf  Feslus  Ou.  \,  M.  p.  182,  22.  v.  pilumnoe  poplin'.  Quod 
Sclineidcrus  in  Granàri.  I.at.  T.  II.  p.  07.  e  SC.  de  Baccan.  apposuit  : 
foideratoi ,  ncque  iin-st  ,  neque  inesse  potcst,  sed  foideratei.  De  furmis 
ollus  et  olle  Paulus  p.  11  j.  v.  ollic  ,  et  Festus  Qu.  XII,  23.  p.  G3,  34. 
v.  Quirites,    et   Qu.  XI,  8.  p.  40,   15.   v.  plorare,  lìtteram  non 

geminabant]   ci',    annot.    ad   Paulum   p.  0.   v.    anus.  4.   Aventinus] 

cadem  fere  Festus  Qu.  IX,  23.  p.23,  15.,  sieut  Varrò  de  L.  L.V.  §.43. 
Liv.  I,  3.  Servius  in  Virj;il.  Aen.  VII,  057.  Sed  niai;is  rncmoraliilia, 
quae  apud  Servium  Varrò  in  Gente  popnli  Romani:  Saliinos  a  Rnniulo 
susceptos  istuiu  accepissc  montein  ,  cjucni  ab  Avente  Iluvio  provinciar 
bune   appcll.-perunt  Aventinum.  5.    aijere]   i.  e.  causami   agere.      V. 


Festus  Qu.IX,  12.  p.  12,  19.  v.  ncc.  oratores]  cf.  Fcstus  Qu.  IX,  31. 

p.  31,  29.   v.    oratores.  6.  Armilustrium]   Glossarium  Labb.  :   armi- 

lustrium òxioxa&uQOiov.  Plura  Varrò  de  L.  L.  VI.  §.  22.  ,  idemque  de 
loco  armilustiio  V.  §.  153.  Cclebrabatur  a.  d.  XIV.  Kal.  Novembres. 
7.  ut]  oni.   M.  8.   idem  quod]  Lisi»,  e  Gu.,  ut  videtur.    id  est  quo 

M.      id  est  quod  v(j.  9.    quadam]   RI.   ut  vg\      quidem  cett.   codd. 

Hacc  vetusta  loqucudi  consuetudo  non  alia  est  atque  iu  praetcrca, 
propterea ,  haepropter,  quoad  et  adquo,'  de  quo  N'onius  p.  76,  7.  M. 
10.  Argen]  v.  l'aulus  p.  li.  v.  Argeos.  .  Hacc  sunt  sacrarla,  quorum 
dìspositioucin  per  Urbcm  mouiincula  a  Varronc  de  L.  L.  V.  §.  45  -  54. 
aliata  designant.  De  iisdem  Masurius  Sal)inus  apud  Gcllium  N.  A.  X, 
15,  30.:  atque  etiam  cum  (Flaminica)  it  ad  Argeos,  quod  ncque  comit 
caput,  ncc  capillum  depcctit.  Ilein  Liv.  1,21.  Ovid.  F.  Ili,  791.  Glos- 
sarium Labb.:  Argiurra  (Argci  ara  corr.  Scal.  ,  mihi  rra  e  XXVII 
urinili    esse  videtur)   (/.(fidiiv/ittra.  11.   Asparagus]  similiter  uomcn 

esplicai  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  10  ì.  12.  Assidelae]  voc.  alias  inali- 

ditimi. 13.   securcs  bipennes]  securis ,    bipennis  vg\      Illud  e  bonis 

codd.  Li.n».  ,  a  quo  in  bac  una  re  disecssi ,  quod  comma  interpositura 
sastuli.  INam  quae  ancipites  sunt  securcs  apud  Plautum  Mcnaecbm.  V, 
2,  105.:  caedem  proprio  vocabulo  secures  bipennes  dicuntur ,  velut  a 
Varronc  apud  Nonium  p.  79,  19-.  :  Ferens  fcrream  humero  bipennem  se- 
curem.  15.  Ancus]  Glossarium    LaliI».  :    Ancus,    mancus ,    xvlkòe, 

Xootiótj.  et  .  .  .  potcst]    boni  codd.   Lind.      ut  .  .  .  possit  vg\     Sed 

haett  ad  omnem  staturam  hominis,  non  ad  brachia  tantum  spedare,  com- 
parato Glossario  Lalili.    inlellig-itur. 

e* 


20 


PAULI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LBB.  POMP.  FESTI 


(17) 


quod  antiqui  ancillare   dicehant  prò   ministrare,  ex  quo    dii  quoque  ac  deac  feruntur  coli,    quibus    nomina    sunt 
Anculi  et  Anculae. 
Ancaesa  dieta  sunt  ab  antiquis  vasa,    quae    caclata  appcllamus  ,   quod  circumeaedendo    talia  finn t.     Ipsnm  quoque  cae- 
lare  verbum  ab  eadem  causa  est  dietimi,    D  littera  cimi  L  permutata* 
5  Aerosam  appellavcrunt  antiqui  insulam  Cyprum,  quod  in  ca  plurimum  aeris  nascatur. 
A  e  ne  si  dicti  sunt  comites  Aeneae. 

Aencatorcs  cornicincs  dicuntur,  id  est  cornu  canentes. 
Aenariam  appellavcre  locum ,  ubi  Aeneas  classem  a  Troia  veniens  appulit. 
Audacia  ab  avide,  id  est  cupide,  agendo  dieta  est. 
10  A  ceratimi  lutimi  cuin  paleis  mixtum. 
Aclassis  tunica  ab  humeris  non  consuta. 
Arillator  coctio,  qui  ctiam  cocio  appcllatur ,  dictus  videtur  a  voce  Graeca ,  quae  est  uJge,  tolle,  quia  sequitur  merce» 

ex  quibus  quid  cadens  Incolli  possit  tollere.     Luccllum  diminutivuui  est  a  lucro. 
Artitus  bonis  instruetns  artibus. 
15  Arnae  caput,  agni  caput. 

Arsincum  ornamentum  capitis  muliebris. 
(18)  Artus  ex  Graeco  appcllantur,  quos  illi  ao&Qct  dicunt:  sive  artus  dicti,  quod  membra  nicmbris  artentur. 
Arquites  arcu  proeliantes  ,    qui   nunc  dicuntur  sagittaria 
Ar bilia  avvina,  id  est  pinguedo  corporis. 


1.    ancillare  .  .  prò  ministrare]   v.    annotata    ad   p.  10.    v.    anelare. 
ac]   M.  ut  vg.      vel  Lind.  ex  uno  Gu.  2.   inculi]  Quod  in  Placidi 

Glossis  p.  435.  ed.  Mai.  legitur  :  Amui ,  servi,  ita  emendo:  .inculi, 
servi.  3.  Ancaesa]    antiqua  rooiv/tÙTow  apud    Romanos    appcllatio, 

postea  ita  obliterata ,    ut  hoc  solo   teste  innolucrit.  5.   Aerosam] 

Isidor.  Origg.  XVI,  20,  2.  :  Cyprium  aes  in  Cypro  insula  prius  inven- 
timi, unde  et  vocalum ,  factum  ex  lapide  eroso  (ila  scribilur ,  cliara  a 
Liind.  ,  sed  apparct  legenduin  esse  aeroso  ,  comparalo  maxime  Plinio  N. 
H.  XXXIV,  1,  2.),  quem  Cadmi  a  m  vocant.  Hinc  cupruin  dicium  esse 
constai.  G.   Aenesi]    id    est   Aenesii ,    ut    codex    Lipsicnsis    Label: 

sed  Paulus  eadem  scribendi  praccepta  sccutus  est,  quae  Fcstus  observa- 
vcrat.     V.  Praef.  IV,  3.  7.  Aeneatores]   Gu.,  ut  videtur.    Acnato- 

res  M.,  ut  vg.  Liind.  1 11  ii «1  non  practulisscm ,  nisi  in  Suctonio  Cacsar. 
32.   sic  legeretur.  8.  Aenariam"]   Pitbecusae  insulac  nomcn,    quod 

ab  eadem  re  ctiain  Plinius  N.  H.  Ili,  6,  12.  §.82.   ductum  ut.  10. 

Aceratum  lutum]  ntjXòq  7J/VQ0>ftlvo<; ,  de  cuius  usu  disi  in  Coinmcnt. 
de  inunim.  Atbcn.  p.  47.  Cf.  Paulus  p.  112.  v.  obaccrare.  Glossarla 
Labb.  :    Acero,    dy.vQÓta ,    corr.   iIxvqÓo).  11.  Aclassis]  Aclasis  M. 

Glossai'ium  Labb.:  Aclassi  Xw/autu  ,  quae  explicatio  panini  cura  Paulo 
concinit.  Calasis  apud  Paulum  p.  39.  vercor ,  ne  male  ad  candem  ori- 
gincin  referatur.  12.  Arillator]  boni  codd.    arilator  vg.  Liind.     Sed 

illud  restitucrc  suasit  ctiam  Glossnrium  Labb.   p.  201.:   Arillator  bphjic,, 


/9w/'o?o(io?,  nQayftaxttnijt,  (inufoloc:  quanquam  in  eodem  ctiam  arillator 
repcrilur.  Apud  Placidura  in  Glossis  p.  4113.  .Mai.,  ubi  lcjilur:  .trilla 
coaclione  ,  panniculario  ,  suadco  ut  lega  tur  :  Arillatore,  coctijnr. 
panniculario.  Lliam  in  Gelili  N.  A.  \A  I,  7.  12.  mclioruin  coJd.  Idea 
postulat,  ut  arillatorcm  lcratnr.  Apud  IsiJorum  in  QaaaÙ  male  ariola- 
tor,  in  Pilbocanis  arilator  legitur.  Arrilator  corr.  S<:»l.  et  Vulcaniti; 
quod  ab   arra   ductum   sit.  coctio]   rotilui   e    boaù    codd..    ir.   omii- 

sum  et  conlcmptum    etiam  a   Lina.,  quo   iure,    colligitur   ex  iis  ,    quae  a 
Paulo  p.  3lJ.   v.   coctio    scripta,    ibique    annotata    sunl.  .}  vg. 

arca  boni  codd.,  ex  quo  uatu  fecisscm,  nisi  tolle  velarci,  quod  in  omni- 
bus libris  esse  videtur.  13.  Luerllum]  enim  addii  Li->».  e  dcle- 
rioribus  libris;  boni  codd.  cam  parliciilam  .  Eie  incplam  ,  imu  baimi!, 
lì.  ArtitHS]  Glossarla  Laidi.:  Artitus  ^ùrn/tos ,  dtudaiafc  Placidus  in 
Glossis  p.  435.  .Mai.:  ArtitUt,  artilus  cdoctus.  13.  Arnae'  Arni  M. 
Fx  codem  Festi  arlieulo ,  a  Paulo  misere  truncato .  din  lum  illud  apud 
Labbacum  :  Ama  n>,  >>,{,>  v  •<"',",»  emendai  Sc*l.)  xulu  tiu^.ttia  16. 
Arsinwum]  Glossarima  Labb.:  jtnmmm  itrnrrr .  «luo  *ews  ul  aeetea, 
quo  cajiilli  discriminabantur ,  signilìcari  videtur.  Cf.  Pestai  Qa.  Vili. 
1.  p.7.1,  1.  v.  ruscum.  1S.  Arquites]  xoìjim  explicantur  iti  i 
sario  Labb.  arquites  et  areutes.  Glossae  Isidori  :  mrcitts  sagittari!  t  I*. 
annui,  ad  p.  9.  v.  acupedius.  19.  Arbilla]  dcuinulouin  \oc.  ar- 
rina ,    quod    apud    Placidum    in    Glossi»    a.    128.    .Mai.    piagaeda,    ci    in 


(18) 


DE  SIGNIFICATONE  VERBORUM.    LIBER  I. 


21 


Artlfices  dicti ,    quo!  scicntiam  suara  per  artns  exercent ,   sivc  quod  apte  opera  inter  se  artent,   qua  ex  causa  etiara  et 

artes  sunt  appcllatae. 
Arytaenam   sive   arteuam   ras  ab  liauricndo  sic  appcllabant. 
Amsegetes  die uu tur,   quorum  ager  vlam  tangit.     j 
Amites  perticae  aucupales. 

Ampendiccs  dlccbantur  ab  antiquis ,  qnod  circumpcndercnt,  quos  nunc  appendices  appellaraus. 
Ab  1  e  gin  i  u  a  partes  extorum,  quae  diis  iiiimolantur. 
Ambulacra   ambulatìoncs. 
Amian  genus  piscis. 

Amcria  urbs  in  Umbria,  ab  Amiro  sic  appellata. 

Adsipcrcet  praesipcrc  dicebant  antiqui,  sicut  nos  quoque  modo  dicimus  ab  aequo  iniquum,  ab  quaerendo  inquirerc. 
Admissivae  aves  dicebantur  ab  auguribus ,  quae  consulentcm  iubcrcnt. 
Adula  ri  est  composi  tuia  ex  accedendo  et  ludeudo*. 
Addubanum  dubium. 


Ck&n'uA  f.  IT?. 


10 


Glossarlìs  Labb.  p.  201.  Xixoc,  ììvtv  oaqy.òq  et  ù'ii'y/iov,  vel  arbina,  quod 
ibidciu  p.200.  òlvy/ior,  id  est  axungia,  cxplicatur.  Eodem  refero,  quod 
in  Glossis  Isiduri  legitur  :  arvinulis ,  adipibus.  Siculorum  vocabulum 
fuisse  docuit  Scu.,  collato  Hesycbio  v.  àQplrrr]'  toiaq,  SixiXoi.  Ac  vix 
dubito  e  ij  ni  de  in  ,  quin  illud  arvio  ,  id  est  arvioni ,  rei  plurali  numero 
itnFiu,  quod  in  monimcnlis  Lnibricis  diis  in  sacrificio  ofiertur,  adinciu, 
nuova  dijnov,  significet,  qui  in  aris  adolcbatur.  Hace  certe  intcrprctalio 
fonnularum ,  quae  ibi  leguntur ,  structurae  melius  convenit ,  quam  ca, 
quam  Grotcfcndius  proposuit  ,  de  arviga. 

1.  Artifices]  cf.  Varrò  de  L.  L.  V.  §.93.  Quae  Paulus ,  ca  potissi- 
iiium  spcclant  ad  rovq  nifil  dióuoov  rf/vUaq,  qui  etiam  xrer'  ììo/rv  rtJpVttU 
sive  artiftees  dicuntur.  etiam  et]   M.     et   om.   vg.  Gc.      Cf.   supra 

p.  2.   v.   apricus.  3.   Arytaenam]   scripsi,   Gracce  ù^vvuiyuv.     aryte- 

nam  M.  ,   ut  vg.   et  Limd.      arilenam  Gc.  artenam]    M.     arlennam 

Gì.  Hacc  voc.  forma  Romano  ori  aptata  est,  qunnquam  Lucilius  apud 
Cliarisium  I.  p,  95.  P.  arutenas  dixit.  Scal.  recte  huc  rcttulit,  quae 
in  Glossario  Labb.  leguntur:  Alena,  f'ióoc  xorqnion  òarnuxov  (Ùotquxìioi), 
o>  oi  xovtuvhc,  ìy  TuVq  dvoiuic,  %oó>vcui,  quae  ex  ipso  Fcsto  petita  esse, 
vix  dubitaverim.  Prytancs  Curioncs  an  Flamines  dixerit  Graecus  homo, 
ambigo.  4.    Amsegetes]   cf.   supra  p.  15.   v.   amtermini.      Simile   est 

voc.,  quod  unus  Placidus  babet  apud  Maium  p.  433.:  Aruscdentcs, 
circumsedentes ;  nam  apparct  scribendum  esse:  Amsedentes.  Illud  vero 
amsegetes,  Pitbocus  et  Gotbofrcdus  conieccrunt,  eiusdem  legis  in  XII  labb. 
pattern  fuisse,  quam  Cicero  prò  Caecina  19.  tangit.  Cuius  verba  infra 
e  resto  Qu.  XVI,  22.  p.  193,  14.  v.  viac  ,  demonstrabimus  ,  fuisse  bacc 
Icrc  :  .  .  .  vias  muniunlo ,  donicum  lapides  escimi  :  m  munierinl,  qua 
volct,    iumcnta  agito.  5.  Amites]   Glossarium   Labb.:    aruXixiq  et 

Klinutol    xuAu/iot.  6.   quos  nunc  appendices]  melius  Nonius    p.   42, 


7.  M.  7.  Ablegmina]  boni  codd.  Lind.  Albegmina  vg.  Isidori 
Glossac  :  Ablegmina  partes  extorum ,  quae  prosegmina  dicuntur.  Cf. 
Festus    Qu.  XI,  3.    p.  35,  25.  v.  porriciani,    et    Paulus    p.  59.  v.   exta. 

8.  Ambulacro]  antiquius  vocabulum ,  postea  repctitum.  Cf.  Glossaria 
Labbacana  et  Placidus  p.  434.  Mai.  9.  Amian]  boni  codd.  Lino. 
nmi'rt  vg.  Etiam  in  Varronc  de  L.  L.  VII.  §.  47.  amian  e  cod.  Fioren- 
tino restituendum  erat;  nam  in  stime  rete  alius  piscis  noincn  latct. 
Quanquam  ab  aliis  amia  dicitar,  ut  a  Plinio  IX,  15,  19.  §.45.  Hesy- 
cbio v.  Sfua.  Ilacc  in  ed.  vct.  et  Aid.  ante  Ambulacra  invenio.  11. 
antiqui]  a  sapicndo  addilur  vg.  et  a  Lind.,  sed  om.  boni  codd.,  nisi  quod 
Gu.,  qui  bunc  arliculum  bis  ponit,  boc  loco  et  post  v.  apud,  altero  loco 
«  sapicndo  babet.  Sed  est  ca  manifesta  intcrpolatio  ,  cum  esempla  ad- 
ducla  non  co  spectent,  ut  adsiperc  a  sapicndo  dici  poluisse  oslcndant, 
—  quciu  in  lineili  sexecnta  alia  excmpla  rectius  adbibcri  potcrant :,  — 
sed  ut  vocalcm  ae  in  *  mutari  in  componcndis  vocabulis  ,  demonstrclur. 
Dai:.  ,  qui  id  intcllexit,  a  saepiendo  corrigere  volcbat.  Idem  consiptum 
e  Paulo  p.47.  49.  comparat.  Quae  Scal.  et  Urs.  contulcrunt,  consipcrc, 
desiperc,  resipere,  a  Festi  sentenlia  aliena  sunt.  ab  qu.]  boni  codd. 
Li>n.  a  qu.  vg.  12.  Admissivae]  conlrariae  sunt  arculis,  de  quibus 
Paulus  p.  14.  13.  ludendo]  coni.  Scal.  aHiieitrfo  boni  codd.  ad- 
ludendo  vg.  Liwd.  14.  Addubanum  dubium]  boni  codd.,  a  quibus 
in  tali  caussa  non  discedendum  est.  Addubanum  a  quodam  antiquo 
nomine  dubus  desccndit ,  unde  verbum  dubare ,  de  quo  Paulus  p.  51. 
Quae  in  Mussano  Labbaci  leguntur  Adubitnus,  ùdovuq ,  nescio,  quoinodo 
bue  reltulerim.  Ad  dubicnum ,  ad  dubium  coni.  Scal.  Abnobanus 
Danubius  coni.  Dac,  quod  vg.  prò  voc.  dubium  legebatur  Danubiani.  Ad 
dubenum,  ad  dominum  corr.  GoTn.  collato  Paulo  p.  51.  v.  dubenus,  cumque 
in  commentariis  ita  sequitur  Liud.,  ut:  Ad  dubanum  dominum  legi  iubeat. 


22 


PAIJLI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LEB.  POMP.  FESTI 


(18) 


Adulte r  et  adultera  dicuntur,  quod  et  ille  ad  alteram  et  Laec  ad  alterum  se  conferunt. 

Aquilus  color  est  fuscus  et  subnigcr,  a  quo  aquila  dieta  esse  videtur,  quamvis  eam  ab  acute  volando  diclain  volunt. 
Aqnilus    autem    color  ab   aqua  est   nominatus.      Nani    quum    antiqui  duos   oninino   naturales  nosscnt,    ìd  est  album 
et   nigrum,    intcrvenerit   autem    is    quoque,    qui  ita   neutri    similis  est,    ut  tamen   ab   utroque    proprietatem   traliat, 
5  potissimum  ab  aqua  cum  denominarunt ,    cuius  inccrtus  est  color. 

(19)  Aquilo   ventus  a  vebementissimo  volatu  ad    instar  aquilae  appellatur. 
Anquirere   est   circum   quaerere. 

An  dr  on  locus  domicilìi  appellatur  angustior  longitudine,    in  quo  viri  plurimi  morabanlur,    ut  gynaeccum    a  mulicribus. 
Apud   et    penes    in    boc    differunt ,    quod   alterum    personam   cum   loco    slgnificat,    alterum    personam    et    dominami    ac 
10  potestatem ,    quod  trabitur   a  penitus. 

Anxur  vocabatur,    quae  nunc  Terracina  dicitur  Vulscae  gcntis,    sicut  alt  Ennius  :    "Vulsculus  perdidit  Anxur.  ' 
Aquarioli   dicebantur  mulierum   impudicarum   sordidi  asscculae. 
Aquipenser    genus   piscis. 
Apellinem   antiqui  dicebant  prò  Apollincm. 
15  Aperta   idem  Apollo   vocabatur,    quia  patente  cortina  responsa  ab  co  dentur. 
Abditivi    abortivi. 

Ape   apud   antiquos  dicebatur   proli ibe ,    compcsce. 
Apua   genus   minimi  pisciculi. 
Abs  praepositio    a  Graeco   deducitur.     Signiflcal  autem  rctractationem  in  parlem  postcriorem. 


1.  quod]  M.    quiaGv.  yg.  Lixd.  ?.  Aquilus]   Glossarium  ap. 

Steph.  :  Aquilum,  ftiXav ,  fó?  Aovy.ikhoq ,  ex  Testo,  pillo.  Varronis  e 
Cosmotoryne  versus,  quos  adducit  Scal.  propter  voce.  /luciti  tu/tiilo,  sunt 
apud  Nonium  p.  503,  30.   M.   v.   lavil.  6.   Aquilo]  recte  moniluiu 

est,  idem  esse  vocabuluni  Graccuin  dy.ttìùe,  ò  poij(iù?,  ut  explicat  llcsycbius. 
7.     quaerere]    quirere    Gu. ,    minus    aple.  8.  Andron]    liunc  Dac 

putat  dicluin  esse  Gracco  vocaliuli  significati! ,  ut  apud  llesychiuin  :  <U- 
Óqìuìv'  o  fiiyuq  oì/.oq.  Àt  sic  absurda  csset  grammatici  inlerprclatio  ;  nam 
Laec  domus  pars  non  angustior,  sed  latior  crat  cetcris  omnibus.  Scd  v. 
\itruv.  VI,  10.:  Inter  liacc  aulem  pcrishjlia  et  hospitalia  ilinera  sunt, 
quae  mesaulae  dicuntur,  quod  intcr  duns  aulas  inedia  sunt  intcrposila  . 
nostri  autem  eas  andronas  appellata.  Sed  hoc  valde  est  mirandum, 
ncc  enim  graece  nec  latine  potcst  id  convenire,  dacci  enim  tìróinùi-ti; 
appcllant  oecos ,  ubi  convivia  virilia  solent  esse,  quod  co  viulieres  non 
accedant.  viri  plurimi]    sciliect    adeuntcs ,    abeuulcsvc,    cives    et 

bospites.     plurimum  Lino,   ex  uno  cod.   Berolinensi.  9.  Apud]  cf. 

IVonius  p.  68.   522.  v.  apud.  11.   Anxur]   Quod  Scal.  pl.uel  A.xur, 

in  quo  n  litera  a-  obliteratum  est,  ut  alias  per  lit.  s  cxpeLi  soli  t  ,  non 
est  in  codd.  Terracina]  M.  ut  vg.     Tarracina  celi,  libri  Likd.     Illa 

forma  praestabilior  esse  videtur.  f'uhcac]  boni  codd.     ì'olscac  >g. 

Lind.  Illud  scribendi  praeceptis ,  quae  Feslus  sccutus  est,  cflnvenit, 
V.  Pkaef.  IV,  3.  Ennius]  Annui.  IV,  25.  apud  Merulain.  f'uiseu- 


lus]  F'oheus  enrr.  Merlila,  male.  A  .  de  bac  Itali,  -ornili  noni  in  u  in  forma 
jNiebubr.    11.    11.    T.    1.'  p.  69.    ed.    KC  •-'•     Aquari-li      ii.ial.ulo 

utunlur  Appiileins    et  Tertulliano*.  13.   AquipciiM-rj    aliis   aripensrr 

diclus,  iodi-in  modo,  quo  aijuipe<  in  acipcs  mutatimi  c>t  (▼«  p.  '.'.  \. 
nriipcdiush  >am  acipciisrrcm  ab  «cu  ci  peMia  .  iti  cai  perna  .  dirluni 
eese,  bine  obs.r\a\it  Salina-.  L\i  re.  Plin.  ]>.'.'  il.  eoi.  ".'.  a..  ni-i  i|iiod 
penna  rectius  cri.sta ,  qnani  ro-triini  pi-eis  diri  videtur.  Certe  (iraccuin 
ctMSgOMfi  e  J. alino  ,  non  Latino*  acipcnscr  e  Craceo  dueluin  i  >t  .  ip-o 
Albenaeo   Ali.    p,  '-".li.    f.    tote.  14-   Apellinem]    liane    nomili: 

inani  Romani  a  Doriensibos  acoepi  rant.  A.lde  iis  .  quae  M.ultaire  de 
Craccae  linguac  dial.  p.  152  d.  et  -l'i.  a.  all'eri,  tituluni  >1.  „ar.  n>.  iu 
in   Corp.    Iiimt.    C-raee.    n.   1066.  1J-   Aperta    .   .   .    dentur     Satiu» 

tiil.   noinen   boe   in   cuiidiin   cniMiui   reli-rre.   de  quo   ilielum   est   ad   | 
cedo  p.  7.      Sed  ab   eo   porta,    ciiìik   >er-us   ad   Herenn.   li  lau- 

dantur,  baie  barbara  Craeeariiin  inclini  dcfonualio  aliena  est.  ac  piane 
accedo  Oi-ellii  imlicio.  lo.   Abilititi  abortiti     .-ine    c\t  inpio.  1<. 

Ape]  Clossarimn  Labi).  :  ape,  xo'tÀvoor .  et  inleriiis  :  apri  thooojtì,  quae 
sigiiilicationt-s    nullo  arlilieio    ab  apicn.l.'      -  duci    po--unt. 

18,   Apua',    (ii.uee   Ù^Ùb,  W.   deduci  tur]   .  l  .   qniul   >,..    il   a    1-im>. 

quoque    adiieitur.    abest   a     codd.  :     quapn>pi>r    ipMim    l'auliuu    eam    parli 
iiilain   omisi-M-   puto,    ut   Craei  a   el)iua   saepius   omi>it  .    quauquam   nulla 
alia  nisi  baie  >o\  siguiC  potisi. 


(19)  DE  SIGNIFICATONE  VERBORUM.     LIBER  I.  23 

Àp  oli  i  narcs   ludos,   hoc  est  in  lauJcm  Apollinis ,  populus  laurcatus  spectabat,  stipe  data  prò  cuiusque  copia.  »    W.  zr,l1-. 

Apiculum    fìlum,    quo  flamine»  velatimi  apiccm    gerunt.  . 

Abacti   magistratus    dicebantur,    qui   coacti   deposucrant    impcrium. 

Agere  modo  significat  ante  se  pellere ,   id  est  minare.     Virgilius:    "Et  potimi  pastas  age."     Modo  significa  t  iurgari ,   ut 

dicimus  :    agit  cum  co  furti  5     modo   repcnderc,    ut  cum  dicimus  :    gratias  ago  5    modo  verbis    indicare,   ut  cimi  dici-  5 

mus  :    causain    ago  5    quin  ctiam  si  accessit    gestus  et  vultus  quidam  decor,    ut  cimi  scenici  agere  dicuntur. 
Abgregare    est  ab  grege  ducere:    adgregare  ad  gregem  ducere:    segregare   ex  pluribus  gregibus  parles  seducerc,  (20) 

nude    et   egregius    dicitur   e   grege    lcctus.      Quorum  verborum  frcqiiens  usus  non  mirimi  si  ex  pecoribus   pendet, 

quuiii  apud  antiquos  opcs  et  patrimonia  ex  bis  praccipue  conslitcrint,  ut  adbuc  ctiam  pccunias  et  pcculia  dicimus. 
Acetare    dicebant,   quod  nuuc  dicimus  agitare.  10 

Autunni  uni  quidam  dietimi  existimant,   quod    tunc  maxime  augeantur  boniinuin  opcs,    coactis   agrorum  fructibus. 
Agedura  signiCcat  age  modo.     Est  cniui  adbortantis  senno. 
Aulas   antiqui  dicebant,    quas  nos  dicimus  ollas ,    quia  nullani  littcrain  geminabant.      Itaquc   aulicocia    exta,    quac   in 

ollis  coquebantur,    dicebant,   id  est  clixa. 
Avidus    a    non  \idcndo  propter   nimiam  cupiditatem  appellatili-;    sicut   amens,    qui  mcnteni  suam  non  babet.  15 

Aurei  iam  i'amiliam  ex  Sabinis  oriundam  a   Sole  dietam  putant,    quod  ci  publicc  a  populo  Romano  datus  sit  locus  ,    in 

quo  sacra  beerei  Soli,  qui  ex  boc  Aliseli  dicebantur,  ut  Valesii,  Papisii  prò  co,  quod  est  Valerli,  Papirii. 
.Veni  il  iam  gcntem  appcllatam  dicunt  a  31amerco ,    Pjtbagorae  pbilosopbi  lìlio,    cui  propter  unicani  bumanitatem  cogno- 

men   fuerit  Acmylos  \     Alii,  quod  ab  Ascanio  desccndat,    qui  duos  babucrit  filios,   Iulium  et  Aemylon. 

1.    Apollinares   ludos]  de    hls  v.  Varron.  de  L.   L.  VI.   §.  19.    cum  in  quihus  Giacca  lingua  ;  habet,  ut  in  fuet  et  omnibus  tcrtiis  verborum 

annot.                2.   Apiculum  /Uum]  de   codem  Paulus  p.  00.   v.   ilainen;    de  persouis,  in  navcbos,  in  cndo.      Itaque  ex  voc.  acetare  intelligitur,   ctiam 

apice  idem  p.  10.      INiliil  crat,  cur  Scai.   corriere t  :    (/no  jlamines  velali  frequenlalivoruui  formam  olim  fuisse   etare,  piane  ut  apud  Graecos  iduv. 

apiccm  regerunt.     Nani  hoc  pilei  insigne  lanco  quodaiu   filo,  quale  Grae-  11.   Autumnum]  Auclumuum  Fcstuin  scripsissc  verisimile  est,    quae  nie- 

corum  orift/iUTU  crani,  involvi ,   nono   ìuirabilur.                3.  Abacli]  Glos-  lior  est  consuctudo   et   origini  voc.  expositac   aptior.                     13.   nidlam 

nariuni  Labb.  :    abacti,    ùxoioùivra.                     i.   minare]  Loc  voc.   iiilimac  lillcram  geminabant]   v.  annot.   ad  p.  0.    v.    anus.                aulicocia]  aulico- 

cssc    Lalinilatis ,      frequens    apud     Hicrouymum    et    in    legibus    harbaris,  otirt  vg.  :    illud  codd.  ,    n.im  quod  Dac.   tradit ,    in    libris  mss.   esse  auli- 

unde  in    linguis   e  Komana   orlis    prodiit   menare,    mener ,    observavcruul  codia,   ucscio  unde  hauscrit.      Servavi  cum  Liisd.  codd.  scripturam,   cum 

A.  Alg.  et   Gom.   ad  v.   agasoncs  p.  21.                Firgilius]   Eclog.   IX,  21.  aulicocia  prò  aulico (juia  dici  potuerit.      CI",  annot.  ad  v.  aquipenser  p.  19. 

age]  post  boc  voc.,   quod   vg.   et  a   Li>d.   quoque  addilur,     Tityrc ,    ohi.  lo.    a  non    videndo]    reclius    idem    p.  13.   v.   avere.                     10.    a  Sole]    , 

boni  codd.:    videtur    id    voc.   ex    ipso  Virgilio    a    librariis    additum  esse.  Varrò  de   L.   L.   V.   §.  08.:  Sol,    vel  auod  ila  Sabini  ....      Sed  potest 

0.  scenici  agere]   cf.   dieta  superius   p.  15.                7.   ab  grege]  M.,   ut  vg.  Sabiuum  Solis  noincn  propius  ad   lorinain  Auseliorum  nominis  accessisse. 

a  grege  Luw.    e   Gu.                  8.   egregius]    cf.   Paulus  p.  00.   v.   exgrcgiae.  17.  sacra  faccrcl]  sacrificarci  M.      sacra  faccrent  vg.                Aliseli]  boni 

9.  ut]  uude  corr.  Bombili.  Varr.  lieti.  II,  12.  p.  283.  ,  ut  rei'crl  Lind.,  codd.,  ex  eo  more,  de  quo  dictum  est  in  Praef.  IV,  3.  Ausdii  vg. 
quo  non  opus  esl.  \).  pcculia]  cf.  lYstus  Qu.  XII,  17.  p.  57,  lì.  \.  Sabinos  anliquum  S  intra  duas  vocales  rctinuissc  ,  nec ,  sicut  Romani 
pcculium.  Qu.  X,  29.  p.  180,  10.  el  Qu.  XII,  5.  p.  45,  13.  v.  peeula-  fecerunt,  mutasse  in  K,  ctiam  alia  excmpla  liabemus  :  Volcsus ,  ausmn, 
tus.  De  eadein  pccuniae  sigiiilicalioue  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  92.  95.  fascila.  18.  a  Mamerco]  nempe  Marnerei  stirps  Acmiliorum  crant. 
Plin.    N.   II.   XXXIII,   3.      Colum.lla  VI.    Praef. ,     ne    plurcs    ad>occm.  li  cum    a  Sabinis    Nmnae    deseendere    credercntur  (v.   Plutarch.  Num.  8. 

10.  Acelarc]  Acitare  legenduin  pulat  Gotu.  ,  sed  non  bollini  C.  prò  G.  21.),  ae  IVuma  cum  Pythagora  lamiliariler  vixisse  ferie  tur  :  facile  intelh- 
ponere  antiqui  moris  crat  (v.  Paulus  p.  30.  v.  colgo,  p.  32.  v.  cerroues,  gilur,  quac  buius  fabellae  origo  fuerit.  19.  Aemylos]  scripsit  de 
p.  39.  v.  cuturnium,  p.  42.  vv.  clucidatuin  et  Ccrmalus ,  p.  43.  v.  clu-  coniectura  Li.™.  ,  quod  Graecum  ulfu'log  significatur.  Aenulos  vg. 
mae  ,  et  cf.   ctiam  p.  39.   v.  culliola,  et  p.  il.   craceules  cum  annotatis):  Aemylon]   M.     Aemilon  vg. 

srd  eliani  E.  in  uiultis  vocabulis  anliquius  crat  quaiu  I.,   potissimuiu   in  iis, 


24 


PAUL!  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(20) 


Acrumnulas  Plautus  refert  furcillas,   qnibus  religatas  sarcinas   viatores  gerebant.      Quarum  usnm   quia  Gaius  Marius 
rcttulit ,    Muli  Mariani  postca  appcllabantur.     Itaquc  acrumnae  labores  oncrosos  significant  5    sive  a  Graeco  sermone 
deducuntur.     Nani  a'iqeiv  Graece,    Latine  tollere  dicitur. 
Acmidum   tunùdum. 
5  Aequidiale  apud  antiquos  dietnm  est,  quod  nunc  dicimus  aequinoctiale ,  quia  nox  dici  potius,  quam  dics  noeti  annn- 
mcrari  debet.     Gracci  quoque  in  boc  consentiunt,    ìo^/kqIuv,   id  est  aequidiale,    dicentes. 
(21)' Aeruscar  e  aera   undique ,   id  est  pccunias  colligcre. 

Aequilavium    significat   ex  toto  dimidium,    dictuin  a  lavationc  lanac  ,    quae  dicitur  aequilavio  redirc,   quum  dimidium 
decidit  sordibus. 
10  Acgeura   mare  appellatur,   quod   crebrae   in  co  sint   insulac  ,   ut  procul  aspicientibus  specics  caprarum  videantur:,    sive 
quod  in  eo  Aegc,  Amazonum  regina,  perierit  5    sive  quod  *co  Aegeus  pater  Tliesei  se  praecipitavcrit. 
Aestìmata  poena  ab  antiquis  ab  aere  dieta  est,  qui  eam  aestimaverunt  acre,   ovem  decussis,  bovem  centussis,  boc  est 

decem  vcl  centum  assibus. 
Aluci  natio  erratio. 
15  Adi  gas   dare  cogas. 

Acics,   acumcn ,    acus   et  acucre   dicuntur   ab    uxóvi],    quam  Latine  dicimus  cotem. 
Auxilla   olla   parvula. 

Amputata,    id  est  circumputata ,  dicuntur  ab  eo,   quod  antiqui   putum   prò   puro    dicebant,   unde  deducuntur   pudor 
et  pudicus. 
20  Appia  yia  et  aqua  ab  Appio  Claudio  est  appellata. 


1.  Plautus]   in   ine.  fabula,  v.  Plauti    fragni,  ine.  ap.  Botliiura  n.  1. 
2.   rettulìi]  ed.  vet.  vg.     retulit  Lind.  Muli  Mariani]  de  bis  iterum 

Qu.  Vili,  29.  p.  171,  28.  «  Gracco  eie.]  Fcsti  niens  fuissc  ca  videlur, 

quae  reccntium  multorum  ctymologorum,  ut  ipsas  illas  furcillas  a  verbo 
aìlgiiv  acrumnas  dictas  esse  slatuerct,  quasi  aluoftivac.  4.  Acmidum] 

Glossarium  Labb.  :  Aemidus  7tt<pvat?fi:ivo$.  Glossac  Isidori  :  Aemidus  tu- 
midus,  inflatus.    Excmpla  in  scriptoribus  non  repcrta  sunt.  5.  Aequi- 

diale] ctiam  in  Glossario   Labb.  laijftcQwóv  explicatur.  nox  diei  po- 

tius eie.]  diligentius  de  ca  quacstionc  Gcllius  N.  A.  III,  ?.,  ac  multa  de 
corum  opinionibus,  qui  diem  a  nocte  duci  cxislimabant,  ad  Taciti  Gcrin. 
11.   congesta  sunt.  6.    ìwjutqtav]  vg.      isimcrian  Gu.     simcrian  M. 

7.  Acruscare]  Glossarium  Labb. :  acsculator  ;£aAxo/óyo?,  et:  acseulor  y_u\- 
y.oXoyu,  quae  forma  analogiac  non  minus  convenit.  Placidus  in  Glossis 
p.  435.  Mai.  :  Aeruscans,  acs  minutimi.  Addc  modo  colli-gens,  et  intelliges, 
ctiam  baec  e  Festo  lluxissc.  8.  Aequilavium]  confcruntur  Isidori 

Glossae:  Acquilatium  aequatio.  Ibi  aequilavium  restituendum  est. 
10.  Aegeum  mare]  a  scopulis ,  qui  aeges  appellantur,  dici  imi  traditur 
etiam  a  Varrone  de  L.  L.  VII.  §.  22.  quod]  vg.     ut  codd.      quod  ita 

Lind.,  e  Lipsicnsi  cod.,  qui  ut  ita.  11.   Aegc,  Amazonum  regina] 

boc  solo  teste  nota.    Nomcn  ilta  ( raduni  codd.    Acgaea  vg.  co]  scripsi. 

eo  quia  M.     in  eo  cett.     Haec  fabula  notissima  est.  12.  Acslimata 


j,ocna]  cf.  Festus  Qu.  X,  20.  p.  181,  10.  v.  o>il.u<.  Qa.  X,  20.  f.  IH, 
18.  et  Qu.  XII,  5.  p.  45,  13.  v.  peculatus.  De  eadira  re  V»rro  de  L. 
L.  V.  §.  05.  Gellius  N.  A.  XI,  1.  Cf.  Dcnieirius  Pnalereach  ap.  IMu- 
tareb.   Solon.  23.  decussi*   .  .   centussis]   codd.  .  ut   vid.tur,    omnes, 

quod  reliqui  quanquam  ncgligrntissimc  scriptum,  decussi  .  .  renfussi  vg. 
li.  Alucinatio]  vg.  ,  ut  in  edd.  \ctt.  aìlucinatio  Litd.  ,  nescio  e  quo 
fonte.  Glossarla  Labbaei  allucinar  et  hallueinor  nanaplfnm  interprctan- 
tur.        Cf.    Gellius  XVI,    12,    3.      Fulgrnlius    v.   alucinari     I  H. 

15.  dare  cogas]  ad  rem  cogas  vrl  adire  cogas.  quod  ipsi  nisris  piai -<  t. 
corr.  Scal.  ,  comparalo  Glossari*  Labb.:  adegit ,  noocw^ojr.  liane 
tamen  glossam  ex  Festo  non  esse  pctitani  nianilV-tum  r>t.  Fotuiu 
scripsisse  pulaverim  :  adigas  iuriiurando,  iusiurandum  dare  cogas;  idque 
Paulum   cxccrpcndo   concupisse.  Il"'-    àxòrij]   vg.     acone  codd.  1«. 

Auxilla]  cum  ollam  par>  ulani  iiit.rprrt.tur  Paulu*  .  illud  cuui  prò  de- 
minutivo  voc.  aula  un  olla  sumpsisse  apparet.  A  crumtamou  aula  ita 
ex  auxilla  contractum  est.  ut  qualus .  ala.  mala,  palus .  talus ,  velimi, 
paulum  Contrada  sunt  e  voce.  quasillu>.  avilla.  maxilla  .  pa\illu*.  taiil- 
lus,  Texilluni,  pauxilluni:  quibus  infra,  ad  Fcslum  Qu.  X\  .  •>'-.  p.  I"». 
15.   v.    toles,   ctiam   lolcs   et   tolas   adiungemus.  Is     Amputai. 

Festus  v.   putum    Qu.  XI,   2.   p.  34,    16.  deducuntur]   ducu*t*r  M. 

20.    ub  Appio  Claudio]  censore  arni.  a.  a.  e.  141. 


(21) 


DE  SIGIVIFICATI01XE  VERBORUM.     UBER  I. 


23 


Arimi num   a   nomine   flaminis   propinqui   est  dictum. 

Animili  a    urbs  parvarum  opum  fuit  in  Apulia. 

Arca  diminutivnm  facit  arculam  et  arcellam ,   ut  a   porco  porculum  et  porcellum  ,   a  mamma  mammulam  et  mamillam. 

Ale b ria    bene   alentia. 

Agaso ucs  cquos  agentes  ,   id  est  minautes.  5 

Arcubii,    qui   excubabant  in  arce. 

Armillas    ex    auro,    quas   viri  militarcs  ab  inipcratoribus  donati  gerunt ,    dictas  esse  existimant,    quoti   antiqui   bumeros 

cum  brachi  is   armos  vocabant  5     unde  arma  ab  his  drpendentia  sunt  vocata. 
Abalicnatus    dici  tur,    quein  quis  a  se  removcrit.      Alienatus,    qui  alien  11$  est  factus. 
Asserere    inanimi,    est  admovere  :    quo  ea  quoque,    quac    in  tcrram  demiltuntur*,    seri  dicunlur;    unde  ctiam  sera  e  10 

appcllantur,    quia  forili u s  admotae  opponuntur  defixae  postihus,    quemadmodum  ea  ,    quac  terrac   inscruutur.  (**) 

A  rv  uni    dicimus  agrum   needum  satina. 
Apica   dicitur   ovis ,    quac   ventrem    glabrum  hahet. 

A  e  syllahain    antiqui  Graeca   consuetudine  per  ai  scrihebant,    ut   a  11  lai,   Musai. 

Auccta   saepc   aucta.  15 

Abercet    prohibet*. 
Advosem,    adversarium ,    bostem. 
"Axc    agglomerati   universi   stantes",    id  est  cobortibus  aut  legionibus. 


1.  flutninis]  ctiam  Straltoni  et  Plinio  noti.  2.  Animala]  boni 

codd.  Aminula  vg.:  sed  illud  Li\d.  praefert  propter  Pbilargyr.  in  A  ir- 
gil.  G.  II,  134.  Hic  tamen  quae  de  versu  Plauti  Mil.  glor.  Ili,  1,  53., 
e  corruptissima  lectione  ducta  sunt,  ac  nihil  inde  proficitur.  Animulae 
oppidi  nomen  apud  Plautum  restilucnduiu  esse  ,  vidit  Scioppius  ,  coniir- 
mavitque   Lird.  3.   Arca   .   .    arcellam]    Glossarium   Labb.  :   Arca  et 

arcela  (ser.  arcella)  xifìmròc,  owoòq  ctc.  4.   Alebria]  ab   alcndo,  ut 

Mulciber  a  mulcendo,  uber  ab  uvendo.  Glossarium  Labb.:  Alcrius 
(Alebrius  Scal.)  frrpopoc,  d-yt/ifioc  (&qixtÒc.  Scal.  &gii(ii/*oq  Salmas.), 
rgogm't;.      Isidori  Glossae  :   Alebra,   bona  quibus  alimiir.  5.   minan- 

tes]  cf.   supra  p.  19.  v.  agerc  ,    cum  annoi.  6.   Arcubii]  Lino,   e 

bonis  codd.  arcubiae  vg.  Glossae  Isidori  :  Arcubius,  qui  cubai  in  arce. 
Arcubii  prò  arcicubiis  dici  poterant,  ut  stipendium  prò  stipipcndio  et 
sìin il i a .  8.   armos]  cf.   p,  2.   v.   armillum.  9.    Abalienatus  .  . 

alienatus;]  obscurum  ,  quod  discrimen  Fcstus  inter  baec  verba  fecerit. 
Glossarla  Labb.    utrumque  interprelantur  un  al  fata*»,    ìxTtotòi.  10. 

Asserere  m animi]  codd.  Adserere  manti  vg.  manti  omittendum  censct  Uas. 
At  dictum  esse  a  Romanis  asserere  alicui  manum,  intelligitur  comparati» 
verbis  Festi  Qu.  XV,  1G.  p.  148,  24.  v.  sertorem.  Ac  video  nunc,  etiam 
apud  Varronem  de  L.  L.  VI.  §.  64.  librorum  manuscriptorum  lectionem 
adserere  manum ,  non  fuisse  movendam.  Utrumque  enim  eodem  iure 
dicipoterat:   asserere  manum  alicui,  et:  asserere  aliquem  manu.  ouo] 

Li.vd.  e  codd.      quod  vg.     Illud    est    idem  quod    unde,    vel  quo  fit ,    ut. 


in  terr«m]  in  terra  Litid.  e  solo  Gii.  ,  non  apio  id  defendens  exemplo. 
demitluntur]   corr.   Scal.   Ubs.      dimittuntur  codd.  serae]  cf.  Feslus 

Qu.XIII,  19.   p.  91,  30.    v.  rescrari.  11.  i»weru»<*r]   inserunt  Liud. 

ex  uno  Gc.  12.  Arvum]  eodem  modo  detinit  Varrò  de  R.  R.  1,29. 

13.  Apica]  ctiam  baec  concinunt  cum  Varrone  de  R.  R.  II,  2.,  et  Pli- 
nio N.  H.  Vili,  48,  75.  §.  198.  14.  scribebant]  igitur  Verrius  ai 
et  ac  scribendi  tantum  rationc  ,  non  pronunciandi  distiuxisse  videtur, 
similitcr  ac  IVigidius  apud  Gellium  N.  A.  XIII,  25.  15.  Auceta]  vg. 
avuta  boui  codd.  Itaquc  illud  admodum  inccrtum  est,  quanquam  e  prò 
g  antiqua  ratione  scribendi,  et  e  introductum  analogia  voc.  acetarc 
p.  20.  tueri  possis.  Eandcm  rationem  intcr  se  babent  Latina  auceta  et 
aucta,  ac  Graeca  ùfiutfiuxiTog  et  ftuifiaxru<;.  16.  Abercet]  boni  codd. 
Abarcet  vg.,  ut  supra  p.14.  Nibil  vetat,  quominus  utramque  voc.  formam 
a  Festo  admissam  statuamus.  prohibet]  vg.  Lino,  prohibetur  codd. 
17.  Advosem]  "Fortasse  legendum  advorsem  vel  adverscm."  Goth.  At  r 
ante  s  elidi  potcrat ,  ut  in  prosus  et  rosus ,  quae  facta  sunt  e  plcniori- 
bus  formis  prorsus  et  rorsus.  Glossarium  Labb.  :  advores  ìvuvxiot,  quod 
advorcs  quin  ex  boc  advoses  corruptum  sit,  non  dubito.  Etenim  ut  ab 
origine  VEH  nomen  vectis  factum  est,  ita  a  VORT  ducitur  ADVORT- 
TIS  ;  geminum  autem  T  in  vocabulis  derivandis  apud  Latinos  in  S  mu- 
talur;  bine  ortum  est  advorsis ,  advosis.  18.  Axe]  Axes  vel  Axei 
coni.  Scal.  agglomerati  universi]  baec  voce.  Vg.  et  a  Lihd.  quo- 
que  commute   distinguuntur ,    quod    sustuli ,    quoniam   explicatio  a  verbis 

D 


26 


PA.ULI  D1AC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(22) 


Aerum a"    utensilia  ampliora. 
Afvolunt*   avolant. 
Astasint*    steterint *. 

"Am  baxioque*    circumeuntes",    catervatim. 
5  Apor    apud. 
Amo  si  o    annuo. 

Antiqui!  in   vetcres   ctiam   prò   omnia -J*  posuere. 
Aestimias   aestimationes. 
Abisse   prò  adisse  dicebant. 
10  Abambulantes    absccdcntes. 

Aqnilius  praenomen  ab  aquilo  colore,    id  est  nigro ,    est  diclino. 
Antiquarc  est    in  morem    pristini) in  reducere. 
'Attinge    prò    attingala    posuere. 


demum  id  est  incipit.      Itaque    hacc    omnia  e    scriptorc  quodam  ,    puto  e 

poeta   tragico ,    ducta    sunt ,    qui    ca   versu    quadrato    sic    potuit    compre- 

Lcndere  :  ,  , 

Axe  agglomerati  universi  stdntcs  —  o  —  o       — 

Axem  militare  esse  vocabulum ,  quod  gcnus  acici  significct ,  alii  vidc- 
runt:  similiter  Virgilius  Aen.  Xlt,  458.:  densi  cuneis  se  gitisene  coaclis 
ag  glomerant. 

1.  Aeruma]  scripsi.  Aerum  aerum  autensilia  M.,  quod  orlimi  esse 
cxistimo  e  dittographia  :  Aeruma ,  eruma,  utensilia.  Il  ine  nata  leclio 
vg.  Acrumaeruma.  Aerumina  vcl  Ai-ramina  coni.  Scal.  ,  et  hoc  aite- 
rum  magis  probat ,  cui  iudicio  subscripsit  Lino.  Idem  (amen  in  com- 
mentariis  legendum  censet:  Aeramentum,  a,  utensilia,  boc  est  aera- 
mentum ,  aeramenta  etc.  :  cuius  consuctudinis  in  scribendo  a  Fcsto  Pau- 
love  usurpatae  nullum  affert  cxcmplum.  Maxime  mirifica  sunt,  quac 
Goth.  proposuit:  Macraerumina  vcl  Macraerumenta  ,  quac  esse  vult  in 
vasis  aeneis  maiora.  Aeruma  sive  Ai-rima  simplicilcr  abcna  signilicat. 
2.  Afvolunt]  Aevolunt  Gc.  Aevolum  M.  Avolant  vg.  l,t\n.  ,  qui  in 
commcntariis  etiam  arvolant  proponit.  Ego  a  vestigiis  codd.  quam  mi- 
nimo intervallo  discessi,  ac  posui,  ab,  quod  ante  t  in  f  mutatur  in  SC. 
de  Tiburtibus  apud  Gruterum  p.  499,  12.  (Orcll.  Inscr.  Lat.  coli.  3114.) 
af  vobis ,  ctiain  in  componendis  vocabulis  sic  mutari  potuissc  ,  et  vcr- 
bum  volare  ,  ut  plurima  Latina ,  ab  antiquiori  forma  tcrtiae  coniugatio- 
nis  profectum  esse.  avolant]  Gu.  2.   et  M.  ,  ut  videtur.      evolant 

vg.     advolant  Linb.  e    deterioribus    codd.  3.  Astasint]  Astasent 

boni  codd.  Adstassent  vg.  Astassint  coni.  Scal.  et  reccpit  Lini»,  S 
non  geminasse  antiquiorcs  ,  satis  no  Inni  est:  et  cf.  in  su  in  Paulum  p.  G. 
v.   anus    cum    annot.  steterint]  corr.  Sevi,     staluerunt  vg. ,    non 

steterunt ,  ut  Lind.  refert.  Fateor  tamen ,  banc  glossam  inccrtissimam 
esse.  4.  Ambaxioque  circumeuntes]  M. ,    nisi    quod    Lic    non    gue 

babet  sed  quae,  quod  mutavi.     Ambiaxio  gui  Gv.,  ut  videtur.     Ambaxi, 


gui  circumeunt  et  coni.  Scal.,  quem  sequitur  Li>d.  Mihi  persuasi,  etiam 
boc  loco  non  dislingucndum  esse  Ambaxi,  gui,  sed  ila  interpungendum. 
ut  solum  voc.  catervatim  explicando  adii  ■  (uni  .-il,  ea  autem.  quae  prae- 
cedunt  voce,  e  poeta  tragico  pelila  eaae  >idcanlur,  nisi  Muimcnter  fal- 
lor,  codem  ,  ex  quo  i Ila  :  Axc  agglomerati  etc.  ducta  crani.  Amba- 
xium  ab  amb  -agendo  ductuiii    esi.  5.  Apor]  apo  nu^à   e  Glossario 

comparat  Scal.:  sed  apud  Labbacum  in  Strpliano  Londin.  p.  109.  legi- 
tur  :    Ape  tiuqu.  C.  Amosio   annuo]   glossa   olisi -uri-sima.    Si  «l.  con- 

lulit  :  Annos,  annua  jo/.i»i;,  ut  legitur  in  diossano  Labb.  et  corr.  in 
Paulo:  annos,  annua.  Annos  autem  vult  dcDccli  in  genitivum  annoti*. 
unde   annolinus.  7.   Antiquum^   codd.      Anlicum  vg.  omnia] 

leclio  codd. ,    quae  in   Tg.   Batata   est  in   ianua.     Lia»,   e  cod.   Lipt 
assuinpsit   nobili ,    quod   non   minus   interpolatum    est.      Conili  io   apud    1  e- 
stum   fussic   ornine  prò   homine ,    et   grammaticuiu    id    Botane,    quod   apud 
antiquiorcs   ctiam   Lomines    antiqui   dicuntur ,    ut    eiies  antiqui   apud    Pa- 
cuvium.  8.   Aestimias'    Mnaliulum    alias    incognilum.      >am   quac 

Dac.  tanquam  e  XII  tabb.  all'eri,  Haciardus  lin\il.  Antimi*  legendum 
coni.  Lipsius  in  Epislol.  Qnaest.  III.  20.  Opp.  T.  1.  p.  Ivi.,  quod  in 
gnomaticis  scriptoribu-  taepinj  prò  aestimio  legitur.  Sed  plurale  fcnii- 
ninum  acstimiac  analogia  multorum  eiusdeui  formac  abstractorum  nomi- 
num  satis    defenditur.  aestimationes'    M.    ut    »g.      acstimationibus 

cett.   codd.  9.   Abisse]   etiam  tace  glossa,    ut   e   codd.   posila  est, 

obscurissiiua  est.  Abiissc  .  .  adiisse  vg.  Pro  adiisse  mg.  A.  Acg.  obiisst 
signo  addito  emendatae  lectionis  ).      Obiisse  prò  adiisse  coni.  D»i-.  11'. 

Abambulantes]  cf.    Paulus   p.   112.   v.    obanibulo.  11.   ;in:iioani) 

alibi  non  rcpertuin.  aquilo   colore'    ci".    Paulus  p.   1S.    ».   aquila». 

12.   Antiquare]   cf.  Nonius   p.7t>.  21.    Placidus   p  13.    .4 1  tinge] 

boni  codd.  Attinge»  corr.  Se  il.  ,  atque  ita  etiam  libruni  nis.  Labore 
nflirmat  Irs.,  quos  scculus  est  Limi,  .ittigem  coni.  Gora.,  idque  etiaai 
Limo,  praeferendum  putat.      (Juid   autem    tum    faciemus  Fe-to   (Ju.   XIII, 


(22) 


DE  SIGNIFICATIONE  VERBORUM.     LIBER  I. 


27 


Cv<u 


%„ 


/  *  1     ex 


faU 


V  T~C  "-C      fi    t~*   t~7 


Appellitavisse    appellasse. 

Alt^ras   ponebant  prò  eo ,   quod  est  adverbìnm  alias.      ^^  * 

Argutum   iri   in  discriracn   vocari. 

Aureas    dicebant  frenos  ,    quibus  equorum  aurcs   religantur. 

Ausis    audeas. 

Audacias    plurali  ter  Cato   dixit. 

A u  da x   diminutivum   facit  audacnlus. 

Arvocitat  saepe  advocat. 

Annaria   lex   dicebatur  ab  antiquis  ea ,    qua  fìniimlnr   anni   magistralus  capicndi. 

Aliorsnm   et  illorsum    sicut   introrsum  dixit  Cato. 

Abictaria   negotia  dicebantur,   quani  materia  ria  iu  *  nunc  dieimus,    vidclicct  ab  abictibus  coemendis. 

Alctudo   corporis   piiiguedo.N  - — ,,      f*+l-    j»  V""    <■■      **•     «*     lclu.v    fai*****    <?■%< 

Aeribus   pluralitcr  ab  aere,    id  est   aerameli to,    Cato   dixit. 

Addues    addidcris. 

Aristopboruni   ras,    in    quo  prandium   fertur,    ut  discus. 

Allicit  est  perducit  aliquem  in  rem,    dietimi  a  verbo  lacit,   id  est  decìpit.     Iliuc  desccndit   il  lì  cere  et  obi  e  e  tare, 

id  est  frustrantem  inducere. 
Abnutarc   saepe  abnuerc. 
Aliae*   rei  dixit  Plautus  prò  eo,  quod  est  ali*  rei. 


5    (23) 


10 


/f  •  ùi" 


i"  r 


16 


24.  p.  9G,  21.,  ubi  :  Ilecipie  ,  alt,  apud  Catonem ,  ut  alia  eiusmodi 
complura  ,  quid  Paulo  p.  55.  v.  dice,  et  item  Festo  Qu.  X,  17.  p.  180, 
28.  v.  ostcnde,  quod  ex  eodem  Catone  sumptum  esse,  infra  demonslra- 
bimus?  Lipsius  in  Varr.  Ledi.  Ili,  27.  Opp.  T.  I.  p.  63.  et  in  Antiq. 
Lectt.  V,  13.  p.  130.,  ubi  bane  futuri  forniam  ,  dicem  ,  faciem  ,  etiam 
Plauto  a  indicare  studet ,  ubique  apud  Festum  cxtrcuiam  syllabain  em 
restituì  iubet  ,  non  audaetcr ,  ut  ait,  sed  temerario  conatu.  IScmpe  ni 
finale,  cum  per  synaloephen  tutics  in  pronunciando  absumcretur  ,  apud 
antiquiores  Romanos  in  nonnullis  formis  cum  nominimi,  limi  etiam  ver- 
borum ,  piane  omini  solebat  :  quod  antiquissima  monimenta  testantur. 
Catoncm  autem  dicem  et  faciem ,  non  dietim  et  faciam,  scripsissc,  quod 
allii  mat  Quinctilianus ,  Inslit.  I,  7.,  non  refragatur  iis ,  quae  Vcrrius 
observavit. 

4.  Aureas]  v.  Paulus  p.  8.   v.  aureax ,  cum  annot.  5.  Ausis] 

in  Gi\  et  apud  Li>d.  post  Audacias  ponilur.  6i  Audacias]   ita   etiam 

Cicero    saepius ,    ut  Forccllinius    notat.  8.  Arvocitat]    cf.   p.  10. 

>•    arferia.  9.   Annaria]   alii   Las  leges ,    in  quibus  \  illia   est,    an- 

nales  dicunt.  10.   Cato]  nani  post  Catonem  et  eomicos  poetas  obso- 

levit  id  >oc.  ,  et  al»  inferiori*  aclalis  scriptoribus  postea  repetitum  est. 
11.  materiariam]  scripsi  cum  Lbs.,  intclligens  non  fabrieam  iuateriariam, 
sed  negoliatioiicm  :  sicut  matcriarius  et  negotians  dicitur  (in  titolo  apud 
Gorium  Etrur.  III.  p.  142.  Orell.  n.  4248.)  et  faber.  Etiam  Plautus 
Mil.  glor.   Ili,  3,  4G.  ,    quem    versum    Dac.    attulit ,    inateriarium    dicit, 


qui  ligna  ad  opus  faliris  faciendum  ut  adsint  curat.  materiam  codd. 
matcriationem  proponit  Scal.,  qui  etiam  supcrius  corr.  negotiatio,  quod 
Uas.  in  libro  ms.  se  inveuisse  teslatur.  mtileriaturam  coni.  Goni.  ,  ad- 
Tocato  Yilruvio  IV,  2.,  sed  bic  material  mani  dicit  1  ignorimi  structurain. 
12.   Alctudo]  cf.   supra  p.  21.    v.   alebria.  13.    id  est  aeramento] 

itaque  non  de  slipendiis ,  ut  Livius ,  sed  de  aerei»  Yasis  aera  posuit 
Cato.  li.    Addues]   codd.      Adduis  Lind.  ,    sed  ipse  id  improbat  in 

commentariis.  Kccte  ,  uam  in  bis  tenuibus  antiquissimi  sermonis  reli- 
quiis  sine  necessitate  ne  literam  quidem  mutare,  religioni  habuerim. 
Nota  sunt  duini,  finis,  duit ,  duint,  interduim,  adduìt ,  perduit,  eredititi 
sed  Plautus  babet  etiam  creduam  et  perduam:  atque  adduas  eodem  jure 
cum  addues  pcrmutari   potcrat,    quo   altingam  cum   attingerli.  15. 

Aristopkoruui  vas]  hoc  uno  teste  notum.  16.  rem]  rete  coni.  Dac, 

parum  apte.  lacit]  de  eodem  verbo  eadem  p.86.  et  p.87.  v.  lacit. 

Cf.  p.  85.  v.  lcnones.  liìicere]  cf.   Paulus  p.84.  v.  inlcx.     Ex  boc 

ipso  tamen  verbo  ,  si  coinparaveris  inlicium  vocare  ,    illices,  colliciae  et 
alia,  intelligitur ,    Festum  non  primam    stirpis  buius   vocabulorum  signi 
ficationem  posuisse.  17.  frustrantem]  de  subiecto  dicitur,    non  de 

obietto.  Itaque  non  opus  est,  ut  cum  Ubs.  corrigatur  :  frustrari  seu, 
81.  Abnulttre]  verbo  uti  Ennium  et  Plautum,  docet  Forcellinius.  19. 

Aliae  .  .  .  ali]  ali  et  deinde  aliae  legitur  in  codd.  :  quorum  ordinem 
laveria:  nam  ali  Festus  scripsit  prò  alti,  Aliae  .  .  .  alii  Linb.  li» 
Plauti   Milite  III,   1,  2(Hi.   legitur:   nullac  (al.   nulli)  aliae  rei. 

D* 


n 


28 


PAULI  MAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(25) 


A  f  f  a  b  r  u  in    fa  b  re  fa  cium . 

A  lini  odi    prò  alius  modi. 

Aeneo  lo,    quod  ex  aere  fit  dicimus. 

Acmi  1  uni   vas  ex  aere   parvum. 
5  Ad    exitam   aetatem   ad    ultimain   actatem. 

Amatio*   ab  amore  denominatum. 

Angina  m    vinariam    liaberc   die  un  tur,    qui  vino  sufTocantur. 

Adulterina   signa  dicuntur  alienis  anulis  facta. 

Ausculari    dicebant   antiqui   prò    osco  Lui,    quod  est  os  cum  ore  conferre. 
10  Arabico    olet,    idestex  odoribus  Arabicis. 

Adaxint    adegerint. 

Argus    oculcus,   Argus  nomen  est   boiuinis,    qui    fuisse   fìngilur  oculis    plenus. 

A  m  a  s  s  o    amavero. 
(24)  Amiculum    gcnus  est    vestimenti,    a  circumiectu  dictum. 
15  Auditavi   saepe  audivi. 

Allivescit,   livere    incipit,    hoc  est    li  vidimi  fieri. 

Atticissat  Attice  loquitur.      Flautus  :   "Non  atticissat,    sed  sicilissat"j    id  est  Siculc  loquitur. 

Atritas    atri    coloris. 

Aegypti'nos   Aethiopas.  v 

20  Advelitatio  iactatio  quaedam  verborum  figurata  ab  bastis  vclitaribus.     Yelites  dicuntur  expediti  milites  quasi  volante». 


1.  Affabrum]  Glossarla  Labb.  :   adfaber  tvTtj(V]jg.  2.  Alimodi] 

i.   e.   alii  modi.  3.  Aeneolo]    codd.   lcctioncm   servavi,    quanquam 

ea  non  satisfacit ,  cum  ignoretur,  quid  Paulus  in  Fcsto  legerit.  Aenco- 
lum  vg.   Lind.,  qui  Lipsiensi    cod.  hoc    tribuit.  4.  Aenulum]  Isa- 

dori  Glossae  :   Enulum,  caldarium.  5.  Ad  exitam  aetatem]  ut  pe- 

riculis  aditis  et  sexcenta  id  gcnus.  6.   Amatio]  vg.,  quo  voc.  Plau- 

tus  utitur.  Cf.  Nonius  p.  70,  30.  M.  Amutio  boni  codd.  Amasco 
coir.  Scal.  ,  quod  inchoativum  verbum  Diomcdcs  et  Isidorus  in  Glossis 
babent  :  sed  interprctatio,  quae  additur,  buie  verbo  non  convenit.  Amo- 
sio   Lind.  ,    voluit  Amasio.  7.  Anginam  vinariam]  lepida  dictio, 

quam  Scal.  recte  cum  Demosthenis  "QyvQÙyxj]  comparavi!.  Cf.  Nonius 
p.  35,  9.    v.   angina.  8.    Adulterina   signa]    apud    Ciccron.  prò 

Cluent.    14.  9.   Ausculari]    ausculum  olini   dictum    fuisse  ,    tcstalur 

Priscianus  I.  p.  562.  P.  Placidus  in  Glossis  p.  435.  Mai  :  Ausculatus, 
osculatus.  9.  10.  Glossas  Ausculari  et  Arabico  unus  trausponit  Gc.  et 
Limi.  10.     Arabice    olef]     glossa    ad    Plautum     spcctans ,     cuius 

versum  e  Cornicularia  affert  Diomcd.  I.  p.  378.  P.  :  facile  olent  aedes 
Arabice.     Bothc  Fragm.   Plauti  Cornicul.  1.  11.  Adaxint]  ctiam 

baec  ad  Plautum  pcrtinent,  qui  in  Ani u Invia  I,  1,  11.  :  Ulinam  me  divi 
adaxint  ad  suspcndium ,  quae  sub  codoni  v.  affert  Nonius  p.  75,  5.  M. 
12.  Argus  oculeus]  neque   haec    ex    alia    fabula,    quam  Plauti  Aulularia 


ducta  sunt,  ubi  III,  6,  19.  legitur:  Quo/  si  Argus  servet ,  qui  oculcus 
tolus  fuit.  Post  oculeus  coturnate,  non  puncto  distinxi,  ut  intelligeretur, 
inde   sequi  interpretamentum.  13.   Amasso]  Plautus  Ca>in.  A  ,  •»,  'l'I. 

14.   a   circumiectu]  cf.   Varrò   de   L.    L.  V.   §.   132.  15.    Auditavi] 

Audivitavi  mcliores  codd.:  sed  illud,  ut  a  Scal..  iani  in  cod.  Lip»ien»i 
et  Guclfcrbytano  altero   correo tum   est.  16.   Allivescit]   voc.    alibi 

nominili   repertum.  17.    Plautus]   Mcnaecbtn.    Prol.  12.  liciti*- 

sat]  apud  Plautum  legitur  sicilicissitat.  18.    Atritas]  codd.      Atrm- 

tas  vg.  atri  coloris]   ater  color  corr.   Scal.      Confirmat  eius   scbIcb- 

tiam  Glossarium  Labb.  :  Atritas,  ufi-arùrr^.  Voc  posuit  Plautus  in  Poe- 
nulo  V,  5,  12.  19.  Aegt/ptinos]  boc  voc.  aperte  ductuiu  est  ex 
iisdem  Plauti  versibus  :  Ita  rcplcbo  atritate,  atrior  multo  ut  siet.  Quam 
Aegyptii ,  aut  qui  cirtinam  ludis  per  Circuiti  ferunt.  Ibi  si  ex  Paulo 
Aegyptini  posueris  ,  nietrum  egregie  adiuvabitur.  Aegvptios  ibi  de  »i- 
gris  hominibus  dici,  cum  revera  subfusculi  cssont  .  rocte  obser^a^t 
Grammaticus.  In  scriptoribus  Graecis  .•/.";  i  1 1  .">  oc  non  obscrvatum  est. 
20.  Advelitatio]  alibi  non  reperitur.  De  veliUtione  t.  Paulus  infra  p 
Velites  .  .  .  quasi  volante*]  Dac.  errat ,  cum  contcndit  .  bare  nou  esse 
Festi,  sed  barbari,  ut  ait.  raeeiuatoris,  qui  non  meminorit.  alibi  Fostnm 
velites  velatos  dixisse.  Festus  enim  iiumju.iiu  velatos  et  velilo-,  prò  co- 
doni  militimi  genere  babuit.      V.   annoi,    ad  v.   adscripticii.   p.   13. 


(24) 


DE  SIGNIFICATONE  VERBORUM.     LIBER  I. 


29 


Aneto r   communis  crat   generis  apud  antiquos. 

Adnictat  saepe  et  leviter  oculo  annuit.     Naevius  in  Tarentilla  :  "Alii   adnutat,  alii  adnictat,   alium  amai,  alium  tenct." 

Atriplexum  berba,    quae  nunc  atriplex  dicitur. 

Adoptaticius   ex  adoptato  Alio  natus. 

Aleonem   alcatorem.     Naevius  :    "Pessimoruni  pessime  audax,   ganeo,  lustro,  alco." 

Aditici!  lu  in    parvum    aditimi. 

Atra  bilis  ab  atro,    id  est  animi  vitio,  dieta.     Est  euim  atrinn  nigrnin  ,    id  est  a  candore  remotum. 

Anctos*,    id  est  exeruciatos. 

Anatcm    inerbimi  ami nm  dicebant,    id  est  vctularum ,    sicnt    senili  ni    morbum    sellimi. 

Aitar ia    ab   altitudine  dieta  sunt,    quod  antiqui  diis  supcris  in  aedifìciis   a   terra  exaltatis  sacra    faciebant  ;    diis  tcrrcstri- 

bus  in  terra ,    diis  infcrnalibus  in  eflbssa  terra. 
Assa   dicebantur  cantus    tibiarum. 

Aves    ab  adventu  canini  dicunlur,    quod  inde  veniali t,  inule   quis  non  suspicctur. 
Agoluui   pastorale  baculuin  ,    quo  pecudes  aguntur. 
Ab  or  tu  ni   gravidae  mulicris  dicitur,    quod  non  sit   tempestive   orlimi . 


10 


(25) 
15 


1.  Auclor\  hoc  voc.  genere  fcniinino  ab  optimis  quibusque  scriplo- 
ribus  poni  notimi  est.  Auctrix  vis  Festo  ,  neduni  Verno  cognitum  esse 
poterat,  ita  ut  verbi!  eral  apud  antiquo»,  soli  Paulo  deberi  existimem. 
In  Placidi  Glossis  est:  autrix  ab  agendo  dieta  est;  sed  sequitur  statini: 
Auctor  .  .  .    generis   est  communis.  2.  Adnictat]  cf.  Pestai   Qn.  I\, 

25.  p.  25,  7.   v.   nicture.  Pfaevùu  in   Tarentilla]  v.   Botlic   P.    Se. 

L.  V,  II.  p.  10.  Pleniorem  merctricis  descrijitionrin ,  quae  cimi  hoc 
vena  bene  congruit,  non  ita  tamen,  ut  ipse  versus  inde  dcsuniptus  esse 
possit,  Isidorus  Origg.  I,  25,  2.  servavit ,  quam  trattavi!  Scal.  in  Con- 
icelancis  in  Varron.  de  L.  L.  p.82,  35.  (p.  161.),  ita  ut  et  liane  Naevii 
Tarcntillac  vindicare  studerei.  Sed  frustra.  Illi  apud  Isidoruin  versus 
iambici  sunt,    hiccc    trochaicus    tetrameter.  3.   atriplex]   atriplex 

%()vaoXu.yuvÓY,  u.Ttiu<fuÌi$.      atriplex  tuóoùqmì,  leguntur  in  Glossario  Labb. 
4.   Adoptaticius]  M.  vg.      Adoptatius  (il.,    ex  qua    lecitone   lluxit,    quod 
in    Isidori    GloSSÌl    est:    adoptarius ,    puer    ex    adoptato   natus.      Festoni 
puto  ,   hacc    monuisse  propter   Plaulum ,    qui    in   Pocnulo   V,   2,   85.    100 
voc.   alio    sensu    usurpai.  5.   Aleonem]    v.   etiam    Catull.   20,   2 

Naevius]    Bothc  P.  Se.  L.  V,  II.   p.  22.  ganeo]     cf.   Paulus  p.  72 

v.   (rumimi.  Zusrro]   M.    A.  Aie.   in  mg.       lureo   Gu.  ,    ut    videtur 

ut  vg.      Illud  Scal.    auctore    retinui ,    a    lustris    eodem    modo    deductum 
ut    ganeo    a    ganeis ,    quanquam   Catullum   115,   7.     ab    eodem  doctissimo 
viro  recte   intrllcctum  esse,   negaverùu.      Lui  co,  voc.  multo  magis   notum 
facile  prò   lustro  a  librario  poni  poterat.  6.  Adiliculum]   voc.  alibi 


nondum  rcperlum.  7.  Atra  bilis]   Alrabilis  coni.   Dac.  :  temere. 

Limi,  recte  indicavit,  glossam  spedare  ad  Plauti  Captiv.  Ili,  4,  64. 
i'<{  est  animi  vitio]  id  est  deieri  vult  Dac,  aitimi  vitio  Gora.  :  neuter 
recte.  Fcstus  hoc  dixit,  quod  non  ab  ipsius  colore,  sed  ab  animi  con- 
dicionc  atra  bilis  dieta  sit.  8.  Anctos]  coir.  Scal.  et  Uits.     Anlios 

codd.  vg.  Glossarla  Labb.:  Aneti,  clyxduivot,  (ùy/ófit  voi) ,  et:  Anctos, 
ùrayxuo&ivxuc.  id  est]  om.  Gu.  Lind.  0.  Anatem]   ex  glossis 

apud  Labb.  imprimis  bue  spectat  illa  :  Anas ,  yt/Qm;  x«t  onytjv  -O-toiv. 
Bodem  pcrtinet  Placidus  p.  435.  Mai.  :  Anate  sollicitudine,  cura.  Hinc 
colligitur,  scriptorem  a  Festo  adductum  anilina  maxime  sollicitudincm 
animique    aegrimoniam  co  voc.   significasse.      Cf.   quae    Fcstus    Qu.   XA  , 

13.  p.  1 45,  30.  v.  sennini  ,  babet.  morbum  attuum  dicebant]  M., 
ut  vg.  dicebant  morbum  anuum  Lind.  cura  Gu.  et  detcrioribus  codd. 
10.  Aitarla]  cf.  p.  5.  v.  altaria.  Cum  hac  Festi  explicationc  conspirant 
ca,  quae  Serv.  in  Virgil  Ecl.  V,  66.  profert.  dieta  sunt]  M.,  ut 
vg.  sunt  dieta  Lino,  cum  Gu.  et  deterioribus  codd.  12.  Assa]  de 
assa  voce  Nonius  p.  76,  33.  M.  et  multi;  de  assis  tibiis  Servius  in 
Virgil.  G.  II,  417.  dice&anrur]  dicebatur  M.  13.  unde  quis  non] 
M.  ut  vg.  non  quis  Gu.  Lind.  Relativa  solent  in  hoc  structurarum 
genere    coniungi  ,     ut    cum    dicitur  :     quo    quis ,     cum    quis ,     et    similia. 

14.  Agolum]  Glossarla  Labb.:  Agolum,  XayoìpóXov.  15.  Abortum] 
ita  neutro  genere  etiam  in  Glossariis  Labb.  ponitur:  Abortum,  ty.r^ù)fic.., 
ix^o/.toy,  tr.TQojois. 


50 


PAULI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(23) 


LIBER    IL 

Bona,   ùl  est  substantia  rerum,   dieta  sunt,    quod  digna  sint  bonis. 

Bombizatio    est   sonus  apium  ab  ipso  sonitu  d'ictus:    ut  mugitus  boum ,   liinnitus  equorum. 

Boaie,    id  est  clamare,   a  Graeco   descendit. 
5  Boari  uni    forum    Bomae    dicebatur,    quod   ibi  venderentur  boves. 

Bocas   genus  piscis   a    boando,    id  est  vocem   cmittendo,  appcllartur. 

Barrire    depilanti   dicuntur,    sicut  oves   dicimus  baiare,    utique   a  sono  ipso  vocis. 

Balacnam    bcluam   marinam  ipsam  dicunt  esse    pistricem ,    ipsam  esse  et  celimi. 

Baccbanalia    dicebantur   Bacchi  festa. 
10  Basilica  a   basii  co,    hoc  est  rege^  dieta  est. 

Basili  e  ii  m    regale. 

Bovinatur    convicialur. 

Bova    serpens  est  aquatilis ,    quem  Gracci    vóqov   vocant,    a   qua    icti   obturgescunt.      Cruruiu  quoque  tumor  viac  labore 
collectus   bova    appellatili'. 
15  Batus    genus    herbac. 


2.   quod  digna  sint  bonis]  i.  e.   quibus  boni  digni  sint,  ut  Latinum 
dignus    et   Graecum    «Sto?    usurpavi    constat.  3.  Bombizatio]    boni 

codd.  Bombitatio  deteriorcs ,  ut  vg.  Ila  eliam  Lind.  Scd  in  ca  re 
a  parte  codd.  standum  est ,  cum  nibil  vetuerit ,  quoniinus  Romani  ad 
analogiam  yerborum  crotalizare  et  cilharizarc  siiniliumquc  etiam  finj;c- 
rent  bonibizare  :  licet  in  Graecis  fìoppL'Qiiv  non  repcriatur ,  et  Latini  in- 
ferioris  aevi  scriptores  bombilo  inlcrdum  dixissc  referantur.  Litcram  Z 
in  ciusmodi  verbis  defendunt  plures  Grammatici  apud  Cassiodorum  de 
orthogr.  p.  2286.   2289.   P.  apium]    boni    codd.  Lind.      apum  vg. 

4.  descendil]  boni  codd.  nil  addunt,  deteriorcs  libri  ita  inter  se  variant, 
ut  Graecum  verbum  a  librariis  inlerpolatum  esse  appareat.  fiotto)  vg. 
poù  Lind.  Bobanles  fìoiàvTiq  in  Glossario  Labb.  a  D.tc.  recte  in  bovanles 
correctum  est,   ut  antiquiorcs  poclae  dixerunt.  5.  Boarium  forum] 

cum  Verrio  in  ea  re  conspirat  Varrò  de  L.  L.  V.  §.140.:  aliis  Roma- 
norum  arcbacologis  fabulosa  noininis  interprctalio  magis  placuit.  V. 
Sacbse    Hist.   Urbis  T.  I.  p.  361.  venderentur  boves]    boves  vende- 

rentur   Lind.   ex  auctoritate  Gu.  6.  Bocas]    \rereor,    ne    Paulus  ex 

accusativo  pluralis  numeri  novum  fccerit  nominativum.  Nani  Graecis 
piscis  hic  semper  audit  /Sóa£  vel  pw£,  Plinio  box.  Apud  Isidorum  au- 
tem,  Origg.  XII,  6,  9.,  Bocas  (ita  meliores  codd.,  boccas  vg.)  dicunt 
esse  boves  marinos,  quasi  boacas ,  omnia  recte  se  habent.  7.  Bar- 

rire]  Glossaria  Labb.:  Barrit,  tq£u,  ìXiyac  /5o«.  8.   beluam]  M. 

belluam  plcrique  codd.  vg.  Lind.     Item  p.  27.  v.  bcllum.  '  marinam] 

mantimam  unus  Gu.,  quod  Lind.   non  piane  reiiciendum  putat.  pistri- 

cem] i.  g.  pistrim  sive  pristim ,  ut  e  Virgilio  Aen.  III,  427.  et  Floro 
IH,  5,   16.  mine    satis    notimi    est.      pristicem   et   cetum   corr.   Salmasius 


in  Fior.  1.  1.  Servii  annotatio  ad  Virgil.  1.  1.  optimc  sic  refingi  vide- 
tur  :  Si  navem  inlelligas ,  hace  pislris  Ituius  putrii  facil  :  si  de  bvllua 
dicas,   hacc  pistrix  pistrieis  facit.  10.    a   basileo]    boni   codd.,   et 

ceti,   plcrique.      «nò  tov  paoùiwq   vg.    Li>d.  dieta   est]    Gì.    Lia». 

dietimi    est  M.      dirla  sunt  Aid.      dieta,   omisso   est,  vg.  12.    òoi'i- 

hatur]  vg.  bovinialur  boni  codd.  V.  («eli.  >.  A.  XI,  7.  et  >onius 
p.  79,  25.  M.,  qui  bovinalorem  interprrtantur  trrgUcrsatorem.  Sed  Ver- 
rinili auetorem  secuntur  Glossari*  Labbaei ,  ubi  legitur:  Bominatores, 
fronvjJonoiQi,  &fiìk).ov  .Toiof'iTf?  ìj  Taoagypff  et  Placidi,  p.437.  apud  Mainili: 
Bombinari  combicare ,  clamare.  Nam  boc  bombinari  ex  nostro  boMiiari 
orlimi  esse,  vix  in  dubitaliom -in  >  in-averim.  Sed  quod  apud  Placidum 
p.436.  rcpcritiir:  Bobinalor  tricosus  et  inconstans,  et  in  IsiJori  di 
Bobinatorcs  inconstantes,  ad  Collii  intcrprctationein  redire  lidi-tur.  Gelili 
scntcntiam  paulo  calidius,  ut  opinor,  dauiuat  Doedcrlin.  Sjnon.  il  l.t»m. 
T.  AI.  p.  41.  13.   Bova]   Li>d.    e  bonis  codd.,   ni   A.  Air.,   in   mg. 

Boa  vg.  Glossar.  Labb.:  Boa,  Pi>i<ro<;,  xiooiÓQoq.  Corrige  /f\.oi  dpo?,  i.e. 
hydrus  terrestri».  Placidus  p.  13S.:  Boa,  quod  falde  persequatur  boves, 
quod  a  Plinii  opinione  non  discrepati  i<J^o>J   idion   Gì.,   ut   boni 

codd.,   id  est  M.ct  Cu..   Baepe  Graocuni  f  Latino  I   reddidcrunt.  <  ru- 

mili   quoque    tumor]    cf.     l'auluj    p.  (>' ■   1  .    filmina,    et    p.   155.    v.    lama. 
Placidus   p.436.:   Boa,    vehemens  rubar.     Si  vi  .   bue   trabit   glossam   t 
a    Labb.    editam:    Bor   (quod    potai    Glisso  Boa) ,    ó    toi\-    mtf*C    ^ i.f;  „a.tmr. 
15.   Batus]   Graecum   ffcrrof.      Glossarla    Labb.:     Batt.i  I:    Bmtum 

TTQaoor.  Isidori  Glossae  :  Balis,  ijenus  holcris.  Placidus  p.  13.  .  :  Batvs, 
herbae  genus. 


(25) 


DE  SIGNIFICATONE  VERBORUM.     LIBER  II. 


51 


Bacrioncm   dicebant   gcnus  vasis  longioris  manubrii.      Hoc   ali!    trulla m   appellali t. 

Bacar    vas   vinarium   simile   bacrioni. 

Baratili- uni  Graeci  appellant  locum  praecipitem ,    unde  emergi  non  possit,    dietimi  ab  eo,    qnod  est  fict&vg. 

Balaenac   nomcn  a  Graeco   descendit.       Hanc  illi  <pu).cuvuv  dicunt  antiqua   consuetudine,    qua  uvqqov  burrum ,   nv^ov 

buxuni    dicebant.  5 

Burrum    dicebant    antiqui,    quod    nìinc  dicimus    riifum;    unde    rustici    burram  appellant   buculam ,    quae   rostrum  liabct  (-<>) 

infuni.     Pari  modo  rubens  cibo  ac  potionc  ex  prandio    burrus  appcllatur. 
Basiliscus   appcllatur  genus  serpenlis,  vcl  quod  in  capite  album  babeat  instar  diadeinatis,  yel    quod  reliqua  serpentum 

genera  eius  vim  fugiant. 
Barbaricum   appcllatur  clamor  exercitus ,    videlicet  quod  co  genere  barbari  utantur.  10 

Breve   a   Gracco  descendit,    quod   est    (joayy. 
Brutiani  dicebantur,   qui  officia  scrvilia  magistratibus  pracstabaut  j    eo  quod  bi  primum  se  Hannibali  tradiderant  et  cum 

co  persevcrarunt ,    usque  dum  recederci   de   Italia. 
Bruma   a   brevitate   dierum  dieta. 

Brutum    antiqui  gravem  dicebant.  15 

Bracbium   nos,    Graeci    figuytov    dicunt,    quod  deducitur   a    /Sgayy ,    id   est  breve,    co   quod   ab    bumcris   ad   manus 

breviora  sint,    quam  a   coxis   plantac. 
Brassìca   a   pracsecando   est   dieta. 
Brutianae   parmae   dicebantur  sciita,    quibus  Brutiani  sunt   usi. 


1.  Bacrioncm]  cf.  Isidori  Gloss.  :  Baccarium ,  vas  aquarium ,  et: 
Ba'jario  ,  orecolì  genus.  Quae  Dac.  de  trullae  et  bacrionis  diflerentia, 
ipsc  comnicntus  est.  2.  Bacar]  Glossar.  Labb.  :  Bavar,  tiàoc.  ilyyuoi; 

quod  Scal.  correxit,  qui  cum  nomine  kuius  vasis  quomodo  illa  appclla- 
tio  coniuneta  fucrit  :  Baccario,  noovoàiuxovoc ,  scile  demonstrat.  Histo- 
riam  voc.  bacar  per  interiora  tempora  persequilur  Fr.  Diez  in  Granuli. 
Ilomancns.   linguar.    T.  I.   p.  8.  3.  fia&v<;]  Tg.      balhis  boni  codd. 

4.  Balacnae]   vg.      Ballenae  boni  codd.  burrum]   cf.   p.  20.   v.  bur- 

rum.     Rectius  'iHn'yaq   in  Bruges  inutatos  adbibuisset.  6.   Burrum] 

Glossarla  Labb.:  Burrum,  £uv&òv,  nvnnùv.  Glossae  Isidori:  Birrus,  rufus. 
Primarius   leslis  Ennius  est,  Annal.  VI,  5.  apud  Mcrulam.  rufum] 

rufum  M.   utroque  loco.  8.   album  habeat]   candida  in  capile  ma- 

cula ,  ut  (juodam  diademate  insignem ,  Plinius  N.  H.  Vili,  21.  dicit 
liane  scrpentein.  serpentum]  in  contesto  reliqui.     serpentium  Lui». 

ex  uno  Gu.  Ac  certe  C.  L.  Schneidcr.  Gramm.  Lat.  II.  p.218  s<f.  illam 
formam    non    nisi    poetis    condonat.  9.   cius  vim  fugiant]    eadem 

Isidor.   Origg.   XII,  4,  6.  10.  Barbaricum]  boc  significatu  nullo 

nisi  boc   teste  notum.  11.  fau/v]  vg.      brachi  boni  codd.  12. 

Brutiani]  de  bis  cadem  fusius  persequilur  Gellius  N.  A.  X,  3,  19.     Glos- 


sarla Labb.:  Brutiani,  ol  dovXtxùq  TaJ«;  XQlOXJTOvyTt?.  Quod  Fulgcntius 
p.  506.  v.  congerroncs,  geroncs  a  Romanis  Brutianos  dictos  esse  tradii, 
docte  explicat  Scal.  13.  perseverarunt]   vg.     perseverarint  M.    per- 

sevcraverant  Lisd.   e  Gu.   et    aliis    codd.  14.    Bruma]    non    aliter 

Varrò  de  L.  L.  VI.  §.  8.  15.  Brutum]  cf.  Nonius  p.  77.  v.  bru- 

tum. Scd  de  honestiori  ilio  significatu,  quo  antiqui  Romani  eo  voc. 
ulebantur,  solus  Verrina  tradidisse  videtur.  Hinc  confutatur  omnis  illa 
fabula  de  M.    Iunii  liruli  stupore.  16.  (Iqu/ìcov]  vg.   brucinoli  Gu. 

post  voc.   dicunt,   quem  sequilur  Limi,      bruglion  M.  17.   breviora] 

M.  ,  ut  A.  Aie.  in  mg.  breviores  cctt.  codd.  vg.  Lind.  Non  displice- 
rct  id,  si  praeverbium  ad  omitteretur.  18.  Brassìca]  idem  verilo- 

quium  exbibet  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  104.  Quae  libcr  ms.  a  Caspare 
Barlbio  saepe  ,  sed  immerito  laudatus  ,  addii  :  quasi  passicu ,  ut  ìnquit 
Varrò,  ca  interpolatorem  manifeste  arguunt.  Nam  hoc  voc.  passica,  quod 
in  Varronis  libris  legitur,  maculam  esse  Varroni  per  librarios  adspersam, 
indubitatum  est.  Sed  v.  de  hoc  libro  ms.  Praef.  I,  3.  Hesycbius  : 
Byàoxrj,  y.(jufi,0>/ ,  'Iru).MTut.  Igitur  Graeci  Italiotac  eam  appellalionem 
ab  indigenis  populis  adoptaverunt.  19.   Brutianae  parmae]  de  iis- 

dem  Fcstus  Qu.  XII,  8.  p.  48,  9. 


52 


PAULI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(26) 


B  ubi  n  are   est  mcnstruo   mulierum  sanguine   inquinari -}\      Lucilius  :    "Hacc",    inquit,    "te  imbubinat ,   at  contra  te  iin- 

bulbitat."     Imbulbi  tare   est  puerili  stercore  inquinare,    dictum  ex  fimo,    quod  Graeci  appcllant  ^ó'/.^irov. 
Buccr  uni    pecus    de   bubus   dicimus. 

Bustum   proprie  dicitur  locus ,    in  quo  mortuus  est  combustus  et  sepultus ,    diciturque  bustum ,    quasi  bene  ustum  ;    ubi 
5  vero    combustus    quis    tantummodo ,    alibi   vero    est   sepultus,    is   locus  ab   urendo  ustrinà  vocalur;    sed  modo  busta 

scpulcra   appellamus. 
(27)  B  ut  co    genus   avis,    qui  ex  eo  se  alit,    quod    accipitri    cripucrit,    vastitatisque  est   causa  bis  locis ,    quae  intraverit ,    ut 
bubo ,    a    quo  ctiam  appellatili'  bulco. 
Bucina    quam  nos  appellamus,  Graeci  /3v'/.avi]V*   a  similitudine  soni  diclini. 
10  Bulimam   Graeci  magnam  famem  dicunt,    assueti  magnis  et  amplis  rebus   praeponere  fiov,    a  magnitudine  scuiect  bovis. 
Hinc  est,    quod  grandes  pueri  fiovncuò'ug  appcllant,    et  mariscam  liciim  {Sovovxov. 
Bublcum   est  genus   quoddam  vini. 

Bucephalus   vocatus  est  cquus  Alcxandri  regis  propter  quandam  Imbuii  capitis  similitudinem. 
Benna   lingua  Gallica  genus   vcbiculi  appellatili',    unde  vocantur    combennoncs    cadem  benna  sedente». 


1.  Bubinare]  Isidori  Glossac  :  Buvinare  sanguine  inquinare  mulieris 
mcnslruae.  Placidus  p.  436.  :  liibinarc,  sanguine  inquinari  :  bibinarium 
autem  est  sanguis ,  qui  mulieribus  menstruis  venit.  llacc  de  bubinario 
sanguine  e  pleniori  Festo    ducta    fuissc    exisliino.  inquinari]  seri- 

bendum  puto  inquinare,  quanquam  ea  lectio  e  solo  Lipsicnsi  adducitur. 
An  Festus   bubinari  posucrat?  Lucilius]  ex  ine.  libro  fragin.  35.  p.  7. 

apud  Frane.   Dousam.  at]  boni  codd. ,    ut  vg.     ac  deteriores  qui- 

dam,     et  Dousa,  non  recte.  2.   imbulbilat]  Me,  supplct  ob  versum 

Dousa,  nisi  quis  malit  infans.  tale  enim  aliquid,  ait,  desiderari  vìdetur. 
At  vebementcr  vereor ,  ne  non  de  patre  quodani  rustico  cum  uxore  et 
infante  cubante  scriptus  sit ,  sed  ad  Venerem  muliebrcm  et  pucrilem 
inter  se  comparatami  spectet  bic  versus  foedissimus.  Non  foedior  I  ani  cu 
ille  multis  Lucilianis  ,  ita  ut  frustra  cum  in  honcstiorem  sentcntiam  de- 
tortum  putem  a  Docdcrlino  ,    Syn.  et  Etyra.  T.  VI.  p.  41.  inqui- 

nare] M.      inquinari  cclt.   codd.,    vg.    et  Lind.  3.    Un  rerum    pecus] 

cf.  Nonius  p.  80,  27.  M.  v.  buceriac.  Glossarium  Labb.  :  bucerum  yir- 
vqfia  fttoq,  quod  Scal.  foie,  fuisse  annotavit.  Lucrctium ,   constat ,    eo 

voc.   saepius  uti.  4.  Bustum]  cf.    Cic.   de  legg.   II,  26,   64.   et  Ser- 

vius  in  Virgil.  Acn.  XI,  201.,  cuius  interpretatio  ,  ex  bonis  et  antiquis 
auctoribus  sumpla,  sic  videtur  esse  rcfingenda  :  Bustum  dicitur,  in  quo 
mortuos  combustus  est,  ossa  eius  si  ibi  iuxta  su  ut  scpulta.  At,  iidem. 
dicunt,  ubi  homo  combustus  est,  nisi  ibidem  humatus  fucrit,  non  esse 
ibi  bustum,  sed  ustrinum.  Quae  Scal.  e  fragmentis  Servii  de  rogo,  pyra, 
busto,  ustrinà  apponit,  nunc  lcguntur  ad  Acn.  Ili,  22.  p.  182.  ed.  Alb. 
Lion.     Festus    iteruni    de    ca    re  Qu.  XV,   li.  p.  146,  29.  bene] 

om.  M.  5.   ustrinà]  Glossarla  Labb.:    Ustrinà,   avoxuùl,    «micrrna 

vixqmv,  t«  xuvrtjoita.     Eadcm  :    Usterua,  xuvote  vixnuir.  7.   Butto] 


cf.    Pallina   p.  3.   v.   alites.  qui]   boni   codd.    Lisn.       quae  vg.      At 

pronomcn    ad    ipsuni   buteonem  refertur.  9.    bucina]  boni  codd. 

buccina    deteriores    quidam,     et     sic     vg.    Liid.       lllud    prac-t.irc     ridete, 
quanquam    iilriiinquc     in     tilulis     mannari    inscriptis    repcritur.      A  .    (        I. 
Sehneider.   Grainm.    Lat.    I,    II.    p.    102.,   qui   %ir   diligciilissimus   quod  ge- 
ininalnm   e   in    buccina   defendi    opinatur    ordine    litcrarum    apud    I  c-lum, 
quein   sciliccl  A.  Ai».,  disposnit,    \clicnicntcr  miror.  x't,',,]   »«ipsi. 

buchianon  boni  codd.  ■\[',.  bucanen  coni.  Sc«,l.  (Jund  Li>d.  nrutram 
ìocem  in  lexieis  Graeci*  reperiti,  unumque  all'erri  verbum  £011 
nulumal,  nescio  quomodo  intrlligam  :  ffifligfri  tuìm  bucane  notissirauni 
est  Graccum  voc.  ,9i  x.ó;  .  1.i>d.  dedit  ,->oi  «imór,  voc.  ab  ipso  li.  timi. 
10.  Bulimam]  codd.  et  cd.l.  > .  1 1 .  Ilulimum  corr.  Scal.  Sed  poterai 
aiitiquior  quidam  poeta  Komanus,  substantii»  nomine  in  adiectiMiin 
converso,     bulimam     «licere   famem.  LI.    >i' .Tenda?]  Li*»,      bupedas 

boni   codd.      bupaedas   »g.      BoÙMUti*  in   glossariis   eatulastrum   dici,    ob- 
servat   Sin.,    puto    a    r.itulicndo.  /Joi'oi  «or]    Li>o.      buseyc 

busicon   Gì.      busycon   fg.  12.    Bubleum'    ,,i;ìiun>ì  oiVo,-.    ut    ridete, 

iam    Hcsiodo    bene    nolus.       Tei—IlM.    defeca.   \\\.   ti.,   IMfàee fcete, 
legeadmn  esse:    buhlimmm,     Sed  Liriaa    *cl  Naeriea   diane    illius   ae»i 

poeta    bine    Latinum    bubleus   proludere    polerat.  l*«    Buerphalus] 

diligcntius  de  eo  l'iinius  Pi.  11.  \  1 1 1 ..-'.'. ,  S.  lini.  ArMoph.  Plul 
Quae  e  casco  cod.  ,  ut  ait.  allert  (..  Harlb.  ddvcn.  \\\A  II.  21.:  Bu- 
cephalus .ilcxandri  Magmi  eamms,  dici»  ita  est,  sire  de  aspeetus  torri- 
tate,  sire  a  signo  quod  taurinum  caput  armo  òuutmm  gerekat ,  sire 
quoti  in  fronte  eius  quaednm  evistentium  eorniculorum  protuberamamt 
minor:    ea   ad   verbum    e    Solini    l'ohli.    i'>.    B.    tran-,  ript.a     -unt.  I  > 

Benna]   Bcnariu-,  o<;,i  •  '■,■%•;  ■   i»  dn—rie    l.abb.   nescio  an   bue   perline»  t. 


(27) 


DE  SIGNIFICATILE  VERBORUM.     LIBER  IL 


oo 


Bcssem   appellatimi  esse,   quod  bis   triens  slt,    quamvis  dura  compostilo  fiat  5     bessis  octo  sunt  unciae ,    trlens  tres  ■]•. 

B  e  1 1 11  in   a  beluis   dicitur,   quia  beluaruni  sit  perniciosa  disscnsio. 

6  ari  uni    urbcm   Itallae  appcllarunt  conili  lorcs  elus  expulsl  ex  insula  Barra,    quae  non  longe  est  a  Brundisio. 

Brnn  di  si  uni    quidam  poctac    brevitatis  causa    B  re  11  da  111  dixerunt. 

Beneficiari!   dicebantur    in  Ili  Ics,    qui    vacabant  muneris  4*  beneficio;     e  contrario    inuhifices   vocabantur,    qui   non  5 

vacabant,  sed  munus    reipublicac  faciebant. 
Beni  gnu  s   proprie  dicitur  is ,    qui  bonis  et  dignis  largitur.     Est  autem  coni  posi  (uni  ex  bono  et  gignendo. 
Bellona    dicebatur    dea    bcllorum,    ante  cuius    tcniplum   crat   coluinclla,    quae  bellica    vocabatur,    super  quani   bastam 

iaciebant,    quum  bellum  iudicebatur. 
Bidcntal   dicebant   quoddam    icmplum,    quod  in  co   bidentibus  bostiis  sacrificaretur.     Bidcntcs  autem  sunt  oves  duos  10 

dentes  longiores  cetcris    babentes.  (28) 

Biscta   porca  dicitur,    cuius  a  cervice  sctac  bifariam  di  vài  un  tur,    quum  iam  esse  incipit  maior  sex  mcnsium. 
Bignae    geminae  dicuntur,  quia  bis  una  die  natae  sunt. 
Bigenera    dicuntur   aniraalia  ex   diverso    genere   nata,     ut   Icopardalis  ex    leone   et   panlbcra  ;     cicur   ex   apro   et    scrofa 

domestica;    muli  ex  equa  et  asino.  15 


1.  Bcssem  appella  tum  esse]  Li>d.  e  bonis  codd.  Jtes  appellatimi 
est  vg.  Paulus  obliqua  oralione  Pesti  Verrine  iiitcrpretatioiicin  rctlulil. 
bit  triens]  id  credibilius,  quam  quod  Varrò  de  L.  L.  >  .  §.  17'.'.  bes,  ut 
olùn  dei,  dempto  triente.  Ilio  enim  putat,  ut  deunecni  ,  ila  etiam  bcs- 
sem a  deroinutionc  dictuin  esse.  Sed  ilLud  D,  quod  in  li  Irausiil,  "lini 
DL  (vcl  DV)  fuerat  ,  ut  in  bis  et  bellum  et  bonum.  Itaquc  bea  dielus 
est  a  binario  numero ,  id  est  a  duplicato  triente.  (ìraeci  tum  booMI 
difioioov  dixerunt,    eandem  seculi  sunt   ctymologicam  rationem.  bes- 

sis .  .  .  tres]  Li.^d.  e  Gc.  bessis  novcm  sunt  lincine  triens  tresis  M, 
bessis  unciae  octo  sunt,  triens  quattuor  vg.,  addita  in  mg.  leclionc  emen- 
data trientis.  Non  laboravi  in  corrigendis  bis  verbis,  cuni  ab  ipso  Paolo 
interpolata   esse    vidcantur.  2.   beluis]   boni   codd.      belluis   vg.    Limi. 

Mcliora  Varrò  de  L.   L.   VII.   §.   19.  3.  Barra]  boni  codd.      Bara 

vg.   Limo.      Insulae  nulla  apud  antiquo!  mentio  praeter  banc.  4. 

Brendam]  ca  nominis  forma  siiuilior  (ìracco  Bqtnioiov  est,  quam  Latino 
Brundusium.  Scal.  Imic  broiori  nomini  cani  subesse  pulat  caussam, 
quod  Botvrtoiov  in  Mcssapiorum  lingua  cervi  caput  signillcet,  ut  Slrabo 
ait   VI.    p.282.,    et  pnivàov    ÌXaq>ov  leste  Hesychio.  5.    Benéficiarii] 

Benefactari  Gc.  vacabant  muneris  beneficio]  vac.  mun.   officio   ed. 

vct.  vac.  muneribtts,  beneficio  (pula  Imperatori*)  corr.  Lipsius  de  roilit. 
Rom.  V,  6.  Opp.  T.  III.  p.  158.  IS'on  alitcr  Salmasius  in  Spartiani  Hailr. 
2.  p.  16.  ed.  Hack.  vac.  munere  ducis  beneficio  coni.  Dac  ,  non  male, 
lumiere  scribendum  esse  monct  etiam  Haschke  de  Scrv.  Tullio  p.  714. 
munifices]  de  bis  Vegetius  de  R.  M.  II,  7.  19.  Paulus  in  Digeslis  L,  16 
(de    verb.   sign.),   18.  6.   rcipublicae]  "alii  :  publice."  Goni.  8. 

columella]  de  cadem  Servius  Danielis ,  a  Scal.  laudatus,  in  V  irgli.  Aen. 
IX,   53.  p.  510.  ed.  A.  Lion ,  et  P.  Victor  in  descr.   Urbis,  in  reg.  IX., 


si  bic  scriptor  nntìquus  est.  Placìdus  p.  437.  apud  Maium ,  ex  integro 
Testo,  ut  puto  :  Bellica  columna  ante  aedeni  Bellonae ,  quae  Pyvrhi 
temporibus  cunstiluta  dicitur,  ut  exeuntes  ad  bellum  superiacercnt  eoi» 
basta,  Vtluti  rouspeeto   buste  issent.  10.   quoddam  templum]  baec 

tanqiiam  barbari  iniililatoris  verbo  Scal.  expellit ,  luetur  Dac.  Recto 
bic  ,  nam  bidcnlal  Etrusco  rilu  expiatum  et  consccratuin  templi  rcligio- 
nem  babebat.  I)i\i  de  ca  re  Etrusc.  rerum  III,  7,  4,  T.  II.  p.  170  sq. 
Glossarla  Labi).  :  Bidcntal ,  tÓtcoc  KiQuvvonXìfi ,  et:  Bidentale,  xiQuvvojìó- 
Xiov,  Bidentes]    cf.  Nonius  p.  53.   M.    v.   bidentcs.      Paulus  p.  5. 

v.   ambidens.  12.  Biscta  porca]   idem  infra  p.  55.   dissulcus  por  cu  s 

dicilur.  Quod  in  Glossario  Labb.  est:  Bisacnus ,  xoiyoe.  i^u/uTjviitìog, 
Scal.   codem  spedare  vidit.     Vulcatius  corr.:   Bisctus.  13.   Bignae] 

i.  e.  bigenae ,  cadem  syncope ,  quae  est  in  mali-gnus  et  privi  -gnus. 
li.  Biijenera]  codem  toc.  in  cadem  re  utitur  Varrò  de  R.  R.  II,  8,  1. 
Icopardalis]  Limi,  c  bonis  codd.,  rarissima  voc.  forma.  Sed  ita  camelo- 
pardalis  dicitur  a  Varrone  de  L.  L.  V.  §.  100.  leopardus  deteriorcs 
codd.,  ut  vg.  cicur]  boni  codd.    Lino,      cicur  sus  vg.  ,    sed  hibris 

A.  Aie.  in  mg.  Similitcr  ibris  Lipsicnsis  cod.  ,  quod  Likd.  in  annoi. 
proband ii in  cxisliinat.  At  boc  toc.  tòri*  sive  hybris  nescio  quo  auctore 
confirmctur  :  nisi  quod  fortasse  pbilologi  XV  saeculi  hybridas  nomina- 
tivo casu  dici  putarunt  hybris.  Latine  autem  dicitur  hybrida  vel  ibrida, 
nt  apud  Plinium  N.  H.  Vili,  53,  79.  §.  213.:  In  nullo  genere  aeque 
facilis  (ac  in  suillo)  mixtura  cum  fero,  qualiter  natos  antiqui  hybridas 
vocabant  seu  semiferos ,  et  Martialcm  Vili,  22.:  Invitas  ad  aprum  ; 
ponis  mihi,  Gallice ,  porcina.  Hybrida  sum,  si  das ,  Gallice ,  verba 
mihi.  Cognata  vocabula  sunt  in  Glossariis  Labb.:  Iber ,  ?}fiiovo<;,  uno 
fioòs    xal    Ti-ivtjov    (v.    Casligationes    in    Glossai,    in    Stepban.    Londin. 

E 


54 


PAULI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(28) 


Billis   apud  Afros  appcllatur  semen  humanum  burnì  prolusimi. 

Blaterare   est  stulte   et  praccupide   loqui,   quod   a  Graeco  ^Aa|  originem  ducit.      Scd  et  camelos,   quum  voces  edunt, 

blaterare  dicimus. 
Balatrones   et   blateas    bullas  *  luti  ex  itinerlbus ,   aut  quod  calciamentorum  soleis  eraditur,    appellabant. 
5  Bilbit   factum  est  a  similitudine  sonitus ,    qui  fit  in  vase.      Naevius  :    "Bilbit  ampbora  inquit." 
Bibliothecae    et  apud    Graecos    et  apud   nos  tam   librorum    magnus  per  se  nuraerus ,    (inani    locus   ipse,    in  quo  libri 

collocati  sunt,    appella  tur. 
li  1  i t  «  m  genus  oleris   a   saporis  stupore  appellatimi  esse  ex  Graeco  putatur,    qnod  ab  bis  fi/.ù'S.  dicatur  stultus. 
Bardus    stultus,    a   tarditate    ingenii   appcllatur.      Caecilius  :    "Nimis   audacem   nimisque    bardum    barbarum."      Trabitur 
10  autera  a  Graeco,  quod  illi  fictQdì/g   dicunt. 

Bardus  Gallice  cantor  appcllatur,  qui  virorum  fortium  laudes  canit ,  a  gente  Bardorum ,  de  quibus  Lucanus  :   "Plurima 

sccuri  fudistis  carmina  Bardi." 
Belutus  bestiae  similis. 

Beneventani,   colonia   quum   deduceretur,    appellar!  coeptum   est   niclioris   ominis   causa.      Namque  eam  urbcm  antea 
15  Graeci  incoiente»  MaXósvzov*   appellarunt. 


p.  367.),  et:  Imbruni,  -qfilovov,  ngófiarov,  quibus  significatur,  ctiam  boum 
et  ovium  Sorniani  prolcm  iis  nominibus  appcllatara  esse.  In  verbis  a 
Forcellinio  e  lexico  suo  cxpulsis  et  in  calce  adicctis  est  :  Jber,  animai 
ex  duobus  diversae  speciei  gcnitus ,  hybrida.  Iam  intclligitur ,  unite 
librarius ,  qui  Lipsicnscm  cod.  scripsit ,  non  indoctus  illc  bomo ,  ibrìs 
suum  petierit  :  Paulum  autem  Festumque  ita  scripsisse,  inde  demonstrari 
ncquit.  scrofa]  M.     scropha  vg.   Limi.  15.  equa]  M.,  ut  vg. 

equo  Lijnd.  e   Gu.   et  deterioribus   duobus  codd.  asino]   M.,   ut  vg. 

asina  Liind.  ex  iisdem  fontibus  haustum.  Scd  non  recte.  Nani ,  ut 
Varrò  de  R.  R.  1.  I.  :  cv  equa  et  asino  fit  mulus,  confivi  ex  equo  et 
asin'a  hinnus. 

1.   Billis]  voc.  nullo  alio  teste  nolum.  2.   Blaterare]  Blatte- 

rare  M.  Cf.  Nonius  p.  44,  11.  78,  31.  M.  Fulgent.  p.  561,  14.  M. 
Glossarla  Labb.  :  Blaterat,  fiaraiokoyit,  et:  Blatero,  blatio,  ynXX£ofiai. 
flùaì]  in  Glossariis  Labb.  quasi  voc.  Latinum,  explicatur  blax ,  tvt'jO-ijq, 
o  fiiogoi;.  4.   Balatrones]  alia    antiquorum  grammaticorum  inlcrprc- 

tamenta  affert  Intcrprcs  Cruquii  in  Horat.  Semi.  I,  2,  2.,  qui  blatro- 
nes  eos  proprie  dictos  esse  tradii.  In  Glossariis  Labb.  est:  Balatro, 
uaajvoq,  et  Blato ,  fiaraioXóyog.  Quod  Paulus  dicit,  balatrones  dictas 
esse  illas  ipsas  luti  bullas ,  vii  credibile  a  Fcsto  prolatum  esse.  Scd 
bic  balatrones  a  blatcis  sive  luti  bullis  appcllari  prodiderat ,  ni  fallor. 
bullas]  vg.  ballas  Lind.  e  Louis  codd.:  cui  obsccutus  essein ,  si  balla 
nonien  in  ullo  scriptore  aut  glossario  dcinonstratum  esset.  soleis] 

M.  ut  vg.  solis  Li\t>.  e  Gu.  ,  quod  ex  soliis  ovium  esse  videtur  ;  nani 
sola    prò    soleis   vix  Festi   consuetudini    in  dicendo  convenit.  5. 

Bilbit]  Glossarla  Labb.:  Bilbit,  /Jo/t^Si/Cft,  et:  Bilibit,  «ruoiuKO/tu'e  «tmi/J?, 


quod  corruptum   esse  viditnr.  .\(ievius]  in  comoedia  ,    ut  TÌdelur. 

Bolbe   P.   Se.  L.  V,   II.  p.  '22.  inquit]  Loc    toc,    quod    Paulo  ab 

omnibus  editoribus  tribuitur,  ipsi  Naevio  vinilica»  i,  ut  ipsa  amphora 
liilbit  dirai  ,  ut  apud  Enniiim  tuba  taratantara  divi t ,  et  apud  poetam 
in  Aulliol.  Lat.  lìurmanni  T.  II,  105.:  ijlnt  glut  murmurat  unda  sonans. 
Sin  Vcrrii  opinio  ca  fuissct .  ut  bilberc  verbum  a  Naetio  pnsilum  pu- 
tarct:    ipsum    bilberc,    non    bilbit,    ci   artiriilo    pracseripsi»»i-t.  7. 

appcllatur]  I.i\r>.  e  boni»  coilJ.  apprllantur  vj;.  Atlrabilur  verbum 
a  praedicato.  8.   Blilum]    cf.   Nonius   p.  80»   21.   t.   blitea.       Iam 

Pcriclis    filios  ab  boc  olerc  ^/jjo/hÌ^k?  dictos  esse    conslat.  />*«;] 

cf.  supra  v.  blaterare.  0.   Bardus]  eadem  fere   de   hoc  voc.  Nonio* 

p.  10,  3.  M.  Glossar.  Labb.:  Bardus,  àruio&r; ro? ,  fiftitói's,  ufottr,  «'»'','?. 
/?/.«».  Caecilius]    Bolhc    P.   Se.  L.  V,   II.   p.  ISO.    Leonh.    Sj>. 

C.  Caccilii  Slatii  fragni,  p.  .">6.  ine.  10..  qui  nu-lins  ('orlasse  >crbo  tran»- 
posito  sic  scribi  putat  :  audacem  nimis .  nimisque  bardum  barbarum. 
Idem  V.  D.  e  Glossario  Osbcrni  luanuseriplo  baec  apponit:  dicitur  quo- 
que stultus  hic  hiatus  et  hic  bardus  linde  Lecilitts  mudaeemque  nimis- 
que barditi».  10.  fiapói's]  Li»ìd.  bardi»  boni  codd.  ftrjlftH 
nata  e  male  inlelleeto  usu  litcrae  1,  qnani  in  bis  codd.  prò  Graeco  1" 
poni,  monitum  est  p.'23.  11.  Lucami-.',  Phar.-al.  I.  ii7.  Huius 
ìncnlioiu'iii  Fcstuni  addidissc,  nt  infra  Marlialis  ,  aprrtum  et.  13. 
Belutus]  boni  codd.  Ina»,  Bcllutus  v|j.  Cf.  p.  85.  r.  1-alacnam.  I» 
Glossis  Isidori  :  Belluus,  moribus  bestiarum,  et  iu  (.lossario  Labb.:  Be- 
luus ,  é^MMtéVf]  Macào  nn  ad  e  .nuli  ni  formam  e\i;;iiula  sint.  Pianti 
nulein  bcluata  conchi/liata  tapetim  cum  Basti  iuterprctalione  nibil  babent 
coiiiinune.  14.  Bcnevcnhim  colonia]  de  eadem  re  Lhius  IV 
Plinius  N.H.  HI,  11,16.  §.105.     Festus  Qu.XV.ló.  p.  14>.  ft.            mclio- 


(28) 


DE  SIGMFICATTOINE  VERBORUM.    LIBER  II. 


35 


Bulgas  Galli  saccnlos  scorteos  appellali t. 

Bovcm   bidente  m   a   dentium  numero   dicunt  appellar!.  (*') 

Belli  crepa  m   saltationem   dicebant,    quando  cimi  arnils  saltabant ,    quod  a  Bomulo  insti  tu  timi  est,  ne  simile  patere- 
tur,    quod   fecerat  ipse ,  quum  a  ludis  Sabino  nini  virgines  rapuit. 

Bilingucs  Bruttates  Enuius  dixit,  quod  Brutti  et  Osce  et  Gracce  loqui  soliti  siut.     Sunt  autem  Italiae  populi  vicini  5 
Lucanis. 

Bitienses    dicuntur,    qui  peregrinantur  assidue. 

Baiolos    dicebant   antiqui,   quos   nunc  dicimus  operarlos.     Un  de    adirne    bai  ola  ri  dici  tur. 

Blandicella  verba  blanda  per  diminutionem  sunt  dieta. 

Bcllarium   et   bcllaria  res  aptas  bellis  appcllabant.  10 

B  e  11  i  tu  dine  m    sicut    magni tudinem  Vcrrius    dixit. 

Boia  e,   id  est  genus  vinculorum,    tain   ligneae ,   quam  fcrrcae  dicuntur. 

Botulus    genus    farc!minis  propter  connexionem   a   bolis  sic   appellatili-. 

Blcnnos   stultos  esse,    Plautus  indicai,    qui    ait  :    "Stulti,   stolidi,   fatui,   fungi,   bardi,    blenni,   bucconcs." 


fu  ominis]  Goth.  apte  confcrt  ipsnm  Festum  Qu.  XIII,  6.  p.  78,  27.  v. 
Romani ,  et  Patitimi  p.  90.  v.  lacus  Lucrinus  ,  ac  qnac  ipse  scripsit  ad 
Novcllam  XXVIII,  1.  (de  Polemonio  Ponto  in  Helenonoiitum  mutato), 
conferri  iubet.  15.   UluXótvrov]  corr.   Salmasius   in  Exerc.   Plinian. 

p.  46.  col.  2.  d.  et  Lino,  wudoeton  boni  codd.  ftaì.oittov  te.,  adiccta 
in  mg.  A.  Auc.  lectione  ftaXi^fvrov.  Ma'J.ùu  tu  coni.  Scal.  ;  ita  sane 
id  oppidum  puriori  Gracco  sermone  dicebatur. 

1.  Bulgas]    luculcn titis    de    co    voc.  Nonius    p.  78,   3.   M.      Placidus, 
apud  Maium  p.437.-.   Bulga  ,  saccus  corcus.  2.   Bovcm   biilvutcm] 

cf.  p.27.  v.  bidental  et  p.  5.   v.  ambidens.  3.  Bellicrcpam]   (ilossac 

Isidori  :  Bellicrcpa  (omisso  voc.  saltalio)  quoddam  geniti  Indorimi  cimi 
armalis  (scr.  armi*).  Voc.  Ennianum  esse  videtur ,  sicut  pru\imum. 
ne  simile  pateretur  a.  f.  i'.]  i.  e.  ne  Romani  inter  ludos  iucrmes  oppri- 
mercntur.  5.   Bilingues  Bruttates]  luculentius   de   ca  appellatione 

Porpbyrio  in  Horat.  Scrui.  I,  10,  30.  Dixi  de  ea  re  Etruscar.  rcr. 
Intr.  I,    6.   T.  I.    p.  2i.  Bruttates]   M.  ,    quod    recepi ,    quamjuaut 

p.  20.  Brutianae  et  Brutiani  scribebatur.  Brulates  vg.  Brutaces  Gv., 
ut  videtur,  latto.  Hic  tamen  Brutales  voluisse  videtur.  Bruttates  coni. 
ScAt.  Brutaces  nulla  gcnliliciorum  nominum  analogia  defenditur,  quan- 
quam  etiam  apud  Porphyrioncm  1.  1.  nonnulli  Brutaces  scriptum  tradunt. 
Ennius]  Annal.  Vili,    G6.   apud  Mcrulam.  Brutti]  M.  i.   e.   Brunii 

(v.  Pkaef.1V,  3.).      Bruti  Gv.    Brutii-rg.  Italiae]  aliae  Italiae  Gv. 

7.  Bitienses]  a  betcndo  ,  id  est  eundo  ,  quod  in  hoc  simplici  verbo  ,  ut 
in  compositis  fieri  solet,  in  bitere  muta  tur,  bitienses  dictos  esse  monet 
Scal.  Gilauius,  in  Ind.  Lucret.  v.  dubitare,  scribendum  coniecit  be- 
tienses.  8.    Baiolos]    M.     Baiulos    Gir.   vg.   Lind.       Illa    nominis 


forma ,  quam  Vcrrius  ex  antiquiori  poeta  sumpsit ,  servata  etiam  est  in 
Glossariis  Labb.:  Baiolator,  fiuoruxTì/t;,  ù%Q-og>ÓQOc,,  et:  flaiolo,  u/^o^op, 
quanquain  btiittliis  ex  consueta  scribendi  norma  apponitur.  Etiam  beolat, 
fiaaru^u,  bue  referendum  esse,  notavit  Gotu.  Cf.  de  voc.  Gellius  N.  A. 
V,  3,  1.  Noniiu  p.  79,  9.  M.  v.  baiularc.  Gaius  in  Digest.  L,  16  (de 
verb.  sign.),  233.  Vcrrius  Plauti  versum  in  Poenulo  V,  6,  17.  cxpli- 
cuisse  videtur.     V.   Pkasf.  II,  2.  baiolari]  ita  M.  habere  videtur, 

quanquain  id  diserte  non  video  inoncri.    baiulari  vg.  10.  aptas  bellis] 

M.  vg.  bellis  aptas  Lind.  e  Gu.  belli  in  detcrioribus  codd.  est.  res 
brilli-  coni.  Scal.,  ita  ut  TQayr/naTa  significarentur.  rei  bellattdas  coni. 
C.  Barth.  Advcrs.  XXXVII,  21.,  quod  in  cod.  ms.  res  bellaptas  reppere- 
rat.  res  aptas  epulis  Dac.  viris  doctissimis  placuisse  refert.  res  bella- 
rias  alios  legere  aflirmat  Gotu.  Equidcm  non  ausiin  in  ea  re  a  bonorum 
codd.  fide  desciscere ,  praesertim  cum  ni  hi  1  vetuerit ,  quominus  adiecti- 
vum  bcllarius  a  nomine  substantivo  bellum  duce  re  tur.  11.    Vcrrius] 

boni  codd.,  ut  vg.  Varrò  deteriorcs  codd.  Varvus  ed.  pr.  Varus  A. 
Auc.  in  mg.  Quod  oiTcndit,  Vcrriuin  grammaticum  taro,  recondito  voc. 
usum  esse  ,  ea  solius  excerptoris  culpa  est.  Nam  Verrium  appai  et,  bel- 
liludinem  ex  antiquiori  poeta  ,    puto  ex  Plauto ,  apposuisse.  12. 

Boiae]  Isidor.  Origg.  V,  27,  12.:  Boia,  id  est  torques  damnatorum, 
quasi  iuga  boum  ex  genere  vinculorum.  Glossae  Isidori  :  Boia,  torques 
damnatorum.  Glossarla  Labb.:  Boia,  y.Xoióq.  xXotóv,  et:  Inboia  (Mss. 
Imboio)  y.ì.oiòv  nfQtri&jjut.  Non  dubito ,  quin  Pesti  glossa  ad  Plautum, 
aut  in  Asinaria  111,2,5.,  aut  in  Captivis  IV,2, 108.,  spectaverit.  13. 

Botulus]  Glossar.  Labb.:  Botulus,  qivaxoq.  Comicura  esse  vocabulum, 
ostendit  Gellius  N.  A.  XVI,  7,  11.  li.  Plautus]   in  Bacchid.  V» 

1,  2.     Est  Graccum  {Miivvoc,  fortasse  e  Sicula  comoedia  translalum. 

E* 


56 


PAULI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(29) 


Binominis,    cui  geminum  est  nomen,    ut  Numa  Pomplllus,   Tullus   Hostillus. 

Barbari  dicebantur  antiquitus  omues  gentes ,  cxceptis  Graecis.     Unde  Plautus  Naevinm  poctam  Latinum  barbarum  dixit. 

Fortasse  et  ob  boc  noster  apostolus  Graecis  ac  barbaris  se  debitorem  esse  fatetur. 
Bel  lulc    apud   Plautum    deminutivum  adverbium  est  a  bene,    quod  facit  belle  et  bellulc. 
5  B  urrà  nic  um    genus  vasis.      Bucar   similiter  genus  est  vasis. 

Butubatta  Naevius  prò  nugatoriis  posuit,    boc  est,    nullius  dignationis. 

Bulla   aurea   insigne  erat  puerorum  praetextatorum ,   quae  deperidebat  cis  a  pectore,  ut  signlGcarctur  cani  aetatem  alle- 
rius   regendam  Consilio    (dieta  est  autera   bulla  a  Gracco  sermone  /3'óvlij,    quod   consilium  dicitur  Latine);    vcl  quia 
eam  partem  corporis  bulla  contingat,   id  est  pectus,    in   quo  naturale  manet  consilium. 
10  Boicus   ager  dicitur,    qui   fuit  Boiorum  Gallorum.      Is  autem  est  in  Gallia  citra  Alpcs ,    quae  togata  dicitur:    in  quibns 
(30)  sunt   Mcdiolanenses. 

Burran ica   potio   appellatur  lacte  mixtum  sapa  a  rufo  colore,    quem  burrum  vocant. 


1.  Binominis]  Gu.  ,  ut  corr.  Scal.  Binominus  pr.  Binomius  vg. 
Sic  iam  in  Glossario  Labb.  :  Binomius ,  titdtvvpioc,.  Nec  tamen  assequor, 
quibus  analogis  Dac.  hoc  binomius  defendi  posse  putaverit.  Tullus] 

Tullius   Gn.  2.  Plautus]  in  Milite  glor.  II,  2,   50.   cf.  idem  poeta 

in  Captivis  IH,  1,  32.  IV,  1,  184.  Trinumo  Prol.  19.  Asinaria  Prol. 
11.  Bacchid.  I,  2,  15.  et  in  Feneratrice  apud  Fcstum  Qu.  XVI,  24. 
p.  194,  22.  barharum  dixit]    post  bacc  vv.  vg.   legilur:    et  de  se 

cum  transferret  fabulam  ex  Gracco  dixit.  M.  Attius  (Marcus  in  mg.) 
vertit  barbare  (ex  Asinariae  Prol.  11.).  Sed  bacc  ncque  in  cdd.  antt. 
leguntur  ncque  in  codd.  a  Lim>.  collatis ,  qui  ea  silcntio  transmisit, 
3.  Fortasse  .  .  fatetur]  bacc  ,  quae  vcl  ipsc  Paulus  vel  quidam  librarius 
adiccit,  desunt  in  Aid.  Io.  de  Colònia  omnia  om. ,  quae  intcr  voc. 
Graecis  superiori,  idemque  inferiori  loco  positum  media  sunt.  ob 

hoc]   M.     hinc  vg.     ab  hoc  Lind.,  e  Gu. ,    ut  videtur.  ac]  M.  vg. 

et   Lind.,    e  Gu.  puto.     V.   Paul. .  Apostol.  ad    Roman.  1,   lì.  4. 

Bellule]  adverbium  ih  Plauti  fabulis,  quae  superstites  sunt,  non  reperi- 
tur;  adiectivum  bellulus  plus  quam  semel  extat.  5.  Burranicum] 
a  Burranica  potionc  dictum,  ut  videtur,  de  qua  Paulus  p.  30.  Ncutrum 
voc.  ullo  alio  auctore  innotuit.  Bucar]  baec  superioribus  adiunxi, 
ut  in  bonis  codd.  fit,  unde  Lim>.  ca  recepit.  Om.  codd.  detcriores, 
cdd.  vett.  et  vg.  Burar  M.  0.  Butubatta]  Lind.  c  bonis  codd. 
Bultubata  vg.  Burrubatta,  a  burris ,  quae  nugac  sunt  apud  Ausonium, 
coni.  Doedcrlin.  Synon.  et  Etym.  T.  VI.  p.  43.  Cbarisius  Inst.  Gramm. 
II.  p.21G.  P.:  Butubatta.  hacc' Plautus  prò  nihilo  et  prò  nugis  posuit, 
ni  in  glossis  vetcrum,  bai  taf  ti ,    fluctvs  quidam  et  sonus  vocis  effoemi- 


natior ,  ut  esse  in  sacris  anagmenorum,  voeum  vtterum  xnterpres  seribit. 
Illud  anagmenorum  puto  fuissc  Anagninorum ,  quorum  sacra  cum  valde 
csscnl  memorabilia  et  multos  libros  linteos  complercnt,  teste  M.  Aurelio 
Caesare  in  epist.  ad  M.  l'rontoncm  IV,  4.  :  codem  iure  poterant  ab 
antiquario  quodam  perscrihi  ,  quo  Tiburtium  sacra,  quae  laudat  Servius 
in  Virgil.  Aen.  I,  17.  Certe  Mcursius  quod  coniieit ,  et  Die.  umani 
probat:  anaxamentorum  ,  ita  cum  sacris  conìuiirtuiu  ,  piacere  nequit. 
Ccterum  Scal.  de  imitationc  balbutitati*  linguae  puerili*  ,  qua  eflitlutu 
esse  censct  boc  butubatta,  similibusquc  nugarum  appcUalionihus ,  docte 
efit  et  festive  ,   ut  solet.  P(mewim$\  iu   comoedia    incerta.    Bothe  P. 

Se.  L.  V,  II.  p.'1-2.  7.   Bulla    aurea]  de    bac    non    recoquam    dici» 

I  in.se.  rerum  II,  2,  8.  T.  I.  p.  374.  8.   fiovlfì  vg.      bullin  M. 

bulin  Gì.  quae  lcclio  uuJc  orta  sit ,  ncseio.  Parentbcseos  signa  co 
Consilio  adieci,  ut  apparerei,  quae  duae  sententiae  inter  se  di  «cernali  tur. 
10.  11.  in  quibus  sunt  .Mcdiolanenses]  M.  ,  «*'  alii  codd.,  cdd.  vett.  et 
vg.,  nisi  quod  bacc  in  contexto  babet  M  qua  ,  in  mg.  9110.  Om.  bacc 
Gc,  ut  videtur,  Aid.  Lind.  Constai  quidem  Livio  auetorc  V.  33..  In- 
subres  Gallos  Mediolanum  eondidUsc.  sed  cum  Boii  Insubribus  confines 
csscnt  iidcmque  praepotcntes ,  Mcdiolanum  facile  corum  finibus  accen- 
seri  poterai.  12.   Burrmntem)  banc ,   Scal.   in   ConiccUncis  in   Varr. 

de  L.  L.  p.  49,  9.  (p.  79.),  collatis  Ovidii  Fastil  IV,  ~~ .'.  .  docet  la 
Paganalibus   Romanos   poUvisse.  lacte]   ita   Verrius.   sieut   Varrò   de 

L.L.  apud  Valer.  Probuiu  Inst.  Gramm.  II.  1.  p  10S.  ed.I.iud.,  scripse- 
rat,    antiquo*  poctas  sccutus.  burrum]   >.  nrpra  p.   ... 


(30) 


DE  SIGNIFICATIONE  VERBORUM.    LICER  HI. 


57 


LIBER    III. 

Corona    quum    videatur    a    eboro    dici,    caret    tamcn    aspira  tion  e.       Si  ve     coronac    dicuntur   quod  bonorcnt  eos,    quibus 

imponuntur. 
Co  tur  nix    appella  tur   a   sono  vocis. 

Cornua    Liberi  patris  simulacro  adiiciuntur,    quem  inventorem  vini  dicuut,    co   quod  liomincs  niniio  vino  truces  fiant.       5 
Corgo    apud   antiquos  prò  adverbio ,    quod  est  profecto  ,    ponebatur.  .. 

Corbitae    dicuntur  naves  onerariac ,    quod  in  malo  cani  in  stimino   prò  signo  corbes  solercnt  suspcndi. 
Colurna    bastilia  ex  corno  arbore  facta. 

Cotboncs   appcllantur  portus  in  mari  interiores  arte   et  maini  facti. 
Co  11  a  ila    oppidum  fuit  prope  Romani,    co  quod  ibi   opcs  aliarum   civitatum    fucrint  collatac,    a  qua  porta  Romac  Colla-  10 

lina  dieta  est. 
Conluca  re   dicebant,    quum  profanae  silvae    rami  decidercntur  officieutes   lumini. 
Collati  vum    sacriGcium  dicitur,    quod  ex  collatione  oflertur. 
Colopbon    di  veruni,    quum  aliquid    iiuituin  significarctur. 


2.  caret  tamen  aspiralìonc]  Igitur  Vcrrius  cimi  usura  iroprobavil, 
de  quo  Quinctilianus  Inst.  I,  5,20.  dixit :  Erupit  brevi  tempore  nimius 
vsus  (aspirationi.i) ,  ut  choronae ,  chenturion.es,  praechones  adhuc  qui- 
busdam  intcriptionibus  maneant  :  qua  de  re  ('attilli  nubile  epiqramma 
est  (LXXXIV.).  quod]   Tg.      quo  boni  co<ld.  houorenl]   boni 

codd.  cohonorent  Tjf.,  lieto  scilicct  vocabulo  ,  quod  sono  noiniiiis  co- 
rona simili us  essct.  De  coronis  honoris  caussa  donatis  multa  legi  apud 
Festum  Paulumqnc  obscrvat  Gotd.  ,  vv.  civica  (p.  33.),  donalicac 
(p.  52.),  Gradivus  (p.  72.),  lemnisci  (p.  85.) ,  myrlca  (p.  100.),  na- 
uti (p.  107.  et  Qu.  IX,  11.  p.  11.  Uns.),  obsidionalis  (p.  Ili.  Qu.  X, 
p.  176.),   ovalis  (p.  114.),    triumpbalrs  (p.  157.).  4.     Cotumix] 

Cotornìx  M.  5.    Cornua]   alia  de  cadem  re  Alhcnacus  XI.    p.    Ì7G. 

aliique  grammatici.  fiant]  M.,  ut  videtur,  sicut  A.  Ave.  in  mg. 

fiunt  Li>d.    cum   Gì',   et   nliis  codd.  ,    ut  vg.  6.    Corqo]  Glossarla 

Labb.  :    Coreo,  avuutfiflLXtoc.      Gorgi,  dvuftyifioloi.      Illic   Corqo   legendum 
esse  monuit  Sevi.,      Glossae   Placidi  p. 468.  in  Classic.  Auct.  T.  III.  cur 
A.    Maio:    Gorgos,   adverbialis   intrrposilio  ,   ut  porro  ,  prorsus ,   nimirum 
Portasse  Vcrrius    docucrat ,    literam    C    in    boc   voc.   anliijiiiori    scribendi 
more    prò    lit.    G    positam    esse.      De    etymo    voc.   nibil  adirino  ;    Graeco 
rum  Gorgo  ab   bac  assevcratione  Latinorum   aliena  esse  videtur.  est 

om.   Gc.   et  delevit    Lisu.,    cuius  iudicio   non  accessi.  7.    Corbitae 

cf.  Nonius  p.  533,  10.  M.  8.    Colurna]   Glossarla  Labb.  :    Colui  num 

r.Qaria    óiró{tov.      Colurnum,    XtnToxe.(jviy>ov  i]    y.uv.uìov.      In    bis    interpre 
inincutis  xQi'tnvov  concinit  cum  Pesti  sententia,  Imoxtttjvivov  autem  cum 
Servii  opinione,  qui  colurna  vcrua  a  Virgilio  G.  II,  396.  e  corylo  facta 
dicit:    quac  etiam  Prisciauo   II.   ex.  p.  595  P.    probatur.     L'tramque  ori- 


giiicm,  a  cornu  et  corylo,  prodit  Placidus  p.  448.  apud  Mainili.  Ac 
facilius  a  corulo  fit  corulnus ,  ut  a  populo  populuus  ,  et  inde  consueta 
literarum  L  et  II  commutatione  colurnus,  quam  a  corno  cornulnus  (ut 
a  ficu  ficulnus) ,   et  ciccto  N  corulnus.  9.   Cothoncs]  boni  codd. 

Catones  vg.,  natum,  ut  videtur,  e  lectione  Aid.  Cotones.  Cotbona,  con- 
stai ,  dietimi  esse  portum  et  Cartbagiuis  (v.  Strabo  XVII.  p.  832.  Dio- 
dor. Ili,  44,  ubi  etiam  in  libris  nonnullis  est  Ku&wv,  Appian.  de  Reb. 
Pun.  Vili,  127.)  et  Adrumeti  (v.  Hirtius  de  B.  Afr.  62,  5.):  quocirca 
ctymon  vocabuli  cum  Gcscnio  Scriplurae  Pbocn.  monum.  p.  422.  in  He- 
braica  lingua  quacrcndum  est.  Graccos  autem  ,  apparct ,  similitudinem 
nominis  cum  appcllationc  poculi  xóO-otvoq  forte  oblatam  captasse ,  ut 
saepe  eos  fccissc  constai.     Cf.  Servius  in  Virg.  Acn.  I,  427.  inte- 

riores]   interiore    M.  10.    11.     Collatina]  banc    portam   in    Servii 

regis  muris  fuisse  ,  negat  Sacbse  in  Historia  Urbis  p.  193.  cf.  p.  22». 
275.  Quod  autem  suspicatur,  ea  verba  a  Paulo  addita  esse,  probari 
ucquit.  12.   Conlucare]  boni  codd.,  ut  vg.      Collucare  Lind.  e  de- 

terioribus.  Fcstus  v.  sublucare,  Qu.  XV,  24.  p.  156.  ,  conlucare  esse 
ait  suecisis  arboribus  locum  implere  luce.  Non  lamcn  mirum ,  si  in 
alia  operis  parte  aliter  de  eiusdem  voc.  significatu  statuit.  Glossarla 
certe  Labb.,  in  quibus  legitur:  conluco,  dtay.uOaino)  óivó\>ov,  cani  inter- 
pretationem,  quam  lue  Paulus  proponit,  confirmant  Fcsti  fuisse.  Neque 
aliter  Columella  II,  22.  :   arborei»,  collucare.  profanae  silvae]  Festus 

disusa  videtur,  lucos  conlucare  non  licere,  nisi  co  piaculo  facto,  quod 
Calo   de  II.  11.  139.  fieri  iubet.  14.    Colophon]  v.   Strabo  XIV,  643. 

et  Paroemiograpbi  Graeci ,  vclut  Provcrb.  Vatic.  II,  43.  et  Bodlciana 
578.  ed.  Gaisford.  v.  KoXoifunia   ì'/ty/?. 


58 


PATJLI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(30) 


Concinnare  est  apte  componere.     Concinere   cnim  convenire  est. 

Con  e  iliu  in  (licitili'  a  populi  consensi!  ;    sive  concilium  dicitur  a  concalando,    id  est  vocando. 
C  on  e  ili  a  b  uhm  locus,    ubi  in  concilium  convenitur. 

Contio  significai   conventum,    non  tamen  alium ,    quam  eum,    qui  a  magistratu  vcl  a  sacerdote  publico   per  praeconem 
5  convocatur. 

Contubernales  dicuntur  a  tabernis,    quae  fiebant  ex  tabulis.     Unde  et  tabernacula   sunt  dieta,   licci  ex  tentoriis* 
pcllibus  fiant. 
(31)  C  o  n  t  uberni  u  ni    dicitur   contubcrnalium  babitatio. 

Conclavia   dicuntur   loca,    quae  una  clave   clauduntur. 
10  Contemplari   dictum  est  a  tempio,   id  est  loco,   qui  ab  omni  parte  aspici,   vcl  ex  quo  omnis  pars  vidcri  potcst,  queni 
antiqui  tcmplum   nominabant. 
Comitiales  dies  appellabant,   quum  in  comitio  conveniebant ;    qui  locus  a  coeundo,  id  est  insimul  veniendo  est  dietim. 
Calatores    dicebantur  servi,   ànò  tov  xuXiìv,   quod  est  vocarc,   quia  semper  vocari  possent  ob  necessitatem   servitutis. 
Condulus   anulus. 
15  C  ondali  u  m   similitcr   amili   gcnus. 

Contestar!   est,    quum   uterque  rcus  dicit  :    Tcstcs   estote. 

Codeta    ager,    in  quo   frutices  existunt    in  modum   codarum    cquinaram. 


1.  Concinnare]  rectius  de  co  voc.  Nonias  p.  59,  30.  M.  v.  cinnus. 
Sed  idem  tamen  etiam  babet  vcriloquium  Vcrrianum,  p.43,  22.  v.  con- 
cinnare. Ncque  aliud  Varrò  de  L.  L.  VI.  §.  57.,  si  recte  co  loco  con- 
cinant  scripsi.  concinere]    codd.      concicre ,    quod    A.  Atc.  in  mg. 

babet,  e  coniectura  fluxit,  minime   idonea.  2.  vocando]  convocando 

A.  Aoc.  in  mg.  :   illud  libri  tuentur.  3.    Conciliabulum]  alia  de  co 

voc.  Isidor.  XV,  2,   14.  in]  vg.  om.  boni  codd.  ,    sed  deesse   vix 

potest:  nam  structuram  :  Quirilcs  inlicium  vocare ,  a  Paulo  Festove  in 
vulgari  sermone  usurpatam  esse ,    non    credibile    est.  4.   Contio] 

boni  libri.  Concio  vg.  Lind.  Cf.  Varrò  de  L.  L.  VI.  §.43.  et  maxime 
Geli.  N.  A.  XVIII,  7,  2.  6.  Hic  ex  libro,  quem  Verrii  Flacci  fuissc 
putat,  de  contione  bacc  affert:  contionem  iria  significare,  locum ,  et 
verha,  suggestumque ,  nnde  verba  ferenti  item  significare  coelum  pò- 
pxtli  assistentis  :  item  oralionem  ipsam,  quae  ad  populum  diceretnr.  Ap- 
paret  autem  bunc  librum  alium  fuissc,  quam  eum  quem  Fcstus  exeorp-it. 
a]  vg.  Lino,  om.  boni  codd.  Quod  de  sacerdotibus  Paulus ,  memoria 
dignum  est.  6.    Contubernalcs]  cf.  p.  11.   t.   attibcrnalis.  ta- 

bernacula] cf.  Festus  Qu.  XV,  32.   p.  164,  24.  v.  tabernacula.  ex 

tentoriis  pcllibus]  ex  tentoriis  et  ex  pcllibus  boni  codd.vg.  ncque  Aldus 
alitcr.  tentoria  ex  pcllibus  mg.  A.  Auc.  ex  tenlis  pcllibus  coni.  Scvt. 
ex  tentoriis  pcllibus  em.  Lind.  ,  sumpto  vocabulo  ex  epistola  Valeriani 
Imp.  ap.  Trcbellium  in  Claudio  14.,  qui  pcllcs  ad  tentoria  idoneas  tcn- 
torias  pelles  dicit.  9.    CW/<ii>e]  Glossarla  Labb.  :    Conclave,    xoi- 

fiovxhov   àlairw  fivxóc.     Conclavia,  avvoixia.  clave]  davi  A.  Ave. 


in  mg.:   illud  codd.   tucnlur.  10.    Contemplari]  cf.   Nonias  p.  469, 

31.   v.    contempla.  ab    omni   parte  aspici]    bine    coniectare    licct, 

Verrinili  id  vcriloquiinn  cius  voc.  probasse,  quod  A  arro  fingerai,  de  L. 
L.  VII.    §.  9.,   a    tuendo.  l'2.    quum  in  comitio  conveniebant]   rectius 

Macrob.    Sat.  I,   16.:    quibus  eum  populo   agi  licet.  insimul]   boni 

codd.,   ut  A.  Aie.   in   mg.      simul  vg.  13.    Calatores]    de   bis   A  •  r- 

rium    sub    eodem    vocabulo    divisse    persnasuin    b.ibeo   (t.    l'mr.    II.    . 
ila    ut    prius    de    ralalis     comiliis     et    calatoribus    sacerdotali)  ,     quam    de 
scrvis   calatnribus   dixeril.      GlntlMM   Labb.  :     Calatores,    doi'Àoi   érttóoiet, 
zuqìxiXoi  (scribc  rtff>i^o/.oi),    i*  ,.  .'miui    itoimr.      Glossae    Isidori  •     Calalor 
minister  sacrorum.      Sed    Pauli    verba   ad    privatoruiu    bominum   cai  . 
spcclant,   quorum    Plautus   saepius   mentionem   facit.      Cbari>ius  I.    y    SS 
i>"oinriir{ator    sine    u    dicitur,    ut   f'errius    mi  t ,    velut    nominis    ealator. 
Cf.  Paulus    p.  80.   t.  incalationrs  .     p.  M>   r.    inealative,    p.  Sj.  v.   inca- 
lanto  ,  p.    123.   v.   procalare  ,    p.   130.    procalato,    et    Geli.    .V     \.    \\ 
li.  Condulus]    Graccc  xó>Ji'Ào$.      liane    noniinis    l'oriuain.    i;;noratur.    nude 
Venivi  sumpseril.  15.    Cindalium]    ila   Plautus    iu  Trinumo   \\  . 

4,   7.    1j.,    et  in  inscriptione    fabulac    deper.lilae.  It.    Contestar»] 

de  eodem  voc.  cadeni,  paulo  cxplicatius,  Paulus  p.  4  i.  I  truraque  locasi 
post  alios  nupcr  dili;;enli-sime  commentalus  c-t  1'  !..  Keller  in  libr* 
de  litis  contcstatione  p.  1  sqq.  In  Glossario  Labb.  contestar  evplieatur 
dia/iaQri (tonai   et   .-rnoxrtTiip^o  \~ ■    t  tutela]   de   agro   trans   Tibe- 

rini co  nomine  dieto  Paulus  inferiori  loco  p.  4i.  In  fruliees  ilio-, 
quale»    fucrinl.    inquirit    Titius    Loc.   controv.   \,    10.,    in    qurin    i» 


(51) 


DE  SIGNIFiaVnOiyE  VERBORUM.     LIBER  HI. 


59 


Concile  tuia    est,    quoti  in  commanc   est  dietimi. 

Coctum   a  cogendo  dicitur,    quia  coquendo  *  cocrcctur,    ut  ad  utililatcm  vescendi  perducatur. 

Co  cu  la   vasa  aenea,    coctionibus  apta.      Alii  cocula  dicunt  ligna  minuta,    quibus   facile    decoquantur   obsonia. 

Cobum    lorum,    quo  temo  buris  cum  iugo  colligatur,    a  cobibendo   dietimi. 

Collimi    poctae  coclum  dixerunt ,    a   ebao  ,    ex  quo  putant  coclum  esse  formatum. 

Comocdias   constat   appellari   ex  eo ,    quod  initio   in  vicis   iuvenes   cantare  soliti  csscnt  crebro  convenientes. 

Coclacae   dicuntur  lapides  ex   flamine,    rotundi   ad   cocblcarum   similitudincm. 

C  oc  et  ii  in   gcnus   cdulii  ex  nielle   et  papaverc   factum. 

Confugelam    antiqui   confugium    dicebant. 

Compracdcs  ciusdem  rei  populo   sponsorcs. 


10 


acerbe  invehitur  personatus  illc  Yvo  Yillioniarus  Arcmoricus  in  Aniniadv. 
in  'l'i  1  lì  uni  1.  1.  Non  a  eaudis ,  sed  a  caudicibus  ,  roderla  sivc  codeta 
dietimi  fuisse  illum  agrum  opinatur  Doederlin.  Synon.  et  IIimu.M.  p.  09. 

1.   Condictum]  bic  toc.   usus  non  forensis  est.     De  solcmni  eiusdem 
Terbi    signiiicationc    Paulus    infra    p.  49.  '2.    coquendo]    coqendo 

boni  libri,  ut  A.  Aie.  in  mg.  et  Loro.  Illuil  taincn  ex  vg.  et  deteriori 
cod.,  Guelferbytano  altero,  assumpsi  ,  quoniam  cogendi  notio  in  cocr- 
cendo  iaest;  ipsam  autem  cocliunem  esse  coactioncin,  Fcstus  docere  To- 
ltimi, coercetur]  Limi,   e  bonis  codd.      coarcetur  Gv.      eoarlctur  vg. 

3.  Cocula  vasa  aenea]  Varronis  de  >  ila  1*.  R.  Torba,  ap.  Nonium  p.  531, 
32.  M.  T.  fornum  et  i'ornaces ,  ila  legenda  cxisliiuo  :  C'onda,  qui  ro- 
quebant  pattern  ,  primum  sub  citierem ,  postea  in  forno-  in  quibus  tjui 
instrumontale  est,  ut  saepissimc  apud  Varronem.  V.  de  L.  L.  V.  §.'21. 
Quae  autem  apud  Nonium  sccunlur  verba  :  cuius  utriusque  vocabulum 
(id  est  fornus  et  fornai)  a  forno  ductum ,  id  est  a  caldore ,  ea  Nonii 
sunt,  non  \  arronis.  De  aeneis  coculis  Plautus  apud  Isidor.  Origg.  \\, 
8,  1.  Cato  de  R.  R.  11.  Ugna]  y.ùyxara  Ji'/.a  recte  comparat 
Scal.  In  Lalinis  scriptoribus  buius  signiftcalionis  nulliiin  est  cxempliim. 
Ex  Fcsto  Glossae  Isidori:  Cocula  Ugna  arida  vel  vasa  aerea.  Glossarla 
Labb.  :  Coctilutn ,  yttXxiov.  Quae  l'iacidus  p.  448.  apud  Maiuiu  babet  : 
Coculis,  aereis  vasis ,  a  coijuendo.  Vel  assiti is  aridis  ijlebis  (seribe 
glebisque)  terrae  cum  suo  gramitie  (quae  in  Germania  inferiori  dicunt 
I'l<t<J<jrn\.    Intcrdum  alto   loeo  ruinis,   omnia   e   plcniori  Fcsto    balista  polo. 

4.  Collutti  turimi]  de  eadem  re,  ut  Tidetur,  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  135.: 
Sub  iutjo  medio  cavutn ,  quod  bura  exlrema  addita  oppilatur ,  vocatur 
cous  a  cavo  (fortassc  choo).  5.  Cohum  .  .  coelum]  cf.  Varrò  de 
L.  L.  V.  §.19.,  quo  loco  cLouiu  scribitur.  Turnebus ,  Advcrsar.  XX, 
29,  ubi  Varronis  de  Chao  et  cado  locum  emendai,  postquam  de  Terbis: 
Ego  magts  puto  a  Chao  choum ,  dixit ,  pergit:  in  antiquissimo  libro 
clartssi.  viri  Henrici  Mciniaii  ila  scriptum  reiteri:  cous  est  quo  cadimi 
conUtictitr  :  unde  Ennius  :  Vix  solum  compiere  cohum  tcrroribus  caeli. 
Quae  quanquam    non    a    Varronc ,    sed    ab    interpolatore    quodani    addita 


esse  persuasum  habeo  (nam  in  optimis  quibusque  Varronis  libris  non 
reperiuntur)  :  Ennii  taincn  Tersus  non  immerito  in  ordinem  fiagnicntorum 
receptus  est,  et  ea  quidem  forma,  qua  Scal.  in  annot.  Festi  cum  in. 
(ju  ii  da  ni  velcri  membrana  se  notasse  scribit  :  pilam  vix  Sol  mediavi  com- 
piere cohum  terroribu  codi.  V.  Merula  Ennii  Ann.  I,  159.  p.  33.  ed. 
E.  S.  Quod  autem  ad  Verri!  scntentiam  attinct ,  Lune  a  Vairone  catc- 
mis  dissensisse ,  ut  non  cftoiim ,  sed  co/tum  probarct ,  confirmat  etiain 
Diomedcs  I.  p.  361.  P.  :  "Inchoo  indio avi ,  sic  diccndum  putat  Julius 
Mudesdts,  quia  sit  compositum  a  chao  initio  rerum.  Sed  Verrius  et 
riaccus  (ita  sciliect  scribitur)  in  postrema  syllaba  adspirandum  proba- 
vertml.  Cohum  enim  apud  veteres  mundum  s(gnificat,  unde  substractum 
incohare.  Tranquillus  (Sucton.  fragni.  T.  III.  p.  74.  ed.  Fr.  A.  Wolf.) 
quoque  his  assentiens  libello  suo  pienissime  aedem  incohatam  ita  disse- 
rtiti. Cf.  Casaubon.  in  Sucton.  lui.  Cacs.4C.  p.  170.  ed.  Wolf.  chao] 
boni  codd.  Li>d.  chaos  deteriores,  ut  Tg.  Placidus  in  Glossis  p.  448.  : 
Choum  ,  naturata  universam.  Chao  (scribc  :  a  chao)  id  est  mani. 
0.  Comoedias]  Rcctius  Varrò  de  L.  L.  VII.  §.  89.  cf.  Aristot.  Poet.  3. 
Auctor  de  comoedia  p.  XI.  apud  Kustcrum.  cantare]  intclligunlur 
cantilenae  ciusmodi ,  de  quibus  dicitur  apud  Festum  Qu.  IX,  29.  p.  29, 
12.  t.  occentassint.  crebro]  codd.,  ut  Tidetur,  et  edd.  Tctt.  omnes, 
ut  Lino.  om.  >g.  7.  Coclacae]  Cochalacae  M.  Conchalacae  A. 
Are.  in  mg.  Cochleacae  Tel  cocMccae  legendum  esse  putavit  Vossius 
in  EtTmol.,  Cochlacae  Dac  Equidcm  nibil  mutaTi,  cum  nibil  impedire 
tìsuiu  sit ,  quominus  antiquiores  Romanos ,  quo  tempore  adspiralio  hlc- 
rae  C  nonduin  in  nsum  Tenerat,  e  Graeco  xuylav.tq  toc.  coclacae  fccisse 
poneremus.  8.  Cocctum]  Placidus  in  Glossis  p.448.  apud  Maium  : 
Cocetum  a  Graeco  xaxvovu  cocina.  Corrige  xvxi Svi ,  ultimo  toc  dcleto. 
Glossari»  Labb.  explicant  ^iioràqiy.oq.  Tcrtullian.  contra  Valentin,  e. 
12.  Nestoris  cocetum  dixit  xvxióivu,  de  quo  Iliad.  XI,  624.  Quapropter 
Dac  cum  Vossio  prò  edulii  legi  Toluit  potionis.  Sed  TcrtuUianus  ilio 
toc  licenlius  usus  est.  10.  Compraedes]  cf.  Paulus  p.  122.  t. 
praes. 


40 


PATJLI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(31) 


Compascuus   a  g  e  r ,    relictus   ad    pascendum  communltcr   vicinls. 
Compcscere   est  velut   in   codcm   pascuo   contìnere. 
Couipitalia   festa,    quae    in    compitis    peragebant. 
(32)  Congrue  re    dietimi  est  a    gruibus,    qui  non  fere  segregantur,    sive  quum  volani,  sivc  quum  pascuntar. 
5Cognoniines    dicuntur,    qui    eiusdem    sunt   nominis. 
Cerrones    leves    et   inepti,    a   cratibus    dicti,    quod   Siculi   adversus   Atbcnicuses    cratibus   prò    scutis   sunt  usi,    quas 

Graeci  yt^gag   appellane 
Conitum    genus   libaminis ,    quod  ex   farina    conspersa  faciebant. 
Comptuiu   Afranius   prò   ornatu   et  cultu   posuit. 
10  Conflages   loca   dicuntur,    in  quae  undique  confligunt  venti. 
Copona   taberna   a   copiis    dieta. 
Compilare    est  cogere    et  in   unum   condere. 


1.  Compascuus]  cf.  Cic.  Top.  3.  Isidor.  Origg.  XV,  13,  9.:  Com- 
pascutis  ager  dictus,  qui  a  divisoribus  agrorum  relictus  esl  ad  pascen- 
dum communiter  vicinis,  quae  ex  ipso  Fcsto  Vcrriovc  pelila  esse  viden- 
tur.  3.    Compitalia~]  cf.  Varrò  de  L.  L.  VI.  §.  25.     Glossaria  Labb.  : 

Compitalia  ,  &io"v  dyìiiuioiv  ìoqtuI,  ul  yivofiit'ut.  ìv  tuie  fióolq  uno  twv 
■noogìjy.óvroìv  xolq  vixgol?,  dfiqióàia.  quae]  M.,  ut  videtur ,  sicut  vg. 

qui  Liivd.   e  Gu.      quia  A.  Auc.   in   mg.  A.   Congruerc]  cf.   Paulus 

p.  72.  t.   gruere.  non  fere  segregantur"]  boni  codd.  A.  Auc.   in  mg. 

non  se  segregant  vg.  C.    Cerrones]    Congerrones  A.  Aio.  in  mg.  : 

nullo  cod.  addicentc.  Illud  tamen  voc.  quo  iure  in  bunc  locum  venerit 
intelligi  non  potcst ,  nisi  Verrius  voc.  Plautinum  congerro  explican- 
dum  siili  proposuerat.  Cf.  Varrò  de  L.  L.VII.  §.55.:  congerro  a  gerra 
id  Graecum  est  et  in  Latina  cratis.  Ac  simile  est  congerra  sive  con- 
cerra  apud  Lucilium,  de  quo  Fcstus  dixit  Qu.  XIV,  2.  p.  106,28.  v. 
sodalis,  et  Qu.  XVI,  5.  p.  190,  20.  v.  tappulam.  V.  de  ca  re  Praef. 
II,  2.  In  mg.  libri  Bartliiani  est  corroncs,  quod  C.  Barili,  congerrones 
fuisse  non  dubitat,  in  Advers.  XL,  20.  Quod  autem  cerrones  prò  ger- 
ronibus  dicti  sunt ,  id  antiquac  scribendi  consuetudini  debclur ,  de  qua 
dictum  est  ad  Paulum  p.  20.   v.   acclare.  Siculi  .  .   sunt  usi]  infra 

p.  70.  v.  gerrac  ,  ex  codem  quidein  bello  ca  dicendi  consuctudo  rcpcli- 
tur,  sed  diverso  piane  modo.  Id  unum  certuni  babeo,  gerronis  appella, 
tionem  ex  Sicula  comoedia  iluxisse.  V.  imprimis  Provcrb.  Vatic.  I,  40. 
et  Bodleiana  278.  ed.  Gaisford.  :  ré(>(>u  2Va£ta'  y((>(>a  —ixtXol  Xiyoioi  tu 
uvdqùa  xul  yvvuixila  uldolu'  rjv  Se  ìv  rij  2txiXiy.iJ  JVu£w  ri/tero:;  ìxid-aXùo- 
Oiov  -A(fQoóÌT7]<;,  ìv  ù  fieydXa  aiuola  urìxiiro,  Scbolia  in  Lucian.  Anacb. 
e.  32.  ostcndunt,  hoc  yiQyoiv  JVaìioiv  nomen  ex  Epicbarino  ductuin  esse. 
De  eadem  re,  sed  minus  explicite ,  Hcsychius  et  Suidas  y.  yi>j('a,  Ety- 
mol.  M.  p.  228,  47.  (t«  ÓiquÙiwu  aiuola),  Gudianum  p.  123.  et  Orion 
p.  42.  ed.  Sturz.,  Eustathius  in  Hoineri  Odyss.  XXIV,  185.  p.  1924,  1. 
qui  Pausania  auctore  utitur.  Vix  dubitaverim,  quin  iain  apud  Siculos 
comici  quidam  histrioncs  sive  yXvaxic  ab  bis  vcretris  rudi  artificio  faclis 


gerrones  «lieti  sint.  cratibus  prò  scutis]  yi<j{»t  diri  r.!,-  kÌMTCS  tlanl- 

du?,  multi  sane   testantur.  7.   yiù'jas]   vg.      ccrrhas  boni  libri.    ; 

Limi,    e  pr.,   ubi   est  gcrrha,   et   Berolincnsi    cod.,   in   «juo   legilur  gcrrha 
yiòóa.      At  rcclc    H.    Stepbanus   in    Tbisauro    Graecac    linguae    eam    toc 
l'ormala    defenderat    comparalo    Hesyrhio  ,    qui    in  t.   ;  ^,. ',«.   ctiani   ; 
lialu-l.  8.     Conitum]    vg.      Comlum    boni    libri    baberc    videntur. 

Constus    vel    comitns   vel    Comptum    vtl    constum    A.    Aio.    in   mg.    (quae 
apud  Lìmi,  e  Gora.  aiiVruiilur,    sed  non  rrcte  ad  sequens  nomen  Comptum 
referuntur).      "In    lib.    vct.    ( 'umptum "    Die.  .     qui     id    a    lornr 
aspergo   derivai.      Sed   Daccrii   fides    et  auctoritas   p«rr\i.;ua    r-t,    ac   roni- 
ìkiii    cliain   facilius  a   xJm,-   deduci  potest.  9.    Comptum]    boni  rodd., 

ul    lidrlur.     Conitum  vg.  ,  sed   in   mg.    Comptum.  .tfranius]    Bolhe 

P.    V.    Se.  V,    II.   p.  200.    Inc.    17.  cultu]    Gir.,    ut   A.  Aie.    in   mg. 

esentai    M.  vg.  10.    Conflages]   Nonius   p.  02.:     Confluges ,    locm  in 

quae  rivi  diversi  confluanl.  Hinc  Vossius  in  Bljiasl.  v.  Ano  y 
ed.  Neap.)  ctiam  in  Paulo  Confluges  legi  voluit.  quod  r--.tr  r.  i.  .  lum 
est  a  D*C.  Isidor.  Origg.  XH  .  Ì,  '-'".:  Confrngc*  /ora,  in  qmae  undique 
venti  filmini  ne  scse  frangunt  .  ut  Maeiius  ait  :  In  montes  ubi  venti 
/ì «■OIJMll  locum.  Siti,  aulem  ronfra;;rs  et  DoaJUgea  non  MgM  di- 
venta fuisse  oslcndit,  quain  sufllamcn  et  su  lira  unii.  confligunt] 
A.  Ali;,  in  mg.  confluunt  boni  codd.,  ut  vg.  conflant  coni.  lKi  .  ;  ita 
GutlIVrlnlaiiiis  alter.  Cun/ligunt  rum  a  verbo  (lago  descendrril  t . 
annoi,  ad  \  arrou.  de  L.L.  ^  li.  (.W.  ■  noe  etMiion  haud  dubic  optimum 
liabrtur:  idqtir  al»  ipso  Festa  propn-itum  esse  statui,  rum  conflunnt  »ix 
ferri  posse  viderctur.  lt.  copiis]  cupis  A.  Aie.  in  mg.,  inutili 
conieclura,  ut  Mete  eeaset  S.  »i .  1'--  Oi "filmi]  dociius  de  co 
usu  verbi  pilarc  ,  quo  prt ■mere  sivc  cogere  signilicat  ,  Serri**  Dainfli» 
in  Virgil.  Acu.  XII,  121,  p.  63.  ed.  Lion .  qnon»  St  »l.  aintcariL  Ut 
ter  Festa!  infra  Qu.  \.  %  1 .  p.ISSi,  tt.  v.  pilare,  et  minus  bene.  <■** 
cooere]  cogere  esl  Li>t>.  e  Gì.  roM.iVrr"  l  rsini  lilior  nis.  cingere 
haluliat  .    unjc   l'ns.    eunqcicrc   stribcnilum    esse   coniceli. 


(32) 


DE  SIGNIFICATIONE  VERBORUM.     LIBER  HI. 


41 


Compernes   nominantur   bomincs   gcnibus  plus   iusto   coniunctis. 

Confo  ed  usti    focdere   coniuncti. 

Commissatio  a   vicis ,    quos  Graeci   jtojftas  dicunt,    appellatar.     In  bis  cnim  babitabant,    priusquam  oppida  conderen- 

tur,    quibus    in    locis   alii  alios    convictus   causa    iuvitabant. 
Comm  il  te  re    proprie  est  insilimi  mittere  :    nunc  eo  utimur  et  prò  facere ,    aut  prò   relinquere,    aut  prò  inciperc.  5 

Condcre  proprie  est  in  unum  et  interioreui  locum   dare  ad  custodiam  faeiliorein  ;    quod  vcrbum  nunc  significa  t  conscri- 

berc ,    nunc   facere ,    nunc  componere    et   instruere. 
Consulas    antiqui    poncbant   non    tantum   prò  consilium  pctas  et  perconteris,    scd    etiam  prò  iudiccs  et  statuas. 
Cossi    ab    antiquis    dicebantur    natura    rugosi    corporis     honiincs ,     a    similitudine    vcrmium    ligno     edito  inni ,     qui   cossi 

appcllantur.  10 

Consilium    vcl   a  consuleudo    (licitar,    vel   quod    in  unam   sentcntiam   plurima  mcntes   consiliant  et    convcniant;    sed  a 

silcntio    crcdibilius   dietimi    pula  tur,    quo    maxime   invenitur. 
Conscripti   dicebantur,    qui  ex  equestri  ordine   patribus    ascribebantur ,    ut  numcrus  scnatorum  expleretur. 
Consposos    antiqui   dicebant   fide  mutua    colligatos. 

Co  a  su  alia  ludi   dicebantur,    quos    in  lionorem  Consi  faciebant ,    quem    deum    consilii   putabant.  15 

Conventus    quatuor  modis    intcllegitur.      Uno,    quum  qucmlibct   hominem  ab    aliquo  conventum  esse  dicimus.     Altero,  (33) 

quum  significatur  multitudo  ex  compluribus    gcneribus   bomiuum  contrada  in  unum  locum.     Tertio,    quum  a  magi- 

stratibus    iudicii  causa  populus  congregatur.     Quarto  quum  aliquem  in  locum  frequentia  bominum  supplicationis  aut 

gratulationis  causa  colligitur. 
Convicium   a  vicis,    in  quibus  prius  babitatum  est,  vide  tur  dietimi,  Tel  immutata  litcra  quasi  couvocium.  20 


1.  Compernes]  minus  diligentcr  de  eo  voe.  Nonius  p.  25,  31.  M. 
2.  Confoedusti]  boni  codd.  ,  ut  vg.  Ubi  Confuedisti  repertum  sit  a 
Limj.  ,  nescio.  Inter  foedustus  et  foederatus  ea  est  pYoportio ,  quae 
inter  onustus  et  oneratus.  Placidus  in  Glossis  p.  448.  apud  M.-ii uni  : 
Confoeditos,  foedere   copulalos,  e  Paulo  corrigendus   est.  3.    Com- 

missatio] cf.  supra  p.  31.  y.  comoedia  ,  ubi  itein  mi/ai  locum  xo'ifiov  ob- 
tinuit.  5.    relinquere]    delinquere    coni.    Scal.      relinquere    defen- 

dunt  Ues.  (nisi  forte  Ursini  sentenlia  permutatis  inter  se  yocc.  delin- 
quere et  relinquere  turbata  est)  et  Dac.  Hic  advocat  ISonium  p.  248, 
27.:  Committere ,  donare,  relinquere,  cuius  significatus  excinplum  ap- 
ponit  e   Cicerone,   heredilatem  commissam.  6.    Condere]  cf.   Nonius 

p.  249,  28.   M.  8.   iudiccs    et  statuas]   Scal.   apponit   Accii    illud 

apud  Varronem  de  L.  L.  V.  §.80.:  Qui  recte  consulat ,  consul  cluat: 
at  Verrius  locutiones  buiusmodi  spectat  :  consulere  de  fugitivis ,  in  de- 
ditos.  9.   eossi]  ita  edam  Plin.  N.    H.  XI,   33,    38.    §.  113.      Glos- 

sarla Labb.,  a  Scal.  adbibita:  Cusus ,  tvXov  oxwkrfi.  Placidus  p.  4-47. 
apud  Maium  :  Cossos ,  vermieulos  qui  in  materia  nascuntur.  Quam 
duorum  librorum  lectionem  C.  Barili.  Advers.  XL,  20.  commendat: 
Crugosi,  crassi  corjioris  homines ,  qui  et  eossi,  a  similitudine  vcrmium 
Ugno  editorum ,  qui  cossi  (et  cruges  in  altero  addilur)  nominantur,  ea 
vel    ordine    litcrarum    turbato    confutatur.      Et    onmiuo    bi    Barilài    libri 


omnium  pessime  interpolati  sunt.     V.  Praef.  I,  3.  11.   Consilium] 

cf.   Varrò  de  L.  L.  VI.   §.  43.  13.    Conscripti]  cf.   Paulus  supra 

p.  G.   v.  adlecti,   et  Festus   Qu.  XII,  24.  p.  64,  22.   v.  qui  patres.  14. 

Consposos]  boni  codd.  Lind.  Consponsos  vg.  De  illa  scribendi  con- 
suetudine cf.  PttAEF.  IV,  3.:  de  yoc  consponsus  Varrò  de  L.  L.  VI. 
§.  70.  15.    Consualia]  v.  praecipuc  Varrò  de  L.   L.  VI.   §.  20.  et 

antiquus  versus  servatus  a  Varrone  de  Vita  P.  R.  apud  Nonium  v.  ccr- 
nuus  p.  21,   9.   M.  deum  consilii]  bunc   quod  Glossariuni  Labb.  v. 

Conso  Isidis  liliimi  dicit,  inde  factum  arbitror,  quod  Harpocrates,  Isidis 
filius,  digito  silcntium  significare  vicebatur  (v.  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  57.), 
et  Consus  aut  consilii  aut  (si  numeri  a  condendo  ducebatur)  ipsius  si- 
lentii  deus  babebatur.  16.   intcllegitur]  M.      intclligitur  cctt.  oodd. 

vg.  Lino.  ab  aliquo   conventum]  cf.  Nonius  p.  270,  29.   v.   conve- 

nire. 17.   multitudo  .  .    locum]  ita  Glossaria  Labb.:   ovvoàla,  oxivo- 

dos,  dyogù,  ovviXivoi?,    u&qoioic.  Tertio]  hoc    significata  VOC.   po- 

nunt  Cicero,  Caesar,  ac  fontes  iuris  civilis,  quos  indicat  Goth.  18. 

Quarto]    buius  modi  nullum   exemplum  affertar.  20.   a  vicis]  ila 

etiam  Nonius  p.  64,  3.  M.  Subest  buie  etymologico  invento  eadem  opinio, 
quae  supra  p.  31.  v.  Comoedia  significabatur.  Cf.  etiam  p.  32.  v.  com- 
missatio. prius]  boni  codd.  ut  vg.  primum  deteriores  codd. ,  ut 
mg.  A.  Aug.  immutata]  i  mutata  ed.   vet. 


42 


PAULI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(35) 


Contu oli    ocnli  sun t  in  angustimi  coacti    conniventi!) us  palpcbris. 

Constc  rnatio ,    quae  est  concitatio  quaedam  subita  ex  aliquo  ine  tu,   a  sternutamene)  deducta  est,  quod  eo  toto  conca* 
tinnir  corpore. 

Considerare    a    contempla tione  siderum  vidctur  appellari. 
5  Constitutus    boni inum   a  consistentium  multitudine  appellatili'. 

Convallis  est  planicies  ex  omni  parte   compreliensa    montibus   collibusve.     Yallis   duobus   lateribus   inclusa   planicies. 
Vallis   dimiii u li vuni  vallicula   facit. 

Convoti   iisdem   votis   obligati. 

Cibus    appellatur    ex  Gracco,    quod   illi  pcram ,    in  qua  cibum  recondunt,    cibisim   appollaii t. 
lOCiccum    membrana   tennis   malorum    punicorum. 

Cispius    mons    est   in   urbe  Esquilinae   regionis  de  nomine   cui  usila  in    bominis   dictus. 

Citimus   extremus.      Uls    cnim   facit    ultra,    ultimus:    cis,    ci  tra,    citi  ni  us. 

Cicindela    genus  muscarum ,    quod  noctu  luect,   \idelicct  a  candela,    unde  ctiam    candelabri  putantur  appellata. 

Citrosa    veslis    appellala    est    a    similitudine    cidi. 
15  Civicam    coronam    civis  salutis  suac   causa  scrvatus  in  proelio  dabat,    quae  erat  ilignea,    frondem  babens  perennem. 


1.  Contuoli]  Conculi  mg.  A.  Auc.  C onivoli  coni.  Scal.  ,  collata 
interprctalionc  v.  conivola  p.  46.  At  contuolos  dici  potuisse  oculos 
ttvufitfiviiórac,  a  contracto  lumini:,  quo  lucnlur,  per  se  patct ,  et  monuit 
Lind.  conniventibus]  M. ,  ut  vg.      continentibus  Lind.  e  Gc.     At 

palpebrae  oculorum ,  etiamsi  in  angustum  cogunlur,  non  continentes 
lanieri    iìun(.  2.    Constcrnatio]  cf.    Nonius  p.  262,  27.   v.   conslcr- 

nari.  Glossarla  Labb.:  Conslernatur,  oxiqtù,  t]  nrv^iTut,  jjì  xiviìrat, 
quibus  pcculiaris  cius  verbi  sensus  bene  redditur.  Hunc  piane  pcrverlit 
lectio  libri  ms.a  C.  Barili.  Advcrs.  XL,  20.  commendata:  Consta natio 
est  quasi  eonslratio  quaedam  sub.  etc.  Nam  equi  cum  music  man  tur. 
non  sternuntur,  sed  excitantur  potius  et  in  transversum  aguntur.  ster- 

nutamene] sternata  mente  mg.  A.  Auc,  quae  e  mera  conicctura  fluxissc 
apparet,  quoniam  in  nullo  cod.  adirne  rcperta  sunt.  Quod  autem  Dac. 
quosdam  libros  habere  ait  a  sternata  mente,  camque  lectionem  vcram 
putat:  non  morabitur  eos ,  qui  nugacem  illuin  bominem  cognovcrint. 
quod  eo]  Gu.,  ut  vg.  et  Lind.  co  quod  M.  ,  ut  vidctur,  ut  A.  Auc.  in 
mg.     quod  ea  vult  Dac.  4.   Considerare]  cf.    Paulus  p.  57.  v.  de- 

siderare. 5.   Constitutus]  nomen  substanlivum ,  nullo  alio  esemplo 

notuin,  nani  constitio ,  quod  Gcllius  N.  A.  XVI,  5,  10.  finxit  ad  cx- 
plicandam  originem  v.  vestibulum  ,  non  ad  banc  rem  facit.  In  Yarrone 
de  L.  L.  VI.  §.29.  lectio,  quam  Scal.  ex  Fcsti  verbis  interprctalux  :  Co- 
mitiales  dicti ,  quod  tutti  essel  populi  constitutus  ad  sufj'ragium  f'ercn- 
dum,   melioribus  libris  non  probatur.  6.    Convallis]  cf.  Varrò   de 

L.   L.  V.  §.  20.  8.    Convoti]  SC.  de  Baccan.  :    neve,  posthac. 

inter.  sed.  conioura[sc.   ncv]e.   comvovise.  .  .   vclet.  9. 

Cibus]  Cibum  M.  Rationcm  borum  nominuin,  quam  finxit  Yerrius,  in- 
vertit    Etyniol.  M.  p.  512,  51.  ed.  Sylb.  et   Gud.  321,  C.  ed.  Sturz.  v. 


X!/?kiróc ,  ubi  legitur:  x«ì  Àiyii  o  'SIqoc,  or»  ìatte  mana  rò  xi?oj  f'yorir,  ò 
Or-,uuiyti  tì]v    Titoli,*.      Haec    attulerat    iam    Las.  cibisim]   scripsi. 

eibis  boni  codd.  cibesim  tdd.  vett.  uifiamor  vg.  xi'/Jo,-  mg.  A.  At«.. 
xifStmq  coni.  Li.vd.  Poterai  Paulus  Feslusve  etiain  cibesim  scribere,  cum 
in  Graccis  non  raro  x/,-??;oij  legatur.  Id  autem  voc.  a  verLo  xiìoùtu  et 
nomine  póoie  dictum   esse   stallimi!  Filmologici  Graeci.  10.    ticeum] 

cf.  Varrò  de  L.  L.  VII.  §•  91.  Hesjchius:  xwxJ*  ...  dia/^Qrjou;.  Glos- 
sarla Labb.  :  Cicciuti  (et  Cicum)  j-of,  «óxxoc.  Ita  vocabula  recte  di- 
stinxit  Yulcatius  ,  sed  opus  non  est,  ut  xóxxo?  in  xtxxò;  vel  mmc  mute- 
tur.  Isidori  Glossac  :  cicciuti,  mali  granati  membrana.  (  f .  I.  Ir.  Gro- 
nov.   Obscrvalt.    in     Bcclea.  20.    p.  MI    (660  ed.    Frotscbcr  .  11. 

Cispius]  apud  A  arronem  de  L.  L.  V.  §.  50.  e  fide  librorum  Cesweus  et 
Cespius  scribitur.  mons]    od.   M.    et   codd.   deteriore*.  est] 

om.    (il.    vg.    Limi.  cuiusdam  kominis]    Lac\i    Cispii   Asagnini .    ut 

narratur   a   Lesto   Qu.  XV,   25.   p.   li*,    1.   t.    Septimoutio.  19.    (  i- 

linius]   cf.    Nonius   p.   95,    Ili.    y.    cituma.  ih]   t.    Calo   ap.    Paulum 

p.   161.   v.    uls,    ubi    alia   quaedam   aunotabuntur.  13.    Cicindela] 

Glossar.    Labb.:    Cicindela.  Placidus  p.  449.:    Cicindela*,   ara- 

ncorum  genus  ,  quod  voluns  lucei.  Yocabulum  reduplicatone  verbi 
candeo   ortmu  esse,  nunc   salis  constai.  candela'    boni   codd.    Li*». 

candore  vg.  candelabra]   cf.   Varrò   de   L.    L.  V.    j.   Ili1.  14. 

Citrosa]    Isidorus   Origg.  \l\.    '--.    20.:    Citrosa   ^vestisi,    quasi  eonerispa 
ad  similitudine-i    citri.      Xaevius:    Pmlemramque    ex    muro    vestemque    ei- 
trosatn.       .Macrob.     Sat.  II  .    15.:    Ai'mc    (ex    llouicrico    ('.«ara    &it*ói 
Pfmamu  poeta   in   bello  Punico   ait  eitrosam   vestem.      Apparet,   ctiam  %  tr- 
rium    non    alluni    icrsum    eiplicuissc.  15.   Civicam  coronam'  cf. 

Gellius  N.   A.   VI,  6,    11. 


(33) 


DE  SIGNIFICATONE  VERBORUM.    MBER  ni. 


43 


C  ir  e  anca    dici  tur   a  vis  ,    qnae   volans   circuì  lum    facìt. 

C ire  Ite  s    circuii   ex   aere    facti. 

C  ili  uni    est   folliculum,    quo    oculus   tegìtur,   unde    fit    supercili  u  m. 

Cimmerii    dicuntur    bomincs,    qui   frigoribus    occupatas    terras    incolunt,     quales    fu  crini  t    inter  Baias    et  Cumas    in  ea 

regione,    in    qua   convallis    satis   eminenti  iugo   cireuindueta  est,    quae  neque   matutino,   neque  vespertino   tempore  5    (34) 

sole   contingitur*. 
Cimbri  lingua  Gallica   latroncs  dicuntur. 

Cingnlos    appcllabant   bomines,    qui  in  bis  locis,   ubi  cingi  solct,    satis  sunt  tcnues. 
C  il  liba  e    meusae   rotundac. 
Cbilo    dici  tur  cognomento  a  magnitudine  labrorum.     Cilo  sine  aspiratione,  cui  frons  est  cminentior,  ac  dextra  sinistra-  *n 

que  veluti  recisa  videtur. 
Cisterna  dieta  est,    quod  est  cis ,    id   est  infra,    terram. 
Cam  ili  us  proprie  appcllatur   pucr  ingenuus. 
Capii  a  in    in   Campania    quidam   a  Capye    appellatala    ferunt,    quem    a    pede    introrsus    curvato    nominatimi    antiqui    nostri 

Falconcm  vocant;    alii  a  planicie    regionis.  .r 

Camenae  Musae   a    carminibus  sunt  dìctac ,    vel  quod  canini t  antiqiiornui  laudes,    vel  quod  sint  castae  mentis  pracsides. 
Camara  et   cainuri    boves    a  curvatione  ex  Gracco   x«/iti?/   dicuntur. 


1.    Cireanea]    cf.    Festus    Qu.  XIV,  10.  p.  Ili,   6.  t.   6upervaganca. 

3.  Cilium]  eadem  sententia  exponitur  a  Festo  Qu.  XIV,  9.  p.  113,  13. 
t.  supercilium.  Et  cf.  dieta  Qu.  XIV,  7.  p.  111,27,  v.  sugillatuiu. 
Nec  dissenlit  Isidor.  Origg.  XI,  1,  42.  Glossarla  Labb.:  Cilia,  i;.-t<J()»« 
(vjmI*m  aut  MdSfHcU)  metapborieo  sensu,  con.  Scal.),  et  Cilium,  ìnioxv- 
viov  "  pkiipuoic.  folliculum]  boni  codd.  ,  idquc  ,  non  recte  quidem 
positum ,  retinui  tamen ,  quod  boc  viliorum  genus  Paulo  toties  conilo- 
nandum    fuit.      V.   annoi,   ad    p.  8.    v.    alveolum.       folliculus    WK.    Li>d. 

4.  Cimmerii]  v.  quae  de  bis  Campaniae  Ci  ni  inerii-.  Mannert.  Gcogr. 
Graec.  et  Rom.  T.  IX,  I.  p.  718.  Fadem  iis  loca  assignant  Fphorus 
apud  Slrabonem  V.  p.  244.  Lycopbron  Alex.  695.  Servius  in  Virgil. 
Aen.  M,  107.  et  alii.  6.  contingilur]  corr.  Goercnz.  in  Cicer. 
Acad.  II,  19.  p.  115.  contegitur  vg.  htm».  7.  Cimbri]  non  dissi- 
milia  supra  p.  15.  v.  Ambrones  legebantur.  "  8.  in  his  locis]  M., 
ut  vg.  his  locis  Gv.  Lino.  solet]  solent  Dac.  in  Mg.  esse  dicit 
(ac  repcritur  in  cod.  Berolinensi)  idque  praefert.  At  verbum  cingendi 
non  ad  solos  cingulos  pertinet.  9.  Cillibac]  discrtius  de  iis  Varrò 
de  L.  L.V.  §.118.  Ab  bis  cilibanta  (v.  Varrò  V.  §.  121.)  parum  disccr- 
nit  Dac.  10.  Chilo]  Vt-rrium  Cilonem  praeposuissc ,  et  ab  boc 
Chilonera  distinxisse  ,  cognoscitur  ex  ordine  literarum.  labrorum] 
Gv.  vg.  Luid.  labiorum  M.  (quantum  e  Lino,  annotatis  colligi  potest), 
u'  «Id.  Ci7o]  non  alitcr  Cbarisius  I.  p.  78  P.  :  Cilones  dicuntur, 
quorum  capita  oblonija  et  compressa  sunt,  chilones  aulem  curii  adspira- 
tione  ex  graeco  a  labris  improbioribus ,  ^tine  Mi  %ii).tj  ;  unde  chilones 
improbius    labrali.      Cf.  Fla>ius  Caper    de    ortbogr.  p.  2242.  P.     Velius 


Longus  p.  2234.  et  apud  Cassiodorum  p.  2287.  Placidus  in  Glossis, 
apud  Ang.  Maiuin  p.  447.  :  Cilones,  quorum  capila  oblonija.  Glossaria 
Labb.:    Cillo,   Tifjoxtyukoq  ,   ft.uxtioxiqiu.Xas ,   et:    Cilones ,   tpoìoi.  ac]   a 

Gv.  11.  veluti]  M.     velut  cctt. ,    ut  vg,  12.   est  cis,  id  est 

infra]  Aid.  cis  inesl  infra  boni  libri,  vg.,  sine  commodo  sensu.  cis,  id 
est  infra,  omisso  est,  placet  Ottoni  apud  Limi.  p.  361.  e  li  est,  omissis 
rcliquis,  coni.  Lind.  13.    Camillus]  cf.  Paulus  p.  69.  v.  Flaminio* 

camillus  ,  et  p.  48.  v.  cumcram.  Quod  Scal.  tradit,  Servium  Danielis 
ex  Alcxandro  Aetolo  referre ,  Dianam  ab  Fpbesiis  dictam  esse  Cainillam, 
ipse  fallitur,  non  grammaticus  illc  ,  qui  recte  Opim ,  non  Camillam, 
cognominatala  esse  Dianam  prodidit.  V.  Serv.  in  Virgil.  Aen.  XI,  532. 
p.  38.   ed.  Lion.  14.   Capuani]   easdem,  quas  Paulus,  et  alias  non- 

millas  liuius  nominis  origines  prodit  Servius  in  Virgil.  Aen.  X,  145. 
Cf.  Liv.   IV,  37.  Capye]  boni  codd.  Lind.  ,    ut  legitur  apud  Li- 

\iuin.      Capy  vg.  16.   Camenae]  doctius  de  eo  nomine  Varrò  de 

L.  L.  VII.  §•  26.  27.  17.   Camara]  boni  codd. ,  ut  vg.      Camera 

deterior  quidam,  et  ed.  pr.  Charisius  I.  p.43.  P.:  Camara  dicuntur, 
ut  Verrius  Flaccus  affirmat ,  non.  camera  per  e.  Sed  Lucretius:  ca- 
meraeque  caminis  ex  cratibus,  dicendo  clima  canterani  dici  posse  oslendit. 
Servius  in  Virgil.  Georg.  Ili,  55.:  camuris  .  .  .  curvisi  unde  et  camerae 
appellantur.  Pbilargyrius  in  annot.  ciusdem  v.  :  Camuri  boves  sunt, 
qui  conversa  introrsus  cornua  habent ,  quibus  contrarli  p  a  t  u  l  i ,  qui 
cornua  diversa  habent;  laevi,  quorum  cornua  terram  spectant;  his 
contrarii  li  e  ini,  qui  cornua  sursum  versum  reflexa  habent.  Macrob. 
Sat.  VI,  4.  :   Camuris  pcregrinum  verbum  est,  id  est,  in  se  redeuntibus. 


44 


PAUL!  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(34) 


Cappas   marinos    equos  Graeci  a  flexu  posteijorum  partlum   appellant. 
Catampo   genus    est  lnsus. 
Cari  ss  ani    apud  Lucilium   vafram    significa  t. 

Caerimoniarum   causam  alii   ab    oppido  Caere  dìctam  cxis'timant  j    alil  a  cantate  dictam  iudicant. 
5  Caelibem    dictum  cxistimant,    quod  dignam  coelo  vitam  agat. 
Catamitum    prò  Ganymede   dixerunt,    qui   fuit  Iovìs    concubìnus. 
Caeculus  condidit  Praeneste.     Unde  putant  Caecìlios  ortos,  quorum  erat  nobilis  famìlia  apud  Romanos.     Alii  appellato» 

eos  dicunt  a  Caccade  Troiano ,    Aeneae  comite. 
Caelius   mons   dictus  est  a  Cacle  quodam  ex  Etruria,  qui  Rouiulo  auxiliuin  adversus  Sabinos  praebuit,  eo  quod  in  eo 
10  domicilium   babuit. 

Caecum  valium  dicitur,   in  quo  praeacuti  pali  terrae  affixi  berbis  vel  frondibus  occuluntur. 
Catillones   appcllabant    antiqui    gulosos. 
(35)  Catillatio   grave  opprobrium  boininibus  generosis  obiiciebatur,   si  qui  provincias  amicas  populi  Romani   exspoliassent. 


et  forte  nos  quoque  cameram  hac  ratìone  figuravimus.  Nonius  p.  30, 
8.  M.  :  Camerum  (scribe  Camurum) ,  obtortum  ;  unde  et  camerae  tccta 
in  curvitatem  formata.  Viri).  Georg,  lib.  III.:  Et  cameris  (camuris) 
hirtae  sub  cornibus  aures.  Hi  omnes  videntur  e  Verrio  Fiacco  bausisse  : 
quanquam  in  forma  noni,  camara  a  Graeco  usu  desciscunt.  Singularia 
Isidorus  Origg.  XII,  1,  35.  de  Camelia:  sive  quia  curvus  est  dorso,  ca- 
mur  enim  Graeco  verbo  curvum  significai,  et  XV,  8,  5.  :  Camerae  sunt 
culmina  (ita  boni  codd.  ,  volumina  Lind.)  introrsum  respicientia,  appcl- 
latae  a  curvo:  xa/tovo  enim  Graece  curvum  est.  In  Graecis  scriptoribus 
buius  voc.  xafiovo  nec  vola  nec  vestigium;  nisi  quod  Etymol.  M.  p.  488, 
1.  Camelum  dictam  vult  nagù  rò  xÙ/ititccv ,  xu/tTjoóv  riva  ovouv  xul  xù- 
firjhov,  Tocabulo  etymologiae  caussa  lieto. 

1.  Cappas"]  boni  codd.  vg.  Lind.  ,  quos  deserere  non  ausus  sum. 
Campus  Aid.  Multo  notius  est  bippocamporum  nomen.  v.  Nonius  p.  120, 
14.  v.  bippocampi.  %.    Catampo]    Graecum    putat  Scai.  vel  xar 

afitpo),  vel  xaTu/tfiijj  dictum,  ut  òmau^m  (ab  ènlooi  et  dvu^aivtiv  ductum). 
Quis  talia  expediat,    a  nullo    auctorc    diserte  esplicata?  3.    Caris- 

sam]  codd.  edd.  vett.  vg.  Caprissam  A.  Auc  in  mg.  (coniectura ,  puto, 
vocabulo  ducto  a  Graeco  xanol^uv).  Catissa  coni.  Lucas  Fruterius  in 
epistola  ad  Muretum ,  laudatus  et  approbatus  a  D\c.  "Alii  carisam' 
Goth.  Carissa  Lind.  ,  auctore  Scai.  ,  ut  ait.  Sed  Scax.  nibil  mutavit. 
Festus  voc.  Lucilii  ita  reddidit,  ut  in  eius  poematis  scriptum  erat.  V. 
Lucilii  Sat.  rei.   coli.  Dousa,  ine.  n.  153.  p.  19.  vafrum]  Gu.  mg. 

A.  Acg.  vafram  M. ,  ut  videtur,  vg.  Lind.  Illud  praetuli  ca  ratione 
commotus ,  quod  ,  cum  Carissa  prò  feminino  nomine  baberetur ,  vafrum 
facilius  in  vafram  abirc  potuerit,  quam  vafram  e  contrario  in  vafrum. 
Memorabile  autem  est,  quam  antiqua  sit  illa  de  genere  nom.  Carissa 
dubitatio.     Nani  Glossarla  Labb. ,  quibus  inlcrpretamenta  ex  ipso  Festo 


bausta  inesse  ostendimus,  ex  Pbiloxeno:  C arisa,  fiui').iOTqg ,  Ttoorofiooxcq. 
Isidori  contra  Glossae  :  Carissa,  lena  vetus  et  litigiosa:  anelila  dolosa, 
fallax.  Quae  multo  pleniora  ,  sed  etiam  vitiis  raagis  inquinata  ,  legun- 
tur  apud  Placidum  ,  p.  449.  ed.  Maius  :  C arisa ,  vetus  lana  percalida 
(scribe:  lena  per  callida) ,  unde  et  in  mimo  fallaces  ancillae  cata- 
carisia  appellabantur.  Haec  ex  ipso  Ycrrio  Festove  bausta  esse,  eo 
credibilius  ,  quod  is  etiam  alias  mimica  verba,  id  est  ea  ,  quae  non 
in  certa  fabula  scripCa  deprebendebantur ,  sed  quibus  plauipedes  in  io- 
cularibus  dictis ,  quae  temere  in  tbymele  iactitabant,  uti  solebant,  ex- 
plicare  baud  dedignatus  est.     V.    Qu.  XIV,   17.  p.  121,  23.  4.   ab 

oppido    Caere]  cf.   Niebubr.   H.  R.   I.  p.  398.   ed.    sec.  a  earitate] 

ita  Masurius  Sabinus  apud  Gcllium  N.  A.  IV,  9.  et  alii.  Tertium  adii- 
cimus  vcriloquium ,  a  Cerere ,  in  Glossariis  Labb.  propositum ,  e  Pbi- 
loxeno :  Caerimonia,  àiffiijTOMt,  quod  observavit  Scax.  5.  Caelibem] 
vg.  Coelìbem  Lind.  ,  ncscio  an  e  codd.  :  sed  illud  ordo  literarum  po- 
stulat.  C.  Catamitum]  cf.  annot.  ad  p.7.  v.  Alcedo.  7.  Cae- 
culus] de  boc  v.  Interpretes,  quos  Maius  edidit,  et  Serv.  in  Virgil.  Aen. 
VII,  081.  Solin.  e.  8.  Qui  a  Servio  appellantur  divi  fra  tre  s  ,  aut  di- 
cendi  sunt  digiti!,  ita  enim  dicuntur  a  Solino,  aut  D epidii ,  ut 
Varrone  auctore  ab  Intcrpretibus  illis  vocantur.  9.  Caelius]  M. 
Coelius  cett.  Lind.  Caele]  M.  Coele  Gc.  vg.  Lind.  Dictum  est 
de  boc  Caele  Etruscar.  rerum  Introd.  2,  15.  p.  116.  adversus"] 
adversum  M.  11.  Caecum]  Cacum  M.  12.  Catillonct]  Li>d. 
Catiliones  boni  codd. ,  ut  A.  Are  in  mg.  Catilones  vg.  Illud  resti- 
tuendum  esse,  Lucilii  versus  evincit  apud  Macrob.  Sat.  II,  12.,  qui  de 
origine  nominis  eadem  affert ,  quae  Paulus  p.  67.  v.  fiscellus ,  sed  ea 
pleniora ,  ila  ut  ex  ipso  Verrio  fluxisse  videantur.  Plaeidus  p.  450.  : 
Cattilo  guìosus,  a  catelli  appetentia.  Rectius  fortasse  :  calilli.  13. 
Catillatio]  cf.   Fulgentius  p.  563,  5.  M. 


(35) 


DE  SIGINIFICATIONE  VERBORUM.    LIBER  HI. 


4o 


Caesticillus    appella  tur   circulus,    quem  superponit  capiti,    qui   aliquid  est  laturus  in  capite. 

Caespes   est  terra  in  modum  lateris  caesa  cum  nerba ,    sive  frutex  recisus  et  truncus. 

Cattili  nani   cameni   esita  vis  se,   hoc  est  comedisse,   Romanos,   Plautus  in  Saturione  refert. 

Catax   claudus.  ' 

Caecultarc  est   caccos  imitar!.  5 

Cae  sa  ria  ti   cornati. 

Catularia   porta   Romae  dictae  est,   quia  non  longe  ab   ea  ad  placanti um  caniculac   sidus  frugibus  iniinicum  rul'ac  canes 

imntolabantur ,    ut  fruges   flayescentes   ad  maturitatcm    perduccrcntur. 
Cae  de  in    putant  ex  Graeco  dici,    quod  apud  illos  xaiveiv  significet  interficere. 

Caenina  urbs ,   quae  fuit  vicina  Romae,  a  Caenite  conditore  appellala  est.  10 

Catulus   genus  quoddam  rinculi,    qui  interdum  canis  appcllatur. 

Caestus    vocantur  et  ii,  quibus  pugiles  dimicant ,  et  genus  quoddam  ornatus  mulierum. 
Caeditiae   tabernae   in  via  Appia   a   domini   nomine   sunt  vocatae. 
C a  vi  11  a  t io    est  iocosa   calumniatio. 

Cati   fons,    ex  quo  aqua  Petronia  in  Tiberim  fluit,   dictus ,    quod  in  agro  cuiusdam  fucrit  Cati.  15 

Cacula  servus  militis.     Plautus:    "Video  caculam  militarcm."     Dicitur  autcm  a  Graeco  uàkov ,   quod  fustibus  clavisque 

ligneis  ad  tutelarli  dominorum   armari  soliti  sint. 
Canalicolae   forenses   homines  pauperes  dicti,   quod  circa  canalcs  fori  consisterent. 
Cana   dicunt  Graeci,    nos  canistra  et  per   diminutionera    canistella. 


1.  Caesticillus]  M.  Ceslicillus  Gu.  vg.  Lino.  IUud  a  Verrio  scri- 
ptum fuisse ,  ordo  literarum  evincit.  Circitellus  Tel  Cireitillus  coni. 
Salmasius  in  Exercit.  Plin.  p.  14.  col.  1  e. ,  idque  comprobant  Vossius 
in  Etimologico  et  Dac.  Sed  Varrò  de  L.  L.  (VI.  §.  8.)  nihil  habet, 
quod  buie  coniecturae  faveat.  De  ipsa  re  cf.  Paulus  p.  14.  v.  arculum. 
2.  Caespes]  Cespes  codd.  vg.  Lind.  Ut  mutarem ,  ordo  literarum  sua- 
debat  et  ipsa  ratio  etimologica.  Glossam  Labb.:  Caespes,  yoqrunXi-vdoi;, 
et  quae  similes  leguntur  in  v.  cespes,  ex  Festo  expressas  esse  patet. 
truncus]  boni  codd.  Lind.      truncatus  est  vg.  3.  Catulinam]  de  ea- 

dem  re  Plin.   N.  H.  XXIX,  4, 14.  §.58.  Saturione]  v.   Botbe  Plauti 

fragm.   Sat.  1.  p.  440.  4.    Catax]  v.  Lucilius  ap.  Nonium  p.25,  18. 

Isidori  Glossae  :   Catax,  claudus,  coxus  (coxo  babet  Nonius).  5. 

Caecultare]  plura    de  hoc  voc.   Paulus  p.  47.  6.    Caesariati]  voc. 

Plautinum  ,  Mil.  glor.  Ili,  1,    171.     Placidus  p.  448.  :    Caesariati,   coniati 
a  caesarie  dicti.  7.    Catularia]  cf.   Festus  Qu.  XIII,  21.  p.  93,  30. 

■v.  rutilae  canes.  9.  xaivav]  A.  Aug.  in  mg.  Lind.     kethin  boni  libri. 

xrdvtèv  vg.  significet]   Lind.  cum  Gu.     significat  vg.  interficere] 

ed.  vet.  Aid.  vg.     caedere  Lind.  sine  lect.  var.  10.   Caenina]  A.  Ave. 

in  mg.     Cenina  Gu.  vg.  Lind.     Cenum  M.    Kaivlvq  Graeci.  Caenite] 

A.  Aug.  in  mg.      Cenite  cett.  11.  genus  quoddam]  M.  vg.     quoddam 

.genus  Lind.  cum  Gu.     Cf.  Lucilius  ap.  Nonium  p.  36,  25.  v.  collare,   et 


Plautus  apud  eundem  p.  199,  11.  v.  catcllac.  qui]  quod  M.  canis] 
apud  Plautum  Gasin.  II,  G,  37.  12.  genus  quoddam,  ornatus]  id  putaut 

interpretcs  cestum  (hiotÓv),  non  caestum  dictum  esse,  sed  quid  prohibebat, 
quominus  ctiam  caestus  nomen  ad  ornatum  muliebrem  transferretur ,  ut 
multa?  ornatus  mulierum]  Lind.   e  bonis  codd.      muliebris  ora.  vg. 

13.  Caeditiae]  diligenter  de  Caedicio  campo  et  bis  tabernis  I.  Furlanetto 
in  Lex.  Forcell.  a]  M.  vg.     om.  Gu.  Lind.,  14.    Cavillatio]  cf. 

Cic.  de  Or.  II,  54,  218.  Paulus  p.  36.  v.  cavillum.  Non  a  cavendo,  ut 
vult  Scai.,  dieta  est,  sed  a  calvendo  (v.  Festus  Qu.  XIV,  17.  p.  121,  6. 
v.  struere),  prò  calvillatione,  fuga  lambdacismi.  15.  aqua  Petronia] 

de  bac  Festus  Qu.  XII,  20.  p.  60,  12.  Ex  Festo  fluxisse  apparet  ctiam 
ca,  quae  Placidus  p.  450.  apud  Mai um:  Catialis  Collis,  nunc  lacus 
Fundani  (ita  A.  Maius,  sed  IV  codd.  funditus),  est  dictus  a  Catio  loco, 
cuiusdam  f'uerit]  fuerit  cuiusdam    Lind.   ex   uno   Gu.  16.    Cacula 

servus  militis]  totidem  verbis  Glossar.  Labb.:  Cacula,  àoìdog  orgario)- 
ròiv.  Placidus  in  Glossis,  ap.  Maium  p.  446.  :  Caeulae,  lixae  aut  servi 
mililum.  Plautus]  in  Trinumo  III,  2,  Ì98.  autem]   om.  M. 

y.ulov]  vg.  (videi.  xulov).  calin  boni  codd.  colon  ed.  pr.  Aliter  Paulus 
infra  p.  123.  v.  procalare.  17.  sint]  sunt  Lind.  ex  uno  Gu.  18. 

canales]  cf.   Plautus  in  Curcul.  IV,   1,  15.  19.   Cana]  xuvu.     Cf. 

Varrò    de  L.  L    V.  §.  120.     V.    etiam    Paulus   infra    p.  49.  v.  canifera. 


46 


PAULI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(33) 


Canicae   furfures  de  farre   a  cibo  camini  vocatae. 

Cancri  dicebantur  ab  antiquis,  qui  nunc  per  diminutioncm  cancelli;   ex  quo  genere  sunt  calces,  qui  per  diminutionem 

appellantur   calculi. 
Canentas   capitis    ornamenta. 
(3fi)    5  Canta   prò    cantata   ponebant. 

Caudicariae   naves  ex   tabulis    grossioribus    factae. 
C  and  e  la  bruni    dietimi,    quod   in   eo   candclae  figa  ti  Un. 

Cantherius    boc   distat  ab  equo,    quod  maialis    a  verro,    capo   a  gallo,    berbix  ab  ariete.      Est  enim    cantberius  equus, 
cui  testiculi   amputantur. 
lOCavillum   cavillata) ,    id    est   irrisio. 

Caudecae   cistellae  ex  iunco ,    a  similitudine  cquinae  caudae   factae. 

Caulae   a   cavo   dictae.     Antiquitus  enim  ante  usuiu  tectorum   oves   in   antris  claudebantur. 
v  Cavum   a   ebao  dictum  et   eius  inanitate. 

Caculatum  servitiuin. 
15  Calo n  es   calcei  ex   ligno   facti. 
Calcendix   gcnus   conebae. 
Cai  par   genus   vasis   fictilis. 
Calces   ampullae   plumbeae. 
C albe os  armillas   dicebant,    quibus   tiiumpbantcs   utebantur,    et   quibus   ob   virlu tes   milites   donabantur. 


1.    Canicae]  voc.  utitur  Lucilius  apud  Nonium  p.  88,  16.  2. 

Cancri]  hoc  significatu  afferuntur  a  Scal.  ex  Appuleio  (Met.  VI.  p.  176, 
26.  ed.  Elmenli.  p.  396.  ed.  Oud.).  Placidus ,  p.  449.:  Cancros,  cai- 
eellos.     Scribe  cancellos.  calces]  intellige  calculos  lusorios ,  quns 

Plautum  et  Lucilium  nomine  primitivo   calces  dixisse  constat.  4. 

Canentas]   Canentes  M.,    voc.   aliunde  non  cognitum.  5.   canta]  et 

cantata]  Dac.  mutat  in  cante  et  cantate ,  ut  explicetur  idem  versus 
Saliaris ,  qui  legitur  apud  Varronem  de  L.  L.  VII.  §.27.  Scd  temere; 
quando  et  hoc  satis  memorabile  erat ,  quod  antiquiorcs  participio  can- 
tus  usi  erant,  cuius  loco  postbaec   cantatus  invaluit.  6.    Caudica- 

riae naves]  plura  de  his  ex  Varrone  de  Vita  P.  R.  et  Sallustio  Nonius 
p.  535,  13.  v.    Codicariae.  ex]   e  M.  grossioribus]  boni  codd., 

et  ita  Paulus  saltem  scripsit,  etiamsi  Festum  crassioribus  posuisse  baud 
negaverim,  ut  legitur  vg.  et  apud  Lind.  7.  Candelabrum]  cf.  p.33. 

v.   cicindela.  8.    Cantherius]  cf.   Varrò  de  R.  R.  II,  7.  ex.  quod] 

quo  solus  cod.  Lipsiensis ,    qui    correctus  est.  capo]  boni  codd. 

capus  vg.      Utrumque    dictum    esse    constat.  berbix]    M.      berbex 

Gu.  vervex  vg.  Limi.  Illud  Paulum  hoc  quidem  loco  scripsisse  arbi- 
tror.  In  Glossariis  habetur  :  verbex ,  verbix ,  berbix.  Cf.  annot.  ad 
p.  4.  v.   ambegni.  10.    Cavillimi]  cf.  p.  35.  v.  cavillatio.     Placi- 

dus   p.  449.   apud    Maium:    Cavilla,    cavillatio.  11.    Caudecae] 

codd.      Caudicae  vg.      Caudeae  co».   Scal.  ,    atque    in  Plauti  certe  Ru- 


dente IV,  4,  65.:  cistellam  caudeam ,  legitur.  Goth.  e  Glossis  manu- 
scriplis  haec  profert:  Caudia  uinceum ,  quod  vinciam  caudae  emargat, 
quae  valde  corrupta  sunt.  In  Placido  haec  sunt  p.  447.  ed.  Mai.  : 
Caudeam  vinceam ,  quasi  vinceam  caudae,  et  scirpum  dicunt  et  tibin 
(sic).  12.   Caulae]  de  eodem  voc.  Varrò  de  L.   L.   V.   §.  20.      Ser- 

vius  in  Virgil.  Aen.  IX,  60.  Glossac  Labb.:  Cauta,  ìxaidig.  Caulae, 
nfQipokoi,  fiàvàoat..  Aliud  piane  est  voc,  quod  Dac.  bue  trahit  :  Cau- 
les,  cancelli  tribunalis,  ubi  sunt  advocati ;  ita  enim  singulos  cancellorum 
scapos  dictos  esse  apparet.  13.   Cavum]  v.  p.  31.   v.   collimi,    e  uni 

annot.  14.    Caculatum]  v.   p.  35.  v.   cacula.      Hunc  articulum  om. 

codd.  praeter    Gu.  15.    Calones]  disertius    de  eo  genere  calceorum 

Isidorus  Origg.  XIX,  34,  6.:  Calones  quidam  appellant  tragoedorum 
cothurnos ,  eo  quod  ex  salice  fierent:  nam  Graeci ,  ut  diximus ,  Ugna 
y.ÙÀa  vocabant.      Cf.  quae  p.  47.  de  calonibus  servis  dieta  sunt.  16. 

Calcendix']  Guelferbvtanus  alter,  Aid.,  A.  Aug.  in  mg.  ,  quos  propter  li- 
terarum  rationem  secutus  sum.  Clacendix  boni  codd.  vg.  Li>d.  Glossae 
Isidori:  Clacindex ,  concha.  Claxendix  habet  Priscianus  V.  p.  655.  P., 
idque  e  Plauti  Vidularia  affert  :  sed  reperitur  in  libris  ms.  ctiam  cla- 
sendix ,  classcndix ,  clascendix.  V.  Krehl.  T.  I.  p.  191.  Vidcrur  esse 
Graecam   xa/l/iy.  17.    Calpar]    cf.    Paulus  p.  50.   v.   calpar,    ubi 

vinum  primum  e  dolio  libatum  intelligitur.  L'trumque  significatum  ob- 
scrvat    etiam  Varrò  de  Vita  P.  R.  apud  INouiuni  p.  546,  32.     Lliam  hoc 


(36) 


DE  SIGMFICATIONE  VERBORUM.     LIBER  HI. 


47 


Calix,    quoti  in   eo   calidum  bibitur. 

Calpurni   a  Calpo,   Numae   regis    Clio,    sunt  oriundi. 

Cai  lini    antiqui   dicebant   prò    clam,    ut  nis    prò   nobis,    sani   prò   suam,    ini   prò    cani. 

Calicata   aedificia   calce  polita. 

Caliptra    gcnus  est  vestimenti,    quo  capita  opcriebant. 

Cala  th  os  Graeci ,   nos  dicimus    quasillos. 

Caduccatores   legati  pacem   petentes.      Cato  :    "Caduceatori",    inquit,    "nenio  lionio  nocet." 

Carinantcs    probra    obiectantes ,    a   carina  di  e  ti ,    quac  est   infima  pars  navis;    sic  illi  sortis  infimae. 

Cadine  a   terra,    quae  in  aes  coicitur,    ut  fiat   orichalcum. 

Casa   a   cavatione   dieta. 

Cascum   antiquum . 

Casnar   senex   Oscorum  lingua. 


C  trir* 


4  L(  i>      I" 


10 


voc.  a  Graecis  xàXTty,  yAlrtiq  ductum  putant.  19.   Calbeos]   Gal- 

beos  dictos  fuisse,  censet  Scal.:  et  constat,  Verrium  multa  voce,  notasse, 
in  quibus  ctlam  post  inventimi  literam  G.  antiquior  scribendi  consue- 
tudo  duraverit.  V.  annot.  ad  p.  20.  v.  acetarc.  Vcruntamen ,  quod 
p.  71.  Paulus  memorat:  Galbeum  ornamenti  genus,  et  Fcstus  Qu.XIII, 
1.  p.  73,  3.  e  Catone  galbeos,  incertum  est,  num  ad  boc  anni  li  arimi 
gcnus  spcctet.  Ex  Festo  sua  sumpserunt  Placidus  p.446.  apud  Maium  : 
Calbae,  armillae  quibus  milites  ob  virtutem  donantur,  et  Glossar.  Labb.: 
Calbae,  xoofiiu. 

1.   Calix]  haec  Yerrius  ex  Vairone  de  L."  L.  V.  §.  127.     Quae  vg. 
adduntur  :  vel  a  Graeco  xi/J.tì,  desunt  a  bonis  codd.  2.  a  Calpo] 

de  boc  Plutarcb.  in  Num.  2.  Lucan.  (Saleius  Bassus)  in  Panegyr.  in 
Pisoncm  15.  Scbol.  Cruquii  in  Horat.  A.  P.  292.,  quos  Scai.  et  Dac. 
aflerunt.  3.    Callim]  boni    codd.      Calim    ed.   pr.  Aid.  vg.   Li. -no, 

cum  cod.  Lipsiensi.  Calata  Guelferbytanus  alter.  Religioni  duxi ,  in 
voc.  aliunde  non  cognito  codd.  fidem  contemnerc  :  praesertim  cum  nulla 
ratio  cogat ,  ut  liquidam  gemmari  potuisse  negemus.  Certe  bac  anti- 
quiori  voc.  clam  forma  cognita  satis  refellitur  mirifica  ciusdem  explica- 
tio  p.  50.  v.  clam.  Corrige  bine  Placidum ,  qui  p.  450.  ap.  Maium: 
Clade,   clam  vel  occulte.  nis  prò  nobis]  forma  alibi  non  reperta, 

sed  analogiae  non   contraria.  sam]  v.   Festus  Qu.  XIV,  29.  p.  133, 

17.  v.  sas,  et  cf.  idem  Qu.  XIV,  4.  p.  108,  2.  v.  sum,  Qu.  XIV,  5. 
p.  109,  11.  v.  sos,  et  Qu.  XIV,  29.  p.  133,  28.  v.  sapsa.  In  omnibus 
bis  locis  explicandis  iuvabit  observasse,  in  lingua  Latina,  sicut  in  Graeca 
duo  distinguenda  esse  pronomina,  alterimi  pronomen  reflexivum  tertiae 
personae ,  ductum  a  radice  2F,  quod  piene  enunciatur  2FOS  sive 
(propter  legem  quandam  eupbonicam)  a  (pòi;  et  oiptos,  et  in  lingua  La- 
tina suus ,  elisa  autem  in  Latina  vocali  U ,  ac  mutata  in  Graeca  sibi- 
lante litera  in  spiritum  asperum ,    o  ?  (F02)  et  SLS  ;  alterum  pronomen 


demonstrativnm ,  cuius  integra  forma  fuit  202,  SUS ,  quod  in  Graeca 
lingua  abiit  in  nominativum  casum  articuli ,  o,  y ,  ol,  al,  et  in  Latina 
post  Ennii  tempora  piane  obsolevit.  Quod  Lind.  in  Comment.  p.  670. 
censet,  suis ,  suas  scribendum  et  ut  monosyllabon  pronunciandum  esse, 
ubi  pronomen  sit  reflexivum ,  refelli  videtur  eo  ,  quod  etiam  in  Latinis 
se,  sibi,  ut  in  Graecis  e,  ol,  ióq,  o?  apud  Ioncs  et  Atticos,  omnis  literae 
U  vis  periit.  ini]  cf.   Paulus  p.  77.  v.  im.  ■  4.   Calicata]  cf. 

p.  45.  v.  calicatis ,  et  57.  v.  decalicatum.  Titulus  Aletrinatium ,  in  quo 
basilicam  calecandam  scriptum  esse  memorai  Scaì,. ,  extat  apud  Grute- 
rum  p.  171,  8.     Orellium  n.  3892.  5.   Caliptra]  boni  codd.,  ut 

vg.  Cali/pira  Aid.  Lind.  Praetulissem  Caluptra,  si  e  codd.  aliatimi 
fuisset.  est]  om.  M.  0.   Calathos]  cf.  Festus  Qu.  XV,  26. 

p.  158,  28.  v.  Talassionem.  7.    Cato]  in  incerto  libro.  Lion.  Caton. 

p.  86.  8.   Carinantes]    luculentius   de    co    voc.  Servius  in  Virgil. 

Aen.  Vili,  361.  p.  476.  ed.  Lion.,  quem  Scai.  e  sebedis  Danielis  adbi- 
buit.  Cf.  Glossae  Isidori:  Carinantes,  inludentes,  Placidi  p.  451.  :  Ca- 
rinator,  malcdicus ,  conviciator,  et  Glossarla  Labb.  :  Carinari,  /udiìvtL- 
fco&ut,.  Quod  Graecum  voc.  fortassc  originem  Latini  verbi  multo  melius 
reddit,  quam  Verrii  veriloquium.  Nani  verbum  carinari  facillime  a  no- 
mine Carini  i.  e.  Xaqivov  ducitur,  quo  scurras  quosdam  vel  ioculato- 
res  in  comicis  Doriensium  fabulis ,  quales  in  Magna  Graecia  in  scena 
agebantur,  appellatimi  esse  ostendi  in  libris  de  Doriensibus  IV,  7,  3. 
T.  II.  p.  357.  9.  coicitur]  M. ,    quem  secutus  sum.     coniicitur  Gu. 

vg.  Likd.  orichalcum]  ericalcumM.     Cf.  supra  p.8.  v.  aurichalcum. 

11.  Cascum]  cf.  Varrò  de  L.  L.  VII.  §.  28.  12.   Casnar]  de  boc 

voc.  Osco  Varrò  de  L.  L.  VII.  §.29.  Nonius  p.86,  20.  v.  Carnales  (ubi 
facile  est  corrigere  Casnares,  sed  scrupulum  iniiciunt,  quae  Meursius  in 
crit.  P.  I.  ad  Epidic.  e.  1.  et  nuper  Guilelmus  Freund  in  Lex.  Latino 
Exerc.  T.  I.  p.  683.  disputarunt).  Placidi  Glossae  p.  446.  :  Casiuar, 
senex.  et  p.  450.:    Casuari,  seni,    Oscorum  lingua. 


48 


PAUL!  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(36) 


Cassiculum  reticuluni  a   cassibus  per  diniinutionein  dietimi. 
Case us   a  coeundo  dictus. 
(37)  C  a  ss  ilam   antiqui  prò   casside   ponebant. 
C  as  s  ab  un  il  u  s    crebro   cadens. 
5  Casa  ria,    quae   custodit   casam. 
Cassia   via  a   Cassio   strata. 

Caput   ex   Graeco    dietimi,    quod   illi   interdum   y.douj'   dicunt. 
Cape  rat  uni  rugosum  a    cornuum    capi  inorimi   similitudine    dicitur. 
Capis    poculi    genus ,     dietimi    a    capicndo. 
lOCapsae    a  Graeco   appcllantur ;    Las    illi   ttùfiwvQus   dicunt. 
Capital   iacinus,    quod   capitis   pocna  luitur. 

Capronae    equorum    iubae    in   frontem  devexae ,    dieta  e  quasi  a  capite  pronao. 
Capid  ulum    genus    vestimenti,    quo    caput   tegebatur. 

Caprae   dictac,    quod    omne   virgultum  carpant ,    sive  a  crepitu   crurum.      Unde   et   crepas    eas  prisei   dixerunt. 
15Cuppes    et    cuppedia    antiqui    lautiorcs    cibos    nominabant;     inde  et  macellum   forum   cupediuis  appellabant.     Cupedia 
autem   a   cupiditate    sunt    dieta,    vcl,    sicut   Varrò   alt,    quod    ibi   fucrit    Cupediuis    equitis    douius ,    qui   fucrat    ob 
latrocinium    damnatus. 
Capru  ne  ulum    vas    lieti  le. 
Curatorcs  dicuntur,  qui  pupillis  loco  tulorum  daulur  ;    sive  illi,  qui  rei  frumcntariac  agrisvc  dividendis  praepositi  sunt. 


1.  Cassiculum]  Isidori  Glossac  :  Cassiculum,  rete,  iaculum  (corr.: 
reticulum).  Gloss.  Labb.  :  Cassicxdus ,  ìx^xvov.  l'ani  us  accusativum  prò 
nominativo  babuit,  ut  saepc.  V.  ann.  ad  p.  8.  v.  alvcolum,  p.  33.  v.cilium. 
et  infra  p.  37.  Curtilacum ,  p.38.  cuniciilum  ,  p.40.  e  Cbocnica.  2. 

Caseus]  alia,  non  mcliora  ,  Varrò  de   L.  L.  V.  §.108.  VI.  §.43.  3. 

Cassilam]  Cassidam  corr.  Dac,  et  sic  multos,  ait,  vidissc  legendum.  At 
cassida  prò  casside   a  poclis  Augustci  aevi  ponitur.  4.  Cassabundui] 

boni  codd.  vg.  Casabundus  Lind.  c  cod.  Lipsicnsi,  libro  sublestac  fidei. 
Cassabundus  cliam  Varrò  de  L.  L.  VII.  §.  53.  e  Naevio  profert,  et  con- 
stat,  ctiam  Ciccronis  temporibus  S  in  voc.  cassus  geminari  solitum  esse, 
Placidus  in  Glossìs  p.  447.:  Crassabundum ,  dubilnntcm ,  titubantem,  et 
p.  450.  itcrum  :    Crassabundo ,    titubanti.  0.   Cassia  via]   v.  de  hac 

Mannert.  Geogr.  T.  IX,  I.  p.  388.  7.  xt'igu]  vg.     Karatcnphi  boni 

codd.  Lind.  in  Comincnt.  lcjjcndum  esse  coni,  xaya  vel  xiqah)  (scriptum 
xiifi),  quae  non  concinunt  cum  adverbio    interdum.  8.   Caperà  In  ni] 

cf.  Varrò  de  L.  L.  VII.  §.  107.  Nonius  p.  8.  v.  capcrarc.  Piaci. lus 
p.  450.  :     Caperrasscre ,   inrugare ,  contraiti.  9.    Capis]   ab  codem 

verbo  deducitur  a  Varrone  de  L.  L.  V.  §.  121.  cf.  idem  de  Aita  P.  11. 
apud   Noniuni   p.  547,   15.  v.   armillura.  10.  xuftTiTQaq]  vg.    camplras 

Gu.  campirà  M.  xunycic  legi  vult  Dac,  «juoil  llcsycbius  ivié/iya,  O-yxt/ 
et  Kafiyiu,  tttìttfS,  xavioxia.  At  conslat ,  a  verbo  xànxttr  cliam  luùrroa 
sive    xùfinr(>a    duclum    esse.       Glossar.   Labb.:     Campsa ,    xu/inrtiu,     ci: 


Capta,    xr.it^TQta.  11.   Capital]  cf.   Nonius  p.  38,   14.  t.  capital. 

12.  Capronae]  idem  ctvmon  proponitur  a  >ouio  p.  22,  4.  cf.  Paulus 
p.  15.  v.  antiac,  cum  anuntalis.  Placidus  p.  445.  :  Capronas,  iubas  equo- 
rum.  13.    Capidulum]    Placidu*    j>.    146.!      Capedulum  ,   vestimentum 

capilis.  1  i.    Caprae    .  .    carpant]    item   Varrò    de    L.    L.   A  .    §.  97.   de 

R.  R.  II,  3.  Ex  Polo  psofecit  l-idor.  Origg.  XII,  1,  15.:  Caprts  et 
cajiras  a  carpendis  virgulti*  i/uiilam  di.xerunt.  .4lti  quod  eaptent  msperm. 
Pionnulti    a    crepita     crurum.    unde    eas    crepas    vocitatas.  0mne] 

MHHM   AI.,    ul    >  itlitiir.  15.    Cuppes]    Gì.     Li>d.      Cmpes   AI.   »g. 

ilem  cuppedia]  Geo.  1.i>d.  cupedia  M.  vg.  Cuppedinis  forum  Label 
iliam  in  A'arron.  de  L.  L.  A.  $.  146.  Florrntinus  code*,  quod  Telici» 
rcposuisscm.  C£  Nonius  p.85,  7.  v.  cuppedia.  Glossac  Isidori:  Cuppes, 
fastidiosa!,  cupidus.  hi  Glossario  I.al>l>..  ubi  logitur:  Cupidus .  > 
Scax.  corr.:  Cupcdiits:  sed  nomea  Cupedius  nullo  e\cmpto  confimiaiit. 
macellum  forum  capedini*'  Al.  vg.  mac.  et  forum  eup.  Gc.  Li*».:  no» 
recte,  nani  A  a  ito  de  L.  L.  V.  §.  147.  clarc  ostcndit  ,  forum  cupcdiiu>, 
et  piscarium ,  et  olitorium  .  postquain  in  unum  locum  contrada  i- 
dieta    esse   macellum.  lo.    Carro]   cf.    annoi,   ad  A  arron.   de   L.    L. 

A  .  §,   1  io.  I\    t 'apruneulum]   %ov   alias   uon   tostata,   et  dubilalioac 

non    esempla.      Capunculum    coni.  A'ossius    in    Ltymol.  ,    >oo.   mah 
nato.      Capedunculum  .    vcl    potius    Capcduneula    inam    capis    et    capei* 
l'eininina  sunt)   corr.   lumi.  19,   agrisve  dividendis]  codd,      agr.  di- 


(37) 


DE  SIGNIFICATONE  VERBORUM.     LIBER  IH. 


49 


Curia  locus  est,  ubi  publìcas  curas  gcrebant.  Calabra  curia  diccbatur,  ubi  tantum  ratio  sacrorum  gercbatur. 
Curiae  ctiam  iiomìnantur ,  in  qnibus  uniuscuiusquc  partis  populi  Romani  quid  gerì  tur,  quales  siisi  t  hae,  in  quas 
Romulus  popnlum  distribuit ,  numero  triginta ,  quibus  postea  additae  sunt  quinque ,  ita  ut  in  sua  quisque  curia 
sacra  publica  faceret  feriasque  observaret,  iisque  curiis  singulis  nomina  Curiarum  virginum  imposita  esse  dicuntur, 
quas  virgincs    quondam  Romani  de  Sabinis    rapucrunt.  5 

Curriculo   prò  cursim  ponebant.      Plautus  :    "Licet",   inquit,    "vos  abire   curriculo." 

Curriculus    diminutivum   est  a   curru. 

Cnrtilacum    appella  tur  a  Curtio  ,    qui  co  loco  in  profundissimum  se  ob  salutoni  Romani  populi   proiccit   biatum. 

Cu  r  i  o  u  i  ii  m    acs    diccbatur,    quod    dabatur   cu  rioni  ob    sacerdotium    curionatus. 

Curis  est  Sabine  basta.      Undc  Romulus  Quirinus,    quia  cani  ferebat,    est  d'ictus  $    et  Romani    a  Quirino  Quiritcs  10 
dicuntur.     Quidam  eum  dictum  putant   a   Curibus ,   quae  fuit  urbs  opulentissima  Sabinorum.  (38) 

Curi  ti  m    In  non  cui    appcllabant,  quia  candem  fcrre   bastam   putabant. 

Curialcs    ciusdem    curiae,    ut  tribulcs   et  municipcs. 

Curulcs  equi    quadrigalcs. 

Curiata    comitia   a    curiis    sunt   appellata.  15 

C  cut  u  ri  on  iis    antea,    qui   nunc   centuno,   et   enrionns   et   decurioni!*    diccbanlur. 

Curru  Ics    magistratus   appellali   sunt,    quia    curru   vebebantur. 

Curia   Tifata*   a  Curio  dieta,  quia  co  loco  domimi  babucrat. 


vidundis  Li>d.  ex  sola  ed.  pr.  De  hoc  curatorum  genere  cf.  Cicero 
Agr.  II,  7,  17. 

1.  Curia]   idem   ctymon    proponitur   a    Varrone  de   L.  L.  V.  §.  155. 
et  de  Vita  P,  E.  apud  ISonium  p.  57,  2.  Calabro]  >(;.      Culabra 

boni  codd.  ;  ctiam  ii ,  quos  Barili.  Advers.  XL,  20.  adbibct.  Cf.  de  bac 
Varrò  de  L.  L.  V.  §.  13.  VI.  §.27.  Maorob.  Sai.  I,  15.  Scrvius  in 
Virgil.  Aen.  VIII,  05  i.  Glossar.  Labb.  :  Calebra,  lana»  fiovly,  ubi  Dac. 
corr.:     Calabra,   Ity/Zv  fiox/.i/.      Praclulcrim   lutitov  fi.  •>.   geritur]   di- 

geritur  mg.  A.  Aie.,  quod  Dac.  quosdain  libros  babrre  diciti  aperte 
meudax.  3.   quibus  postea   additae  sunt  auiiu/ue]  liacc   a   Paulo  im- 

perile esse  inculcala,  munucrunt  A.  Aie.  Scal.  Commula\it  sciliect 
intcr  se  curias  et  Iribus,  eodem  errore,  quem  cliam  infra  p.  42.  v.  cen- 
tumviralia  commisit,  et  quem  in  Pseudo -  Asconio  in  Verr.  (Act.  II.  L.  I. 
§.  li.  p.  159.  ed.  Ordii)  obscrvavit  Liis.  N«n  il  tic,  quae  de  » uriis 
tradebantur,  appcllalas  eas  esse  de  noininibus  Sabinarum  virginum, 
translulit  in   tribus.  4.  feriasque  observaret]  cf.   Feslus  Qu.  XIV, 

22.  p.  126,  12.    v.    stullorum    ferine,  tifane]    hisque  M.      Feslus 

scripserat  :   isaue.  Curiarum  virginum]   "Lcgcnduiu    Curium    aut 

Curelium  Virginum,  vcl ,  si  mavis ,  Curiensiutn"  Scal.  Beile  sine 
dubiu  :  sed  Paulus  ipse  boc  adicclivum  Curiarum  a  nomine  Curiuiu 
duxissc   videtur.      Cf.   Liv.  I,    13.  5.   rapuerunl]   M.   vg.      rupucrant 

Gì.  Li\d.  :  minai  ante.  E\  aliis  Verrii  libiis  ,  quain  bis  de  significa- 
tionc  verborum,  dulia  esse  apparct ,  quae  Gcllius  N,  A.  XVIII,  7,  5. 
profert:   tribus  quoque  et  curias  (sic  corrigilur,    quod  iu   codd.  est:    de- 


curias)  dici  et  prò  loco  et  prò  iure  et  prò  hominibus.  fi.   Ctimctifo] 

adverbium  a  Plauto  saepe  posilum.  Glossar.  Labb.  :  Curriculo ,  dyo- 
uuiuiz.     Placidus  p.  450.  apud  Maiuin  :    Curriculo,  cursu  veloci.  Plau- 

tus] in  incerta  fabula,    v.  Botbe  fragni,  ine.  8.  p.  444.  7.    Curriculus] 

cf.  Nonius  p.  203,  2.  8.    Curlilacum]  reddidi,   ut  in  bonis  libris  et 

apud  Limd.  est.  Curtii  locus  vg.  In  Pesto  apparet  scriptum  fuissc  : 
Corti  (i.  e.  Curtii)  lacum  appellarunt  vel  simililer,  ac  Paulum  vitio 
supra  i.i  ni  notalo  (v.  annot.  ad  p.  36.  v.  cassiculum)  accusativum  prò  no- 
minativo babuissc.  De  Curtio  lacu  v.  imprimis  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  148. 
eo]   in.  eo  M.  9.   Curiotu'tim]    cf.  p.  47.  v.  curionia  sacra.  10. 

Curis]  de  eodem  voc.  Paulus  p.  48.  v.  coelibari  basta,  Fcstus  Qu.  XII, 
23.  p.  63,   15.  v.  Quirinus,    et  27.  v.   Quii  i  li  s   Iuno.  quia]    qui  M. 

12.  Curatimi  ed.  vct.  Aid.  vg.  Curilin  Lino.,  nescìo  undc.  Cf.  Paulus 
p.  48.  et  Fcstus  Qu.  XII,  23,  p.  63,  25.  De  limone  Quiriti  sivc  Curiti 
pluribus  di\i  Etrusc.  rer.  Ili,  3, 1.  T.  II.  p.45sq.  13.  Curialcs]  Glossar. 

Labb.:  Curialcs ,  (/ivkìxut.,  Curialis  vernula ,  in  quo  Scal.  laborat ,  e 
Tercntii    Pbormione    (V,  6,  10.)    iam    evanuit.  15.  sunt]  ora.  vg. 

Lin».   addidit    e    bonis  codd.  16.    Ccnturionus]    Vcrrium    apparet 

buie  articulo  praefixissc  nomcn  C «rioni.  Nam  inde  a  voc.  Curatores 
p.  37.  usque  ad  voc.   culi»  p.39.  omnia  prinias  babent  literas  Cu.  17. 

Currules]  boni  codd.  LlND.  Curulcs  vg.  Servavi  illud,  quaiiquam  con- 
suetudini oiiinium  scriplorum  contrarium,  quod  Verrius  propter  ctymo- 
lo(fi<am  ralioncm   cam  formnin   linxisse  polest.  18.   Curia   Tifala] 

Curiati/ima  boni  codd.  A.  Aie.  in  mg.  Li\u.     Curii  fama  vg.     "Forsan 


50 


PAULI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(53) 


10 

(39) 


c 
e 
e 

15  C 


ura   dieta  est,    quasi  cor  edat,   vel  quia  cor  urat. 

um   imperio   est   dicebatur  apud  antìquos ,    cui  nominatim  a  populo  dabatar  imperium.     Cum  potcstate  est  dice- 

batur  de  eo ,   qui    a   populo    alicui  negotio    praeficiebatur*. 
uniculum,    id  est  forameli  sub  terra  oceullum,    aut  ab  animali,    quod  simile  est  lepori,    appcllatur ,    cui  subterfossa 

terra  latere  est  solitum,    aut  a  cuneorum  similitudine,    qui  omnem   matcriam  intrant  fìdentcs. 
lunaclum   cultrum  sanguinarium  dictum ,    vel  quia  clunes  bostiarum  dividit,    vel  quia  ad  clunes  dependet. 
u  mei- u  ih  vas  nuptiale  a  similitudine  cumerarum,   quae  fiunt  paluieae  vel  sparteae  ad  usum  popularem,  sic  appellatum. 
ulcita,    quod   tomento  inculca  tur ,    appellala, 
ulticula   fusticulus  quidam   ligneus  in  sacris  dicebatur. 
umalter  significai  cum  altero,   dictum  ab  antiquis  ita  brevitatis  causa,   ut  sodes  prò  si  audes ,   scilicet  prò  scias  licet, 

sis  prò  si  vis. 
ulliola    cortìces  nucum  viridium  dieta  a  similitudine  culleorum,    quibus  vinum  sive  oleum  continctur. 
ussilirem   prò  ignavo  dicebant  antiqui. 

um   populo   agere,   boc  est  populum  ad  concilium  aut  comìtia  vocarc. 

aneli   significat  quidem  omnes  ,    sed  coniuncti  et  congregati,    al  vero  omnes    ctiam   si  diversis  locis  sint. 
unire   est  stcrcus  facerc,   unde  et  inquinare. 


Curii  tifata"  Dac.  Àt  ccrtum  liabemus,  scribendum  esse  Curia  Tifata, 
Comparato  inferiori  Pauli  loco  p.  156.:  Tifata  iliceta.  Romae  autem  Ti- 
fata Curia.  Cf.  etiam  p.  96.  v.  Mancini  tifata.  Curio]  Curiatio  A. 
Acg.  in  mg.,  coniectura  ducta  e  prava  leclionc  Curiati  funa.  dieta] 
dieta  est  Gc. 

1.  cor  urat]  non  aliter  Varrò  de  L.  L.  VI.  §.46.  2.  Cum  imperio 

est]  coniunxi  baec  cum  iis  quae  secuntur,  cum  Verrium  id  ipsum  egissc 
appareat,  ut  imperium  a  potcstate  distinguerei.  Imperium  autem  militare 
tantum  dici,  male  opinatur  Dac.  est]  post  imperio  et  potcstate  boni 

codd.  A.  Acg.  in  mg-.   Liind.      esse  vg.  3.  prac/ìciebatur]    vg.   Li>d. 

praeferebatur  codd.,  quod  ferri  ncquit.  4.  Cuiiiculum]  denuo  Paulus 

in  eo  peccarli,  quod  accusativum  prò  nominativo  babuit.  V.  annoi,  ad 
p.  36.  v.  cassiculum.  aut  ab  animali]  conti-ariani  ralioncm  iniit  Varrò 

de  R.   11.  Ili,   12.  5.  intrant]  infreni  Limi,   e  solo  Gc.  6. 

Clunaelutn]  M.  vg.  Clunaculum  Gc.  Lind.  Clunadum ,  in  ed.  princ. 
ortum  est  e  lectione  Clunaclum:  quam  voc.  formam  Verrium  ex  anti- 
quiori  aliquo  scriptore  sumpsisse  apparct.  Clunabulum  corrupte  dicitur 
ab  Isidoro  Origg.  XVIII,  6,   6.  sanguinarium]  sane  victimariutn 

coni.  Seve.,  illata  particula  piane  otiosa ,  quam  frustra  tueri  conatur 
coinparatis  Pauli  verbis  p.2.  v.  Aerarli  :  Acrarium  sane  P.  ./t.  in  aede 
Saturni  habuit.  Nam  illa  verba  apud  Fcstum  a  proxima  sententia  pen- 
debant.  Et  cultrum  sanguinarium  ipsc  Scal.  recte  interprctatur  ttyayta, 
vel  quia  .  .  .  dependet]  M.  (nisi  quod  dependi t  babet),  ut  vg.  vel  quia 
ad  clunes  dependet,  vel  quia  clunes  hosliarum.  dividit  Gc.   Limi.  7. 

Cumeruni]    cf.   Varrò   de   L.  L.  VII.    §.  3  ì. ,    qui   et  ipse   id  vasculuiu 


nuptiale   cumcrum  appcllat  ;   cumeram  dicit  Paulus   infra  p.  i^.  cume- 

rarum] de  bis  vasis  vimincis  ,  in  quibus  frumenta  condebantur  ,  r.  Acro 
in   Horat.  Serm.  I,  1,  32.  8.    Culeila]  idem  ctymon   proposuit  >■  arro 

de  L.  L.  V.  §.  167.     Cf.  Nonius  p.  86,  4.  5 i'2,    Lt.  9.   Lultieula] 

M.  vg.  Culcitula  cclt.  codd.  mg.  A.  Acg.  Illud  practulirunt  >os-ius 
in  Filmologico  et  Forccllinius  in  Lcxico.  Ree  lamon  est  drininutn  uni 
voc.  cultcr ,  ut  pulat  Vossius,  quasi  esset  cullriculus  ,  sed  utrumque 
duclum  ab  codein  verbo  ci  ilo  ,  ut  subligaculum  et  subligar  a  ligando. 
fusticulus]  faseiculus  Guclferbytanns  alter,  et  liber  anliquus  ,  a  Dac. 
laudatus  ,  qui  et  ipsc  eam  Icrtioncni  praefert.  Sed  culcitula  non  magli 
faseiculus   ligneus,    quam    fusticulus  diei  polerat.  IO.    cum  altero] 

codd.     cum  aliler  mg.  A.  Air..,   coniectura  piane  supervaosnci.  soda] 

bacc   conlractorum   vocabulorum    c\empla  :    sodes,    sis,    scilicet,   et   prac- 
lerea  :    illieo,   equidem  ,     a    >  errio   pluribus   locis   composita   esse,   apparct 
collatis  v.  sodes,  Qo.  XIV,  2.  p.  106,  31.     Qm.  XV,   17.  p.  1.'.'.   17. 
sullis.  12.    Cullioln]  codd.  .   ut   \idctur,   omnes,  ut  Li>d.      Culiolm 

vg.  In  Glossariis  Labb.  est:  Gnllucm,  naootOTouia  (««ftioroiimì,  et  fm- 
tillioncae,  xc^iont  (x«^i -ut  posoaì,  numi  AnmtUif,  Vulcatius  coir.  Gul- 
liocae.     Non  dubito,  quin   Uaec  ad  idem  voc.   spectent.  culleorum] 

boni   codd.  Li>d.      culcorum  vg.  tS.    Cu.-silirem]  veriloquium  ><  »i. 

exeogitavit.  a  cossiiii  tirando:  frsliiius,  puto  ,  quam  vorius.  C.  Barili. 
autem  bariolatur  ,  ut  ipse  confitetur  ,  cum  e  leclionc  libri  >ui  :  Cussi- 
lircm  prò    ignaro,  liace   cilici!  :    Consili    reum  prò   ignaro.  13. 

Cititeli]  cf.   imprimi*   Serviv  in  \  irgli.  Aen.  I,   322.  16.    Cunirt] 

cf.  p.  IO.  v.  ancuuulcntac. 


(39) 


DE  SIGIMFICATIOIXE  VERBORUM.     LIBER  IH. 


M 


Cutnrninm  vas ,    quo  in  sacrificiis   vimini   fundcbatur. 

Cu  li  gna   vas  potoriuni.     Cato  :    "Culìgnam",  inquit,    "in  fcno  Gracco  ponit,    ut  bene  oleat." 

Coctioncs^*  dicti  videntur  a  cunctatioue,  quod  in  emcndis  vendendisque  mercibus  tarde  pervcniant  ad  insti  prctii  finem. 

Itaque  apud   antiijuos  prima  syllaba  per  U   literam  serihebatur. 
disto  il  ciani   dicebant  antiqui,    quam   nunc   dicimus   custodiam.  5 

Cu  ni  barn   Graeci   v.v/ifi^v  appellant. 

Cutis  Gracca in  babet  originem.      Hanc  enim  illi  dicunt  v.vtiv. 

Cutiliae   lacus   appella  tur,    quod   in  eo  est  insula,    Kotv/.tj   nominata   a  Graccis. 
Cnepbosum   antiqui  dicebant  tenebricosum.     Graeci  cnìm  nvicpas  appellant  obscurum. 

Cymbium   poculi   gcnus    a   similitudine   navis ,    quae   itvftpis    dicitur,    appellatimi.  10 

Calasis    tunica  e   gcnus ,   quod  Graeci    v.uXàotvov   dicunt.      Alii  dicunt  mul  uni  esse  tunicae  muliebris ,    quo  connexa  circa 

ccrvìcem    tunica   summittitur. 
Cyparissiac   dicuntur   ignes  prodigiosi   a  similitudine  cyprcssorum. 
Cybebe   Matcr,    quam    dicebant  Magnani ,    ita   appellabatur ,     quod   agerct    bomincs   in   furorem ,    quod  Graeci   nvfi'rjfiov  (i0) 

dicunt.  15 


1.  Cuturnium]  boni  codd.  Columium  Tg.  et  Li>d.  cum  deteriori- 
lus.  Illud  litcrarum  ratio  postulnt.  Idem  toc.  est  infra  apud  l'aulum 
p.  73.  gulturnium,  quod  legitur  etiam  in  Glossariis  Labb.:  Gulliirniiim, 
TiQÙ/ooq,  et  Guturnum ,  ità'of  axfi'oi'C  oOTQttttbov  (ductuin  a  gatta);  aliud 
yero  ac  dì  vernimi    Guturiu'um  ,  (Sud-pòi;,    nQOfTtij ,   ve,  Bt'uióu>v.  2. 

.       ,M     Cuìiijna]  V.   Cato  de  R.   lì.   132.     De  eodem  voc.   Paulus  iterum  p.  45. 
tt.fr   Calo]  baec   Catonis  Terba  non  repcriunlur  in  libro   de   R.   R.  :    sed  con- 
:"r     ,'^stat    plura    Catonis    praccepta    de    apicultura    apud    antiquo*    memorari, 
.  ,  quam  in   co  libro  nunc  ser\ata  sunt.      A.  Lion.  Catonian.  p.  87.  feno] 

boni    codd.    Lijid.      focno    celt.  ponit]    codd.     ponilo    Tg.    Li>d. 

3.  Cocftoiicv]  buie  articulo  pracscriplum  fuisse  Cuctio,  litcrarum  ordo 
et,  quae  ipse  Paulus  memorai,  oslendunt.  De  boc  voc.  cf.  l'aulus 
p.  17.  v.  arillator.  Cuctio  noiinisi  boc  auctorc  iniiotuit ,  celeri  cocjo 
babent.  V.  Gcllius  N.  A.  XVI,  7.  Glossae  Indori:  Cacio,  arilalor. 
Glossarium  Labb.:  Cocio  ,  (UTufioXoc,,  /tfrarrour^c.  fiixu.;!okì'j.  Cociator, 
fifTiipoì.oq.  Cocionatura  (ita  cod.  ms.) ,  fiiTuxQuotc,.  Cociatria  (Cucia- 
trina  corr.  Sc*l.  A  ulcatius)  ftui'.J/.ijrixi}.  Apud  provincialcs  medii  aevi 
inde   liebat  cusso.      V.  Diez    in   (ìraiuni.   Roman,    lingu.  I.  p.  12.  G. 

Cnmbam]  boni  codd.  Cymbam  Tg.  Lind.  Illud  scripsisse  Festum, 
etiam  litcrarum  ordo  arguii.  Cf.  paolo  infcrius  v.  cymbium,  et  Nonius 
p.  535,   30.  7.   xi'uv]     Limd.     hylin    boni    codd.      xrroc    Tg.      Illud 

quanquam  in  Graccis  scriptoribus  non  rcperilur  (nam  aliud  est  xvxic., 
deminutivum  toc.  ductum  a  xi'ro?)  ,  credibile  est,  a  Verrio  e  dialetto 
quadam    Graecae    linguac    crutum   esse.  8.    Cutiliae]   scripsi  cum 

A.  Aie.  Cutille  boni  libri,  ut  videtur.  Cutillie  Aid.  Cotiliae  \g. 
Latina  quae  sit  toc.  forma,  oslendunt  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  71.  et  alii. 
Kotvì.t]]    Liso.      Colili   boni    codd.      Cotilia   Tg.      V.    imprimis    Dionys. 


Hai.  I,   19.  9.    Cnephosum]  Ursini  liber  Cnephonsnm,  quod  nescio 

:m  a  consuetudine  vclustalis  abliorreat.  Cf.  p.  71.  v.  gnepbosum.  xvé- 
p«?  >g.   Li>d.      htepas  Gu.     De  RI.  non   constat.  10.    Cymbium] 

cf.  imprimis  Atben.  XI.  p.  481.    Nonius  p.  545,  26.  xvnfìLq]  scripsi, 

bonos  codd.  presse  secutus ,  in  quibus  est  cymbis  (Gu.)  et  cimbis  (RI.). 
cymba  Tg.  xr/ifìoi;  Lind.  At  meliori  iure,  opinor,  fingere  licebit,  cymbam 
na\iculain  dcininutho   nomine  xvftfjióu  dictam  esse,  quam  xiiftftov.  11. 

Calori*]  codd.  Tg.  Li.xd.  Calassis  Aid.  Vcstimentum  alias  incojpulum. 
'N  eriaimile  tameu  ,  intelligi  Acgyptiorum  calasiridas.  Certe  nodus  ille 
tunicae  muliebris  in  signis  Isidos  sacerdotumque  Isiacarum  conspicuus 
est.  Oiiaiiquaiii  quod  Docderlin.  Synon.  et  Etym.  T.  VI.  p.  47.  ponit, 
toc.  calassis  e  xaXàaiQK;  eadem  assimilatione  factum  esse,  ut  esse  ex 
esere,  diflicultatcm  babet:  nam  esse  non  ex  esere,  sed  e  syllabis  ES  et 
SK,   nulla  auxiliaria  lilcra   iulcrposita  ,  formalum   est.  xuluaivov] 

LiM).  adusinoli  boni  codd.  xuhioioiv  Tg.  ,  ex  manifesta  correctionc. 
/l'ùaotv  coni.   Sevi..  13.    Cyparissiac]  RI.,    ut  Tidetur ,    sicut  Tg. 

Cyparissae  Go.  Lind.  Et  sic  infra  p.  49.  ex  codd.  fide  legitur.  At  Se- 
neca Natur.  Oliarsi.  I,  15.  id  genus  cacleslium  ignium  cyparissias  dieit, 
et  Verrius  alio  loco  aliain  toc  formam  explicare  potuit.  V.  Phaef.II,  2. 
14.  Cybebe]  boni  codd.  A.  Aio.  in  mg.  Lind.  Cybele  Tg.  Cf.  Hesycb. 
▼.  Ki>pr/ftij.  xvfiqpov]   corr.  Dac.  ,    quem    sequitur  Lind.     eibibon. 

boni  codd.  xipiftov  Tg.  (ìi^ijlov,  xvpyPuv,  xì'ijiixoi  mg.  A.  Auc.  Si  Pau- 
lus Festi  Terba  diligcnter  reddidisset ,  desiderarctur  Terbum ,  quale  est 
apud  Hesycbium  et  Pbotium  :  Kv(li]@ii,  &io<fiooiZTat.,  xoQvpuvTu]..  Facilius 
taincn  ad  credendum  est,  Festum  baec  fere  scripsisse:  quales  homines 
Graeci  xvf}r/f}oug  dicunt,  caque  a  Paulo  sic  corrupta  esse,  ut  in  contexta 
uraliane   leguntur. 


S2 


PAULI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(40) 


Cybele   vero  cadcni  dieta  a  loco,   qui  est  in  Phrygia. 

Cythcrea  Venus  ab  urbe  Cytbcra ,    in  quam   primum  devecta  esse   dicitur  concha,    quum  in  mari  csset  concepta. 

Cyllenius  Mercurius  dictus,  quod  oinncm  rem  scrmo  sinc  mani  bus  confidai,   quibus  partibus  corporis  qui  careni  y.v'/.'/.oi 

vocan tur,    ideoque    quadratum  cum  fingunt.      Alii  volunt    sic  appellatimi,    quod    in  Cyllenia  via   sit  nutritus.      Aliì, 
5  quod   in  monte  Arcadiae  Cyllene.      Alii ,    quod  a  Cyllene  sit  nympba  educatus. 

Cypria  Venus,  quod  ei  primum  in  Cypro  insula  templum  sit  constitutuin ,  vel  quia  parientibus  pracsidcat,  quod  Gracce 

kvciv  parere   sit. 
Cynthius  Apollo   a  Cyntbo  Deli  monte  vocatus. 
Chalcidicum  genus  aedificii  ab  urbe  Cbalcidica  die  limi. 
10  C  bora  giù  m    instrumentum   scenarum. 

Cbaos    appellat  Hcsiodus  confusam  quandam  ab  initio  unitatem,    biantem  patcntemque  in  profundum.     Ex  eo  et  yc'.ay.ity 

Graeci,    et  nos  hiarc  dicimus.     Unde  Ianus  detraeta   aspirationc    nominatur  ideo,    quod  Inerii  omnium  primus  5    cui 

primo  supplicabant  vcluti   parenti,  et   a  quo  rerum  omnium  factum  putabant  initium. 
Cbocnica   mcnsurac    genus. 
15  Cybium  dictum,    quia  eius  medium  acque  patet  in  omnes  partes ,  quod  genus  a  geometricis  '/.v/Sog  dicilur.     Unde  ctiam 

tcsscllae  quadratae  ttvfioi.     Hinc    et   cybios    genus  piscis,   quia  piscantcs   id  genus  pisciimi  vclut  alcam  ludant. 
Cnasonas    acus ,    quibus   mulicrcs   caput   scalpunt. 

Creperum    dubium,    unde  incrcpitarc  dicimus,    quia  malcdicla  fere  incerta  et  dubia  sunt. 
Crepitili  uni    ornameli  lina    capitis  ;    id  cui  ni    in   capii  is   motti    crepitimi  facit. 
20  C  roeo  t  illuni   valdc  exile.     Plautus  :    "Extortis  talis  cum  crocotillis  cruseulis." 


1.    a  loco]   v.    maxime   Marni.    Parium.   cp.  10.    et   Boecbb.    Corp. 
Insci".   Gracc.   T.  IL  p.  313.  3.   scrino]  qui  allegorica  anliquorum 

interpretationc  prò  Mercurio  ponitur.  Frustra  igilur  C.  Barili.  Advcrs. 
XLI,   1.   libri    sui    lcctioncm    sermone    cxtollit.  xiUXoi]  vg.   Limi. 

hilloi  boni  codd.  Cf.  Eustatb.  in  Homer.  II.  Ili,  184.  p.  403.  ed.  Kom. 
4.    quadratimi]  riTQuywvov  ì(iyaoluv  dicebant    Graeci.  Cyllenia  via] 

ca  videtur  dieta  esse,  qua  in  suininum  Cyllenes  monlis  cacunicn  ad- 
secndebatur.      Cyllene  vico  vel  Cyllctiio  vico  coni.  D\c.  6.  7.  vel 

quia  .  .  .  parere  sit]  cundem  lusuni  elyinologicum  meinorat  Eustatb.  in 
Homer.   II.  Vili,  362.   p.  1600.   ed.  Boni.  9.    Chalcidicum]  v.   im- 

primis  Vitruv.  V,  1.  et  tituli  ap.  Murator.  p.  469,  1.  (Orcll.  n.  3287.) 
et  Bcccbiuin  del  Calcidico  e  della  Cripta  di  Eumachia  (Orcll.  n.  3201.). 
Isidori  Glossae  :  Caldicum  (corrigitur  Chalcidicum)  ,  foris  (i.  e.  in  foris) 
deambula  torium,  quod  et  Petibulum  (alii  Peribitlutn)  dicitur,  et  iti  rum 
(bacc  obscura  sunl).  Alia  de  Cbalcidico  Lud.  Carrio  Eincud.  II,  17. 
Turncb.  Advcrs.  XVIII,  34.  10.    Choragium]  vg.      Choragum  boni 

codd.    Limi.,    qui  quidem   et  ipsc  Choragium  scribendum  esse,    monuit. 

11.  JIcsiodus]  Tbeogon.  116.  Cf.  Paulus  p.  31.  v.  cobum ,  p.  30.  v. 
cavimi,  ^àofxfd']  Lind.     chaschein  M.     Ichaskein  Gu.     ^ai'ifiv  vg. 

12.  Ianus]  ìlianus  M.  primus]  M.  ,  ut  vg.  primum  Gu.  Lind. 
Haec   de  Iano  doctrina  Verno  peeuliaris  fuissc  videtur.  li.   Chuc- 


nica]  et    bunc    acrusativum    Paulus    prò    nominativo    babuit.      Cf.   annoi. 
ad   p.  96.    v.    eassiciilum.  [5.    Cybium]   ila   omnia   corpora   eabieà 

catione  cacsa  dieta  esse,  Paulo  >i\  crediderìm:  sed  fru-ta  tanca!  in  ria 
l'ormatn    concisa    ita    appeUabantw.     A  .  Sa  Ima -in».   Bxercit.   Pliu.   y 
col.   2.    e.  geometrici*    boni   codd.    Lind.     geometris   vg.  »',*'i>>] 


Limo,      cibos   boni    codd.      nifim  vg. 


16.    xi;joi]    vg.      eyboe    boni 


codd.      KV/foi   Lind.  cybios]   Livd.    cum   codd.    omnibus,    ut   videtur. 

xvfhov  vg.  Et  rectius  quidem  cybium  dicitur  a  >  arronc  de  L.  L.  \  . 
§.  77.  17.    Vtuumuu]    «ruoti),   Doriee,    a  xiau,    ut    oiioàiv   a    ai». 

Glossae    Isidori:    ('«.vomì,  acus,   qua  mulicr  scolpii   caput.  18.    Cre- 

perum] cf.  Varrò  de  L.  L.  VI.  §.  -">.  VII-  £•  77.  Isidor.  Origg.  A.  :'.  1 . 
7.  Monius  p.  13,  15.  >.  creperà  rcs,  Placidus  p.  148.  r.  ucpuu',  >t 
p.  451.   v.    creperò,   et   Paulus   p.  ài.    v.    deacpitmi.  incrcpitarc]   cf. 

p.  70.    et   87).    v.    increpitare.  19.    i'rcpitnlnni    M.,    ut  videtur.    -ii  ut 

vg.  Crcpiculum  Ci.  A.  Ali.,  in  mg.  Li.vd.  Crcpiiiulum  Sin.  afl'ert 
e  Tertulliano  de  pallio  i.  Capidnlum  seriliendum  faìsu  inni.  BaC, 
temere.  id]   idem   Lu».    e   solo   Gì.,   minns  apte.  '20.  Crorotillum] 

codd.  Li>d.       Crocotilnm    Tg.        Crotilum  ,    tenue    legendum    dicit     I1 
temere,   ut   solel.  Plnnlits]    ruiidem   vcr>uui    l'e>tus    apponit   e   Siro 

fabula  ()ii.  \IV,  6.  p.  110.  24.  v  .  sueerotilla.  ubi  NTTati  Miut  v.hi.:  ... 
talis,    cum   sodcllis   cr.  .   .   .  ;     ilemquc   e   S_\ro   Qu.  \\  ,   -7.   p.  159,   19.   v. 


(41) 


DE  SIGNBFICATIONE  VERBORUM.    LIBER  III. 


33 


Crii  se  ul  uni    diniinutivum    a    crine. 

Crlnes   a   discrctionc  (lieti,    quam  Gracci  xqìoip   appcllant.      Nani  iidcin  eos  xgividag  vocant. 
Crocatio    corvorum    vocis    appella tio. 

Cruci  uni,    quod  cruciat.      Undc  Lucilius  via  uni   i  usua  ve  crucium  dixit. 

Crocotinum    genus    operis   pistorii.  5 

Crustariac    tabernac   a   vasis   potoriis   crnstatis   dictae. 

Craccntes    graciles.     Ennius  :    "Succincti   gladiis  media   regione  cracentes." 

Crcvi   modo    signifìcat    haereditatem   adii:    modo  maior  aetatc  vcl  censii  sum  :    modo  iudicavi  :    modo  divisi.     Quae  omnia 
a  duobus  verbis  cresco  et  cerno  veniunt,  cuius  unius  origo  ex  Gracco  trabitur,    quod   illi  xgaiyeiv  dicunt  perficcre. 
Cretcrrae    vocabulum  trabitur  a  cratere,    quod  vas  est  vini.  10 

Cra  tic ulum   a   Gracco    y.ouxtvrui*   deducitur. 

Centuria   in   agris  signi  fica  t  ducenta  iugera  $    in  re  militari   centina  bomines. 
Ccnturiatus   ager   in  duccna  iugera  deliuilus,    quia  Romulus  centcnis  civibus  duccna  iugera  trihuit. 


todi,  ubi  integrac  restant  litcrae  :  .  .  .  fu  talis ,  cimi  (odillis  cru.  .  .  . 
Hoc  loco  Pauli  libri  magno  consensi!  lcclionem  tuentur:  Extarli»  talis 
cum  crocotillis  (crocotilis  Tg.)  crusculis.  Praeterca  Feslus  Qu.  XV,  3. 
p.  139,  1.  v.  scbocniculas ,  post  illuni  versimi:  Diobolares,  schoeniculae, 
miraculae ,  quem  conslat  olim  in  Cistcllaria  lcctum  fuissc  (v.  annoi,  ad 
Varron.  d«*  L.  L.  VII.  §.  64.  cum  Add.  p.  303.),  ali  uni  contili  no  addii, 
cuius  prima  verba  servala  sunt:  Cimi  extritis.  .  .  .  Fundcm  plcnius  ita 
all'eri  Priscianus  III,  5.  p.  Oli.  P.  :  Piantai  in  CitteUarùn  Cum  exfor- 
ti» talis,  cimi  lodinis  crusculis.  Sic  Krcblius  T.  I.  p.  123.  codd.  vesti- 
gia premens  lcclionem  consliliiil.  Ilis  inlcr  se  comparalis  primato  ap- 
paici cundem  l'erme  versuni  lcctum  esse  in  duabus  Plauti  {abulia,  in 
Ciatellaria,  quae  nunc  non  integra  supercst ,  et  in  Syro  ,  cuiiis  nulla 
practer  bunc  versuin  <-vt.il  mcntio.  Formam  autem  cius  versus  palei  ab 
antiquis  crilicis  non  candeni  ab  oiniiilius  traditala  essi-;  nam  alios  scri- 
psisse  todinis  vcl  lodillis ,  inscriptio  articuli  de  todis  coniuncta  cum 
Prisciani  liliris  <1  ulii lari-  non  sinil;  alios  autem  in  liliris  Laliuisse  :  croco- 
tillis, Pauli  libri  et  litcra  C  buie  articulo  praefixa  dcmonslrant.  Eodein- 
que  digitum  ini  end  uni,  quae  a  Vcrrio  in  esplicando  voc.  succrolilla  dispu- 
tata esse  videnlur.  Nani  si  coniccluram  lacere  licct ,  quale  fuerit  Vcr- 
rianae  illius  disputationis  corpus,  ex  trunco  ilio,  quem  Fcstus  nobis  rc- 
liquit,  ipsc  a  fortuna  ullricc  misere  truncatus  :  grammaticum  perdoctum 
in  esplicando  voc.  succrolillus  Plautino  versu  ita  usum  esse  puto ,  ut 
docerel,  cundem  legi  in  Syro  et  Cistcllaria,  sed  ab  aliis  in  eo  poni  voc. 
todillis ,  ab  aliis  crocotillis ,  atquc  ab  boc  voc.  crocolillus,  composito 
cum  pracposilionc  sub,  et  per  syncopen  contracto  ,  factum  esse  succro- 
tillum.  Apud  liolbium  et  alios  versus  rcccnselur  in  fragni.  Clitcllariac 
7.  P.  133. 

2.    Crine»]  cf.  Vanni  de  L.  L.VI.  §.81.,  quem  locum,  qui  in  codd. 
sic   Labclur:    /ime  fine»  capilli  descripti,    quod   finis    videtur    discrimcn, 


post  tbesin  propositam  a  Kralinero  (in  fine  Spcciminis  commciit.  de  M. 
T.  Yarronis  anliquitt.  rerum  bum.  et  div.),  nunc  video  sic  esse  corri- 
gendum  :  lune  crine*,  capilli  descripti  quod  videtur  (i.  e.  conspicitur) 
discrimcn.  Krabnerus  quidem  ita:  /ime  crinis  capilli  descripti',  quod 
finis  videtur  discrimcn.  Sed  capillum  Varrò  negavit  (teste  Cbarisio  p.  80. 
P.)  pluraliter  dici;  et  finis  glossema  esse  videtur  ad  explicandum  voc. 
discrimcn  adicclum.  xfìiaiv]  vg.      hrisin  Gc.     alcxQiOiv  M.      ócàx^i.- 

Oiv  mg.   A.  Acc.  xpivid'a?]   vg.   Li>d.      krinidas   Gc.      crinisdas  M. 

Voc.  piane  incognitum ,  et  vix  recte  a  Paulo  redditum.  Scal.  legendum 
putat:    Nani  ideo  eos  crines  vocant.  3.    Crocatio]   Crocilio  corr. 

Dm.  :   ac   certe   alii  corvos  crocire  dicunt.     V.    Nonius  p.  45,  18.  4. 

Crucium]  Lucilius    ine.  94.   p.  12.    apud    Franciscum   Dousa.  6. 

Crustariac]  ipsi  artifices,  caelatorum  genus,  dicuntur  a  Plinio  crustarii. 
7.  Craccntes]  Isidori  Glossae  :  Cracentes,  graciles.  Placidus  in  Glossis 
p.  450.:  Cracentes,  graciles,  tabidos.  Cf.  aniiot.  ad  p.  20.  v.  acetare. 
Ennius]  Annal.  VIII,  59.  apud  P.  Merulam.  8.   haereditatem  adii] 

V.  Varrò  VI.  §.  81.  et  quae  e  fontibus  iuris  civilis  Goni,  annotavit. 
In  Glossariis  Labb.  quod  legitur  :  Cemiloque,  r.ai  t/HQì'joaro,  correxerim  : 
r.ul  ìyxfiQiouTùì.  9.   XQulvuv]  vg.  Lind.      crenin  boni   codd.  10. 

Cretcrrae]   candem  voc.   formam  explieat  Nonius  p.  547,  28.  vas 

est]  est  vas  Liud.   ex  uno   Gc.  11.   xQartvrai]  xQarevra  M.  ,    quod 

Lihd.  bac  forma:  xpartVTrf ,  in  conlexlum  adscivit.  cratenta  Gu.  xqa- 
xtii)  \g.  HQUvavtov  rj  xoaraiuìfia  mg.  A.  Acc.  Prius  veruni  esse  aflirmat 
Lino,  in  annot.  KiiuTtVTac  et  craft'culum  (in  quo  voc.  genus  oftendit) 
nostrum  esse  "Rost"  in   aperto    est.  12.    Centuria]  cf.  impiimis 

Varrò  de  R.  R.  I,  10.  et  de  L.  L.  V.  §.  35.  Recte  de  cius  nominis 
significaci  Nicbubr.   H.  R.  T.  II.  p.  177.  annot.  329.  13.   duccna] 

A.  Auc.  in  mg.   Liind.  e   Gu.     ducenta  vg.     Item  paulo  ial'erius. 


M 


PAULI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(41) 


5 


10 


15 


enturiata   comitia  item    curiata   diccbantur ,   quia  populus  Romanus   per  ccntenas  turmas  divisus  erat. 

entenariae  coenae  dicebantur,  in  quas  lege  Licinia  non  plus  centussibus  praeter  terra  nata  iinpendebatur ,  id  est 
centum  assibus,    qui  crant  brcves  numi  ex  acre. 

oena  apud  antiquos  dicebatur,    quod  nunc  est  prandium:    vesperna,   quam  nunc  coenara  appellamus. 

ensionem    faccre   dicebatur  censor,    quinti  ntultam  cquiti    irrogabat. 

ocnacula    dicuntur,    ad  quae   scalis   asccnditur. 

entumviralia  iudicia  a  centumviris  sunt  dieta.  Nam  quiim  csscnt  Romae  triginta  et  quinque  tribus,  qnae  et  ciiriae 
sunt  dictae,  terni  ex  singulis  tribubus  sunt  electi  ad  iudicandiini ,  qui  centumviri  appellati  sunt:  et,  licet  quinque 
amplius  ,    quam   centum,    fuori  ut  ;    tamen  ,    quo  facili  us    nominarentur ,    centumviri  sunt  dicti. 

entaurion    medicameli lum    a  Cbironc  centauro  inventum. 

ensere   nunc  significai  pittare,    nunc  suadere,    nunc  deccrnere. 

cnsio    bastarla  dicebatur,    quum  militi  multac  nomiuc  ob  dclictum   militare  indicebatur ,    quod  bastas  darct. 

ercolopis    genus    simiac,    quac  ultimam  partem  caudac  villosam   babet. 

erritus   furiosus. 

ervus,    quod   ìtégaTcc,    id  est  cornila,  gerat,    dictus. 

creos  Saturnalibus  muneri  dabant  bumiliorcs  potcntioribus,    quia  candelis  paupercs ,    locupletcs  cercis   utcbanlur. 


1.  curiata]  vg.  curiata  comii ia  Lind.  e  Gc.  et  detcrioribus  codd. 
per  centcnas  turmas]  centurias  mg.  A,  Acc.:  non  recte  puto,  quanquam, 
quid  Verrius  Fcstusque  dixerint ,  ex  his  excerplis  vix  acsliinari  potest. 
In  annot.  A.  Auc.  per  centurias  et  curias  ccnsct  scribendutn  esse ,  si 
superiore  loco  item  curiata  rctincanlur.  Iìamquc  lcctioncni ,  quam  C. 
Barth.  Advers.  XLI,  1.  et  I.  Fr.  Gronov.  Obscrvv.  IV,  1.  p.  517.  (p.  343. 
ed.  Frotscher)  in  Basileensibus  membranis  (quac  BublestÌBBÌmae  fi. le  i 
sunt)  esse  testantur,  probavit  Francl.ius  de  tribuiim  ,  cur.  et  cent,  ra- 
tionc  p.  120.  Huscbbius  de  Servio  p.  116.  annot.  16.  corr.  :  n  ter 
centenas.  Quae  diligentius  esaminanda  cssent,  si  Fcstum,  non  Paulum, 
eius  rei  auctorem  baberemus.  Me  iudicc ,  Scal.  Paulum  non  immerito 
taxat,  quod  cum  centuriis ,  ut  supra  cura  tribubus,  curias  miscuerit. 
V.   annot.  ad  p.  37.  v.   curia.  2.    Centcìiariac  coctiac]  ita  appellai 

ctiani  Tcrtullianus  Apolog.   6.  lege  Licinia]  de  bac  pietrina  ,  quam 

Fcsti  interpretes,  disputant  Ernestius  et  Baitcrus  in  Indice  legum  (in 
Orellianis  Ciceronis  Opp.  V.  Vili.  P.  III.  p.  274.).  Non  salis  tamen 
intclligo,  cur  C.  Bcicrus,  cuius  scntcnliam  rettulit  A.  Weicbcrt  Poet.Lat. 
rei.  p.  48.  ,    Paul!  interpretationem  pcrversam  dixerit.  ferra   naia] 

vg.  terrac  natabus  Gu.  terrac  nata  M.,  ut  videtur,  et  sic  Lim>.  Quod 
recepì,  convenit  verbis  Ciceronis  ad  tamil.  VII,  26.,  quein  Goni,  a.lwi- 
cavit.  Gellius  II,  24.  et  Macrobius  Sat.  II,  13.  imiti  e  terrai  dìcunt 
iinpendebatur]  M.  vg.     impendebanlur  Gu.  Liivn.:  ncque  bue  male.  4. 

Coena]  Cena  scripsit  Verrius,  nisi  eius  voc.  cxplicalioiiem  subiunxit 
centenariis  cocnis.  Illud  tamen  probabilius  propter  cenaeula  ,  quae  sc- 
cuntur.  De  cocnis  et  vespcrnis  v.  annot.  ad  Paulum  p.  157.  v.  vesperna. 
5.   Ccnsionem]  cf.  Placidus   npud   Mainai  p.  449.:    Cenno,    multa   qua 


citalos,  si  non  ponderum  (corrige  parermi),  afpcicbat  censor.  Cod.  Pa- 
risicnsis,  collatus  a  Dùbncro  (v.  \\  elckcri  et  Naeku  Huean  l'iltcnaa. 
T.  III.  p.  47.").):  C.  m.  qutun  citatusi  non  pederam  censor  affìciebat, 
in    quihus   niliil   reconditiiis   Intere    ccnseo.  6.    Coenaeulm]  t.  annot. 

ad   p.   41.    v.    coena.       Glossar.    I.abb.:    Coenaeulum  ,  7. 

Centumvirali*  iudicia]  haec  Paoli  nuperrime  e— irntataa  <*i  Znmptìus 
in  dissertationc  Acadcmiac  lìrrolinrn-U  scripti-  ilttrtl,  de  crnlumvira- 
libus  indieiÌB,  p.  3.  7.  7.  8.  quac  et  euriae  sunt  dictae'  bic  Paali 
crror  notato-  I  -1  ad  p.  37.  v.  euria.  9.  quo  facilius  nominarentur] 
eandcin    scnlciitiam    proferì   ^  .rro    de    R.    R.   II,    1.  18.     (entaurion] 

diserlius   de   co  Scrini-   apnd    lturmanniim    in   A  i f,; ì I -    <■.  M 
ed.    Lion.                  1-.    quod   I  nstas    darei]    intrlli;;itur    e    Pauli    Tcrbis  ,     non 
ndmodum   diserlis  ,    militi-    koc    iudicio    tallii    prnatos,    quod   ea   in- 
digni  ccn-cri  nlnr.       ('.    Bartk.    Ad»ir».    M.I.    1.   coni.:     quod   kasta   testa- 
rci,  i.    e.    scmovcrctur    ali    >:-.    quod    ridieuliim    est.  13.    (.ercolopis] 
Yg.       Corcholo/iis    M.       Chorcolopis   Gì.,     quae     honorum    codd 
Cerarmi    ordini    non    convcnil.       Ccrealopex    A.   Aie.    in    mg.:    qu.i 
mera  divinali»,    codd.  non  a   comprobala.      Ccreolips   coni.  .s.  n..   <l<a«  a 
xé'oxoc   et   Xbto$  dueto.   panini  eommodc.      Nam  in  t.atullum  M,   9.    id   noa 
Une   ii    et   fiolentU   inferri    potest.      Id   Unica    I.ixd.    recepii.      ( Vr.olopii 
Graece,  ut  opinar,  audiebal  xfoxoÀw.iic,  a  affasse  et  ì»i.t^.  (  er- 
ritus]  v.  Noitius    p.   14,26.    T.    (errili   et   larvati,    qui   ea    voce.    rcrli--iaie 
interpretatur.       (ilo--. irla    I.abb.:    Ceritus      scr.    Cerni 
QifHft'caaxxoc,.  et:    Cererosus,   Jru^i                                      15.    Cerrus]   aliud 
riloquium   exponit   \  .ir co   de    E*.    L.  V.  |.  Mi.  «fc  t!7. 
Li*d.     cerata  boni  codd.           16.  Cercos]  de  eadem  re  Maexob.Sat.  1.7.  11. 


(42) 


DE  SIGNIFICATIONE  VERBORUM.    LIBER  IH. 


53 


Celsus    a  Graeco   y.ìÀXnv  dictus. 

Celercs  antiqui  dixcrunt ,  quos  mine  cquitcs  dicinius,   a  Celere,  interfectore  Remi,  qui  initio  a  Romulo  iis  praepositus 

fuit;    qui  primitus  electi   fuerunt  ex  singulis  curiis  doni,    ideoque  oninino  trecenti  fucre. 
Cerni  al  us   locus  in   Urbe  sic  nomina  tus. 

Columnac  dictac ,    quod  culmina  sustineant.  5 

Cernuus   calciamcnti   genus. 
Crcpidincs   saxa   prominenti». 
Cloacac  a   colluendo   dictac. 

Clunas   simias   a    clunibus   tritis   dictas   existimant. 

Crustnmina    tri  bus   a   Tuscorum    urbe  Cruslumcna  *j*   dieta  est.  10 

Clucidatum   dulcc   et   suave  dicebatur. 
Clodia   familia   a  Clolio,  Aeneac   comite,  est  appellata. 

CI  urna  e    follicoli    boriici.  (43) 

CI  ut  u  in  Graeci   tdvróv   dicunt.     Unii  e   accepta  praepositionc  fit  inclitus.     Jn  enim  saepe  augendi  causa  adicimus  *,  ut 

invocavit,    inclamavit.  15 


1.   Celsus]  cf.  Docdcrlcin.   Etym.   et  Synon.   T.  II.  p.  93.  uiÌ~ 

Xtiv]  coir.  Li>d.     kellin  M.     kelin  Gc.    xìXìjs  vg.  2.   Celeres~\  cou- 

scntiunt  Dionvs.  Hai.  II,  13.  Plinius  N.  H.  XXXIII,  9.  Cf.  imprimis 
Patcrnus   in   Tacticis   apud    Ioanncm    Lydum   de   magistrat.    1,9.  4. 

Cermalus]  v.  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  3i.  cum  annoi,  et  add.  p.  300.  Litc- 
rara  C  in  hoc  voc.  seriltcndo  recte  tuitus  est  Niebuhr.  II.  II.  I.  p.  401. 
ed.  scc.  Ila  cliain  Festeu  Qu.  XV,  2ì.  p.  156,  '2S.  v.  Septimontio. 
5.  Columnac]  Siinilia  \  ilruv.  IV,  2.  A  verbo  cellere  duetum  esse  hoc 
voc.,  rcclissiinc  statuii  Docdcrlcin.  Synon.  et  Elmi.  I.  p.3i.  II.  p.  107. 
Cur  autera  Limd.  in  annoi.  Plauti  Tiinuni.  Ili,  3,  13.  auirmct,  colu- 
men  columnamquc  nativa  potcstatc  significare  ùxfinv,  non  assccjuor. 
Nani  cellere  Latinuin,  (imilitex  ut  Graccum  pxnjrrf**,  jiriinarium  habet 
significatum  motus  subiti  ac  violenti  desuper  dircele  ad  interiora  Icn- 
di'nlis,  tjiio  lì t  ut  alluni  arduumque  aliquid  erigere  significct.  Hinc  co 
lumis  ,   coluinen  ,   culmcn  ,   columna,   ut  celsus,  excclsus    et  alia.  6. 

Cernuus]  evplicalius  de  codem  voc.  Isidorus  Origg.  XIX,  34,  13.:  Cer- 
imi socci  sttnt  siiie  solo.  Lucilium  animi  apud  Noniiiui  v.  cernuus 
p.  21,  3.:  Cernuus  exlcmvlo  plantas  convestit  honcslas ,  ncque-  LrS. 
recte  stalucrc  videtur,  de  boc  {jencre  calccamentorum  locutum  esse,  cum 
Nonius  voc.  cernuus  in  eo  versu  inclinatum  significare  doccat ,  et  Dac. 
temere  fiugit,  a  Vario  perperam  esse  intellcctum.  7.    Crepidines] 

vg.    Limi.      Caejxtdiiics  boni  codd.  8.   colluendo]  cloeando   (i.   e. 

clnando  vel  cluando)  coni.  Dac  in  annot.  ad  v.  cloacare,  p.  50.  Non 
opus  est  correctione.  9.    Clunas]   codd.  ,  ut  vg.      Nibilominus  vc- 

rius  nomen  dura  fuisse  videtur.  Sic  enim  Glossar.  Labb.  :  Clura ,  nt- 
&^xoc  (e  Philoxcno),  et:  Clurìa  (Clurina  Mss.)  xfQxo^ifrr/xoc.  Et  in 
Plauti  Trucul.  II,  2,   li.,   constai,    clurinum  pecus  boc  significata  legi. 


Salmasius  in  Excrc.  Plinian.  p.  267.  col.  1.  f.  unice  clura  probavit. 
Mcursius  in  Excrc.  c?it.  P.  I.  ad  Trucul.  e.  2.  utramque  forniam,  dura 
et  duna,  recte   se  babere  statuit,  exemplis  allatto  parum  aptis.  10. 

Crii  ■.lumina]  Crustumcrina  A.  Auc.  in  mg.:  sed  idem  in  annot.  apud 
Limi,  omissa,  postquam  docte  de  co  nomine  exposuit,  sibi  probari  Cru- 
stnminam   Iribum  et   Crustumeriam  urbem  profitetur.  Crustumena] 

Crustumvria  A.  Acc.  in  mg.  Ac  celeri  sane  scriptorcs  oppidum  Crustu- 
meriam vel  Crustumcrium,  et  populum  Crustuminos  dicunt.  Non  enim 
puto  Crustumcrium  Tuscorum  ,  Sabinorum  et  Albanorum  distinguendum 
esse.     V.  Rer.  Etrusc.  Introd.  2,  14.  T.  I.  p.  113.  11.    Clucidatum] 

anliquior  scribendi  forma:  reccntior  infra  p.  73.  v.  glucidatum  lcgitur- 
Illud  etiam  Varrò  de  L.  L.  VII.  §.107.  e  Naevio  aflert,  si  quidem  Scal. 
verbum  ibi  in  codd.  positum  recte  correxit.  elucidare  est  Graccum 
ylvul£tw  (v.  titulus  in  Corp.  Inscript.  Giace.  T.  I.  p.  791.),  ex  Dorica 
vel  Boeotica  forma  ylrxlóòtiv  in  Latinum  sermonem  translatum.  12. 

Clolio]  M.  Clonio  Gu.  Cloelio  vg.  Lind.  Cloantho  mg.  A.  Ano., 
quod  ex  lectione  Virgilii  duetum  est.  Troianus  ille  cum  a  nullo  alio 
scriptore    memorari    vidcatur:     nomen    eius     ex    codd.   reddendum    erat. 

13.  Clumae]  cf.  p.73.  v.  gluma,  et  annot.  ad  p.  19.  v.  acetare.  Glos. 
saria  Labb.:  Clumae,  ÌXvtqu,  et:  Chinar,  *gi&?j<;  Xìkvqov,  ubi  Cluma 
rcstituendum    esse ,     monucrunt    Hcraldus    Advers.  I,   4.    et   Vulcanius. 

14.  Clutum]  cf.  p.  79.  v.  inclutum.  Simplex  nonnisi  boc  loco  memo- 
ratur.  xlvròv]  vg.  Liisd.  cluton  Gc.  cliton  M.  adicimus] 
scripsi,  ex  ea  scribendi  consuetudine,  quam  Festus  secutus  est  (v.  Praef. 
cp.  IV.  §.  3.),  quo  crroris,  qui  codd.  occupavit,  caussa  appareret.  dici- 
mus boni  codd. ,  omissa  litera  a  propter  praecedens  causa.  adiicimus 
vg.     Cf.   Paulus  p.  80.  v.  in. 


56 


PAULI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(43) 


Clypcum    antiqui    ob    rotunditatem   ctiam   corium   bovis   appellarunt,    in    quo    focdus  Gabinorum*  cum  Romania   fuerat 

descriptum. 
Classes    clypeatas   antiqui   dixerunt,    quos   nunc    cxercitus  vocamus. 
Cloeliae   fossae   a   Cloelio,    duce  Albanorum,    diclae. 
5  Claudere    et   clavis  ex  Gracco    descendit,    cuius   rei  tutelam   pcncs  Portunum  esse  pulabant,    qui  clavim  mauu  teucre 

fingebatur   et  deus  putabatur  esse  portarum. 
Clavim    consuctudo  crat    mulicribus  donare  ob   significandam  partus  facilitatcm. 
Cla  us  ul  a,    quam  Graeci  sntpdóv  vocant ,    a  brevi  couclusione   est  appellata. 
Cla va t a    dicuntur  aut   vestimcnta  clavis    intertexta  aut  calciamcnta  clavis  confixa. 
lOClavus    annalis   appcllabatur ,    qui   ligcbalur   in  parictibus  sacrarum  aedium  per  annos  singulos ,    ut  per  eos  numcrus 

colligerctur  annorum. 
Classis   procincta,    cxercitus   instructus. 
C Ungere,  cingere,  a  Gracco  xv/JiOvv  dici  manifestum  est. 

Cercopa    Graeci  appcllant  lucrari  undique  cupicntem,    quasi  y.ìodcovu ,   qucin  nos  quoque  Iucrioncm  vocamus. 
15  Classici   tcstes    dicebantur,    qui  signandis  testamentis  adhibebantur. 
Co  ni  in  e  la  e  u  lu  m    gcnus  virgulae,   qua  in  sacrilìciis  utebantur. 


1.   Clypcuni]    Clipcum  M.     De  simili  usu   voc.  oxlov  Boccbbius  dixit 
in -Corp.   Inscr.   Gracc.   T.  II.   p.  664,  Gabinorum]  Lind.      Gavino- 

rum  Gc.  Sabinorum  M.  A.  Auc.  in  mg.  Gabiorum  vg,  V.  de  eo  i'oc- 
dere  Niebubr.  H.  R.  T.  I.  p.  537.,  qui  solo  Dionysio  in  ca  re  leste  uti- 
tur.  Sed  quam  celebre  i'ucrit  illud  mouimcntum ,  ostcndit  imprimi! 
Horat.  Epist.  II,  1,  25.  :  foedera  rer/um  Vcl  Gabiis  vcl  cum  rii/idis 
acquata  Sabinis.  Caeterum  Horatius  significai,  ctiam  foedus  cum  Sabi- 
nis  ictum  inter  vetustissima  monimenta  haliilum  esse;  ac  paene  cod.  M. 
pracstantia  apud  me  tantum  valuissct,  ut  Gabinorum  reponerem,  nisi 
Dionysius  IV,  58.  diserte  tradcrct,  Gabinorum  focdus  corio  cius  barò, 
qui  in  foedere  fericndo  maclatus  erat,  inseriplum  fuissc.  3.   Classa] 

cf.   infra  v.  classis  procincta.  4.    Cloeliae]    Cluiliam  dicit  Li>iusl, 

23.  II,  39.     Cf.  Niebuhr.  H.  R.  I.  p.  360.  II.  p.  208.  ed.  scc.  5. 

Portunum]   boni  codd.    Lino.      Porlumnum  vg.  6.    portarum]   por- 

tuum ,  non  portarum,  cum  deum  babent  Varrò  de  L.  L.  VI.  §.  19., 
Virgili  Acn.  V,  241.  cum  Servio,  Ovid.  F.  VI,  547.  silique.  Cf.  Festaa 
Qu.  XII,  13.  p.  51, 1.  v.  Portunus.  Intcrprctes  Virgili!,  quos  Maius  edidit, 
in  Acn.  V,  241.:  Portunus,  ut  Varrò  ait ,  Deus  port[uum  porla]rumquc 
praescs.  Quare  huius  dies  festus  Porlunalia ,  qua  (quo)  aput  veteres 
claves  in  forum  add.  .  .  mare  insti  tu  fum.  Ilunc  Graeci  Palaemona  vo- 
cant. 7.  Clavim']  claves  matrifamiliae  traditae  et  in  repudio 
adeinptac  non  recte  immisccntur  a  Dac.  8.  ìxwàùr]  ita  M.  Lind. 
cpodon  Gli.  xoAoywj'rr*  vg.  mQÌoóov  mg.  A.  Aie.  xoj).ov  vocant,  ex  quo 
factum  xoXocffot',  legendum  esse,  suspicabatur  Scal.  Niine  palet,  Ùitellifp 
cpodicorum  vcrsuuin,  quaies  Arcbilochus  et  Horatius  fcccru.nl,  clausulas. 


9.    Clavala]   cf.  Glassar.  Labb.  :     Clarare,  .-Top?t  QiZo<ii.  clavis  con,- 

fi. va]  ila   Glossar.    I. alili.  :    davahu ,   //.«ito?.      Cf.    luvenal.    S.it.  III.    . 
XVI,    25.  10.    Citanti    annalis]    v.    imprimi*     LÌT.  Ali,    3.       IMura    de 

ca   re    dieta    sunt    llrr.    BtrUC.   I\.    7.    ò.    T.    II.    \  12.    Classis 

procincta]  cf.  lei  regia  apud  Pestati  Qm.  \,  •"'.  p.  174,  ti.  v.  opima 
Bpolla,  i«!«-in<j  ne  Qd.  XII,  ls.  p.  58,  '-"-'  ».  proci  mia  >  Jaatàs,  ri  l'.mlus 
p.  58.  v.  endo  producili  ,  p. 81.  in  procinrtu  ,  ri  p.  123.  procincta  mimi 
«li-  <  indù  (ìaliiuo  diclini  .  I  \  alili  si  riplurilius  .liip  uU-iiui  ,  qui  l.iu- 
dciitur,  interpreto  Virgili]  apud  .Scniuiu  in  \in.  \ll.  i  1.'.  et  apud 
Ani;.  .Mainili  in  Acn.  \.  J  i  1 .  (.lussar.  Labb.  :  Procinctum,  orar  «.. 
).i,uov    OVyxiùiocornu.  13.     (  Ungere]    Ikidori    Glos&ac  :     (  limjit  .    elm- 

dil.  xrxÀorr]    M.    Li>d.     Liklttn   Gì.      mitittr   rg.      xj; 

in  mg.      DaC.  ,   qui  in   Ms.  inni   ,/.i.i.t,  sed  «i;-/-  aflirinal,   ari- 

tiri   arbitror.  li.    Ceremmm      (Juid    in   animo   baburrit     Pestai    aut 

A  errius,  cum  baec  scrilier.l.  «(inerii  Se**.  Minirum  non  fabu 
COpu,  Hcrculis  scurras,  sed  -i.oji  ._•;  «i ,-  illoi  il  .n.  oa«t>c  homin<  «  .  i 
quilnis  Allicuis  Ktftumxmn)  «;•.■;  dieta  c^t.  V  bu^lalliius  in  llotarr. 
Od.  II,  7.  p.  1430,  35.  llin,,.  niau.  li.  ni.  1.  3.  et  alii  l'.irormiograpki, 
et  Scbol.  in  Lueian.  Alex.  i.  i maxime,  ut  in  Cod.  \  iuduliuncnsi  fcrun- 
tur.  v.  Seliubart.  in  Zi  min  e  mia  uni  Cphrui.  Autiqu.  A.  1S34.  p.  1  i 
>ti(tóiOKi]  scripsi.  cerdona  boni  eo.ld.  nt^óota  Tg.  Li>».  .  centra  a»a- 
logiain    lin;;uae    tiracene.  L'i.     CIstCSMI      cf.    Inlliu»    K.     L  VII,     13. 

et    l'aulus    p.  Si.    i.    balta    daSMSat  14.    i  oinmetaculum      lioni   codd. 

Lìmi,      ruiumuidini/iim   >j;.      .Mi n us  ambigue   de   codcut   * irgaruju  genere 
inlVa   p.   19,    \.   coiii.iictacul.i  agitar. 


(43) 


DE  SIGNIFICATANE  VERRORUM.    LIBER  HI. 


57 


Cer  varia  ovis ,   qnae  prò  cerva   immolabatnr. 

Creppos,   id  est  lupercos,  dicchanl   a  crcpilu  pellicularum ,    quem  faciunt  vcrberantcs.     Mos  enini  erat  Romanls  in  Lu- 

percalibus   nudos  discurrcre  et  pcllibus  obvias  quasque   feminas  ferire. 
Condere    componcre. 

Cincia   locus  Romac,    ubi  Cinciorum  nioninicntnm  fuit.  5 

Capital   lintcum   quoddam ,    quo  in  sacri ficiis   utebantur. 

Castrensi    corona   dona  ha  tur ,    qui   prinius  ho»  tinnì  castra  pugnando  introissct,   cui    insigne  crat  ex  auro  valium. 
Colluviaris    porcus    dicilur,    qui  cibo  pcrinixto  et  colluvie    nutritur.  /^\ 

Cognitor    est,    qui  lileni  altcrius  suscipit  corani*  eo  ,    cui  datus  est.     Procurator  autcra  abscntis  nomine  actor  fit. 
Claudiana    tonitrua    appcllabaiitur ,    quia  Claudius  Pulcbcr  instituit,    ut   ludis  post  sccnam  collcclus  lapidum  ita  fieret,  10 

ut  veri  tonilrus  siinilitudincni  imitaretur.     Nani  antca  lcvcs  admodum  et  parvi  sonitus  iiebant,  quiun  davi  et  lapides 

in  labrum   acncum  coiccreutur. 
Cacsones    appellati  tur  ex  utero  matris    cxsecti. 

Caesar,    quod  est  cognomcn  Iuliorum  ,    a  cacsarie  dictus  est,    qui  scilicet  cimi  cacsarie  natus  est. 

Capsit    prenderit.  15 

Capreoli,    vitiuni  cincinni  intorti,    quia  ad   locum    capiendum  tendini t,    appellati. 
C  a  pillatati!    vel    capi  Harem    arborem    dicebant,    in   qua  capillum    tonsuin   suspcndebant. 

Contestar!    lite  in    die  un  tur    duo  aut  plurcs    adversarii,    quod  ordinato  iudicio  utraque  pars  dicerc  solct  :    tcstes  estote. 
Caviares    li  ostia  e   dieebantur,   quod    caviae  •'• ,    id   est  pars   bostiae   cauda    tenus ,    dicilur,    et  ponebatur  in   sacrificio 

prò  collegio  pontifìciim  quinto   quoque  anno.  20 

Confeta    sus    dicebatur,    quac   cuin  omui   fetu  adbibebatur  ad  sacrificium. 


1.    Cervaria  avis]  de  Lac   et  siniilibus  hostiarum   generibus  Lobeck. 
in  Aglaopliamo  p.119.  2.    Creppos]   M.   Limd.      Creppas   Gc.      Crepos 

vg.  Voc.  aliunde  non  cognitura  ,  de  re  cf.  Paulus  p.Gì.  v.  Februarius. 
4.    Condere]  de  eodem  voc.   Paulus  supra  p.  32.  5.    Cincia]   de   hoc 

monimento   Feslus   Qu.   XII,   32.   p.  72,  ì.   v.  Romanam   portam.  C. 

Capital]  cf.  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  130.  Nihil  de  hoc  capitis  ornamento 
Nonius;  nani  capitium ,  quod  p.  542.  capitimi  tegmen  esse  ait ,  non 
caput,  sed  pectus  tegebat.  V.  Varrò  V.  §.131.  IS'eque  idem  crai,  quod 
capitulum.  7.    Castrensi  corona]    cf.    Geli.   IN.  A.  V,  0.  8. 

colluvie]    Limd.   e   Gc.       colluvione  vg.  9.    Cognitor]    v.    Pseudo- 

Aseonius  in  Ciceronis  divinai.  §.  11.  p.  104.  ed.  Orcll.,  sed  omnium 
maxime   Gaius    Iuslit.    IV,   83.     Alia   Goni.  eo]  vg.  ,   quod   rctinui. 

ab  eo  Limd.  ex  omnibus  codd.  et  edd.  vett. ,  ut  videtur.  IN'escio ,  an 
Paulus  ita  scripseritj  l'alsum  autem  id  esse  et  absurduiu,  apparet,  prae- 
serlim  collato  Gaio  ,  qui  ipsa  verba ,  quibus  in  cognitore  substituendo 
actor  utebatur,  prodidit  :  quod  ego  a  te  fundum  peto,  in  eam 
rem  Lueium    Titium    tibi  cognitorem  do.  actor]   boni  codd. 

A.  Acc.  in  mg.   LiivD.     auctor  vg.   deteriore*'   duo  codd.  10.    Clau- 

diana]   Cludiana  IH.  collectus]    coniectus  A.  Aie.  in  mg.      Portasse 

Paulus  coicclus  scripsit.  12.   in  labrum  acncum]    ut  in  Graccorum 


P(iovT(io),   tcslibus  Polluce  IV,  130.,  Suìda  y.  (ìqovr^ ,   aliis.  coice- 

rentur]  boni   codd.      coniiccrentur  vg.   Lind.  13.    Caesones]   eadem 

Isidor.   Origg.   IX,  3,  12.  lì.    Caesar]    eandem  nominis  originem, 

sed  non  eam  solam  prodit  Isidor.  Origg.  1.  1.  15.  prenderit]    boni 

codd.    Li>d.     prehenderit  vg.  16.    Capreoli]  id  voc.  ab   eadem  ori- 

gine ducitur  a  Varrone  de  R.  II.  I,  31.  17.   Capillatam]  haec  Se  al. 

rectissiiue  rettulit  ad  arborem  Ulani  loton ,  de  qua  Plinius  N.  II.  XVI, 
44,  85.  §.  235.:  Anliquior  Ma  est,  sed  incerta  eius  aelas ,  quae  capil- 
l,i la  dicitur ,  quoniam  Vcstalium  virginum  capillus  ad  eam  defertur. 
18.    Conteslari]   cf.  p.  31.  v.   contestar!.  ordinato  iudicio]   explicuit 

F.   L.   Keller  de  lilis   contestationc    p.  32   sqq.  19.   Caviares]   Cau- 

lares  Gotu.  in  contesto  :  ex  errore  lypographi ,  ut  ex  annot.  colligitur. 
Scal.  baec  de  equo  Octobri  inlclligit,  de  quo  Fcstus  dixit  Qu.  IX,  28. 
p.  28,  24.:  sed  merito  Gotu.  obiicit,  Octobrem  equum  quotannis ,  bas 
caviares  bostias  quinto  quoque  anno  immolatas  esse.'  Id  tanica  rette 
fecissc  videtur  Scax.  ,  quod  Propcrlii  versum  V.  (IV.),  1,  20.:  Qualia 
nunc    curio    lustra    novantur    equo,    codem    rettulit.  caviae]    boni 

codd.  vg.  cavae  codd.  deteriores ,  A.  Aug.  in  mg.  eaviar  coni.  Scal. 
cavia,  omissis  voce,  id  est,  legendum  putat  Lìmi.  21.   Confeta  sus] 

quali*  illa  fuit  apud  Virgil.  Aen.  Vili,  43. 

II 


58 


PAULI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(44) 


Concia  vatae    dicebanlur,   qnae  sub  eadem  erant  clave. 

Colossus    a   Caleto   arliGce,    a   quo   formatus   est,    dictus.       Fnit   enim   apnd   Rbodum   insulam    statua  solis  alta  pcdcs 

centum  et  quinque. 
Codeta   appellatur   ager   trans   Tiberini,    quod   in  eo   virgulta    nascuntur  ad  caudarum  equinarum   simili tudincm. 
5  Censui    censendo   agri   proprie   appellantur,    qui  et  emi  et   venire   iure  civili  possunt. 
Comcdum   bona   sua  consumentem  antiqui-  dixerunt. 
Comedo,    comedonis ,    qui,    ut   supra,    bona  sua  consumit. 

Censores   dicti ,    quod   rem    sua  in  quisque   tanti  aestimare  solitus  sit,     quantum  1 11 1    censii  e  rint. 
Consiluere   Ennius   prò   conticuerc   posuit. 
10  Claritudincm    claritatem. 

Casus    dicimus  non   modo   ca ,    quae  fortuita   bominibus  accidunt,    sed  etiam  vocabulorum  formas,    quia  in  aliarli   atipie 
aliam  cadunt  effigicm. 
(45)  Ca  tachresin   tropum  nos   abusionem   dicimus,    qnum  alicnis   abutimur  perinde  ac  si  propriis ,    q  uum  propria  deficiunt. 
Co  cu  m    et  pistorem  apud  antiquos  eundem  fuisse  acccpimus.      Naevius  :    "Cocus",    inquit,     "edit  Keptunum,  Vcnerem, 
15  Cercrem."     Significat  per  Ccrcrcm  panem ,    per  Ncptunum  pisces ,    per  Venerein  olerà. 

Camensern    cursore  in  Titinnius  prò    pistore  dixit. 

Collativum   ventrem  magnum  et  turgidum  dixit  Plautus ,    quia  in  eum  omnia  edulìa  congeruntur. 
Couvexum  est  ex  omni  parte  declinatimi,  qualis  est  natura  coeli,  quod  ex  omni  parte  ad  tcrram  versus  declinatum  est. 


1.  Conclavatae]  Conclavia  etiam  Ine  baud  dubic  legendum  opina- 
tur  Scai.,  ut  supra  p.  31.:  iniprudcntcr.  Dietuiu  id  vidclur  de  ancillis 
aliisve  mulieribus  una  clave  inclusis ,  ut  illae  apud  Dcmosthcncm  in 
Euergum  p.  1156.  De  babitationc  sub  una  clave  Llpianus  in  Digest. 
XXI,   1,   17.   §.15.  2.   a  Caleto]  arlifcx  incognitus ,  et,   ut  opinor, 

tantum  propter  etymologiam  voc.  Colossus  inventus.  Coleto  et  Charete  ) 
mg.  A.  Auc,  ac  Charete  corr.  etiam  Scal.  :  at  Loc  illustre  uomcn  Lindii 
statuari!,  qui  Rliodiis  Solis  colossum  fccit ,  voc.  colossus  origini  cxpli- 
candae  parum  aptum    est.  3.   centum  et    quinque]  LXX    cubitos, 

ut  Isidorus  Origg.  XIV,  0,  22.   et    alti.  A.    Codeta]    cadem  fere 

p.  31.  legebantur.  5     Censui  censendo]    non   erant,  nisi  quae   quis 

ex  iure  Quiritium  sua  dicerc  poterat.  V.  Cicero  prò  Fiacco  32.  et  cf. 
Niebuhr.  H.  R.  I.  p.  471.  ed.  scc.  et,  qui  bacc  quidem  probabilìter 
exponit,    Huscbkc  de  Servio  Tullio  p.  559.  venire]  vendi  codex 

Lipsiensis,  et  mg.  A.  Auc.  Vendi  Vcrrius  scribcre  non  poterat,  Festus 
vix  scripsit ,  Paulum  scripsisse  crederem ,  si  Lipsiensis  codicis  maior 
esset  auctoritas,  quam  correctoris  alicuius  studiis  rcnascentis  pbilologiac 
mediocriter  eruditi.  V.  de  ea  re  Struve  de  Lat.  deci,  et  coni.  p.  8G. 
et  Lacbmann.  in  actis  Ictorum  :  "Zeitschr.  fur  geschichtl.  lìechtswiss." 
IX,  2.  p.  198.  6.    Comedum]  liane   formam  solus   Paulus  servavit. 

7.  Comedo]  ita  Varrò  ap.  Nonium  p.  93,  20.  v.  couicdoncs,  et  Lùcilius 
apud    eundem    p.  11,  9.  v.  lurconcs.  8.    Censores]    similia    Varrò 

de  L.  L.  V.  §.  81.      De   aestimationc   censoria   cf.    Festus  Qu.  XIII,  1. 


p.73,  21.  v.  rodus,  et  Paulus  p.  50.  v.  censio.  Censores  proprio  scnsa 
non  acstimant  bona,  sed  censcnt ,  quanti  acstimanda  sint  ;  scenndum 
corum  arbitrium   quisque   civis    rem  suam   aeslimat.  9.    Consiluere] 

Ennii  Ann.  XVII,  9.    E.    S.  10.    Claritudincm]   cf.    Nonius  p.  82,  3. 

11.  vocabulorum  formas]  ita  iam  Varrò  in  libris  de  L.  L.  Graceum 
TiTÓiftu  reddidcrat.  13.    Catachresin]   abusionem  latine   dicit  etiam 

Cicero   Orat.  2".  '.'i.  perinde]    ed.  vct.  Aid.  vg.      om.   Lod.  ac  sì] 

Gv.    Likd.,    idque    Palili    I. attintati   convenire    putavi.      ac  vg.  14. 

Cocum]  Loti»,  e  bonis  codd.  Coqnum  vg.  Ipsam  rem  confirmat  D»c, 
Plinio  i\.  II.  XVIII,  (11,  96.),   aliisque  adhibitis.  JVaciiW]   in  incerU 

comoedia.     V.  Botbe   P.  Se.  L.  V,  II.   p.  22.  n.  10.  15.  per  f'enerem 

olerà]  nam  bortos  in  A'encris  tutela  esse,  certissima  antiquorum  Homi- 
norum  persuasio  erat.  V.  Varrò  de  L.  L.  VI.  §.  20.  de  R.  1\.  I,  1.  et 
Festus  Qu.  XIII,  26.   p.  98,  10.  v.  rustica  Vinalia.  16.    Camensern] 

Canncnsctn ,  et  prò  prò  pistore]  praepostere  corr.  Scal.,  ut  milite*,  qui 
e  clade  Canncnsi  fugerunt ,  Cannenses  cursores  appcllentur  :  facete,  sed 
minime  probabilìter.  Nani  Paulus  interprohitioium  voce,  quae  e\ccrp-it. 
nunquam  ita  suppressit.  Commensem,  a  mensa,  coni.  C.  Barth.  Ad»ers 
XLI,  8.,  quod  in  libro  ms.  invenit  Comensem.  Cmnensem ,  a  cane, 
vinculi  scrvilis  genere,  coni.  Meursius,  ut  refert  Dac  ,  et  bic  parnm 
apte.      INon  audco  in  glossa  tam  obscura  quicquam  mutare.  Titin- 

niut]    Botbe    P.   Se.   L.  V,  II.   p.  "3.    ine.   n.  5.  1".   Plautus]    in 

Cureulione  II,   1,  16.  1S.   est]  M.  ut  vg.      id  est  Li>d.   cum   Gì. 


(«) 


DE  SIGNIFICATIONE  VERBORUM.    LIBER  IH. 


o9 


Calicatis   calce   politis. 

Con  fé  cerna  t    una    fecerunt. 

Crebrisuro    apud  En  ninni  significat   valium  crebris  snris ,    id  est  palis,    munitum. 

Cyprio   bovi    increti  da  in   Ennius    sotadico  versu   quum   dixit,    significavit   id ,   quod  solet  fieri  in   insula  Cypro ,    in 

qua   boves  buinano  stercore  pascuutur.      Idem  quum  dicit:    "Propter  stagna,    ubi  lanigerum  pecus  piscibus  pascit"  5  5 

esse  paludem  demonstrat,   in  qua  nascuntur  pisces  similes  rauuuculis ,    quos  oves  consectatae  eduut. 
Consponsor  coniurator. 
Canturnus    noinen   loci. 

Centenas    pondo   dicebant  antiqui   referentes  ad  libras.  <//V/<i  <&/< 

Coepiam   futurum    tempus   ab  co,    quod  est  coepi.     Cato  :    "Coepiam   seditiosa  verba   loqui. 

maiores  et  infinitivi  modi   coepere. 
Concìonem   antiqui    mascolino  genere  posuerunt. 

Cogniti!   facilia  eadem  rationc  dici  tur,   qua  dictu  facilia,  et  perspectu  et  factn  facilia. 
Contagio  nem    esse  diccnduin ,    non  contagimi!. 
Clitellae    dicuntur  non  tantum  eae ,   quibus  sarcinae  collìgatae  mulis  portantur,   sed  etiam  locus  Romae  propter  simili-  15 

tudinem  ,    et   in   via   Flaminia   loca   quaedam   devexa   subinde  et  accliva.      Est  etiam   tormenti   genus   eodein  nomine 

appellatimi. 
Cloacale   f lumen   dixit  Cato  prò  cloacarum   omnium   colluvie. 
Compluriens  a   compluribns  significat  saepe.     Calo:    "Contumelias  mibi  dixisti  compluriens."  (4G) 


In  veni  tur  quoque  apud  10 


'/-  f-lo  I   1-  ii.    ri  - 

~T)n<'i-t,  vi  re.  . 


]i<i~\  f-fìb  nitrii.  f*jm 


>  -  / 

Cile  ria  appellabatur  effigies  quaedam  arguta  et  loquax  ridiculi  gratia,  quac  in  pompa  vebi  solita  sit.     Cato  in  M.  Caeci-  2.0  J***" 


1.     Calicatis]    idem    TOC.    supra    p.  36.    iisdem    verbis    explicabatur. 
2.    Coitfeccrunt]  non  a  oonficiendo  ,    puto  ,   sed  a  confaciendo..  3. 

Crebrisuro']  de  voc.  surus  cf.  Festus  Qu.  XIII,  .24,  p.  96,  1.  v.  rigido, 
et  Qu.  XIV,  2.  p.  106,  34.   v.   simun.  Ennium]  Ennium  et  ISae- 

vium  cod.  Bartbii ,  Advers.  XLI,  8.  Voc.  id  infertur  fragmentis  Ennii, 
Annal.  XVI,  4.  At  fuisse  yidetur  crebrisuro,  nam  toc.  surus  pi-imam 
syllabam  producerc,  intelligitur  ex  iis,  quae  a  Festo,  inferioribus  locis, 
quos  laudayimus ,  apponuntur.  Itaque  cum  bcroico  versu  voc.  crebri- 
suro comprebendi  nequeat ,  tragicis  Ennii  fabulis  restituendum  est.  De 
voc.  surus   cf.  etiam  Varrò  de  L.  L.  X.  §.  73.  4.    Cyprio  bovi] 

€f.  Plin.  N.  H.  XXVIII  (non  XXIII),  20.  Hesychius  et  Suidas  v.  fiovq 
Xi/^ptog,    et    Paroemiograpbi    Graeci.  Ennius]    v.   Hessel.   Ennii 

fragni,  p.  185.  (292.),  ubi  bacc  et  quae  secuntur  Ennii  verba  in  fragmen- 
tis   Sotadeorum  carminimi  posuit.  significavit]  significat  M.,  niiuus 

commode.  5.  Propter  . .  .  pascit]  bunc  versum   non  esse  Sotadeum, 

sed  beroicum ,  forma  eius  e  codd.  restituta  apparet.  Quanquam  etiam 
Hermannus ,  Elem.  Doctr.  metr.  II,  37.  p.  454.  ,  quoniam  pascitur  cor- 
ruptum  esse  non  viderat ,    Ionicos   putabat   incsse  numeros.  pecus] 

genus  ed.  vet.  Aid.  vg.  Miror ,  eam  lectionem  a  Liivd.  non  commemo- 
rari.  piscibus]  om.  Lird.,  negligentia  typothctac,  ut  videtur.     Nam 

est  in    ed.  vet.  Aid.  vg. ,    etiam   in   libris    C.  Bartbii,    Advers.  XLI,  8. 


Cft'cf  fuatJmu    rth'nik' 

ti        i.  ii      .  •  «-!  fa.«S*   <<•  fvriMi  atti- 

pascit]  M.  ,    cdd.   yett.,  cliain    libri  a  Barthio  coltali,     pascitur  Gu.   vg.    i  ,   '  , ,      fate  ■ 

Lind.  7.    Consponsor]  bic  non  de  pluribus  sponsoribus  dicitur,  ut   '^Jct,  Aiu,'/-,  f>-ro  c'k- 

apud  Ciceronem,  sed  ea  mente,   qua  SC.  de  Bacc.   alt:  ne  posthac  intery~,0      ft\x<  (uac4-  rf*.i& 

sed    coniourase  .   .  neve    conspondise  .   .  velet.      Aliter    Isidori    Glossae  :    tJM-  j,-  né- 

Consponsores,  alterutri  fidem  dicentes.      Cf.  p.  32.   v.   consposos.  8. 

loci]  ioci  coni.   Goth.,    temere.  9.  pondo]  pondus  M.  10. 

Coepiam]  cf.   Nonius  p.  89,  16.   v.   coepere.  coepi]   coepio    coni. 

Dac.  ,    quo  non  opus  esse  puto.  Cato]  in  oratione  incerta.     H. 

Meyer  Oratt.  Rom.  fragm.  p.  85.  seditiosa]  semesa,  quod  Sca^  e ecpi***^ ^em^f^^ 


se  dicit  "in  veteri  quodam  schedio"  repperisse ,    a  nullo  critico  posthac    ,^   /*/    i    ■ 
usquam  repertum  est.  12.   Concionerà]  baec   et  quae  secuntur  item  /r,  „t</   ^fc/,-Ì,Wj</ 

e  Catone  sumpta  arbitror.  14.   Contagionem]  Verrium  ,  puto,  con-^~  $,-^ ^  r  ,  ./}A 

tagium  ab  antiquioribus  prosariis  alienum  existimasse  :  poetis  pluralis 
contagia  frequentabatur.     V.  Nonius  p.  199,  2.  15.   locus]  nullo 

alio  auctore  notus.  18.    Cato]  fortasse    in    oratione  de  censura  M. 

Fulvi.  19.    Compluriens]   cf.  Nonius  p.  87,  15.,  qui  compluries  ex 

Catone  affert,  sed  compluriens  Geli.  V,  21,  17.  Cato]  in  orat.  in- 

certa.    H.   Meyer    Oratt.  Rom.  fragm.  p.  85.  20.    Citeria]    similes 

effigies  erant  manducus,  de  quo  Paulus  p.  96.  et  petreia,  de  qua  Festus 
Qu.  XII,  11.  p.  51,  14.,  atque  scutilum  ,  quod  memoratili-  Qu.  XV,  2. 
p.  138,  19.  in  M.   Caecilium]    Coelium  mg.  A.  Acc     Habetur  ea 

H* 


60 


PAULI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(46) 


lium  :    "Quid  ego  cum   ilio  dissertem   amplius,   qucm  ego  dcnique  credo  in  pompa  yectitatnm  ire  ludis  prò  citcria, 

atcjue  cum    spcctatoribus   sermocinaturum." 
Curionem    agii  uni    Plautus    prò   inaerò  posuit,    quasi    cura  macruisset. 
Conicctor   interpres    somniorum. 
5  Compcrcc    prò  compescc  dixerunt  antiqui.     Comparsit   Terentius  prò  compcscuit  posuit. 
Crcduas    credas.     Plautus:    "Ipsus  ncc  amat,    nec  tu  creduas."     Ipsus  prò  ipse. 
Corius   apud  antiquos  masculino    genere  dicebatur.      Plautus:    "Iam  tibi  tuis  meritis  crassus  corius   redditus  est.'     Pari 

modo   diverso  genere  dicebant   bacc  lupus*,   haec  metus,  baec  amnis,  bic  frons.     Cullus  quoque   mascu- 

line  dixerunt.     Est  enim  genus  tormenti    e  corio. 
lOCrumina  sacculi  genus.     Plautus:    "Di  bene  vertant,    tene  cruminam ,    inerunt  triginta  minae.  ' 

Corin  tbienscs    ex  co    dici  coeperunt,    ex   quo   coloni  Corintbuin  sunt  deducti,    qui  ante  Corinthii    sunt    dictij    quam 


oratio  prò  cadem  alque  illa  :  si  se  Coelius  (vel  :  Caecilius)  tr.  pi.  appel- 
lasset  (v.  H.  Meyer  Oratt.  Rom.  fragni.  p.69.).  Idquc  comparato  Fcsto 
v.  spatiatorcin  Qu.  XV,  20.  p.  152,  1.  et  Macrobio  Sat.  II,  10.  admo- 
dum  probabile  fit. 

3.    Curionem]  eadem  est  explicatio  Noni!  p.  86,   2.  Plautus] 

in  Aulularia  III,   6,  26.  4.    Conicctor]  ctiam  haec  glossa  ad   Plau- 

tum  spcctat,  ut  pleracquc  sequentcs.  V.  Amphitr.  V,  1,  76.  Curcul.  II, 
1,   34.   Glossar.   Labb.  :     Conicctor,    ovunoxniiìp;'    oMtno.ióAoc.  5. 

Compcrcc]  e  Plauti  Pocnulo  I,  2,  137.  Dac.  ctiam  in  Bacchidibus  III, 
3,  59.  :  compcrcc  tu  illuni  diecre  iniustc  'corrigli.  Equidcm  diflcrcntiam 
quandam  inter  boc  compescerc  et  illud  coinpcrccre  niihi  agnosccre  videor; 
et  in  universum  cum  LiNn.  parco  et  pasco  a  diversi»  originibus 
descendere  existimo.  Nam  quanquam  S  in  lingua  Latina  aule  voealcs 
et  scinivoealcm  V  tolics  in  R  abiit:  ante  C  tamen  et  rcliquas  tenues 
literas  sibillini  mansissc  integrimi ,  scxcenla  ostcndunt'  èxcmpla ,  velut 
musculus  comparai us  rum  mure,  crepusculum  cum  crcperò,  Etruscus 
cum  Etruria,   o'seen  cum  ore,  fuscus  cum  furvo.  Comparsit]   Com- 

persit  coir.  Salinasius  ,  cui  Dac.  nsscnlitur.  Non  opus  est.  Compercuit 
coni.  Lipsius  Epist.  Qu.  IH,  20.  p.  183.  (in  Lipsii  Opp.).  Veruni  hoc 
a  Terentio  nusquam  positum  est.  Etiam  in  bac  re  Vcrrii  doclrina  iin- 
probanda  est,  ncc  Tcrentii  cani  versus   confirmat.  compescuit]   boc 

interpretamentum,  cimi  id  Tcrentii  verbis  paruin  convenire  viderent,  Sal- 
masius  in  Exerc.  Plin.  p.  72.  col.  2.  9.  in  compersit,  Bcnllcius  in  Phorm. 
I,  1,  10.  in  compcpercit  mutare  volebant,  nimis  violenta  medicina  uten- 
tcs.  Atque  intcrrumpcretur  etiam  continuus  Plautina  rum  glossa- 
rum  ordo  ,  nisi  haec  de  voc.  comparsit  dieta  cum  supcrioribus  eonspi- 
rarent:  quocirca  utramque  explicationem  in  unum  arliculum  coniunxi. 
Terentius]  in  Pbormionc  I,  1,  9.  6.  Creduas]  cf.  p.  23.   v.  adduis, 

cum  annotatis.  Plautus]  in   Baccbid.  HI,   3,   72.  Ipsus  prò 

ipse]  ita  omnes  codd.  cdd.  vett.  om.  vg.  Lmn.  Non  video,  quainobrom 
Paulum  bacc  addidissc  negent.  7.   Corius]  cf.  IVouius  p.  199,   U. 

apud  antiuuos]  ab  antiqui*  M.  Plautus]  in   incerta  fabula.      Botte 


ine.  9.  p.  4-45.  Versus  senarius  est:  Iam  tibi  tuis  meritis,  eràssns  corius 
rédditust.  8.  lupus]    corr.    Scal.       ludus    boni    codd.    vg.    Lisa. 

lutiu  ed.  pr.  lucus  A.  Acc.  in  mg.  Aid.  De  lupo  feminino  genere 
dieta  v.  supra  p.  6.  v.  agnus.  Cf.  Quinctilian.  I,  6,  l'i.  I.udum  femi- 
nine   usurpari,   negare   apparct   Nonium    p -  -II,    15.  metns]   de    Loc 

VOC.  eadem  l'aulus  p. '.'-'.  v.  m.tu-.  Puf  Qu.  "Vili,  3*2.  p.  17'.'.  1S.  v. 
malo  cruce.  Qu.XIil,  21.  p.  96,  17.  v.  recto  fronte.  Cf.  >onius  p.  214. 
amnis]  ctiam  haec  iterai  ti  sin-  p.  lil,  *•  ».  spicum.  Cf,  Nonins  p.  l'.'l, 
31.  Uinc  tot  fcmclla  amnium  nomina,  quae  ex  adicclivis  orla  sunt.  ut 
Albula,   Allia,   Albinia,   Armenia,    Macra.      Ila   Festus   Qu.  XII.   20.   p.  CO, 

12.  expressis  verbis  monet ,  in  appellatane  Petroniae  mmmil  anliquum 
genus  servari.  hic  frons'  fons  mg.  A.  Aie.  et  codd.  duo  detcrio- 
rcs:    male.      V.    Festus    Qu.  Vili,   32.  p.  172.    1».    (Ju.    Vili.    -, 

13.  et  Paulus  p.  68.  t.  frontetn.  Cf.  >oniu«  p  C  ullmt] 
boni  codd.  Collis  vg.  ,  e\  emendatione  ,  ut  appari  t.  Culeu*  m%.  A. 
Acc.  Noli  de  culeo,  in  quo  parricidae  includebantur.  cogitare,  ut  .Vn.. 
qui  Culleus  ex  vi-tt.  edd.  rrponi  iubet ,  nec  de  coUari  tinculi  genere, 
quod  Goth.  e  Nonio  p'.M,  I  * .  non  p.  197.)  confert.  Culluoi  hic  graa»- 
matirus  diserte  monet  esse  corii  deminutiTum  et  bine  mix. aliai-  dui, 
ut  corium  apud  nntiqiios.  Itaquc  voc.  cullus  e  coriolus  ortuni  eU, 
simililer  ut  vallus  e  ramatila*  tri  \illum  e  vinulum.  >.e  kaM  x 
srulcnlia  diulius  obscurarctur  «  conimni  liaic  ile  cullo  dirla  i/um  supc- 
rioribus sub  uno  titulo.  10.  Cmmina]  Glossar.  Labb.:  Crumtma, 
fialayrior.  Crumina  ,  0* kttxoc.  Plmuius]  ia  perdita  fabula.  V 
Bothe  Plauti  fragra,  ine.  IO.  p.  443.  Versus  e»t  letranictcr  trorhaiiu*: 
tene  prò  pyrrhvchio  hai»  lur.  xertttnt  boni  eoibl.  i-«rf«af  vg. 
Li>d.  In  orthographicis  rationibus  a  milioribus  lil-r  >  non  aal 
inerunt]  Lno.  e  bonis  codd.  tu  in  uerint  vg.  m  e*  erumt  coai.  Scaì. 
11.    Corinthienses]  ita,    intellige,    dicebantur    coloni:    aatiqui 

rinlhii.  ut  Homamnsi  s  aicebautur  mcrcatores  ,  qui  aliano*  orli  Homac. 
ut  in  aliena  cMtatr.  m-ulialiantur.  Cf.  de  opiticibu»  Ri.niaucniibn» 
annot.   ad  VaHaa.   de   L.   L.   Vili.   §.  8 


(46) 


DE  SIGNIFICATIONE  VERBORUM.     LIBER  in. 


61 


consuetudinem  servamns  ctiam,   quii  in  Romancnscs  et  Hispanenscs  et  Sicilicnscs  negotlatores  dicimus,  qui  in  alicnis 

civitatibus  negotiantur. 
Cavitionem    diccbant,    quam  modo  dicimus  cautionem. 
C  ori  s  u  et  ion  e  in    Plàutus   prò    consuetudine    dixit. 
Coroni  um    a    corde   dìcebant   antiqui   sollertem   et   acutum.      Plautus    in    Casina:    "Ego    suiu    liber,     menni    corculura,  5 

mclliculuin  ,    yerculuin." 
Casinam   fabula m   Plautus    inscripsit  ab  ancillae  nomine  Casina,    quam  amari  a  sene  introduxit. 
Coni  vola    occulta. 

Cogitatim    adverbialiter   prò    cogitate. 

Clientam    prò    cliente  Plautus  dixit.  10 

Comocdicc    figuratimi   a   comoedo.      Plautus:    "Euge  eusebeme  *  adstetisti  et  dulice*  et  comoedice  !"  (47) 

Capulu  in    et  manubrium  gladii  vocatur,    et  id ,    quo  mortili  efferuntur,    utrumque   a  capiendo  dietimi.     Sane  a  capio  fit 

cap  ula r is. 
Cclassis    celavcris. 

Custodii  io  est  opera  ad   custodiendum  quid  sumpta.  15 

Citior  coni  para  ti  Mini  a  cito.      Plautus:    "iVullam  ego  rem  citiorem  apud  bomines  esse,   quam  famani,    rcor." 
Cluncs    masculinc.     Plautus:    "Quasi  lupus  ab  armis  valco  ,    cluncs  infractos  fero." 
Coquitare   prò  coclitare,    id  est  frequenter  coquerc,   Plautus  posuit. 


1.  Hìspancnses]  Lijìd.   e   codd.,  ut  videtur ,  omnibus.     ITispanicnses 
■vg.  alienti]   M.  ut  vg.     aliis   unus  Gu.,  suprascripto  tainen  alieuis. 

lilud,  quod  multo  deterius  est,  reccpit  Lui*.  3.    Cavitionem]  inler- 

preles  favitorem  e  Lucilio  apud  Noniuin  p.  HO,  23.  et  navitam  compa- 
rant.  4.  Plautus]   in  Amphitruouc  I,  2,  28.,   ubi  consuetio   elegan- 

tissima Scioppii   eonieetura  restilutum   est.  5.  sollertem]   unus   M. 

solerlem  cctt.  Ulud  a  Fcsto  scriptum  esse,  apparct  collatis  Qu.  XIV,  4. 
p.  108,  12.  v.  sollo.  acutum]   caulum  cod.  Lipsieusis   et  mg.  A.  Acc 

Si  iunior  essct  corura ,  qui  variant,  auctoritas  :  valimi  ut  rcponcrctur, 
suaderem  ,  nani  calus  explicatur  acutus  a  Varrone  de  L.  L.  VII.  §.  40. 
Plauti  versum  ad  liane  cxplicalioncm  lirmandam  niliil  confcrre  ,  nolavit 
Scal.  ,  atque  apud  Festino ,  probabiliter  coniccit ,  nonnulla  intcrposila 
fuissc  de   Scipione   Nasica  ,    Corculo    diclo.  7.    Casinam]   31.,  ut 

vg.   et  Li.nd.      Cassinam  cctt.   codd.,   contra  mctricas  rationcs.  Ca- 

sina]  vg.   Li>d.      Ciisin  boni   codd.  8.    Conivola]  a  cocundo,    quod 

antiqui  dicebant  conire ,  ut  recte  explicat  Limi.  Cf.  Paulus  p.  50.  v. 
conauditum.  Quae  in  Glossis  Isidori  leguntur  :  Conivoli,  concordes, 
iuneti,  idem  toc.  ostendunt  consuetudine  in  alium  significatum  dcflcxuin. 
Scal.  ctiam  baec  e  Glossario  Labb.  :  Cohivum ,  uùXvè,  fìóó'ov  fitftuxoi;, 
codem  refert:  sed  boc  voc.  Connivum  fuissc  videtur,  a  connivendo. 
Convolvia  coni.  C.  Bartb.   Advers.  XLI,  8.,  inepte.  10.  Plautus]  in 

Milite  glor.  IV,  1,  193.  Pocnulo  V,  4,  7.  Rudente  IV,  1,  2.  Ncque 
apud  alios  raruni  est  hoc  voc.  11.   Plautus]  in  Milite  II,  2,  00. 


euscheme]  eus  Gd.  euge  M.,  ut  videtur.  heus  vg.  Lim>.  Illud  in  ipso 
Plauto  e   codd.   vestigiis  repositum  est.  adstetisti]  boni  codd.  Limi. 

adstitisti  vg.      hercle  astitit  in   Plauti  fabula  scribitur.  dulice]  ila 

Plautus.      dulce  Pauli  libri ,    vg.   Lind.  12.    Capulum]  cf.   Nonius 

p.  4,  21.  v.  capulum,  et  Fulgcntius  p.  503,  11.  v.  capularem.  Capulum 
Nonius  e  Plauti  Asinaria  V,  2,  42.,  capularis  e  Mil.  glor.  III,  1,  33. 
proferì;   ad  banc   fabulam  Vcrrii  glossa   spectasse  videtur.  14.    Cc- 

lassis] et  celavcris]  Lind.  caclassis  et  caelaveris  vg.  Sed  Cclapsis  Gu. 
et  celavcris  M.  10.   Citior]  Macrobii  locum ,    quo    Naevium  eius 

voc.   auctorem  laudari  affirinat  Dac,    non  invenio.  Plautus]  in  fa- 

bula incerta  V.  Botile  fragni,  ine.  11.  p.  445.  Est  tetrameter  trochai 
cus.  17.   Cluncs]   cf.    Nonius   p.  190,   31.      Cbarisius  I.  p.  78.   P.  : 

Cluncs  feminino  genere  dixit  Melissus  .  .  .  Sed  Ferrius  Flaccus  mascu- 
limi  genere  dici  probat,  quoniam  in  is  syllaba  terminata  anima  carentia 
nominativo  singulari  masculina  sunt ,  ut  panis ,  cinis,  crinis,  et  similia. 
Plautus]  in  Abroico  (Agroico)  ,   ut  ait  Nonius  1.   1.  infractos  fero] 

inflatos  cdd.  vett.  et  cod.  Bartbii,  Advers.  XLI,  8.,  qui  inflacos  (inflaccos) 
tcntat,    voc.   novo,      desertos  gero  legitur  apud  Nonium.  18.  cocti- 

tarc]  M. ,   ut  videtur,  ut  vg.   Limi,      coccitare  Gu.  coquerc]   (/uo- 

ifuere  Gu.  edd.  vett.,  primitiva  voc.  forma,  qua  fortasse  Verrius  usus  est. 
Plautus]  in  incerta  fabula  (a  Bothio  neglcctum)  ;  nam  coquinare ,  quod 
Dac.  all'i- i-I,  ab  bac  quaestionc  alienum  est. 


62 


PAUL!  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(47) 


Canitudìnem   prò  canìtìe.      Plautus  :    "Stultus  est  adversum  aetatem  et  capitis  canitudinem." 
Co  n  rus  pari ,    conquirere.     Plautus:    "Conruspare  tua  Consilia    in  pectore." 

Caecultant   caecis   proximi    sunt   oculorurn  acie   obtusa.     Plautus:    "Numnam  mihi  oculi  caccultant.     Esine  hic  noster 
Hermio  ?" 
5  Cudere   a  caedendo   dictum. 
Concipilayisti    dictum   a  Naevio  prò  corripuisti    et  involasti. 
Clava    teli  genus ,    qua  Hercules   utebatur. 
Calones    militimi    servi  dicti,    quia   ligncas   clavas    gerebant,    quae  Gracci  xù).a   vocant.     Is  quoque  qui  buiusmodi  telo 

utitur,  clavator   appellatur. 
Consiptum   apud  Emi i uni   prò  conseptum  reperitur. 
Curionia    sacra,    quae    in  curiis   fiebant. 

Corpulentis    Ennius   prò  magnis  dixit  $    nos  corpulentum  dicimus  corporis  obesi  hominem. 
Conciliatrix    dici  Un-,    quae    viris    conciliat  uxores   et   uxoribus    viros. 

Conventae    co  11  (litio    dicebatur,     quum  primus  scrmo   de  nuptiis   et  carum  condilione  babebatur. 

Conceptivae  feriae  ca*  festa  dicebantur,  quae  inccrtis  diebus  observabautur  quolannis,  ut  Sementinae,  Compitaliciae. 
Coelibari   basta    caput  nubenlis  comebatur ,   quae  in  corpore  gladiatoris  stetisset  abiccti  occisique ,  ut,  qucinaduiodum 


10 


15 

(48) 


1.    Canitudinem']    cf.    Nonius  p.  82,  22.  Plautus]  in    fabula 

perdita.      Bolhe  fragni,   ine.   12.   p.  445.  adversum]  M.      adversus 

Gv.  vg.  Lind.  Sed  illud  ninni  ris  trocbaici  tetrametri  unice  convenire, 
ipse  vidit  Lino.  2.    Conruspari]  cf.  Fcstus  Qu.  XIII,   1,  p.  73,  25. 

v.  ruspari,  et  Nonius  p.  166,  18.  v.   codem.  Plautus]  in  incerta 

fabula.  A  Bulino  ctiam  hoc  fragm.  omissum  esse  videtur.  Vcl  scnarius 
est  vel  tetrameter  prima  parte  truncatus.  3.    Caccultant]  Glossar. 

Labb.  :    Cacculto,  dftpXvo'yiTbi.  Plautus]  ctiam  bic  versus   e  deper- 

ditis  est.      Botbc    fragm.    ine.  13.   p.  445.  5.    Cudere]  codd. ,    ut 

videtur,  omnes,  nisi  quod  in  M.  haec  et  proxima  glossa  deest.  Cacdere] 
vg.      Cedere  mg.  A.  Auc.  caedendo]  cadendo  mg.   A.  Acc.  6. 

Concipilavisti]  a  capulando  et  capicndo,  ut  Docdcrlin.  Synon.  et  Etym. 
T.  VI.  p.75.,  non  a  compilando,  ut  opinalur  Scal.  Etiam  rccipcrarc 
non  a  parando  ,  sed  a  capicndo  ortum  est ,  ut  tolcrarc  a  TOLO  ,  gene- 
rare a  GENO.  Sed  in  adicclivo  reciprocus  re  et  cis  coniuncta  sunt. 
Ncque  in  inciterja  literac  ci  otiosac  sunt,  nam  est  Graccum  ìyyi'fhtjxij. 
Naevio]  Botbe  P.  Se.  L.  V,  II.   p.22.  ine.  n.9.  8.   ligneas  clavas] 

ut  Sicyoniorum  xogvvrjqioQoi.  Graeci]  M.  vg.      Graecc    Gc.   Li>n. 

Illud  Plauti  consuetudini  accommodatius.  Ila  quidem  solct:  hoc  Grucce 
est  .  .,    sed:     Graeci  dicunt.  xuXa]    Lind.     cala  boni   codd.     y.u/.a 

vg.  :  sed  Sevi..  xàXa  correxit.  Cf.  Paulus  p.  35.  v.  cacula,  Fcstus  Qu. 
Vili,  28.  p.  171,  17.  v.  Mctclli,  Nonius  p.  62,  16.  v.  calonuin  ,  qui 
camion  voc.  originem  tradit,  Scrv.  in  Virgil.  Acn.  VI,  1.,  qui  calas 
prò  fustibus  ab  antiquis  Latinis  dictas  esse  contenditi  10.    Con- 

siptum]  Cf.  Paulus  p.  49.  v.  consiptum.  Simile  est  commircium  apud 
\clium  Longum  p.2236.  P.  :  et  cf.  ctiam  Fcstus  Qu.  p.Sl,  7.  v.  reder- 


guisse.  apud  Ennium]  Scal.   in   Coniect.   in  'V  arron.  de  L.  L.  p.68, 

12.  (107.)    Festum    bacc    Knnii    intelligere     dicit ,    quae    Nonius    p.   183, 

13.  ex  Ennii  Medea  (Ncmea  est)  aflfcrt  :  Tcncor  consipta,  undique  lettor. 
Idque  satis  probabile  duco.  reperitur]  M.  vg.  invenitur  Gc.  A. 
Acc.  in  mg.  Li>d.  11.  Curionia]  cf.  p.  37.  v.  curionium.  12. 
Ennius]  tribuilur  cius  coiuocdiis  :  Bolhe  P.  Se.  L.  >  ,  II.  p.  8.  ine.  n.8. 
prò  magnis]  Glossar.  Labb.  :  Corpulentus,  tvoupoc.  piyalóoifio;.  13. 
Conciliatrix]  voc.  non  a  Plauto  solum ,  sed  etiam  a  Cicerone  positum. 
Lucilii  versus,  quem  Scal.  alIVrt.  est  e  >  II.  Salir,  libro,  apud  >onium 
p.  ìi,  4.  V.  sagac.  Glossar.  Labi).  :  Conciliatrix,  tiqoìi r/;r^ta.  1  ». 
Conventae]  Conventa  ut  lr;;atur  iubet  Sru.  >'rscio  ,  quo  sensu  :  nam, 
licct  conditio  saepe  de  nuptiis  dicatar,  conTeniri  (amen  ciusmodi  con- 
ditio  ncquit.  Sed  virgo  convenitur ,  cum  malrimonii  caussa  primum 
fedita*.  De  boc  convrnlu  Ium  nalis  A  I.  2  5.:  Conventum  tamen  et  pactum 
et  sponsalia  nostra  Tempestate  paras,  cum  interpp.  conditio  ]  eo»- 
diclio  cod.  Berolin.  :  quocirca  Li>d.  "Portasse,  scribendum  condicio." 
Sed  illius  libri  pcre\ij;iium  est  momrntum.  1"'-  Conceptivme  ferirne] 
cf.  Varrò  de  L.  L.VI.  §.  26.  Puto ,  Ycrrium  ctiam  conceptivas  quasdam 
ferias  memorasse,  quae  ad  matrimonium  pertinercnt.  Nam  a  voc.  r»«- 
ciliatrix  inde  usque  ad  corolla  omnia  ad  imptias  spectant  atque  ex  codem 
opere  ducta  esse  >identur.  feriae  ea]  scripsi.  ferialiae  boni  libri, 
cdd.  veli,  feriae  vg.  Li>p.  Sementinae]  Sementìvme  ed.  vct.  mg. 
A.  Aie.  Sed  v.  Varr.  de  L.L.  VI.  §.  26.  16.  Coelibari  Li>... 
ex  codd.,  ut  videtur,  omnibus.  Celibari  ed.  vct.  vg.  Caelibmri  mg. 
A.  Ave.  De  eo  nuptiarum  rilu  cf.  0»id.  F.  11.  169.  Plutareh.  Qu.  B. 
86.     Arnob.  adv.   gcut.  Il,  07.,    qui  cadem  appcllatione  utitur. 


(40) 


DE  SIGNIFICATONE  VERBORUM.    LEBER  IH. 


63 


illa  coniuncta  fuerit  cum  corpore  gladiatori» ,  sic  ipsa  cum  viro  sit  ;  tcI  quia  matronae  Iunonis  Curitls  in  tutela 
sint,  quac  ita  appcllabatar  a  fcrenda  liasta ,  quac  lingua  Sabinorum  Curis  dicitura  rei  quod  fortes  viros  genituras 
ominetur;  vel  quod  nuptiali  iure  imperio  viri  subiicitur  nubens,  quia  basta  stimma  armorum  et  imperii  est.  Qtiam 
ob  causam  viri  fortes  ea  donantiir,    et  captivi  sub  eadem  vcneunt ,  quos  Graeci  àoQvaXwTOvg  et  óoqvxtitjtovs  vocaut. 

Cingulo    nova  nupta  praccingcbatur ,    quod  vir  in  lccto  sol  velia  t,    factum  ex  lana  ovis  ,   ut,    sicut  illa  in  glomos  sublata  5 
coniuncta   intcr   se   sit,    sic   vir   suus   sccum    cinctus   vinctusque   esset.      Hunc  Herculaneo   nodo  vinctum   vir  solvit 
omiuis  gratia,   ut  sic  ipse  felix  sit  in  suscipiendis  liberis,    ut  fuit  Hercules,   qui  septuaginta  liberos  reliquit. 

Camelis   virginibus   supplicare   nupturae  solitae  crant. 

Cinxiae    Iunonis    nonicn    sanctum   babebatur   in   nuptiis ,    quod   initio   coniugii    solutio  crat  cinguli ,    quo  nova   nupta 

crat  cincta.  10 

Cnin crani   vocabant   antiqui  vas  quoddam  quod  opcrtum  in  nuptiis  ferebant,    in  quo  erant  nubentis  utensilia,    quod  et 
e  a  in  illuni    dicebant,    eo  quod  sacrorum  min  istituii    xaojiiiXov   appellabant. 

Comptus,    id  est  ornatus ,  a  Gracco  descendit,  apud  quos  xoofuìv  dicitur  comere,  et  itóo/iuog,  qui  apud  nos  comis  ;   et 
e  orna  e  dicuntur  capilli   cum  aliqua  cura  compositi. 

Corolla  diminutivum  est  a  corona.     Corollam  nova  nupta  de  fiorili us,  verbenis  berbìsque  a  se  lectis  sub  amiculo  ferebat. 

Cupressi  morluorum  domibus  ponebantur  ideo,    quia  buius  generis  arbor  excisa  non  rcnascitur,    sicut  ex  mortuo  nibil    15 
iam  est  spcrandum ,    quam  et  ob  causam  in  tutela  Ditis  patris  esse  putabatur. 


1.  Iunonis  Curili*]    v.  p.  38.  v.   Curitim.  4.   SonvaXmrovi;  et 

òoQVxrijTovq]  vg.  Limo,  dorialotos  et  dorictitos  Gc.  dorialotus  et  do- 
riktitus  M.  5.    Cingulo]   vg.   Lind.      Cingilio  boni  e  od  il.      Cf.   No- 

nius  p.47,25.  y.  cingulum,  et  Paulus,  paulo  inferius,  v.  Cinxiae.  Uber- 
rime eam  rem  trattai  Scuradcr.  Animadv.  in  Musacum  p.  344  (2G8.  ed. 
Schacfer.).  6.  Hunc]  Hoc  corr.   Sckradcr.  1.1.,    sicut    Murclus  in 

Catull.  p.  13.  Pauli  verità  laudavil.  Scriverium,  idem  monet  Schraderus, 
in  Pervigil.  Vcncris  v.  26.  ita  ea  verba  reddere  :  Hoc  Herculanei  nodi 
vinculum.  Scd  harum  lectionum  nullum  est  momcntum.  Quod  aule  ni 
hunc  in  hoc  non  mutavi,  iccirco  factum  est,  quod  Paulus  cingulum  prò 
masculino  baberc  poterat,  ut  masculina  multa  prò  ncutris  babuit.  Cf. 
annot.  ad  p.  36.  v.  cassiculum.  Hcrculaneum  nodum  maxime  Orpbici 
arcanarum  religionum  cultores  in  ritum  nuptiarum  invexisse  videntur. 
Cf.  Athenag.  lcg.   prò   Cbrist.    e.  20.  7.  Hercules]  vg.  Lind.     Her- 

culanus  codd.  et  edd.  vett.  8.    Camelis]    i.  e.    Gameliis ,  non  Ga- 

mclis ,  ut  ait  Dac.  ,  ru/untiaic.  #{ui?.  De  literae  C  usu  v.  annot.  ad 
p.20.  v.  acetare,  et  quae  Festus  dicit  Qu.X,  20.  p.  181,  27.  v.  Orcum. 
Gameliis  significar! ,  monuit  Lipsius  Epist.  Qu.  Ili,  20.  p.  183.  et  de 
recta  pron.  13.  p.  462.  (in  Lipsii  Opp.).  Camesnis  vel  Camenis  et  alia 
sinc  ullo  corainodo   tentat   Goth.  virginibus]  virgines  corr.  Lipsius 

Ep.  Qu.  Ili,  20.  p.  183.  :  recte,  puto.  Certe  Gameliae  deac,  quac  vir- 
gines appellantur,  ignotae  sunt.  9.  Cinxiae  Iunonis]  Quod  Varrò 
apud  Augustin.  de  C.  D.  IV,  11.  eandem  provincia!»  Virgincnsi  dcae 
tribuit,  non  mirum  in  illa  numinum  multiplicandorum  facilitate,  quam 
Romani  usurpaverant.     Cf.  ab    Hcraldo    et  Orellio  annoti,  ad  Arnobium 


adv.  gent.  II,  67.  p.  102.  11.  Cumeram]  rectius  id  ras  nuptialc 

supra  p.  38.  cumerus  dicebatur.  Etiam  Glossae  Isidori,  in  quibus  est: 
Cumerus ,  urbanus ,  cumeram ,  quae  in  rustico  usu  erat ,  a  cumero  in 
nuptiis  usitato  distinguere  videntur.  11.   12.    quod  et  eamillum  di- 

cebant] res  alias  inaudita,   cui  tutius  erit  fidem  denegare.  xùo,uilov] 

boni  codd.  Limi.  y.ùfiM.ov  vg.  Apparet ,  Verrium  ,  ut  Varrò  de  L.  L. 
VII.  §.  34.,  ut  Dionysius  A.  R.  II,  22.  fecit ,  Samothracum  Cadmilos 
sive  Casmilos,  deorum  magnorum  ministros,  cum  Latina  camillorum  ap- 
pellatane ad  eandem  originem  rettulisse.  Cf.  p.  34.  v.  camillus.  13. 
Comptus]  cf.  p.  32.  v.  compiimi.  Non  dubito ,  quin  etiam  haec  de 
compili  ad  caput  illud,  quod  dixi,  de  nuptiis  pertineant.  Nempe  nuben- 
tes  peculiari  quodam  more  comptae  viro  tradebantur ,  «cui*  crinibus,  ut 
ipse  Festus  Qu.  XV,  13.  p.  145,  23.  tradit,  qui  eum  ornatum  vetustis- 
simum  dicit.  Intclligendi  sunt  terni  illi  in  utroque  liumcro  cincinni, 
quibus  viri  feminaeque  in  antiquis  Graecae  artis  operibus ,  nec  raro 
etiam  in  argenteis  Romanarum  gentium  numis  conspicui  sunt.  Verum 
Martialis,  Ep.  XII,  32,  4.,  iocus  de  rufae  uxoris  crinibus  septetn  ab 
bac  quacstione  alicnissimus  est.  xoa/titv]  vg.  Lind.  kosmin  boni 
codd.  Assentitur  buie  sententiae  Doederlin.  Synon.  et  Etym.  III.  p.  14. 
VI.  p.  72.  r.óa/iiot;]  vg.  Lind.  kosmios  boni  codd.  15.  Co- 
rolla] Catiillniii  LXII,  7.  comparat  Dac.  16.  Cupressi]  Ne  plura, 
■vide  quae  Servius  cum  interpretibus ,  qui  cum  eo  coniuncti  leguntur, 
notavit  ad  Aen.  Ili,  64.  680.  681.  IV,  507.  (haec  Scai.  e  sebedis  Da- 
nielis,  amici  sui,  aflfert)  VI,  216.  Rectissimo  auteiu  iudicio  Scal.  bunc 
luorem  monuit  apud  Romanos  novicium  fuisse,  ut  ipsam  cuprcssum  arborem. 


64 


PAULI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  P03IP.  FESTI 


(48) 


C  uria  le  s    flamincs   curiarum  sacerdotes. 
(49)  Cyparissae   appellantur   acies   quacdam  igncae ,    quae  noclu  apparare  solent  ad  similitudincm  cupressi. 

Coninqucrc,    deputare. 

Carnificis  loco  habebatur  is,   qui  se  vulnerasset,    ut  moreretur. 
5  Capita  deorum   appellabantur  fasciculi  facti  ex  verbenis. 

C  onsi  p  t  u  in   clavis    praefixum. 

C  orni scaru m   divarum    locus  erat  trans  Tiberini  cornicibus  dicatus,    quod  in  Iunonis  tutela  esse  putabantur. 

Coelestia   anguria    vocant,    quum  fui  mina  t  a  ut  tonat. 

Caduca   auspicia    dicunt,    quum    aliquid   in  tempio  excidi t,    velati  virga  e  manu. 
10  Clivia  auspicia  dicebant,  quae  aliquid  fieri  prohibebant ;  omnia  enim  diflicilia  clivia  vocabant,  unde  et  clivi  loca  ardua. 

Cnrialcs    in  e  n  sa  e,    in  qui  bus   immolabatur    I  unoni,    quae  curis    appellata  est. 

Contrari  u  in   aes,    grave  aes. 

Cent  uni  vi  ralla    indi  eia,    quae   centumviri   iudicabant. 

C  i  re  uni  1  ii  vi  um    ius   praediorum. 
15  Cu  ni  barn  Sabini  vocant  cam,    quam  militarcs  lecticam ,    unde  videtur  derivatimi  esse  cubiculum. 

Co  n  dice  re    est  dicendo  denuntiarc. 

Commeta  cu  la  virgac,   quas  flamincs  portant  pergentes  ad  sacri  Tic  inni ,    ut  a  se   boinincs  amoveant. 


1.  Cttrìales  flamincs]  non  iidem ,  puto  ,  qui  curlones  dicebantur. 
2.  Cyparissae]  cf  supra  p.  39.  v.  cyparissiac.  De  hoc  genere  glossarum 
iteratarum  dictum   est  in   Praef.  II,  2.  3.    Conint/uere]  boni  codd. 

LiN».  Coinquire  vg.  Conquinire  coni.  Scal.  et,  quod  Monitor,  depu- 
tare mutat  in  decubare,  docta  corrcclionc,  sed  piane  supervacanea  :  quod 
ipsc  postea  intellexit  in  explicando  inferiore  loco  p.  50.  Verbi  coiti- 
t/uere,  quod  antiquius  dicebatur  coninquere  (v.  annoi,  ad  p.  40.  v.  coni- 
vola),  rara  sunt  excmpla  in  antiquitale.  Certissima  sunt  in  tabulis  fra- 
trum  Arvalium,  XXXII ,  XXXV ,  XLI.  LUCI  COINQICMII,  et  lab. 
XLIII.  deaeCOINQUENDAE;  deinde  in  verbis  Trebalii  apud  Serv.  iu 
Virgil.  Aen.  XI,  310.  p.  20.  ed.  Lion  :  hos  lueos  cadmi  caerimonia  mo- 
reque  conquiri  (coinquiri  corr.  Sahnasius)  haberique  oportet.  !Sec  minila 
certa  coniectura  id  reddeinus  Paulo  p.  50.:  Coinquere  coercere.  Etiam 
Cbarisii  I.  p.  02.  P.  opinio ,  quinquatrus  dictas  esse  a  quinquando ,  id 
est  lustrando,  codem  recte  referri  videtur  a  Marinio  (Atti  de  fratelli 
Arvali  T.  I.  p.  309.),  qui  post  Salmasium  Excrc.  Plin.  p. 61,  col.  l.d. 
optime  de  eius  toc.  restitutionc  ineruit.  De  aliis  locis ,  quibus  idem 
verbum  illatuin  est,  nihil  nflìrmo.  Origincm  verbi  Scal.  inferiori  loco 
optime  expedivit;  descendit  non  ab  inquerc,  sed  anq  u  ere,  i.  e.  an- 
gustiorem  reddere ,    quod  lit    succisa  arborum  prolixitate.  4.    Car- 

nificis] buius  nioris  origincm  prodit  Cassius  Hcinina  apud  Serv.  in  A  ir- 
gli. Aen.  XII,  003.  Haec  et  plura  observat  Scal.  5.  Capila  deo- 
rum] res  aliunde  non  cognita,  nani  stroppi,  de  quibus  Festus  (Ju.  XIV, 
17.  p.  121,  12.,  ita  vocari  non  poterant.              6.   Consiptum]  cf.  p.  47. 


T.    consiptum.  7.   Corniscamm]  tilulus  :    deivas  corniscas  sacrata, 

est  apud  Gruterum  p.  88,   li.  locus]   lucus  corr.    Un.,   siue   iusla 

caussa.  ih"    vg.     om,  codd.   omnes.  S.    aiti]   Tg.     om.  boni   codd. 

9.  Caduca  auspicia]  bis  sili  ntium  augurale  turbabatnr.  Cf.  PoÉM 
Qu.  XV,  23.  p.  155,  29.  v.  silentio  surgere,  et  Qu,  XV,  15.  p.  157.  -'1. 
t.    sinistrimi,    etiam    Qu.  XV,    22.    p.   151,    17.    v.   solida    sella.  10. 

Clivia]  Cliva  unns  Ci.  divini  avem  ab  Antistio  Labconc  pruliiliilo- 
riam    dici,     testatur   Plin.    N.    H.   \,    li,    1"  11.    Curimlts 

mensae]   ita  Dionysius  II,    50.    (non   8.)  de  Tatio  :    ir  imlo  .   a»»- 

(ìt'ai^'jfnit   riunii;   ì&no   KvQtriq  Àtyo/tir/;,    <t;    xkI  fi;  ridi  /(>otoi     r 
Eae    inons.ii'    piane    differunt   ab    aris    curiarum,    quas    DiouVÀUi    /or*oc 
xoiifì?    TO>r    quar^trór   appellai.    II,   23.    05.    00.  12.      Comlrarium] 

oppositnm   in  emendo,    àrri^^oxot   evplieat  Die.  13.    C  entumi  iralia] 

v.   supra   p.  42.    v.   centumv  iralia.  14.    Cireumlurium'    Alit.r    Kidor. 

Ori;;),.  \l\  .  s.    i2.  :    Circumlui  ium  locus,   qnem   aqua   circumluit.      I 
circtunluvioncm   dieit.  l'i.    Cumbam     boni    codd.   A.    Aio.   io   ■»£• 

Cubani  vg.  Eliam  C.los-arium  ms.  Cambcronen»c  .  ■  Voasio  de  vitus 
semi.  p.  419.  (p.  411.  ed,  1  l/>iir.  laudalum.  lialxt:  ritinta  dicitur  lectica, 
a   eubando.  militares    lecticam]    Dac.    aple    conferì    >  arronem    de 

L.  L.  V,    §.   166,  16.    Condicerc]    cf.   p.  31.   t.    condictum.        Hic 

solennis  est  et  forensi»  Terbi  m  nili,  itus.  Idem  p.  SO.  t.  condirti*  ©b- 
servatur.      Cf.    Brissonius   de    V.   S.    p.  2iì7.    ed.   lleiii  17.    Camme- 

tacula]  Li>d.  e  Ci.  et  edd.  vett.  Comma  et  mcula  M.  Comma feulm 
A.   Atc.  in  mg.      Commentacula  vg.      Cf.  p.  43.  v.   cominciai  ulusu. 


(49) 


DE  SIGNIFICATONE  VERBORUM.     LIBER  IH. 


65 


Casta  mola   genus   sacrifici!,    quod  Vestales  virgines  faciebant. 

Culigna   ras  vinarlum  a  Graeco  dieta,    qua  in  illi  dicunt  Kvhixa. 

Cincta   fiammica   veste  velata. 

Captus   locus  dlcltur  ad  sacrlficandum  legltlme  constitntus. 

Cupralia*   appellatur  ager,    qui   vulgo   ad  caprae   paludes   dici    solct.  5 

Canifera   mulier   appellatur,    quae    fert  caimani,    id  est  qualum,    quod  est  cistac  genus, 

Co  ntl  gnu  in    frustum   carnis    cimi  sepie  ni   costls  n'empiimi. 

Conauditum    coaudltum  ,    slcut   conangus  taluni  *  dlcltur.  (50) 

Censio   acs  lima  ilo,    unii  e  censore  s. 

Corda   frumenta ,    quae   sero  maturcscunt ,   ut  fenum  cordum.  10 

Co  ns  cut  la    sacra,    quae  ex   mullorum  consensi!  sunt   s  tallita. 

Cu  Un  a   vocatur   locus,    in  quo  cpulae    in  funere  comburuntur. 

Calpar  vimini  novum,    quod  ex  dolio  demitur  sacriiìcli  causa,   antequam  gustetur.     Invi  cium  prius  sua  vina  libabant, 

quae  appellabant   festa  Yinalia. 
Cicatricare   clcatrlcem    induccre.  15 

Compescere    lue  uni    est   lucimi    suls   finlbus   coblbcre. 
Commugento    convocante 
Capitarium   acs,    quod  capi  pò  test. 
Coinquere*  coercere. 


1.   Casta  mola]  cf.  Feshis  Qu.  Vili,  21.  p.  169,  13.  v.  mola.  2. 

Culigna]    cf.  p.  39.  v.   culigna.  xvkixu]    Tg.      hilika    boni    codd. 

7tii).i%v)]v  coir.  Scal.,  et  Line  certe  debebat  Verrius  culignam  deducere. 
3.    Cincia]    cf.  p.  67.  et  69.    v.    flammeo.  veste]    "lege    VestaeT 

Goth.      At  nulla  erat  Vestae  flaminica.  4.  sacri fcandum]  vercor, 

ne  in  Festo  fuerit  :  ad  auspicandum  ;  nam  tempia  et  tabcrnacula  capi 
constat,  non  aras  et  aedes  sacras.  Ac  puto,  quae  Placidus  p. 449.  babet: 
capta  tempestate,  tempore  capto,  id  est  sole  consulto,  ex  codoni  Festi 
capitulo   desumpta   esse.  5.    Cupralia]  scripsi,   ita  ut  quam  minimo 

discederem  a  bonis  codd.,  in  quibus  Cuprali  est,  ultima  litera  sequenli 
A  absumpta.      Cuprilia  edd.  vett.      Caprilia  vg.      Capralia  LiitD.  ad 

caprae  paludes]  Caprae  paludem  dicit  Liv.  I,  16. ,  Capream  palndem 
Ovid.  F.  II,  491.,  t»t^;  ulyùi;  Hot;   Plutarcb.   in  Romulo  27.  6. 

Canifera]  codd.  mg.  A.  Ave.  Canephora  vg.  Sed  apparet,  Graccum 
TOC.  in   Lati it uni    Ira us lumia lu iu  esse.  canuam]   rò   y.uvovv,  toc.  «rraì; 

).fyo/tivovt    si  rccle  se  babet.  8.    Conauditum]    cf.   supra  p.46.  v. 

conii ola,    et  p.  49.   v.  coninquere.  conanguslatum]  vg.      coangusta- 

tum  Li.nl.  e  bonis  codd.,  ut  videtur ,  et  edd.  Tctt.  conagulatum  mg. 
A.  Auc.  9.    Censio]   cf.   p.44.  v.  ccnsores.  10.  fenum  cordum] 

v.  Cato  de  R.  R.  5.  Cordos  etiam  dici  agnos  et  bomines  sero  natos, 
ostendunt    lexicographi.  11.    Consentia  sacra]   non    erant   Conscn- 

tium  dcorom,   nisi  si  Verrius  erraTit.  12.    Culina]    docte  de  bac 


Scal.  ,  qui  maxime  apposite  versus  ìllos  e  ìambis  in  Lucium ,  optìmo- 
ruin  temporuin  poeuiate ,  in  Catalcctis  Virgili!  (y.  H.  Meyer.  AntboL 
vet.  Lat.  Epigr.  105,  27.),  affert:  Ncque  in  culinam  et  lincia  compi- 
talia   Dapesi/ue    duces  sordidas.  13.    Calpar]  v.  supra   p.36.  v. 

calpar,  et  cf.  Scal.  in  Coniect.  in  Varr.  de  L.L.  47,  13.  p.  75.  Glos 
saria  Labb.  i  Calcar  (Calpar  corr.  Sevi,.),  d-voiat,  u7tag%ù)v  oìvov.  et: 
Calper ,  olvot;  iv  &voin.  Placidus  in  Glossis  p.  447.  ed.  Mai.:  Calpar, 
vinum    quod   primum    levatur    e    dolio.  14.   Vinalia]  intelliguntur 

verna  Vinalia.  V.  de  bis  Varrò  de  L.  L.  VI.  §.  16.  20.  PHn.  N. 
H.  XVIII,  29,  69.  §.  287.  289.  et  ipse  Festus  Qu.  XIII,  1.  p.  73,  28. 
et  Qu.  XIII,  26.  p.  98,  10.  ,  quo  loco  iterum  de  rusticis  Vinalibus 
dixisse  videtur.  His  scriptoribus  intcr  se  comparatis  colligitur,  rustica 
Vinalia ,  quae  Augusto  mense  celebrabantur ,  ad  vindemiam  auspicane 
dam,  illa  autem  Vinalia,  quae  Aprili  mense  agebantur,  ad  novum  vi- 
num gustandum  inslituta  esse ,  sicut  Pitboegia  et  Cboes  Atbeniensium. 
Eandcmque  video  esse  sententiam  Hartungi ,  de  relig.  Rom.  T.  II.  p.  36. 

15.  Cicatricare]   Glossar.   Labb.:    Cicatriso  (scribe   Cicatrico) ,  ovvovkim. 

16.  Compescere  lucum]  non  prorsus  idem  puto  esse,  quod  coercere  sive 
coinquere.  17.  Commugento]  voc.  alias  inauditum.  18.  Capi- 
tarium aes]  quid  fuerit,  e  Pauli  verbis  intelligi  nequit.  19.  Coin- 
quere] vcl  Coinquire  coni.  Scal.  et  Salmasius  Exerc.  Plin.  p.  61.  col. 
1.  d.       Comquere   M.      Coninquere    Gu.   (ut  supra   p.  49.  scriptum  est). 


66 


PAUL!  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(30) 


Capitalis   lucus,   ubi,   si  quid  violatum  est,   caput  violatoris  expiatur. 
Cloacare   inquinare.     Uude  et   cloacae  dictae. 
Conregione    e   regione. 

Condictio    in  diem   certuni  eius   rei,   qnae   agitur,    denuntiatio. 
5  Cubans   auspicatur,    qui  in   lecto   quaerit  augurium. 
Concio   conventus,    dieta   quasi   convocatio. 

Cogitatio   dieta  velut  coagitatio ,    id  est  longa  eiusdem  rei  agitatio  in  eadem  mora  consilii  explicandi. 
Ciani   a   clavibus  dictum,    quod   bis,    quae  celare  volumus,    claudimus. 
Cella,   quod   ea  celentur,   quae  volumus   esse   occulta. 
10  Ci  ere   nominare. 

LIBER    IV. 

Duco    quum  prò  puto  ponimus,   ex  Graeco  deducitur,    quod   illi  dicunt  Soxw. 
Duplionem   antiqui  dicebant ,    quod  nos    duplum.      Vcnit   autem    a  Gracco    atnÌMf¥* 
(51)  Duiccnsus  dicebatur  cum  altero,    id  est  cum  Clio  ccnsus. 
15Duis   duas    babet  significationes.     Nam   et  prò  àie  ponebatur    et  prò  dederis. 
Duidens    bostia   bidens. 

Duellum   bcllum,   videlicet  quod  duabus   partibus   de   Victoria   contcndentibus    diruicatur.      Inde   et   perducllio,    qui 
pertinaciter  retinet  bcllum. 


Conquirere  vg.  Lind.  Illnd  recipcre  co  mlnus  dubitavi ,  quod  ipsura 
coercendi  verbum  de  lucis  conlucandis  et  arboribus  circumcidcndis  po- 
nitur.  V.  Cato  de  R.  R.  139.  Ulpian.  in  Digest.  XLIII,  27.  (de  arbor. 
caed.)  1.  §.  7.  9. 

1.  Capitalis  lucus]  Ncscio,  an  baec  conj ungendo  sint  cum  iis,  quae 
Festus  Qu.XIII,  18.  p.  90,  25.  v.  resecrarc,  et  Qu.  XIII,  26.  p.  98,  -'7. 
t.  respici  narrat ,  valde  mcinorabilia ,  sed  crassa  caligine  involuta. 
lucus]   locus  M.,  et  ita  corr.  Scal.,  non  recte  puto.  caput]  capite 

corr.  Scal.,  et  ita  babere  dicit  eliam  priscas  editioncs.  At  pr.  ci,  quam 
ìpse  contuli,  Ioannis  de  Colonia  leclioncm  codd.  scrvant.  Non  assentior. 
2.  Cloacare]  Cloeare  corr.  Salmasius  in  Excrcit.  Plin.  p.  337.  col.  2. 
d.  ,  et  qui  eius  iudicium  scctari  solct  Dac  :  quod  verbum  cloeare  prò 
cluarc,  id  est  purgare,  dictum  esse  volunt.  Ac  Plinius  sane  N.  H.  XV, 
29,  36.  §.  119.  et  Scrvius  in  Virgil.  Acn.  I,  720.  p.  107.  ed.  Lion. 
Cloacinain  dicunt  Venerem  dictain,  quìa  veteres  cloare  purgare  di.vcrunt. 
Sed  in  Paulo  tamen  nilul  contra  libros  movendum.  Glossar.  Lal>l>.  i 
Cloaco,  fioXvvo).     Cf.   supra  p.  42.   v.   cloacae.  3.    Conregione]  e 

verbis  sollcmnibus ,  quibus  tcniplum  in  Arce  concipiebatur.  V.  Varrò 
de  L.  L.  VII.  §.  8.     Paul!  intcrprclatio  minime  satisfacit.  4.  Con- 

diclio]  cf.   p.  49.   v.  condicere.  5.    Cubans  auspicatur]  cf.   Festus 

Qu.  XV,  23.  p.  155,  29.  v.  silcntio  surgere.  Nibil  ad  incubalioucm. 
6.  Concio]  cf.  Varrò  de  L.  L.VI.  §.43.  et  Paulus  supra  p.  30.  codoni  %. 


convocatio]  quod  ciVre  paulo    infcrius  explieatur  nominare.  7.   eoa- 

qilalio]  vg.  Limd.  coagitio  M.  eogitio  Gc.  Ac  fortasse  praeslat  seri- 
bere:  coagitio.  Similiter  de  buius  toc  origine  statuit  Varrò  de  L.  L. 
VI.   §.  43.  8.     Clam]   meliora    sopra   p.  36.    t.    callim.  I. 

Ctllii]  Limd.,  sinc  lcctkmc  varianti.  Caella  vg.  ,  nam  quod  Li"»,  ibi 
cam   glossam   omitti   refert,   fallitur.  volumus  esse]  M.,  ut  Tg.     ette 

volumus  Li>d.   e   Gc. 

12.  doxtJ]  vg.   Lud.      doco   Gr.      doce  M.  13.   Duplionem  .  .  . 

duvlum]  ita  in  lege  XII  tabi».,  cuius  verba  Festus  infra  posuil.  (Ju.  \\  I, 
28.  p.  196,  32.  Ji.TÀofrj  M.,  ut  vaiata*,    et  Li>».     diplun  Gc. 

ih  i/.   ►   vg.  li.    IhuMMu]    cf.   quod   sequitur   v.    dui*.      Duicenso 

contrarius  esse  videtur  improlu*  ,  de  quo  Paulus  p.  80.  :  antiqua  voce. 
censoria.  Glossar.  Labb.  :  Duiccnsus .  Jitcl$.  àiiitQor  n'-vor/;  (>«^ut*C. 
JtTiù,  jS',  corr.  Sc»l..  quod  non  salisfaeit:  probabilius  Vulcani»»  ài-ot. 
t«,-)\.   i.   e.  in   duodeeiiu  tabuli-.  I*.    Duis]  cf.    voce,  quae   Maja* 

tur,  duellum  et  duonum.  in  quibus  omnibus  primitiva  quardam  dipblnoa- 
gus   DF   naturali   mutatione   trausiit   in   B.  pai.      dis  codd. 

(ut  talea!  Graeoa  Latini-.  lileri>  ridderei,  vg.  Lno.  Ita  A.  Ai...  in  taf. 
prò  dederis]  cf.  annoi,  ad  p.  23.  v.  adducs.  Glossar.  Labb.:  Duini, 
Jtì.-f>.   ówowoir.  16.     Duidens]    cf.    p.  28.    v.   bid.  1*. 

Duellum]  cf.  Varrò  de  L.  L.  MI.  19.  lu  Glossar.  Labb.  e>t  Dnellium 
imo».,-,    Ducilo  pmg*tm*i    Dutllona  xoMMtaq,    Duellum  xiiiu*  •**•** 


(51) 


DE  SIGINIFICATIONE  VERBORUUI.     LIBER  IV. 


67 


D  uomini    bori  um. 

Dnplabis    duplicabis. 

Duo  de  vi  gin  li  dicendi  consuctudinem  a  Graecls  traxisse  videmur,  qui  sic  cnunciant  dvoìv  deóvroiv  efaooiv,  et  ivòg 
ó'éovtog  ei'y.ooiv  *. 

Dumosa    frondosa.  g 

Dubat   dubitat. 

Dubenus   apud  antiquos   dicebatur,    qui  nunc  dominus. 

D  usino  in  loco  apud  Liviuin  significat  dumosum  locum.  Antiqui  cnim  interserebant  S  littcram,  et  dicebant  cosmit- 
terc  prò  conimi  ttere,    et  Casmcnae   prò  Caracnac. 

D  urne  età   antiqui   quasi   dumiceta  appcllabant,   quae    nos  dumcta.  10 

Domus   a  Graeco    venìt  dófiog. 

Draconcs  dicti  ano  tov  dtoxeo&ai,  quod  est  viderc.  Clarissimam  cnim  dicuntur  baberc  oculorum  aciem,*  qua  ex 
causa  incubali  Ics  eos  tbesauris  custodiac  causa  finxcrunt  antiqui.  <Idcoquc  Acsculapio  attribuuntur,  quod  vigilantis- 
simi  generis  putantur,    quae  res    medicinae    maxime  necessaria  est. 

Dici  mos  crat  Romanis  in  omnibus  sacrificiis  precibusque  :    populo    Romano  Qu  iri  tibus  que,    quod  est  Curensibus,  la 
quae   civitas  Sabinorum   potentissima   fuit. 


(«(i/a/w?  Vulcan.),  ftovouayla,  et  Divellio  xókiuoc,  etiam  Delliones  drjTeto- 
tui  (scr.  ttVr«(.-r«t)  uxu&oaanoi,  (scr.  ilxu&oaiuroi)  TVQatvot  xal  ivijuriióos 
(rvQavyidic).  V.  Salmas.  in  Trebcllii  Gallien.  14.  p.22'J.  et  Triginta  l\r. 
1.31.  p.254.  341.  ed.  Lugdun.  Glossae   Isidori:    ducllio  rebellis.  per- 

duellio]  codd.  mg.  A.  Alo.  Lino,  perduellis  vg.  ,  quod  correctum  esse 
apparet.  Sed  perduellio  prò  toste  defendilur  et  iis  verbis ,  quae  ad 
Herenn.  IV,  10,  15.  ex  antiquo  rbetore  posila  sunt ,  et  Glossis  ad  v. 
dncllum  positis.  Nequc  alitcr  Glossar.  Labb.  :  Perduellio,  dyW^TTjC, 
et:  Perduelliones ,  ol  xurù  Toù  óq/iov  rov  'Puiftuioiv  (ioidi  tó/xiyoi,  ìj  xurù 
fìaoikiioy. 

1.  Duonum]  cf.  Saliorum  Carmen  apud  Varron.   de  L.  L.  VII.  §.20. 
Glossar.   Labb.:   Duonus,  Jya&óq.  2.  Duplabis]  in  boc  toc.  antiqua 

consuetudo  ab  ICtis  redinlegrala  est.  Glossar.  Labb.:  Duplavit,  ÌÓC- 
nlmaiv.  3.   videtnur]    Gv.,  quantum   e  Lino,  notatione   colligilur,   et 

Aid.  videmus  ceti.  codd.  vg.  Lini».,  quod,  nisi  Latino*  additur,  structura 
laborat.  3.   4.  òvotv   óiùvroiv  itxooiv  et  hùq  d/ovro?  il'xooty]  Lind. 

dyindeikosin  et  enos  deieosin  boni  codd.,  ubi  d  ex  nota  voc.  óiivroiy  et 
d<W0s  natum  esse  apparet.  óvonóuxoo.y  et  ìvoqóiixooiv  mg.  A.  Auc. 
diojìf/xoa»,  omissis  cett.,  vg.  Nonium  apparet  ex  iis  locis,  quos  v.  duo- 
devicesi.no  p.  100,  11.  apponit  (cf.  Merceri  annoi,  p.  075.),  duodevice- 
simum  prò  duoctvicesiino  ab  antiquis  dictum  existimasse,  quod  cum  fieri 
nequeat ,  corruplis  libris  deceptus  fuerit  nccesse  est.  Cf.  Geli.  V,  4. 
6.  Dubat]  Gu.  Lind.  Dubiut  dtteriores  codd.  vg.  De  M.  non  constat. 
Cf.annot.ad  p.ll.  v.  addubanum.  7.  Dubenus]  Dubienus  coni.  Solfe 


dominus]  codd.,  nìsì  quod  M.  voc.  om.  duhìus  corr.  Scai..,  qui  nititur 
glossa  apud  Labb.:  Dubinus ,  durerò?.  Ipse  tamen  sibi  opponit  alteram 
glOMUO,  quae  extat  apud  cundem  :  Dubius ,  àianórt/q.  Itaque  nibil  no- 
vandum.  8.  Dusmo]  boni  libri,   et  detcriores   quidam,  vclut  is,  quo 

IS.'ii'iliius  utitur,  in  Adversar.  XL,  17.  Dusmoso  vg.  Lind.  lllud  servavi, 
tanquam  adiective  positum.  Nequc  aliud  Placidus  in  Festo  integro  in- 
vi ni  i,  qui  p.  452.  apud  Mainili  baec  babet:  Dusmum ,  incultum,  dumo- 
sum vel  stfualidum.  interserebant  S  litteram]  non  interserebant, 
sed  S,  quod  in  primitiva  Latinae  linguac  forma  saepe  ante  liquidas  po- 
nebatur,  eleganliori  consuetudine  expulsum  est.  Ita  remus  fuit  resmus 
(»()(T/tó?,  triresmos  in  Col.  Duilia) ,  omcn  osmen  (Varrò  de  L.  L. 
VI.  §.  70.),  senien  sesmen  (a  scrcndo) ,  Carmen  casmen  (unde  Cas- 
menae),  cena  ccsna  (v.  Festus  Qu.  X,  21.  p.  182,  14.  cf.  Qu.  XV,  14. 
p.  140,  li.),  penna  pesna  (Festus  p.  182,  14.),  canus  casnus  (unde 
casnar,  v.  p.  30.),  pono  posno  (i.  e.  pos-no,  unde  posui,  ut  a  cer-no 
crevi),  viden  videsne.  8.9.  eosmittere]  bine  apparet,  verbum  mit- 
tere  olim  fuisse  sin  it  terc,  ut  multa  voce.  Latina  (velut  mors ,  mirus, 
nato  ,  nix ,  nurus  ,  lubricus ,  limus)  a  sibilante  litera  cum  liquida  con- 
iuncla  incepisse  ,  aliarum  linguarum  comparatione  ostepditur.  10. 
dumi'ce/«]  voc.  a  Festo  Verriove  fictum.  11.  dópos]  vg.  Lind. 
domus  boni  codd.  12.  Dracones]  idem  etymon  signitìcat  Nicander 
Tber.  457.  cf.  Hor.it.  Serm.  I,  3,  20.  dna  rod  óliJxiodui.]  Lind. 
apo  tu  derkesle  boni  codd.  ani  iù  óquxiZv  vg.  15.  Quiritibusaue] 
rectius  alii  Quiritibus,  nam  antiqua  consuetudine  Latinae  linguae  copula 
non  opus  est.               Curensibus]  cf.  supra  p.  37.  v.  curis. 

I* 


68 


PAUL!  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(di) 


Dalivum   supinum  ait   esse   Aurelius,   Aelins  stultum.     Oscorum   quoque  lingua   significat  insanum.     Santra  vero  dici 

putat   ipsum ,    quem  Graeci  òsilatov,   id  est,    propter  cuius  fatuitatem  quis  miscreri  debeat. 

(5j)  Daps   apud   autiquos    diccbatur    res    divina,    quae   fiebat   aut   biberna  sementi,    aut   verna.      Quod  vocabulum  ex  Graeco 

dcducitur,    apud  quos  id  genus  epularuin  Sale  dicitur.     Itaque  et   dapatice   se   acceptos  diccbant   antiqui,    signifi- 

5  cantes   magni  lice,    et   da  pa  tic  uni*   negotium  amplum  ac   magnificimi. 

Daedalam    a   variolate    rerum    artificiorumque    dictam    esse    apud    Lucrctium    tcrram ,     apud    Lnniuni    Minervam ,    apud 

Virgilium  Circen,    facile  est  intellcgerc,    quum  Gracce   ó'uidd'/J.fiv   signiGcet  variare. 
Dani  inni    sacrificami,    quod  fiebat  in  operto   in  honorem  Bonae  Dcae ,   didimi    a  contrariclatc  ,  quod  minime  essct  Suftó- 
oiov,  id  est  publicum.     Dea  quoque    ipsa   Da  mia   et  sacerdos  cius    damiatrix  appcllabatur. 
10  Dacrimas    prò    lacrimas  Livius  saepe  posuil,    nimirum  quod  Graeci   appellali t  óuxqvu ;    itcìu  dautia,    quae  lautia  dici- 
mus,   et  dantur  legatis  bospitii  gratia. 
Dan  un t    dant. 
D  a  s  i   dari. 

D  a  n  i  s  t  a  e    feneratores. 
15  Dagnadcs   sunt  avium  gcnus,   quas  Acgyptii  Inter  potandum  cum   coronis  devincire  soliti  sunt,   quae  vellicando  morsi- 
caudoque  et  canturicndo   assidue  non  patiuntur  dormire   potantcs. 


1.  Dalivum]  M.  ut  in  ed.  vct.  et  vg.  Dalivìum  Likd.  e  cctt.  codd., 
ut  videtur.  Glossar.  Labb.  :  Datimi  ni,  apnora ,  et  :  Davus,  uq.non;  thttP- 
gog.  Utrobiquc  Scal.  Dalivum  rcposuit.  Hesychius  :  /falli;,  tHonóq. 
2.  putat]  putant  Gu.  et  alii  dctei-iorcs  libri,  quod  Litcd.  observat  a  li- 
brariis  profectum  esse,  qui  sibi  persuasissent  Dalivum  dici  Santram. 
óetlcuov]  vg.  Lind.     dileon  boni  codd.  3.   Daps]  huiusniodi   Abbi 

quomodo  fieri  oporteat,  docet  Calo  de  R.  R.  132.:  idemque  e.  50  et 
131.  dapem  prò  bubtis  piro  fiorente  ante  vcrnam  arationem  fieri  ostentili. 
sementi]    M.       semente    Gu.  vg.  Lind.  4.    dapatice]  codd.    Limi. 

daptice  vg.  Hoc  sivc  simile  voc.  follasse  inest  in  ilio  adpatula,  quod  e 
Saliari  Carmine  affertilì-  a  Varronc  de  L.  L.  VII.  §.  26.  V.  Scal.  Con- 
iect.  in  Varron.  Append.  ad  70,  20.  p.  189.  Cf.  Nonius  p.  461,  8.  v. 
dapes.  5.   dapalicum]  Lind.      dapaticis  boni  codd.      dapticum  vg. 

6.  Lucretium]  1,7.  Ennium]  Annal.  I,  22.   apud  Mcrulam.  7. 

Virgilium]  Aen.  VH,  282.  Circen]   cralem  favorum  ulcrquc   codex, 

quos  Bartbius  coinmemorat,  Advcrs.  XL,  16.,  quod  intrusuin  est  a  li- 
brario, qui  Virgili!  Georg-.  IV,  179,  non  Aen.  VII,  282.,  legerat.  ,„. 
tellegcre]  M.  intclligcre  cctt.  àcutìàXhtr]  vg.  Lind.  dedalin  boni 
codd.  significel]  vg.  Lind.  siguificent  boni  codd.,  sed  Graeci  tan- 
tum in  delerioribus  est.  8.  Bamtum]  Glossar.  Labb.:  Damiti,,,, 
Svolai  vuaiO-Qiov  yivó/ievoi  (vnuiO-otot  y,vótii,ui).  Hcsvchio  teste  J«,utia 
fOQrq  naQÙ  Tanavrivotc.  Acginclarum  Damia  cum  Auxesia  num  in  eun- 
dem  ccnsum  vocauda  sit,  bic  non  quacram.  Glossae  Plaridi  p.  451. 
apud  Maium:  Damium,  sacrificium  quod  in  operto  fit,  quod  bonae  deae 
mulieres  faciunt.  Bonae  deae]  M.  ut  vg.  Deae  Bonae  cctt.  i odd. 
ut  videtur,    Lind.      Illud   certe   consuetudini   loquendi   uuicc   couvcnii. 


diri, un  a  conlr.]  probabiliu*  rii-limat  Scal.,  quod  prò  populo  fiebat. 
V.   etiam  Cic.   de   harusp.   resp.  17,   37.  óuftooiov]  coni.   Lisd.   ia 

nnnot.      damosion    Gu.      domosion     M.      orticaio*    vg.  9.   Damia] 

il  il  mia    Li?id.      àufiia  vg.    et   boni    eodd.,    ut   videtur.  damiatrix'    boni 

codd.   mg.    A.  Aie.    Li>d.      àauiuc  rg.  10.    duxQia]   Tg.    Li>d.     darri* 

boni  codd.:  nam  apud  Li>d.  Gii.  /.  priore  loco  in  Gu.  2.  mutandum 
HH  ^idclur.  IMacidiis  in  < •  l <i - ^ i -  p.  i 5 "2 .  :  Draeumis  {scr.  Dacrumù), 
lacrimis.  lautia]   cf.    imprimi*    Plutarco..    Qu.    Iloro.    >3.      Alia   cin»- 

dem  pcrniutationis  cxcmpla  ex  Yarrone  de  II.  II.  III.  9.  !'.».,  rollato  de 
L.  L.  VII.  §.  87.,  et  ex  Mario  >  ictor.  p.  £476  I'..  plurima  ex  linguis 
comparatis  traili  possunt.  In  voce,  lacruma ,  levir.  lingua,  orcre,  im- 
prlimt Mita,  delicata  (v.  Paulus  p.  53  et  55. 1.  ULUcS,  Melica  1)  il  L  ,  il 
medilari,  badainitateiu.  ('npiludium,  adauda,  ut  videtur,  L  in  D  ttuuìit. 
Apud  (iraecos  non  lauta  trai  ■"■■  lilrrariim  atTinila*:  .ifiiaoi'wr,  quod 
prò  Jmxai.io>y  dictum  fune  I  iunol.  M.  relVrt  ,  ti  IT j- i r.i t i.- ^  dialecto 
ductum   esse   pulo  .    qaae   Siculae   cognata   erat.  12.    Danunt     di>er- 

tius  de  co  voc.  ÌNonius  p.t7,  1  i  Quod  in  (il.ssar.  Labb.  est:  Dianunt, 
óiàuoir,  esso  debebat:  Itnnunt,  d.dJaoir;  sic  corr.  Yuleanius.  Piar» 
cius  paragogae  cxcmpla  Paniti*  p.  60.  t.  cxplenunt,  ci  Pestai  (Ju.  IX, 
12.  p.  1.'.  Ji.  v.  nequinont.  et  XI,  5.  p.  17,  '-'-'.  v.  prodinuut.  lU<poa- 
det  liraeeo  Tii>*oa>r»,  uudc  itC/;«(i»   factum   UuX.  13.    Dasi    ef.  annoi, 

ad   p.    13.    v.    arlui-cm.  15.    Dagnades]    Daenades    corr.    Sin...    a 

morsicando.  Lt  Hesytttina,  comparalus  a  Turncbo  AJmtv  W\  III.  IO.  I 
tutorie,  j.do,-  i\i.'  .  .  >ctl  furi  poterai,  ut  consuetudine  loquendi  C>"  ab- 
irel    in    /  7\ .   ut    in  GmMM  et  (inidus   et  Progne    ct;iinr«».  rum   cu- 

rami devincire]  e.  e.   diii*«re  cod.   llarlhii ,    quo  pcrmotut    bic  quas   ia 


(82) 


DE  SIGNIFICATIONE  VERBORUM.     LIBEU  IV. 


69 


Da  uni  a  Appulia  appcllatur  a   Danno,   Illyricae   gentis    darò   viro,    qui  cani,   propter   domesticai!!    seditioncm  excedcns 

patria ,    occupavit. 
Dorsum   dietimi,    quod   pars   ea   corporis    dcvexa   sit   deorsum. 
Donum   ex  Graeco  est,    quod  illi   vocant  Sùqov. 
Donaticae   coronae    dictae ,    quod  bis  victores  in  ludis  donabantur,    quac  postea  magnificentiae  causa  institutae  sunt  5 

super    mudimi    ap lanini    capitibus,    quali    amplitudine   fiunt,    quuni  Larcs  ornati  tur. 
Do  te  ni   manifestimi    est  ex  Gracco  esse.      Nani    òidoi'ai   dicitur  apud   eos  dare. 
Doli  ola    locus   in  Urbe   sic  vocatus ,    quia   invadentibus  Gallis    Senonibus  Urbem  sacra  in  codem   loco  doliolis  reposita 

fucrunt.     Qua  de  causa  in  codem  loco  ne  despuere  alieni    licebat. 
Doli  vocabulum  nane  tantum  in  malis  utimur,  apud  antiquos  autem  ctiam  in  bonis  rebus  utebatur.     Unde  adbuc  dicimus  10 

sine    dolo    malo,    nimirum  quia  solebat  dici  et  bonus.  (53) 

Dir us    dei    ira    uatus. 

Derogare  proprie  est,   quum  quid  ex  lege  veterc ,  quo  minus  fiat,  sancitur  lege  nova.     Derogare  ergo  detrabere  est. 
Diercctum   dicebant  per  anlipbrasin,    volcntcs  significare  malum  dietn. 

Dirigere    apud  Plautum   imeni  tur   prò  discedere.  15 

Derunciunt    depurgant. 
Dirutum  acre  militcm  dicebant  antiqui,  cui  stipcndium  ignominiae  causa  non  erat  datimi,  quod  aes  diruebatur  in  fiscum,       _. 

non  in  militis  sacculum. 


queis  mutat  in  Advcrs.  XL,  16.  Scd  illud,  ejuod  omnes  cett.  libri  tucn- 
tur,   est  idem   quod    aves  coronis  ipsis  innexas  capiti   impoiicrc.  1G. 

canturiendo]  canlilando  mg.  A.  Aio.,  quod  verbo  aptissimo  temere  sub- 
slilulum    merito   aspcrnatur  Scal. 

1.  Daunia]  cf.  Plin.  N.  H.  Ili,  11,  16.    Antonin.  Lib.  31.    Servius  in 
Virgil.Aen.  Vili,  9.  Appulia]  ed.  vet.  Aid.  vg.     Apulia   Lind.  niinns 

bene  ,   nescio  unde   ductum.  5.   Donaticae]   Scal.  comparai  donalicas 

bastas,  quartini  mentio  fit  apud  Fcstuin  Qu.  X,  17.  p.  180,  30.  v.  optio- 
natus.      Sed  bac   niililum   ornamentum ,    illae   atbletarum.  G.   quitta 

lares  ornantur]  imagiuum  coronas  fuisse  maiorcs  quam  virorum ,  Scal. 
advocato  Tertulliano   de   cor.   13.   ostendit.  7.   Dotcm]   cf.   Varrò 

de  L.  L.  V.  §.  175.  Hcsycb.  :  Jtóq,  óóots,  et  /ióirriq  (scribe  Aunv; ,  ut 
legitur  in  decreto  Ampbictyonum  apud  Bocckhium,  Corp.  Inscr.  I.  p.  805.), 
diw?,  tftfivt).  óiàivui]    LlND.      óióùvui  vg.      didime  boni  codd.  8. 

Doliola]  v.  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  157.  Liv.  V,  40.  Corrige  Placidum 
p.  452.  ap.  .Mainili:  Deliaca ,  locus  deprcssus  prope  cloacam  maximam, 
ubi  appropinquanlibus  Gallis  sacra  quaedam  Romani  loco  occulta  de- 
fendcrunl  (scribe   dcfodcrunl).  9.   ne  despuere]   ne  despuere  qui- 

dem  vg.  :  scd  illud,  quod  omnes  codd.  et  edd.  vett.  babent,  LlND.  recte 
defendit  advocato  Uuhnkcnio  in  Rutil.  Lupum  p.  129.  10.  voca- 

bulum]  codd.  Lind.  vocabulo  vg. ,  quod  accusativus  cum  verbo  utor 
constructus  oflfendebat,  quo  infima  aetas  Latini  sermonis  aeque  ac  prima 
«sa   est.  utebalur]    boni    codd.      utebantur   vg.      Illud    restituii 


LlND.,  qui  passivimi  in  Grammaticis  frequens  esse  observat.  Eadem  de 
doli  lignificata  Ulpianus  in  Digest.  IV,  3  (de  dolo  malo),  1.  §.3.,  ut 
Coni,   obscrvavit.  12.  Dirus]  Glossarla  Labb.,  ubi  dirus  explicant 

&K>/J>).o>xoq  et  ìrcuQUToc,  hoc  Vcrrii  verbiloquium  expressisse  non  dixerim. 
Servius  in  Virgil.  Aen,  III,  235.:  Sabini  et  Umbri,  quae  nos  mala, 
dira  appellimi.  13.  Derogare]  cf.  Paulus  p.  11.  v.  abrogare,    et 

p.  61.  v.  cxrogare.  14.  Dierectum]  Dietn  rectum  non  est  nisi  in 

codd.  intcrpolalis,  ut  ilio  apud  Bartb.  Advers.  XL,  16.  Apparet ,  Ver- 
i-iuni  loculioncm  eiusmodi  interpretari  voluisse,  qualis  ex  Varrone  affer- 
tur  a  Nonio  p.  49,  26.  :  Apage  in  diereclutn  a  domo  nostra  istam  in- 
sanitatem.     Alii  dierectum   rectius  crucem  interpretati  sunt.  15. 

Dirigere]  Diribcre  corr.  Meursius  Exercit.  crit.  II,  IV,  15.  in  Opp.  T. 
V.  p.  706.  d.  et  Crit.  Arnob.  HI,  14.  T.  VI.  p.  160,  b.,  et  sic  in  Plauti 
Curcul.  III.   v.   54.    legit,    non    apta  mutatione.  discidere]    boni 

codd.  discedere  vg.  Lind.  discindere  corr.  Scal.,  qui  vidit  versum 
in  Cureulione  III,  v.  54.  intelligi ,  ubi  dissidi  legi  solet.  Discidere  e 
codd.  restiluendum  esse  monuerunt  Meursius  1.  1.  Dac.  Lind.  Cf.  No- 
nius  p.  290,  5.  16.  Derunciunt]  boni  codd.     Diruneiunt  vg.  Lind. 

Dirunciant  vel  diruncinant  coni.  Dac.  Deruncinant  in  Comment.  ut 
legatur  iubet  LlND.  ,  recte  fortasse ,  cum  minus  credibile  sit ,  praeter 
verba  runcare   et  runcinare  fuisse  etiam  tcrtium  aliquod  runcirc.  17. 

Dirutum  aere]  cf.  Nonius  p.  532,4.  v.  aere  diruti,  et  Festus  Qu.  XIII,  21. 
p.  93,  21.  v.  resignatum  aes. 


70 


PAULI  DIAC.  EXCERPTA  EX  L1B.  POMP.  FESTI 


(53) 


Delicata   dicebant   diis  consccrata,    quae  nunc  dedicata.     Unde  adbuc  manct  delicatns,    quasi  lusui  dicatus.     Dedi- 
care  autem  proprie  est  dicendo   deferre. 
Depuvere   caedere.      Lucilius  :    "Palmisque  misellam  Depuvit  me",    id  est  verberavit  me,   quod  ipsum  ex  Gracco  alno 
tov  naisiv. 
5  Dedita   intclligitur   valde   data. 
Deperire   signi  fica  t  valde   perire. 

/léQQetg   Graeci  appellarli  pel  Ics  nautieas,    quas  nos   vocamus    segestria. 

Dcmum,    quod  sìgoiflcat  post,    apud   Livìuui    demus    legitur.     Alii    dcmum  prò  dumtaxat  posaerunt. 

Dcnicalcs    fcriac    colebantur,    quum    Lominis  mortili  causa   familia  piirgabatur.      Graeci  enim   vèsVP    uiortiiiira   dìcunt. 
10  Deminu  tus    capite    appcllabatur,    qui   civitate    mutatus  est;    et  ex  alia  familia    in  aliam  adoptatus  j    et  qui    libcr  alteri 
mancipio  datus  est;    et  qui  in    hostium    potcstatem    venit  ;    et  cui    aqua  ignique  interdictum  est. 
Dividicula   antiqui    dicebant,    quae   nunc   sunt   castella,    ex    quibus    a   rivo    communi    aquam  quisque    in  suum  fun- 
dum   ducit. 
(54)Defrui   dicebant  antiqui,  utdeamarc,    deperire,    signiGcantes,  omnem  fructum  pcrciperc. 
15  Dì  vidi  ani    discordia  in. 


1.  Delicata]  cf.  annot.  ad  p.  52.  v.   darri  mas.  lusui]  usui  Gc. 

luxui  Aid.  Scd  niliil  in  hoc  ineplo  ctvmologico  lusu  mulandum  est* 
1.  2.  Dedicare]  "Cf.  Non.  p.  280.  ,  ubi  prò  dedicare  kaud  dubic  Icgen- 
dum  dclicare ,  quod  ipsum  apud  l'ani  I uni  nostrum  restituendosi.  Cf. 
ctiam  Nonium  in  Delica  p.  98.  et  p.  277.  Addc  quae  di\i  ad  Plauti 
Ampbitr.  II,  2,  38.  et  ad  Militili,  2,  31."  Ita  Lind.  De  Nonio  dubito, 
quoniam  ctiam  vulgaris  verbi  dedicare  forma  ex  antiquiorilius  scriptorl- 
bus,  velut  Lucrclio ,  piane  climinari  ncquit.  In  Paulo  autem  Dedicare 
propter  vcriloquium  adicctum  miliari  non  potcst.  Parlicula  autem  mini- 
strai, baec  supcrioribus,  ad  expediendam  Terbi  originem,  subiuncta  lui  — e  : 
quapropter  Limi,  ca  non  recte  disiunxissc  pillo.  Glossae  Placidi  p.-iàl.: 
Dilli/  tire  (scribc  Dclicare)  deferre ,  auod  et  dedicare  dicebant,  prò  com- 
mercio (i.  e.  pcrmutationc)  littcrarum.  3.  Depuvere]  Deptrvire 
corr.  Scal.  At  polcrut  ctiam  huius  verbi,  ut  scxccnlorum ,  anliquior 
forma  esse  tcrliae  coniugationis :  puvio  (pavio),  puri,  puverc.  Cf.  Pau- 
lus  p.  113.  v.  obpuviat.  Lucilia.*]  apml  Dousam  in  ine.  SS.  p.  11. 
Depuvit]  M.  cdd.  vclt.  vg.  Dcpuviit  Gv.  Lind.  Illud  practuli  prnplcr 
iiilinilivuin  depuvere  et  statuì,  hexametrum  priorem  in  voc.  misellam 
exire.  3.  4.  uno  tov  naiiiv]  Limi,  apo  tu  paein  (pein  Gv.)  boni 
codd.  est  Tiaieiv  vg.  5.  Dedita]  cf.  p.  5i.  v.  devitarc ,  p.  à.">.  v. 
desprctits,  p.  56.  vv.  deorata  et  dcactio  ,  p.  57.  v.  dcciiltarunt ,  et  quod 
statim  sequi  tur  deperire.  7.  Ji^ue]  scripsi  ;  id  sibi  voliint  boni 
codd.,  Gu.  ,  in  quo  est  Derrhis ,  et  M.,  qui  babet  Derhis.  Jiuiq  >g. 
/tiòyic.  Lind.  In  na cium  annaincntis  diurni;  rcccnscnlur  a  Polluce  I, 
9,  120.  segesbiu]  cf.  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  Ititi.  Glossar.  Labi».: 
òegestrum ,  oriyuavoov ,  ri(>uàn>/iov  (j-iaiiòinitor  coni.  Scu.  in  Fcsluui, 
onyuàtiifiov   Casaub.  in  Sueton.  Aug.  83.  :     uculrum    salisfacit) ,    JifOi^a 


nXoior.  8.  prò   dumtaxat]   Verrius   primtis   buins  consuetudini-    t 

est;  nam  aliociuin  inferiori  aelali  tribuitur.  >.  lland.  in  1  ur-cllino 
T.   II.   p.  258.  9.   Denicales]    Omerale,    A.  Ah.,    in   mg.,    cum   siga* 

cmcndalar  Intionis:  quo  nomine  infra  in  priialis  ferii-  rcccnscnlur  a 
Festo   Cju.  SU,  12.  p..-'.-.1:.  »/*t>     vg.   Lisa,     nehin  M .   <.i.  10. 

Deminu  tus]   vg.   Li>d.    e   bonis  codd.      Diminutus  ed.  vct.  Atd.  mppel- 

labatur]   appcllatur   .M.  ed.  n  1.  dittate  mutatus  est]    'Fortasse   srei- 

bcnduiu  multatus  est"  Li».,  nun  recte;  no  civitate  apud  Konianos  nemo 
miillaliatiir  ;  unitari  autem  coitale  (ita  Latine  dicilur.  v.  Cic.  i 'o  Balbo 
13,  31  sqq.),  salis  cou-lal,  nriuiniui  poluissc  sine  media  capiti»,  demiau- 
liniie.  .Mediani  enim  capili»  dcminulionem  palitur.  qui  sola  ii>  itale  aaist* 
libcrlatcnt  serial  (v.  I  Ipiaui  fragni.  11.  12.  Gaii  lu.tit.  I.  161.  ;  qui 
anlciii  cavitate  mulabalur  ,  is  non  poterat  non  amiltrrc  Homanam  .  ium 
duaruni  ci\itatium  ciii-  esse  iure  citili  nemo  posset  ^Cic.  prò  Balbo  11, 
2S.).  De  rcl'ujui.-  monco,  i  .apiti-  dciuinutioiii-  specie*  a  Paul*  para» 
diseemi,    et    cxempla   sine   cerio   ordine   et   temere   enarrari.  11.  /»• 

testatem]   Li>d.    e  bonis   codd.      potestmte  deterior  cod.  ,    ut  vg.  1J. 

castella]  v.  imprimi-  >  ilru> .  \  Il  1 .  7  i\. '.  \.  >-  ■  -'.hlui:  Kàaxél- 
lof,    ùroua  tm    fiiiorros   xaì   ftn>i^orTOC.    To    t-ewtl. 

li.    I>cfrui]    cf.    ■>    ."•".    t.    deactio.  15.   Dividiam     cf.    ^  arro    d>     I. 

L.VIL  §.  ML  >oniu-  p.  ini,  l'.t.  v.  dividac  <scr.  di»idiac> 
V.  dnidia.  (ilo— ar.  Labb.:  Dilidia,  à.yóroi,:.  et:  Dividila,  n.^in;.  *»•* 
adiceli> uni  esse  pitto  cognatum  cum  ilio  sub-UnlMO  iliwilia.  (.iilcra», 
cum  ip>a  Plauti  alioruiiu|ue  poctarum  ,  quo»  grammatici  laudani  ,  ver»» 
aliente  eoiisideramu-.  iute  Uigimns  dividiam  dictam  esse  prò  tardi*  et 
acgTiludinc  mentis,  dividias  de  di*»eBMO»e.  Na»  quae  Falgc»ti«». 
qui  .licitur.  p.  òùi.v.di>idias  e  Propcrtio  affert,  fide»  babeat  piane  ■•ila». 


(M) 


DE  SIGMFICATIONE  VERBORIJM.    LBBER  IV. 


71 


Deversus   dicebant  deorsum  versus. 

Deinccps,    qui   deinde   coepit,    ut   princeps,   qui   primum  cocpit. 

Deus   dictus,    quod  ci  niliil  desit,    vel  quia  omnia  commoda  hominibus  dat;    sive  a  Gracco  oVoc,  qnod  significat  me  timi, 

eo  quod  bòminibus  mctus  sit.     Scd  magis  constat ,    id  vocabulum  ex  Gracco  esse  dictum ,   aspiratone  dempta ,    qui 

mos  antiquis   nostris   frequens  erat.  5 

Dium   antiqui  ex  Graéco  appcllabant,    ut   a   dco  ortum  et  diurnum  sub  coclo  lumen,   ùnò  rou  dióg.     Unde   adbuc    sub 

din   fieri  dicimus  ,    quod  non   fit  sub  tecto,    et   interdiu,    cui  contrarium  est  noeta. 
De  vi  tare    valde    vitare. 
De  magis    prò  ìninusy    antiqui  dicebant. 
Denariac    ccrimoniae    dicebantur    et    t  r  i  e  cn  aria  e ,    quibus   sacra  adituris  deccm  continuis  diebus  ,    vel  triginta  certis  10 

quibusdam   rebus    carcndum    crat. 
Decrcpi  tu  s   est    desperatus   crcperà   iam   vita,    ut   crepusculum   exlrcmum   diei  tempus.      Sive  decrepitus  dictus,    quia 

propter   scneetulem    nec    movere  se,    nec    ullum    faccre  potest  crcpitum. 
Dccimanus    appcllatnr   limes  ,    qui  fit  ab  ortu  soli»  ad  occasum  j    alter  ex  transverso  currcns  appellatili'   cardo. 
Decumana   ova   dicuntur   et    decumani    fluctus,    quia   sunt   magua.      Nani  et   ovum    decimum   maius   nasci  tur,    et  15 

fluctus  decimus    fieri  inaximus   (licitili-. 
Dcprcnsa    dicitur    genus   militaris   animadversionis ,    castigatione  maior,    ignominia   minor. 
Decima    quacque    vetcres    diis    suis    offerebant. 
— V—    Decuriones    appellali  tur  ,    qui  denis  cquitibus   praesunt. 

Dcpolitum   pcrfectuin ,    quia   omnes   perfectiones  antiqui   politiones   appcllabant.  20 

Degù  nere    degustare. 

Decurcs    decuriones. 

De  pub  e  in   porcum   lactantcìu,   qui   proli  ibilus   sit  pubes   fieri. 


2.  Deineeps]  cf.  p.  5C.  v.  deincipem.  coepit]  Limd.  et  omnes, 

ut  Tidetur,  codd.     eepit  vg.  3.  ài  oc]  cf.  Lucrct.  de  R.  N.  V,  UGO. 

4.  ex  Graeco]  boni  codd.  Lino,     ex  Graeco  &iòq  vg.  6.  Dium]  cf. 

Varrò  de   L.  L.  V.   §.  6G.  6.   7.   sub  diu]  boni  codd.   Lma.      sub 

divo  detcriorcs  codd.  sub  dio  vg.  lllud  apud  Plautum  legitur  in  Mo- 
stcll.  Ili,  2|  77.  fit]   M.  Aid.     MÌ  vg.  ìamn  e  Gc.  et  aliis  dete- 

riorilius  codd.  9.   mi'iiui]   nimis  corr.  Dac   (ioni.  ,    ac   certe  muli 

veruni  non  esse,  iam  Scal.  monucrat,  collato  Nonio  p.98,  19.  et  Glossar. 
Labb.:    Demagis  ,    oyoàfióiq.  antiqui    dicebant]     dicebant    antiqui 

Lind.   e  solo   Go.  10.   Denariac]    cf.    Fcstus   Qu.  XII,   21.  p.  61,  4. 

▼.  puriincnslrio.  diebus]  mg.  A.  Ano.   et  cod.  Berolincnsis,  uterque 

puto  ex  correctione ,    scd    verissima,      rebus  cctt.  12.   Decrepitus] 

cf.  ISonius  p.  13,  15.  v.  creperà.  Glossar.  Labb.:  Decrepitus,  vntqytj- 
Qoc,  rirvftfìwfiivoc,  iqi&òc,  yifìtov  ru/vO-ùraroe,  ÌUUHVtVtmi.  Placidi  Glossae 
p.  454.:  Decrepiti,  non  qui  a  senectute  avulsi  sunt,  sed  qui  iam  cre- 
pare desierint,  id  est  loqui  cessaverint.  creperà]  cf.  Paulus  p.  40. 
v.  creperum.  14.  Dccimanus]  boni  codd.  Lisd.  Decumanus  vg. 
Cf.  Columella  III,  20.  IV,  20.  XII,  43.  Plin.  N,  H.  XVII,  22,  35.  §.  169. 


XVIII,  34,  77.  §.  331.  Palladlus  III ,  9.  18.  Hyginus  ap.  Goeslum  A. 
F.  R-  p.  130.     Siculus  Flaccus  apud  eundem  p.  15.  15.  Decumana] 

cf.  Paulus  p.  4.  v.  Albesia.  Placidi  Glossae  p.  452.  :  Decumanae ,  ma~ 
ximae ,  a  fluctu  decimo.  15.   16.  fluctus  decimus]  ita  Ovidius  M. 

XI,   530.   Trist.  I,  2,   50.  et  alii  poetae.  17.  Deprensa]  poena  puto 

In  uvToq,o')(>n>  deprebensorum.  Depensa  coni.  Goth.  ,  sine  iusta  caussa. 
Pbiloxcni  glossam  :  Depensi  vntoexxlomc ,  ab  bac  re  alienam  arbitror. 
18.  diis  suis]  uni  Herculi  id  factum  esse,  obiicit  Paulo  Scal.  Sed  ille 
veteres,  non  antiquos  tantum  Romanos  posuit.  19.   Decuriones]   cf. 

Varrò  de   L.  L.  V.  §.  91.  20.  Depolitum]  nisi  fallor  de  perfeeta 

agri  cultura  dictum  est.  Cf.  Varrò  apud  Nonium  p.  66,  29.  et  Lex.  ru- 
sticum  vv.  politio  et  politor.  21.  Detjunere]  apparet  voc.  gustus 

parlicipium  esse  antiquioris  verbi  «ino.  Frustra  A.  Auc.  in  mg.  coni. 
deijumare,  et  Scal.  in  Coniect.  in  Varr.  de  L.  L.  p.  80,  25.  (p.  151.) 
degumiarc,  quod  si  fuisset  verbum,  non  degustare,  sed  devorare  signifi- 
care debebat.  Glossar.  Labb.:  Degunere ,  daoytvaao&ai,  xal  avyvotaat 
(ovyytvoat).  22.  Decwres]  eadem   iterum  leguntur  p.  57.  (v.  PraeV. 

II,  %.).     Cf.  ctiam  p.  38.  v.  centurionus.  23.  Depubem]  cf.  p.  28. 


72 


PAULI  MAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  P031P.  FESTI 


(54) 


a 


Decotes  togae   detrltae. 
(55)Dictynna   Diana,    quarti    esse   luna  in  putabant,    dieta,   quod   fulgore  suo    noctu    omnia   ostendat. 

Deblaterare    est  stulte  loqui.     Nani  Gracci    fiXàxag   stultos   appcllant. 

Dicaearchia  vocabatur,    quae  mine  Puteoli,   quod  ea  civitas   quondam  i ustissime   regebatur. 
ft/lfiftoi   apud  Atticos  sunt,    ut  apud  nos    pagi. 

Dice   prò  dicam  antiqui   posuere. 

Dccermina  dicuntur,    quae  decerpuntur   purgandi  causa. 

Disertiones    divisioncs    patriinoniorum   intcr    consortes. 

Dispensatores    dicti,   qui  aes  pcnsantcs  cxpcndebant,non  adnumcrabant,     Ilinc  deducuntur  expensa  sivc  dispcn- 
10  sata    vcl    compensata.      Itcm    compcndium,    dispcndium,    assipondium,    dup  ondi  uni. 

Dispesce  re   est  proprie   pccus  a  pastionc  deducere,    ut  compesccre  una  pascere  et   in  uno  loco  contincrc. 

Despretus    vai  de    spretus. 

Desivare    desinerc. 

Dissulcus  porcus  dicitur,   quum  in  cervice   sctas  dividit. 
15Discrtus    a   disserendo   dictus. 

Dignorant,   signa   imponunt,    ut  fieri  solct  in  pccoribus. 

Di  sellini    prò  diserte   dixerunt  antiqui. 

Distisum   et   perii  su  ni  dicebant,   quod   nunc   distaesum  et  pcrlaesum. 


v.  Itisela  et  p.  55.  v.  dissulcus.  Glossae  Isidori  :  Depubis,  porcus  sugens 
q  ....  a  setis.     Fortasse  fuil  :   qui  nondum  bisclus,  diclus  a  setis. 

1.  Decotes]  "L.m.addit:  Decotes,  Decuriones."  Urs.  Sed  niillus  ci 
«s,  quos  Lind.  contulit.  Deciilcs,  quasi  Bine  cute,  alio9  nripsilic  refert 
Goth.     Ita  Lipsius  Elect.  I.  in  Opp.  T.  I.  p.  250.  2.  suo]   ed.  vct. 

Aid.,  ut  vg.      Lim).   om.  ,    caussa  non  addila.  ostendat]  niiiiiruin  a 

verbo  ùuxvvvai.  :   aliter  mylbograpbi  Gracci.  3.  Dcblaterarc]  Deblurlc- 

rare  cd.vet.  vg.,  quod  Lino,  non  annotavi!.  Cf.  p.  28.  v.  blatero.  ÌSonius 
p.  96,  9.    v.  dcblaterarc.  /9^«x«c]    vg.    Lind.      blncas    boni    codd. 

4.  Dicaearchia]  Lind.,  ut  mg.  A.  Auc.  Diccarchia  vg.  Cf.  Paula!  p.  '.Il . 
v.    minorerai    llrlmu.  5.   Jyfioi]  A.  Aug.   in  mg.   Lind.      Dcinoe  codd. 

ut  vg.  6.   dicam]  Gu.  detcriores  codd.  A.  Auc.   in  mg.      die  M. ,   ut 

vg.  Illud  iure  practulit  Lind.  ,  sed  non  iustam  ob  canssain.  **\  alt 
cnim,  opinor",  ait,  "boc  diccre  Festiis ,  Dicis  vocabulo  velercs  usos 
fuisse  prò  Dica  i.  e.  ÓUìj."  At  comparalis  iis,  quae  in  annoi,  ad  p.22. 
v.  attinge  appositi,  liquet,  dice,  abieclo  M  a  tcrmiualionc  verbi  dicrm, 
prò  dicam  a  Catone  aliisvc  vetustis  scriptoribus  usurpatimi  esse  :  id 
quod  Scal.  iam  vidcrat,  in  co  tantum  l'alsus  ille  ,  quod  dicem  ut  legc- 
retur  postulabat.     Rectc  ctiain   Placidus  p.  152.  :    Dice,    dic«m.  7. 

Deccrmina]  a  carpendo,  ut  amenlum  ab  apiendo ,  omenliiin  ab  opimo, 
gluma    a  glubendo ,    gloinus  a   globo.  8.   Disertiones]   vg.  ,   ut  Aid. 

Desertiones   Lind.  ,  e  bonis  codd.  ut  videtur.     Sed  illud  propter  scnsuw 


vrrlii    praetuli.      Turnebns    in    Advers.  III.    11.  ft    Da*.    Irjendam    Cen«ent 
Disorliones,   et   Scu.    eonfrrt   e   (ìloss.    Laidi.:    Distorte*  ,   àtaxli ;  o<» 
et  Ihssortium,   ói(c/o)oiOfiù<; ,   óuloiaan;.     Idem  tamen    illam  voe.  forma  ni   ita 
tni'lur,    ut    F    prò    U   arcbai'lii  e    dietimi    »il,    ut   in    va<       V  ;  •  ■  Ilo  prò  Apollo. 
Milli   a  n  le  in    F    e.idem   pleaiorii    >  orali»    infractione    ortum    >i<l<tur.    quae 


obtinuit   in   voee.    temperi    et   tempesta*   a  tempore. 


'.'.    Ih  -;•(■«. alarti] 


ef.  de  ea  re  >  arro  de  L.  I.  \.  <.  101.  l'Ini.  V  B.  WMII.  3.  13. 
§.  i-.'.  V.\.  Gaius  Insili.  1.  §.  ISS,  Isidor.  Orii;;;.  \M.  ti,  I.  l'aalat 
p.  liti.    v.  pendere   poenas.  «mi]   «Mia    ed.  \<l.  11.    Dispeseere] 

Cf.  p.  31.  v.  eonipe-ei  re.  12.    hrtpretHs]    et.  p.  SS.  v.  dedita.  19. 

Desinare]  Desinare  mg.  A.  Vii.  et  imi.  lli-rnlineii«i<>  .  quod  e  roniretura 
mulatuin  esse  apparii.  Ita  i  ti. un  (ufanius  in  ind.  l.ueretii  ▼.  Ia*rrc. 
A  ilrsinriido  ortum  Cai  mini  ti»  um  nomen  iciiai  .  ut  olili»  io  ab  olili- 
nendii;     liine    Ani  fi  e.       (Jnae    in    «ili.»».    Lai. li.   Mini  :    Itainator     ■  l> 

Wtal    .    ttfioqSlfllie,    et  Diesuatur   |  Itesivmhtr  coir.   >•  »t       .    *»U#fftrai      -    r 
ov   fiorj&iìrai)  :     inde    coniieerc    licci,    Desivmre    dietum    maxime    esse    de 
■acuì    a    -mielate    deliei,  ntilui-.  li.    Manicai      et".    ('     M.  ».    bi»eta. 

Quod    est    in   (iloss.    I..il.|..  :     Dimleil ,   /t-('t>c   d"*»'*??.    «••  Se**,   e 

Paulo   opliine   eorr.  :   ^onio{  d</«.  Id.    Digntrmnt'    a   gnor»»   La}. 

j-icuoi/ios".     Glossar.   I. alili.:    IHtjnoral,  oraTTioofi,    et  :    Dicorat     quo.! 
emendai:     Dicnormf),    dm;  ausili.  17.    Disertim]   plura    de   koe   vae. 

K«Hn   p.."i09,  22.    v.   diserte.  1S.    Distisum]  cf.    Folu»   Qu-  M-   '-'• 

p.  34,    i.    > .    pcrlisum. 


(««) 


DE  SIGNIFICATONE  VERBORUM.     LIBER  IV. 


73 


Delubrura    diccbant  fustem  del  ibra  limi  ,    lioc  est  decorticai u in  ,    quem  venerabantur  prò  dco. 

Delie  ia    est    tignimi,    quod   a  culmine   ad  tegulas    angulares  infiinas  versus   fastigatum  collocalur;    unde    te  e  tu  in   deli- 
eia  tum    et   tcgulae    deliciarcs. 
Degcrc    antiqui   posuerunt   prò   exspectare. 
Deteriae   porcae,    id   est   macilentae. 
Delibare   aquam    sulco   derivare. 
De  li  care    pouebant   prò    dedicare. 

Deli  qui  uni   solis   a    delinquendo    dietimi,    quod    dclinquat  in  cnrsu  suo. 

Delinquere    est  praetcrmittcrc ,    quod   non   oportet  praetcriri  5    bine  de  li  quia   et  delieta. 
Dcliquum    apud  Piantimi  sigili  fica  t   minus. 
Dctudcs   esse   detunsos  *,    deminutos. 

Dclaniare   est  discindere  et  quasi  lanam  trabere,   unde  lacinia  et  lanius  dicilur,   qui  pccus  discindit. 
Dclapidata    lapide  strata. 

Dcxtans    dìcitur,    quia  assi  decst  sextans ,    quemadniodum  diiodeviginti  et  deunx. 
Dcluit    solvit ,   a    Gracco    ò'iu/.vttv. 
^/-     Di  le  et  us    milituin,    et   is ,    qui  .significatili1   aniatus ,    a  legendo  elìcti  sunt. 


10 

(50) 


15 


1.  Dclubruni]  conspirat  ciim  nostro  Masurius  Sabina!  apud  Servium 
in  A'irjjil.  Aen.  II,  225.  cf.  IV,  56.:  adversatur  Pseudo  -  Asconiiis  in  di- 
vinationem  §.  3.:  Sunl  edam,  qui  delubra  Ugna  delibrata  ,  id  ai  de- 
corticala, prò  simulacris  deorum  more  veterum  posila  v.visliment ,  sed 
male.  Salitili  non  minus  docte  ,  quam  quae  alii  etimologi  in  co  voc. 
esplicando  luserunt.  V.  etiani  Fronlo  de  dill'ir.  voce.  p.  471.  ed. 
Francof.  2.   Delicia]    Non  aliae  esse  videntur   deliquiae  apud  Vi- 

truvium  VI,  3.,  ut  colliciae  etiam  colliquiae  dicunlur.  Quanquam  ulrius- 
que  voc. ,  non  aflinnaverim ,  originein  esse  eandem  :  nani  dclieiac ,  ut 
aquaelicium  (v.  Paulus  p.  3.),  ut  elices  et  inliccs  (v.  p.  8-4.)  ab  antiquo 
verbo  lacio  (v.  p.  23.  v.  ullicil),  deliquiac  auleiu  a  liquaudo  desccudunt. 
Verumtamen,  cum  forte  borum  verburura  significalus  in  eadcni  re  con- 
grucrct ,  atquc  syllabac  ci  et  avi,  quod  in  mullis  voce,  pcrinutabantur 
(v.  annoti,  ad  p.  9.  v.  acupedius,  et  p.  9.  v.  aquipeuser)  ,  nulluiu  lacere 
possent  discrimcn  :  factum  est,  ut  ii  vocabuloruni  rivi  e  d'ncrsis  inulibus 
orli  in  unum  quasi   alvcuni  ciinlluei'ciil.  fastigalum]   boni  codd.  vg. 

Limi,  f'usligiuin  dcteiiorcs  duo  codd.  et  mg.  A.  Aie.  versus  fastiijatum 
ita  interjirclor,   ni  idem  sii  quod   versus  declivitalcm  tedi.  3.    tequlae 

deliciares]  quae  sunt  supra  tegulas  colliciarcs  (xeou/uióac,  ).iovro/.ni «J/oi  ? 
diccbant  Attici) ,    quas    Calo   de   R.   II.  li.   memorat.  4.   Degcre] 

Dac.  mavull  legare  degerere  (ut  cod.  C.  Bartbii  babet,  Advcrs.XL,  17.), 
sinc  iusla  caussa ,  nani  ut  desidcre  otiosam  sessionem  ,  ita  de  -  agere 
actionem  sine  (ine  continuatam   significare  potcrat.  exspectare]   ex- 

pectere  coni.  Lipsius  in  Fpist.  Qo.  III,  20.  p.  183.  et  in  Elect.  II,  21. 
p.  330.  ,  collato  Nonio  v.  degere  (p.  278.).  At  qu.inqnam  degere  est 
ctiaui  dclraherc  ,    non  video   quomodo  rarissimo  ilio  verbo   cxpeclere  ex- 


plicari  possit.  fi.  Delibare]  boni  codd.  Lin».     Delibrare  vg.     Hoc 

a  libramento  aquarum,  de  quo  multa  Vitruvius,  ducitur  :  illud  a  Gracco 
liìfj'Hv  derivalur.  Dacerio  unice  placet,  quod  in  Mss.  ,  ncscio  quibus, 
esse  dicit,  Delirare  :  sed  liuius  verbi  alius  est  signilicatus.  Delimare, 
i.  e.  in  lini  uni  scu  obliquimi  ducere,  coni.  Bartb.  Advcrs.XL,  Iti. 
7.  Delicarc]  cf.  p.  53.   v.   delicata.  8.   Delif/uium]  v.   Gellius  Annal. 

apud  Servi  in  Virgil.  Acn.  IV,  390.  Glossar.  Labb.  :  Deliijuium,  ì'xAuipie. 
fjXiov.  9.   Delinquere]  cf.   Servius  1.  1.  deliquio]   delinquili 

Gc.,  sed  ncque  hoc,  ncque  dclinquio  nomen  apud  Gcllium  Annal.  1.  1., 
me  iudice,  defendi  potest.  Quod  e  Glossis  Labb.  excitatur  a  Goth.: 
Deliquiunt,  ùnorrjxovatv \  puioraiv ,  ductum  est  ab  alia  piane  origiuc,  non 
a  linquendo  (XmiTvji  sed  a  liquido  sive  liquore  (kina).  Glossar.  Labb.  : 
Delieuum,  nruìauu,  quod  puto   fuisse    Deliquium.  10.   Dcliquum] 

v.  Plaut.  in  Casina  II,  2,  33.  Scal.  postulat,  ut  quatuor  syllabis  scri- 
batur  Delieuum.  At  dcliquum  sive  deliquom  non  minùs  sanimi  est. 
11.  Dctudcs]  Glossar.  Labb.:  Detudes,  fiiuvOivrii;,  quod  (ttUO&ixnQ  fuisse 
coni.  Vulcanius.  detunsos]  vg.  Lind.      dclonsos  boni  codd.  edd.  vett. 

Cf.  leet.var.  ad   v.defrensam,  paulo  infcrius.  12.  Dclaniare]  Liixd., 

e  bonis  codd.  ,   ut  videtur.     Dilaniare  vg.  discindere]  decedere  M. 

Portasse  descindere  scriptum  ftri».  lacinia]    lanicna  mg.  A.  Auc.  : 

male.  discindit]  vg.  Liwd.     discedit  M.     discidit   Gu.  13. 

Delapidata]   Glossar.    Labb.:   Delapidata,  h&óarnmru.  14.  Dextans] 

cf.  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  172.  et  Paulus  p.  27.   v.    bessem.  15. 

Dcluit]  Glossar.  Labb.:  Dcluo ,  xaranlvvo)  •  ùnokoi'o/iiu.  Sed  haec  non 
e   Pesto  pctita  sunt.  òadvnv]  vg.   Lind.      dialgin  boni   codd.  16. 

Dilectus]  boni   libri,    vg.   Limi.     Dclcclvs  Aid.      "Ita    semper,    non  d'e- 

K 


74 


PAUL!  DIAC.  EXCERPTA  EX  LEB.  POMP.  FESTI 


(56) 


Deliberare   a  libella ,    qua   quid  pcrpenditur,    dictum. 
Detrectare  est   male   tractare. 
Dextimum    et   sinistimum  antiqui   dixerunt. 
Dextra   auspicia   prospera. 
gDextrarum   tibiarum    genus    est,    quae  dextra  tenentur. 
Diobolares   mcretrices   dicuntur,    quae    duobus   obolis  ducuntur. 
Dies   dictus ,   quod  divini  sit  operis ,    sive  ab  love,    eius,    ut  pu  tuhan  t,    reclore,    qui  Gracce  Jiu  appcllatur  ;    si  ve  quod 

aer  diurnus   debisca t   in  canti o rem. 
Diabatbra    genus    solcarum    Graecanicarum. 
10  Deorata  perorata. 
Deactio   peractio. 
Dianius    locus   Dianae   sacratus. 
Diffarreatio  genus  erat  sacrifica,    quo  inter  virum  et  mulicrem  fiebat  dissolutio.    Dieta  diffarreatio ,    quia  Cebat  farreo 

libo  adbibito. 
ir  Diura,    quod   sub   coclo   est   extra   tectum,    ab  love   dicebatur,   et  Dialis   flamcn,    et  Dius  beroum  aliquis  ab  love 

genus   duccns. 
Defrensam  detritam  atque  detunsam*. 


lectus ,  in  veteribus  libris  est.  Sic  in  Pnndect.  Florent.  titillo  de  re 
militari,  cap,  4.  Ita  etiam  scribendum  est,  titulo  communi  divid.  cap. 
20.  ,  ubi  d clicluin  seri pscru ni.  (Plura  cxempla  e  Digcslis  aflcrt  Goth.) 
Vide  Lacus  Lucrinus  (ap.  Paulum  p.  90.:  sed  ibi  res  incerta  est)  et 
Neclegens  (ap.  Festum  Qu.  IX,  12.  p.  12,  13.)"  A.  Aug.  Etiam  apud 
Varronem  de  L.L.VI.  §.60.  p.243.  ed.  Speng.  boni  libri  habent  dilcctus. 
Glossar.  Labb.  :  Dilectus,  dyunTj&iiq  xul  ornaroXoyiit ,  piane  ut  Fcstus. 

I.  Deliberare]  alia  de  eo  toc.  Nonius  p.  282,  8.  429,  18.  2. 

Detrectare]  Detractare  libri  deteriore»  ,  quod  non  raro  cum  babet  signi- 
ficatimi. 3.  Dcxtimuni]  cf.  Nonius  p.  94,  27.  4.  Dextra  .  .  . 
prospera]  at  T.  Festus  Qu.  XV,  13.  p.  145,  1.  v.  sinistrar  aves,  et  Qn. 
XV,  25.  p.  157,  19.  v.  sinistrum.  5.  Dextrarum]  cf.  Paulus  p.  81, 
r.  impares  tibiae.  De  bis  Dac.  unice  probat ,  quae  Salmasius  disputa- 
vi! ad  Vopisci  Carin.  19.  T.  II.  p.  826.  cf.  Exercit.  Plin.  p.  86.  Sed 
ea  non  omnem  scrupulum  dubitantibus  exemerunt.  6.  Diobolares] 
cf.  Varrò  de  L.  L.  VII.  §.  64.  Ilacc  explicationi  toc.  dies  post  posila 
invenio  in  ed.  vet.  Aid.  7.  ab  love]  M.  vg.  a  love  Li>d.  e 
Gu.  Diove  in  deterioribus  ex  interpolatione  ortum  est.  Iovcm  et  diem 
eiusdem  esse  originis,  antiqui,  quanquain  imperfecta  tum  et  incondila 
arte  etimologica,  intellcxerunt.  V.  iinprimis  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  66. 
Macrob.  Sat.  I,  15.  Lind.  quod  dicit ,  Ztvq  ortum  esse  ex  Jtòq ,  ut 
Atvrvaoc.  ex  /fiiwooq,  non  piane  approbare  possum.  Nani  cum  primitiva 
forma  nominis  fucrit  DJU,  et  Graecuin  Z  prò  DJ  ponatur,  apparii  ra- 
diccm  ZV  in  Zevq  eadem  lege  esse  productam ,  ac  ZÌT  in  C*i  ;>'/"• 
In  AlFOS  auten» ,   quod  est  Aùc ,    cousonantium  et  vocalium  ratio  per- 


mutata est.  9.   Diabathra]   cf.   Varrò  de  L.  L.  VII.   §.  53.  10. 

Dcorata]   cf.  p.  53.  v.    dedita.  12.    Dianius]   Dianium   coni.    St»i., 

ut  est  apud  Liv.  I,  48.:  probabiliter ,  quoaiam  Paulus  saepius  neutra 
prò  masculinis  ,  masculina  prò  neutri*  babuit.  V.  annot.  ad  p.  3ò. 
v.    cassiculunK      l'ossis    tanien    etiam   loetts  refingere   in   lueus.  13. 

Diffarreatio]  Glossae  Isidori  :  Diffarreatio,  dissolutio  inter  virum  et  foe- 
ninam.  Tcrtius  testis  huius  caercmoniae  est  titulus  apud  Minomm 
Iserii.  Alb.  p.  143.  (Orell.  n .  '2684.)  :  Centenario  eonsiliario  Aug.,  sa- 
cerdoti confarrcationum  et  diffarreationmm,  adtumpto  in  eonsilium  ad 
US.    LA".   M.   W«    iuritperito.  quo]   Liso,    e   bonis   codd.      quod  *g. 

(juom  aut   quo   scribi   iusscrat    Die.  dissolutio.)    Distinctionem   aaauit 

Li>d.  15.   Dium]  cf.   Varrò  de   L.   L.   V.   §.  60.   et   supcrius  dieta 

p.  54.  t.  dium,   et  p.  56.  v.   dies.  ab   love]    M.    «t    vg.       a   love 

Lini»,  e   Gc.     V.  Praef.  IV.   3.  Dius]   Per  caliginem  ,   Pauli  iu»citia 

buie  loco  offusara  ,  dispciit  Sul.,  dictum  fuisse  de  Dio  Fidio  ,  idqnc 
clarissime  comprobatur  comparato  Vairone  V.  §.  66.  Placidi  tìlossat 
p.  452.:    Dium  fxdus   (scr.    Dius  fidiut'i,    lovis  filius.  17.    detunsam] 

Aid.      detonsam   boni  codd.    ^g.    I  i>d.      Idem   est  vitiam  ,     quod    >upra    ▼. 
detudes  ab  aliis  correctum   est.      Prendere    autem  ,    quod    Festa    tarpimi 
interpretalur    frangere    fv.   p.  68.  t.   frendere  ,    et  Qu.  IX,    11.   p.  11.    1«. 
t.  nefrendes)  ,  quomodo   idem  esse   pos>it    quod  toudere  ,    non  asscqnor. 
ISibilo   sccius   admodum   vetustam   esse   eam   corruptelam.    oslenduut   tilos 
sar.    Labb.,   in   quibus    est:    Defrensa  ,    ÌQOfQ*    &n>io&tìoa ,   ilpoi  <*a 
piayifaf/l  et:    Defrens  u^ol^a,   &iQiafi.i.     Hectius  Placidus  in  G1*MÙ  p 
Defresum,  detritum,  unde  adhuc  fresa  fabm,  quae  obtrita  frangitur. 


(56) 


DE  SIGNIFICATONE  VERRORUM.     LIRER  IV. 


75 


De  in  de   composi  tum  est  ex  praepositione  et  loci  signifìeatione  ,   ut  ex in de,   per  inde,   proinde,    su  hi  mie,    quae 

jlcm  tempus  significant. 
Diox  genus  piscis   frequens  in  Ponto. 

Deincipem    antiqui  dicebant  proxìme   quemque    captimi,    ut  principem  primum  captimi. 

Diomedis   campi  in  Appulia  appellai)  tur  ,    qui  ei  in  divisione  regni,   quam  e  uni   Danno  fecit,    cesserunt.  5 

Dio  in  e  dia    insula  ,    in  qua  Diomedes  scpultus  est,    excedens  Italia.  (57) 

Depontani   sencs   appellabantur,    qui  sexagenarii  de  ponte   deiiciebantur. 
Desiderare   et  considerare   a   sideribus  dici   certuni  est. 
Decures    decuriones. 

Def  om  i  tatum  *    a   foinitibus  succisili)),    quibus  confovcri  erat  solitum  lignum.  10 

Dcpcculatus    a   pecore  dicitur.      Qui  enim  populum  fraudat,    pcculatus  poena  tcnetur. 
Decultarunt    valile  occultarunt. 
Decalicatum  calce   litum. 

Diuin    fulgur   appellabant  diurnuui ,    quod  putabant  Iovìs,    ut  noclurnuni  Simmiani. 
Dicassit    dixerit.  j5 

LIBER    V. 

Elucum   signiGcat   languidum  ac  scmisoinnutn,  vel ,    ut  alii  volunt,    alucinatorcm  et  nugarum  amatorcin  ,    sivc  baloucni, 
id  est  bestcrno  vino  languentem ,    quod  ttaXov  vocitant  Gracci. 


3.  Diox]   ìiiip-  ì/{rvc  Ttoióg  apud  Suidam  comparat  Doedcrlin.   Synon. 
et  Etym.  VI.  p.  103.  4.  Deincipem]  cf.  p.  51.   v.  deinceps.     Ap- 

pulcium,  annotalur,    eo  adiectivo  uti.  5.  Diomedis  campi]  hacc, 

coniicio,  ad  explicandum  Marcianum  Carmen  posila  esse,  in  quo  erat: 
Amnem  Troiugena  Cannata  Domane  f'uge:  ne  te  alienigenae  cogant  in 
campo  Diomedis  conserere  manus.  V.  Liv.  XXV,  12.  Cf.  Paulus  p.  52. 
r.    Daunia.  6.   Dio  media]    M.      Diomedea  cett.  7.   Depontani] 

nota  sunt  de  hoc  more  antiquitalis  testimonia,  Varronis  apud  IVonium 
p.  86,  20.  v.  carnales,  et  p.  523,  21.  ▼.  sexagenarios ,  unde  apparct, 
Varronem  de  vita  P.  R.  scntcntiam  ,  quam  in  satira  Sexagesi  professus 
erat,  mutasse,  Ciccronis  prò  S.  Itoselo  35.,  Ovidii  F.  V,  G25.,  Macrobii 
Sat.  I,  5.,  Plutarcbi  Qu.  Rom.  32.,  et  ipsius  Fesli  Qu.  XV,  7.  p.  143, 
16.  v.  sexagenarios  ,  ex  quo  intelligitur ,  Verrium  pariter  ac  Varronem, 
fabula  illa  de  ponte  Tiberino  repudiata  ,  depontanos  eos  babuisse ,  qui 
in  suffragiis  fercndis  de  ponte  deieeti  csscnt.  8.  Desiderare]  cf. 

p.  33.  y.  considerare,  et  p.  122.  v.  praesiderare.  10.  Defomitatum] 

rS-  >  quod  veruni  sit  necesse  est ,  si  Pauli  interprctatio  vera  est.  Defo- 
tnicatutn  Lino.,  nulla  indicata  variatione.  Defbrmicatum  ed.  vct.  mg. 
A.  Are.  Cf.  p.  63.  v.  fomites.  Placidus  p.  463.  ;  Formitat ,  formilibus 
exassulat.  Corrige  :  Fomitat  et  fomitibus.  Glossar.  Labb.  :  Def  omo 
(ita  Mss.)  ,    dnoniXtnói.     Corrige:    De  fornito.  11.   pecore]  peculati*. 

corr.  Scai.,  qua  mutatione  non  opus  est.     Cf.Festus  Qu.XII.  p.  45,  13. 


et  Qu.  X,  29.  p.  186,  18.  v.  pcculatus.  Glossar.  Labb.:  Depeculatio, 
vooguofiòc  òtjhooLvìv  xgijftartov.  Lucilii  faceti  versus  apud  Nonium  p.  97, 
7.,  suadco,  ne  sinc  necessitate  immutentur.  Bene  se  babent  Li  tetra- 
metri: Depoculasscre  aliaua  sperans  me  ac  deargentassere ,  Decalauti- 
care,  eburno  speculo  depeculassere,  quod  attinct  ad  numeros,  et  sententia 
aperta;  loquitur  mulier  de  muliere,  quae  ipsam  poculo,  argenteis  vasis, 
calautica ,  eburneo   denique  speculo  spoliarc  voluerit.  12.   occulta- 

runt] ita  codd.  deteriores  sive  corredi ,  item  vg.  et  Limd.  occuparunt 
boni  codd.  13.  Decalicatum]  cf.  p.  36.  y.  calicata ,    et  p,  45.  v. 

calicatis.  Decalecatum  corr.  Salmas.  Exerc.  Plin.  p.  868. ,  col.  1.  b.  : 
qua  antiquiori  toc.  forma  non  video  cur  opus  sit.  Glossae  Isidori  : 
Decalco,  dealbo.  Placidus  p.  453.:  Decalcatis ,  de  calce  ablatis.  Scr. 
albatis.  litum]  politimi  liber  Basileensis ,    teste    Barthio ,    Advers. 

XL,  16.,  quod  non  indocto  librario  debetur.  14.  Dium]  cf.  Plin. 

N.  H.  II,  53.  Festus  Qu.  XI,  5.  p.  37,  1.  y.  provorsum.  Glossar. 
Labb.  :  Fulgurium  (Fulgur  Dium  corr.  Casaub.  in  Sueton.  Aug.  29.), 
Htoavvopókiov  TJ/4tQivóv ,  et  :  Fulgur  submanum ,  xtgavvo^óXiov  uno  no<oi> 
wxT((>ivóv,  voc.  origine  male  intellecta.  15.  Dicassit]  cf.  p.  53.  v. 

dedicare. 

17.  Elucum]  bnne  et  alucinatorem  etiam  Cloatius  Verus  apud  Gel- 
lium  XVI,  12.  ad  eandem  originem  refert,  Graecum  verbum  dXvnv.  Cf. 
p.  21.  y.  alucinatio.  p.  75.  v.  hclucum.  alucinatorem]    boni  codd. 

K* 


76 


PAULI  DIAC.  EXCERPTA.  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(57) 


V 


E  mere,    quod  nunc  est  inercari ,    antiqui   accipicbant  prò  sumere. 

Elices    sulci  aquarii ,    per  quos  aqua  collctta   educitur    e    l'iris. 

Emi  ani    etiamne. 

Elaudare   plus  quam  nominare. 
óElecebrae   argentariae   meretrices   ab   cliciendo   argento   dictac. 

Electabo    eliciam. 

Enunquam    ecquando. 

Emù  ssitata   ad  amussim   facta. 

Endoitium    initium. 
10  E  m   tum. 

E  m  p  a  n  d  a   paganorum   dea. 

Emem   eundem. 

El  u  in  b  u  in    evulso    lumbo. 

Elinguem    sine   lingua. 
15Elacatcna    gcnus  salsamente,    quod   appcllatur   vulgo   uielandrca. 

Enubro    inbibcnti. 

Elixa    a  liquore   dieta. 


et  Lind.     allucina  torcia  vg.  haloncm]  voc.  hoc  significata  semel 

tantum  lectum.  18.  hes  terno]  codex    Lipsicnsis ,    ut  ve,  et  Lian. 

externo  boni  codd.  cdd.   vett. 

1.  Emerc]  cf.    p.  5.  v.   «brinilo.  2.  Elicci]  el'.   sopra   p.  55,   v. 

delibare,  et  infra  p.  8ì.  v.  inlc\,  ctiain  annot.  ad  p.23.  v.  allirit.  Glos- 
sar. Labb.  :  JElix ,  ilvunroTJ  òynoc  (sed  hoc  aliud  est  alque  sull'US  aqua- 
rius)  ,    et:    Elicatorcs  ,    ì'ó\ioOxu;ioi,   et:    Elicies  ,  ùyiuyij.  3.    Ln  n  a  m  ] 

En  iam  coni.  Tuvncb.  Advers.  Ili,  ;"). ,  et  Luilì.  in  rominent.  ,  qui  Eit 
particulam  inlerrojjativam  esse  vult.  Idem  tamen  inlVrius ,  ad  ior.  ne- 
ccrim,  p.  521.  cnam  vcruiu  sibi  videri  professus  est,  quod  aatiqnioj 
esse  putat  quain  enim ,  sed  ab  cadem  pronominum  stirpe  dueluni. 
Quidni  statuimus,  nulla  lilira  mutala  ,  ennam  ad  eundem  modum  coin- 
posilum  esse,  ut  enunquam  et  quidnam?  Idem  sentii  V,  D.  in  Epbcmer. 
Anliquit.  1836.   p.  10(1 9.  5.    Eleccbrae   arijentariac]   utrumque    vor. 

cflìcit  buius  articuli  lemma:  quoniam  Plauti  verbo  cxplicantiir  in  Mr- 
nacebm.  II,  3,26.,  ut  Scal.  observavit.  6.  Electabo]  et  hoc  Plauti 

est,    in  Asinar.  II,  2,  29.  7.  Enunquam]  apud  Piantimi  saepe   le 

gitur,  sed  cliam  apud  Tercntium  ,  Virgiliani,  Livium.  >  .  Hauti.  Tur- 
sellin.  T.  II.  p.  371.  Glossar.  Labb.;  Enunquam  ,  n'unì,  x<u  noi:  [scr. 
xaì  nòtt).  Placidi  Glossac  p.  461.  ed.  Hai.:  En  unanimi,  et  unuml-i. 
Scribc  :    ecquando.  8.  Emussitata]   eliam   liane   glossati!   Planliiiaiu 

esse,  interprctes  viderunt,  cainquc  spcctare  ad  Mililem  (ìlor.  Ili,  I. 
37.,  quanquam  ibi  eliamnum  levitar:  Inest  in  hoc  u in u. aitata  sua  sibi 
ingenua  indo  Ics ,  spreta  Ade  et  honorum  codd.  et  liraiiinialiioriim  an- 
tiquorum,  Testi  et  INonii  p.9,  12.   v.   evunussim.      Quid  aulem  prohihcl, 


quominus  ab  cadem  origine  duplex  nomen,  w— uh  et  eaaaasii,  deductam 
esse  credamus?  Placidi!»  p.  161. i  Emusritatoi  ,  tnnsim  <scr.  ad  amtts- 
sim)   c.vactos.  9.   Endoitium]   cf.    ]'•   5».    »T.    cndoploratu  ,    et   cado 

proiinclu.  In  Giocar.  Labb.  >unt,  ut  moact  Gora.,  cndoclasa,  enJo- 
pirus,    endopesi-i-i  a-  ,    <  n.lo.l.  i  ai  il  .    viidutcflabat,    rnilurihuuui.  IO. 

l.m     liaiio    Bj|"ff f TU .    quac     » (j .    oniiltitux ,    addidit    I  llw  j    rccUqac    cam 
4  'lui-tur.      >ara    eia   accusalo  us     caMis     ot    pronominis    ÌB,     ut    tum   uViuon- 
slralixi    i'C.  11.     Emtpmmdm]    hoc    uomcn    alias    non    rcj.rrlom  : 

Pandam  ni  e  ino  rat  Varrò  apud  lidi.  .VA.  \1II,  '-'.'.  i.,  i.lquc  inani  ri. 
plica!  id  ridi!  non  Un.  [>riinu>,  «ed  Sul.  io  Lonirrl.  in  \  arroo.  de 
de  L.  L.  LA,  9,  ip.  SO.i)  idem  \arro  de  >  ita  P.  IV.  «pud  .Nooiun»  p.  44? 
7.    y.   paudere.      Glossar.    Lahb.  :    Vanda.  12.   Em<m] 

est  geminatum  cm.  lirai-ii-.  in  Sicilia  fuit  mi  »  cm  ,  u.  osu«  emem. 
13.    illuminili'    codd.    et    cdd.    Mlt.    Li>d.      Llumbem   Tg.  Lia- 

cattna]    accu*ali>o    tMB    positSUB    c«t.    quiiu    Piajhf,    ut    «arpe,   prò    uuuii- 
ualno    habuisse     ridi-lur.      >.    annot.    ad    p.   7 .    t.    ah.nlum.      tirati 
^'Àicxiti /,'•-,    Plinio    plurali    numero     hi  lucatene*  ,     N.     11.    VWU. 
$.    1  i'J.  melami, a     l.i..    Luo.      malandrea    M.  ,    ut    tg.       metameria 

mg.  A.  Au..  >  arro  rccliu*  mclmndrym  (melandrrya  cod.  Horcntinns \, 
de    L.    L.    >.   §.   77.  Li,    Enubro]   i.    f.    ind.ro.      V.    l'aulu»   p-  SI. 

\.    in.lirac.      E    QUatàl    N«  il    alKiI:    l.nibra  itati. u,   Embrum  .     ^^afma- 
Enibiuin.  I    nbtr  furus, 

Incbra,     ftOXO*   /lunaoi.i.       llaci     omnia    apud    l.ihhacum 
rcpciiiiiitur,   nisi   quod  roc.   )>ieus  ibi  oiui>suni  i  >l.  li.   EiLxaj   non 

alili  r   \.irro   de   !..    !..>.§.! 


(38) 


DE  SIG1MFICATI0NE  VERBORUM.    LIBER  V. 


77 


Endoplorato    implorato,    quod    est   cum   questione   inclamarc.      Implorare  namque  est  cum   fletu   rogare,    quoti  est 
proprie  vapulantis. 
~+   Endo  procinctu  in  procinctu  :  significat  aulem,  quum  ex  castris  in  proclium  exitum  est,  procinctos,    quasi  praecinctos 

atque  expeditos.     Nani  apud  antiquos   togis   incincti   pugnitasse   dicuntur. 
i     Emptivum    milito  m    mcrcenarium. 

Emancipati   duohus   modis   intelleguntur ,    aut  ii ,  qui  ex  patris  iure  exicrunt,    aut  ii,  qui  aliorum  fiunt  doininii  j   quo- 
rum utrumque  iìt  mancipatione. 

E  u  m    antiqui   dicebant   prò    cornili. 

E  in    prò    cum,    ab    co,    quod  est   is. 

Egcriac    nympbae   sacrificabant   praegnantes,    quod   eam  putabant   facile  conceptam  alrum  egererc. 

E  scaria  e   mensac  quadratile  vocantur,  in  quibus  bomines  epulantur.     Anclabris  ca,  quae*]-  in  sacrificando  diis  ancia- 
tur,    quod  est  bauritur  ministraturque. 

Escit   crit. 

Eapsc    ea   ipsa. 

E  ve  la  tu  m    e  venti  la  timi,    un  de   velabra,    quibus  frumcnta  ventilali  tur. 

E  gens   velut   exgcns,    cui  ne  gens    quidem  sit  reliqua. 

Eiu  ratio    significat,    id ,    quod    desideretur ,    non    posse   praestari.      Plautus  :    "Eiuravit    militiam." 

Evcrriator    vocatur,    qui  iure  accepta  baci-editate  iusta  facerc  defuncto  debclj    qui  si  non  feccrit,   seu  quid  in  ca  re 


(58)  yjLprto-;""fo:\ 
h  le  *«.  tic    iiy.ii  li+th'o. 


10 


15 


1.  Endoplorato]  cf.  annot.  ad  p.  57.  v.  cndoitium.  Glossar.  Labb. : 
Endoplorato,  ìnt.xà).iaov.  Non  est  vero  dissimile,  verbum  e  XII  tabulis 
suinpliim     esse.  qnod]     ed.     vct.    Aid.    vg.       id    Lnu.  :     nescio 

unde   (lucliiiii.  3.   Endo    procinctu']  v.  annot.   ad  p.  43.   v.    classÌ9 

procincta.  In  Glossar.  Labb.  quae  leguntur,  Endo  ìrflc. ,  ì^toauirot.  ìv 
rtoXifKij,  Scal.  auclorc ,  ila  rcdiulcgranda  sunt:  Endo,  ìv ,  ile.  Endo 
procinctu,    ì^o/oftivot  *ì?  nóì.ifiov.  in  procinctu]   M.  ,    ut  vg.     om. 

Li>n.,  ut  cett.  codd.  Ita  parlieula  attieni,  non  intclli(;itur,  quam  oppo- 
sitionem    significati  4.   incincti]   boni   codd.   vg.   Lind.      succincti 

detcriorcs  codd.  ,  cod.  Bartbii  ,  Advers.  XLI,  12.  ,  mg.  A.  Atc.  Illud 
cinctus  Gabini  formam  bene  declarat.  V.  Liv.VIII,  9.  succincti  autem 
inde  ortum  est,  ijuod  estrema  toc.  toijis  litcra  sequenti  voc.  adhaesit; 
nani   iidem   codd.   omnes  toti  habent.  pugnitasse]   boni  codd.   Li>d. 

pugnasse   vg.  G.    intcllcrjttntur]   M.      intelliguntur   cett.  do- 

ininii] M.  vg.  Li>d.  domini  cett.  codd.  Intelligitur  etiam  servilcs  per- 
sonas  ,  quac  alicui  mancipnbantur ,  cinancipatas  dictas  esse  a  priori  do- 
mino. Hnius  autem  consuetudinis  diccndi  non  leti,  sed  Plautus  et  Ci- 
cero vestigia  scrvant.  Singularc  est,  quod  legitur  in  Isidori  Glossis  : 
Emanccps ,    famulus  a   servitule     lilteriittis.  -     9.   Em]   cf.    p.   57.   v. 

cincin,    et  p.  77.  v.   im.  10.   Egeriae  nyntphae]   non  ali!  ,    puto, 

quam  quac  ad  portam  Capcnam  in  nemorc  Camenariim  colebatur. 
conceptam  alv um]  conceptum  mg.  A.  Ave,,  coticcplutn  alvo  corr.  Turneb. 
Advers.  Ili,  5.  Mihi  illud  ita  defendi  posse  videtur ,  ut  alvus  prò  in- 
fante nondum  nato  babeatur,  ut  ventrem  Practor  in  possessione!»  mittit. 


11.  Escariae]  cf.  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  118.  Sed  Iiic  mensam  cscariam 
narrai  cillibatn  dictam  esse;  Paulus  nisi  in  excerpendo  erravit,  ipsum 
escariae  nnmen  id  genus  mcnsarum  significavit,  ut  vasa  dicuntur  cscaria. 
V.  Iuvenal»  XII,  46.  Similitudo  eorum,  quae  Hesycblus  babet  :  «r/«£>r« 
.  .  .  Ì^GxTTQCU    nrndyaìvoi,    est   fortuita,    si    quid   video.  anclabris] 

cf.  p.  10.  v.   anclabris.  ^uae]  gita  libcr  ms.  Ursini  ,  ut  Guclfcrby- 

tanus  alter.  Quac  lectio  ut  est  correda,  ita  non  satis  emendata  est: 
dici  debebat  e.v  qua,  ut  legit  Turnebus  Advers.  Ili,   5.  anclatur] 

vg.  acclaralur  boni  codd.  anclaratur  edd.  vett.  Post  Lune  articulnin 
libcr  ms.   Ursini  baec  babet:    Esccndere  egredi.      Cf.   p.  60.  13. 

Escit]  cf.  Fcstus  Qu.  IX,  12.  p.  12,  19.  v.  nec,  et  Qu.  XIV,  8.  p.112, 
30.  v.  supcrescit,  et  Paulus  p.  113.  v.  obescit.  Forma  buius  escit  crat 
verbi  ineboativi ,  significatio  futuri.  14.  Eapse]  cf.   Plautus  Cistcll. 

I,  2,  17.  Trucul.  I,  2,  30.  Trinum.  IV,  2,  110.  cum  Lindemanni  annot. 
15.  Evclatum]  cvallatum  corr.  Salmas.  in  Exerc.  Plin.  p.  907.  col.  1, 
a. ,  ac  postea  idem  prò  velabra]  valli  (i.  e.  vannuli).  At  tanta  Hcentia 
in  Paulo  grassari  concessum  non  est.  Potcrat  vclum  ,  quod  factum  est 
e  vexillo,  atque  a  verbo  vebo  ducitur ,  ctiam  instrumentum  denotare  ad 
frumentum  ventilandum.  16.  Egens]  idem  veriloquium  babet  Isidor. 

Origg.  X,  88.  17.  Eiuratio]  Glossar.  Labb.  :    Eiuro ,    àtpofivv/ii' 

i&fivvfii.  Plautus]  ex  ine.  fabula,  ap.   Botbium  14.  p.  445.  18. 

Evcrriator]  hanc  apparet  heredis  fuisse  appellationem  in  iure  sacro, 
t'wie  accepta]  accepta  iure  M.  qui]  Gu.  Aid.   mg.   A.  Are.      et  qui 

M.     quae  cod.   Lipsiensis,  ut  vg.   et  Li*n. 


78 


PAULI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


m 


turbaverit,  suo  capite  luat.     Id  nomen  duchi m  a  verrcndo.     Nam  cxvcrrac  sunt  purgatio  quaedam  domns,  ex  qua 
inorhius   ad  sepulturam  ferendus  est,    quae  fìt  per  cvcrria  torcia  certo  genere  scopar  uni  adbibito ,    ab  extra  vcrrendo 
dictarum. 
Egretus   etadgretusex  Graeco  sunt  ducta  a  surgendo  et  proficisccndo.     linde  et  Nyctcgresia  quasi  noctisurgium. 
5  Eccere   iurìsiurandi  est,    ac  si  dicatur  per  Ccrcrcm,    ut  ecaslor,  edepol.     Alii  eccerc  prò  ecce  positum  accipiuut. 
Eamus   ex  Graeco    imfiev. 
(59)  Europam  tcrtiam  orbis  parlcm  ab  Europa,  Agenoris  filia,  certuni  est  appcllari.     Scd  alìi  de  amore  Iovis  in  tannini  versi 
narra  ut  :    alii  eain  a  praedonibus  raptam,  et  navoni,   quae  Iovis  tutelarli  ,    clEgicm  tauri,  babuerit,  in  cani  regionem 
esse  delatam.     Quidam  ob  pulcbritudinein  regionis  per  simulationem  raptae  liliac  occupatam  caia  tcrram  ab  Agenore 
1Q  et  Pboenicibus  ferunt. 

Epolonos   dicebant   antiqui,    quos  nunc    cpulones   dicimus.      Datum  est  autem  bis  nomen,    quod  epulas   indicendi  Io  vi 

caeterisque    diis    potestatem    babercnt. 
Eudiacon  lineum   ninni,    quod  medici  extremo   in  clystcrio  rclinquunt,    per  quod  ulva/MS*  cmittitur. 
Euboicum   talentum   numo   Gracco     septem   niilium   et   quingcntorum    cistopborum  est,    nostro   quatuor   milium    de- 
15  na  rioni  in. 

Extrarium   ab   extranco   sic    distinguitur :    extrarius  est,   qui   extra  focum   sacramentum  iusque  sit  3    extrancus 

ex  altera  terra ,   quasi   extcrrancus. 
Exta    dieta,    quod  ca   diis   proscccntur,    quae   maxime    cxstant   cmincntquc. 
Ext  inni  m    cxtreuium   ita   significai,    ut  intimo   sit  contrari  uni. 


1.  exvcrrac]  cf.  quae  Varrò  apud  Augustinum  de  C.  D.  VI,  9.  de 
De  verrà  dea,  quae  scopis  vcrrendo  Silvanum  deum  a  lori  In  mulicribus 
arcerc  credebatur.  Quod  autem  Varrò  pulavit  cullurae  signum  esse, 
quo  deus  silvcstris  abigeretur,  hoc  funebri  ritu  comparato  apparct  Ulisse 
averruncandi  cacremoniam.  3.   diclarum]   diclae  A.  Aie.   in  mg., 

cuui  signo  correctae  lectionis.  At  ipsae  scopac,  opinor,  exvcrrac  dictae 
sunt  ab  hoc  usu.  4.    Egretus]  cf.   p.  6.  v.  adgrclus  ,    cum  annot. 

ducta]  dieta  M.  Nyctcgresia]   noia  Atlii  fabula.  5.   Eccere] 

cf.  infra  p.  61.  v.  cquirinc,  et  imprimis  Charisius  II.  p.  183.  P.  Glos- 
sar. Labi».:  Eccer,  xurù  rijc  Ji'jutjtqoc;.  Placidus  p.  461.:  Eccere,  eccctilis 
(fort.  ecce:  aliis)  iureiurando  parcere  (scribe  per  Cererem).  Apud  Plau- 
tum  saepe  sic  exclamant.  Cf.  Mcursius  Lxcrc.  crii,  in  Ampliitr.  7., 
qui  ut  cccr  scribatur  postulat.  Alii  -pro  eccere]  banc   opinionciu 

probat  Doedcrlin.   Synon.  et  Etym.  T.  VI.  p.  109.  6.  Eamus]  cf. 

Varrò  de  L.  L.VI.  §.96.:   i  ab  e?,  ite  ab  he.  7.  tcrliam  orbis  partem] 

Varrò  de  L.  L.  V.  §.  31.  antiquiorem  tcrrac  divisioncin  ,  quae  Hcrodoli 
est,  in  duas  partes  sequitur.  8.  navem]   nave  corr.   D»c,  qua  mu- 

tatione  non  opus  est,  cuin  de  nulla  nave  cogitari  possit,  nisi  piratica 
illa ,  in  qua  Europam  fuisse  narrabatur.  quae  Iovis  tutelimi,    effì- 

giem  tauri]  tutela  est  in  mg.  A.  Acc.  quoitts  tutela  effigiali  tauri  cor- 
rigendum  putat  Urs.  :  ncque  aliter  Lipsius  in  Scnccac  Lpist.75.  p.  525, 
ed.  Antverp.  quae  Iovis  tutelavi  effigie  tauri  coni.  Sin.  ,  non  rectius, 
nam  tutela  non  est  nisi  «leonini ,  tauri  autem  «ifigics  navis  crat  parasc- 


mon,  in  prora  srulplum.  Ilaec  lurulrntius  exposnit  Salmasius  in  BxOC 
IMin.  p.  il)3.  col.  1,  e.,  qui  effigian  defendit.  Laitantiu*  In^tit.  I,  II. 
indiligcnlius  ilixit ,  cani  diuio  tutelam  babuisse  laurum.  Pragmatica 
fabulac   esplicati*    IMiilocliorum   aliquem  voi    Dionwium   sapit.  11. 

Epolonos]  boni  codd.  vg.  Liso.  Epolones  deleriorrs  duo  codd.  Sed 
illml  ita  ciplicatur ,  ut  apud  anliquiorcs  Romani  cpulones  epoloni  fue- 
rint,  ut  curioni,  decurioni,  centurioni.  V.  Pauius  p.  3$.  t.  rrntnrionns. 
Pioti  sunt   tresviri   et   srptonniri   epulone*.  13.   Eudiacon"   T.    letica 

Gracca.  xÀi-o/aùf]  corr.  A.  Aio.  io  mg.  DaC.  Li>d.    elimos  boni  codd.  Tg. 

14.  Euboicum  talentum  sull'u  il  boc  loco  moni-re  ,  Kuboicum  talentum, 
quod  constai  Altico  palilo  maius  fuisse,  ncqui-  >I1  Miti)  cistopborum. 
ncque  IV  M  denarimn  ette  poluissc.  V.  ltocckbius  de  Atbrn.  oecon.  pubi. 
I.  ]>.  -1.  et  cf.  quae  infra  ad  l'csluni  Qu.  \\  I.  I .  p.  1  v>.  19.  aunotabuntur. 
milium]     ed.    feti    millium     Liso.  16.     Extrarium     ab     extranf] 

bacc  Vcrrius  gravibus  auctoribus  motus  sic  distin\is»e  ^idrlur.  quam- 
quam  scriplorum  diccndi  consuetudo  ab  ea  lege  non  raro  discedit  ,  misi 
libri  mss.  nos  fallunt.  Ncc  (ìlossaria  Labb.  ita  dislinguunt  :  Extranens, 
«/.ÀoJició,-,    et  :   Extrarius,    ;  sacramentum]  saera    fmmilime  coai. 

Dac,  ut  opponanlur  sui  beredes  iis  ,  qui  ■  NCM  familiae  alieni  saat. 
Alibi  «Metal  Vessimi  aqua  et  igni  inlerdictum  iuti-llil,ire  .  cui  nulla 
crat  foci  domestici,  nulla  sacramenti,  id  est  li  lui  in  agendarum». .  amila 
iuris  civilis   communio.  lv   proseeentur]  cf.   Paulus   p.    Vìi.  v.   pro- 

sicium.  19.   ita  significai]   boni  codd.   Lisa,      significai,  il*  »([• 


(»») 


DE  SIGNIFICATONE  VERBORUM.     LIBER  V. 


79 


Exterrancus    ex   alia   terra. 

Ester raneus  quoque  dicitur,  qui  ante  tenipus  natus  vel  potius  eiectus  est.  Dictus  autem  exterrancus,  quod  cura 
mater  exterrita  alvo  eiecit. 

Extern  us    est   alienus   terrae. 

Experrectus  a    porrigendo*  se  vocatus ,    quod  fere   facimus  recentes  a  sonino.  5 

Expreta   antiqui  dicebant,    quasi  expertia  Labita. 

Excudcre,    procudere   et   incus   ipsa   a   caedendo   dieta  sunt. 

Explorarc  antiquos  prò  esclamare  usos ,  sed  postea  prospiccrc  et  certuni  cognoscere  coepit  significare.  Itaque  specu- 
lalo r  ab  esploratore  hoc  distat,  quod  speculator  bostilia  silentio  perspicit,  explorator  pacata  clamore  cognoscit. 

E  xj>  a  pillato    biadilo,    exerto;    quod   quii  in  fit,    papilla  nudatur.  10 

Exbures    exinteratas,     sire  exburae,  quae  exbiberunt,    quasi   epotac. 

Exdorsua   dorsum   confringe  ;    alii ,    exiinc.  (60) 

Exfir  purgamentum ,   unde  adbuc  manct  sulfitio. 

Exscendere    egredi. 

Experitos  imperitos.  15 


1.   Exterraneus]    Glossar.    Labb.  :   Exlerraneus ,   dXXóipvXoc ,    a   quo 
distingui  videtur  :    Exterrenus,   ànóórjnoc.  2.   Exterraneus]  Exterri- 

cineus ,  quod  DaC.  in  quibusdam  codd.  esse  tradì t  et  praeferendum  pu- 
tat ,  non  est  nisi  in  deterioribus  et  mg.  A.  Acc  Extemieius  liber  C. 
Barlbii,  qui  ipse  coni.   Excernilius,  Advers.  XLI,    12.  4.   alienus] 

Lind.  é  bonis  codd.  alienae  vg.  Sed  in  mg.  habet  A.  Acc.  :  alienus 
V.  C.  alius).     Glossar.   Labb.:   Exlemus ,  ùJL/Loe&rTJq ,  ì$ù>rixóc.  5. 

corrigendo]  coir.  Urs.  et  Lipsius  in  Epist.  Quacst.  Ili  ,  20.  p.  183. 
corrigendo    codd.    vg.   Lind.  6.   Expreta]    boni    codd.    vg.    Lind. 

Experta  mg.  A.  Acc.  (non  Aid.).  Idem  toc  constat  legi  in  Plauti 
Baccbid.  Ili,  3,  42.  ex  auctoritate  optimorum  codd.  (v.  Fr.  Ritschelii 
annot.  p.  62.),  sed  in  scntentia  admodum  obscura.  Voc.  expretus  cani 
a  nulla  Latinorum  verborum  stirpe  rectius  duci  possit  quam  a  s  perno, 
ac  Verrii  quoque  veriloquium ,  quanquam  falsum  ,  ad  eundem  tamen 
significatum  digitum  intendati  etiam  Plautus  ita  explicandus  videtur,  ut 
magistcr  a  patre  pueri  verberati  expretus  esse  dicatur,  quoniam  ca  quae 
narrantur  omnia  in  iudicio  corani  patre  fieri,  ostendunt  quae  sqq.  :  Itur 
illinc    iure    dicto.  expertia]  M.  vg.   Lind.      txperitia  Gu.  2.  mg. 

A.  Auc.  7.   caedendo]  ila,  ut  videtur ,    codd.  omnes    et    edd.  vett., 

ut  mg.  A.  Acc.  cudendo  vg.  Illud  quanquam  falsum  est,  a  Verrii 
tamen  opinionibus  etymologicis  non  abkorret.  Cf.  p.  47.  v.  cudere. 
iiicuf]  vg.  Lind.  incudis  boni  codd.  Ita  Paulum  scripsisse  non  nega- 
verim.  8.   Explorarc]   cf.   Paulus  p.  58.   v.   cndoplorato  ,     et  Festus 

Qu.XI,  8.  p.40,  10.  v.  plorare.  10.  Expapillato]  cf.  p.  62.  v.  effa- 

filato,   et  Non-ina  p.  103,  4.  11.  Exbures]  boni  codd.  Lind.     Exbue- 

res  vg.  Exuberes  A.  Auc.  ili  mg.  "Nisi  auctoritas  Fcsti  intercederei, 
ego  libenlius  exuberes    ÙTtoyrùuxiovc    infantcs    interprctarcr ,    quemadmo- 


ditm  conlra  sububefes  v^o/tctarlove,  ut  Inveni  in  glossìs  Latinis."  Ita 
Sul.  :  sed  probibet  etiam  ordo  literarum ,  ab  illis  criticis  non  obser- 
vatus ,  ut  expositum  est  in  Pbaef.  II,  2.  Exuberes,  exenteratas.  buae 
exbuae,  quae  exbiberunt ,  tentat  Barth.  Advers.  XLI,  12.  Exbuves  et 
post  Exbuvae  legendum  existimat  Lind.  Mibi  in  bis  rarissimis  voce, 
codd.  forma  religiose  servanda  esse  videtur.  Poterat  ab  ilio  bua,  quod 
potìonem  parrulorum  significat,  ut  Varrò  ait  apud  Nonium  p.  81,-?., 
nomea  ali  quod  ita  deduci,  ut  syllaba  rus  vel  ris  terminaretur.  Exburis- 
autem  vel  exbura  est  mulier ,  cuius  omne  e  mammis  lac  infans  exsuxit. 
exburae]  boni  codd.  exbuae  vg.  et  Lijìd.  e  deterioribus  omnibus.  &*- 
uberae  vel  exburae  A.  Auc.  in  mg.  quae  exbiberunt]  ita  Paulus 

inepte.  Dcbebat  dicere  :  quas  infantes  exbiberunt.  Uberaque  ebiberant 
avidi  lac  tu  n  Ha  nati,  Ovid.  M.  VI,   342.  12.  Exdorsua]  ita  Plau- 

tus Aulul.  II,  9,  2.  cf.  Nonius  p.  17,  29.  Glossae  Isidori:  Exdorsua*.- 
dam,  iudicandam.  Placidus  p.  461.:  Exdorsuandum ,  iudicandea* 
Obscura  glossa.  13.  Exfir]  boni  codd.   vg.  Lind.     Exfit  deteriores 

codd.  Quod  Scai.  Coniect.  in  Varron.  de  L.  L.  48,  19.  (p.  77.)  sta- 
tuit  aliique  crediderunt,  boc  exfir  quomodo  paretur ,  a  Fabio  Pletore 
apud  Nonium  p.  223,  16.  v.  salis  cnarrari ,  nibil  est,  cum  ibi  rectius 
legatur:  Muries  fit.     Cf.  Festus  Qu.  IX,  8.  p.  8,  28.  v.  muries.  14. 

Exscendere]  Escendere  mcliores  codd.  Lind.  Illud  tantum  deteriores, 
sed  praetuli  id  propter  literarum  ordinem,  et  quod  saepius  ita  erratum 
est  in  oplimis  libris.  Cf.  infra  v.  exdecimata.  Excedere  vg.  Pauli  in- 
terprctanicntum  non  iniuste  reprehendit  Carrio,  Emendat.  I,   5.  1«>. 

Experitos]  cf.  Placidus  p.  461.:  Experitus ,  non  perilus ,  id  est  extra 
peritiam,  positus. 


80 


PAULI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  PCflIP.  FESTI 


(60) 


Explenunt   explent. 

Exdutac   exuviae. 

Excipuum,    quod  cxcipitur,    ut  praecipuum,    quod  ante  capì  tur. 

Ex  ci  et   excutiet. 
5  E  xp  a  tare    in  locum  patentem  se  dare,    sivc  in  spacium  se  conferre. 

E  x  d  e  e  i  ni  a  t  a   electa. 

Expectorat,    ex  pectore   eiicit. 

Experrectus   est,    qui  per  se  vigilare  coepit  :    expcrgitus  ab  alio  cxcitatus,   queni  soleraus  diccre   cxpergefactttm. 

Excidioncm   urbis   a  cacdendo  dictam  manifestum  est. 
10  E  f fata    elocuta. 

Exporgere  porro   agerc,    cxporrigcre. 

Exoletus,    qui  adolescere,   id  est  crescere  dcsiit. 

Exanclare    cxliaurirc. 

Examen   est  et  acquamcntum  et  iudicii   investigatio   et  apium  congregata)  vcl  locustarum. 
15  Exagogen    evectioncni. 

Exurgucntes    exprinientes. 

Exgregiae,   egregiac,    id  est   e  grege  lectac. 

E  xo  di  u  in    exitum. 

E  xa  ma  ss  ini  regulariter:   amussis  cnim  regula  fabrorum  est:  vcl,  ut  alii  volunt,  fcrramenlum,  quo  in  policndo  utuntur. 
20  Exoriri   surgere. 


1.  Explenunt]   v.    notata   ad  p.  52.  v.  danunt.  2.  Exdutac] 

boni  codd.  yg.  Lind.     Exdutac  mg.  A.  Auc.  3.  exciftilur]  M,  ut 

Tg.      excipiatur  Gu.  JLin».  5.  Expatarc]  id  Fcstuin  ,   Goni,   opina- 

tur,  in  vitioso  cod.  prò  expatrarc  legisse  :  cuius  criininationis  non  video 
instimi  caussam.  Expatiare  (a  spalio)  corr.  Mcursius  in  Crit.  Arnoli. 
IH,  9.  Opp.  T.  VI.  p.  139.  Scd  nihil  mutandum.  Fatare,  patere 
et  pajiderc  cadem  sunt  inter  se  proporlionc,  ut  sedare,  sedere,  sìdìrc  ; 
parare,  parere  et  parere;  liquare ,  liqucrc  et  llquìrc ,  et  alia  nuilla. 
Primac  coniugationis  signilicatio  solct  esse  caussativa,  secunda  stallini 
indicat,  tcrtia  verbum  babet  primilivum  ,  nisi  quod  saepe  in  pracseuli 
tempore   ad  il  il  amento   «modani  auctum  est.  6.   Exdccinuila]    1^  deci- 

mata M.  Glossar.  Labb.  :  Edccumacio  ,  dTiodixàrii'Otc.  Edccuniatus, 
«(JtxaoTo?,   uàùìooùóxrjToe,     Edccumo  ,    (txoóixKiui.  7.   Expectorat] 

lisdi'in    verbis    explicat  Nonius  p.  1G,  2.  8.   Experrectus]   contea 

Dioinedes  I.  p.  572.  P.  experrectum  ,  ccnset,  dici  a  quiete  impeditimi, 
expergituu»  eum  ,  qui  salialus  sonino  sponle  evigilet.  Placidus  p.  461.: 
Expergito  ,   velili  sonino   allato.  10.   Efj'ala]   Yerrium  ,    pula>  crini, 

antiquiorem  formam  Exfata  explicuisse,  unde  ecj'ata  et  efj'ata  orla  sunt. 
Cf.  Varrò  de  L.   L.  VI.  §.   53.  11.   Exporgerc]   ci',  p.  59.   v.   ex- 

perrectus, et  Fcstus  Qu.  XI,  4.  p.  36,    11.   t.   porigam.  12.   Exo- 

letus] et',  p.  5.  y.  adolescit.      Glossar.  Labb..-  Exoletus,  vninuxnoc,  ioi- 


£tesòc,  xul  ìì''i/.t]e,  uauiro;.  13.   Exanclare]  cf.   p.  10.  t.  anelare. 

Placidus  p.  158.:  Exanclare,  exhaurire  ex  gracco  »flf  t,  ouod  auidem 
verbum  i'Iautus,  saecularis  poeta  comicus  ,  posuit  i'm  Slicho:  nae  iste 
edepol  vini  poetilo  pauxillulo  exanclavit  saepe.  \  ersus  est  in  StieLo  I. 
3,    115.  li.    indiai]    indicii   l  rsiui    IÌIkt    ius.  apiu.n      boni 

Codd.  LiM).  «;>imii  *g.  lllu.l  ctiam  supra  p.'2ò.  v.  bombi/ilio  positutu 
rrat.  ].">.   Exagogem]    Ime    tìracco   rocabulo   mercatore   Homanos   um 

usos    esse,    o-lcmlit    I'Iautus  ftttd.  III.    •-'.    17.    Trueul.    IV,    '-.    I.  1"- 

Exurguentes]   boni   codd.,    A.   Ai...   in   mg.,    quod    retincnduni    esse.    l.i>n. 
inonuit   in    Commentario.      A  i-rbum    cxurgeo    legitur    apud    l'iaiituin    Uud. 
n  ,  3,  69,  il  Catoiicm   de  lt.  H.  150.,   Exugentes  vg.    C£    Mcursius    1 
crii,    in    Uiidciitcni    C,    3.  17.    Exgregiae]   cf.    Paulus    p.  20.    ».    ab- 

gregarc.     Uovcs  sacrifici-!  CpBSSa    ■   ;;r<\;o   lr<  tos    e  ;;  r  e  j;  i  o  -  ,    OTC*    I 
porcos    cxiniios     dietoa    i-so  ,    docet    Donai,     in    Tenni.    Hec   1. 
(.lossac    Isidori:   Egrcx ,    eximius ,   eminens.  lv    Emdimm]  vocabu- 

luin   xeni.  uni.   rei  ti'   «li  •  l'è  n  Mini    a    S<  vi.      exodum  )   mg.  A.  Ai..      (  I 
n'uisp.-'7.  !..  19.  IT i —!■■«■]  ci".  Noma  p.9.f>.  w.  natmmaùm,  mx 

xiine  quae  e  Yarronis  Qii.iol.  IMautinis  all'emular.  PUcìdni  p.  •-'•  •  :  t.\m- 
mussini.  integre  sine  /)  ulule:  musis  enim  dicitur  regula  et  tnemsmra  fabrili*. 
Scr.  amussis.  Ord'mem  artieulorum  qui  ita  con-tituit  1.im>..  «ou  molimi, 
in  ed.  vcl.  Aid.  Exagogen  CSM    BOI  Jxporgere.   Examussim  post  Ex*mc*. 


(60) 


DE   SIGNIFICATIOIVE  VERBORUM.     LIBER  V. 


81 


Exuviae   ab    cxuendo    dìctae. 

Exercitus   et   militurn    copia  dicitur,    et  homo  multis  ncgotiis  exercitus;    sed  supcrius  quarti  ordinis,   lioc  sceundi  est. 

Exomides    sunt    comici   veslitus    excrtis    bumeris. 

Exiles    et    ilia   a   tcnuitate    inarum ,    quas  Graeci  in  cbartis  ita  appellimi,    vidcntiir  esse  dieta.  (01) 

Exilica    causa,    quae   adversus  e.xuleni  agi  tur.  5 

Exitium    antiqui   ponebant    prò    esita;    nunc    exitium    pcssimum    esitimi    diciimis. 

Exercirent,    sarcirent.     . 

E  xercitio  n  e  ni    exerciti    dicebant    antiqui     excrcitatioiiein     cxercilali.      Itcm    e  xc  re  i  t  i  ore  in  ,    exc  re  i  tis  s  ini  uni , 

sìcut  ab  exercitato   exercilatiorem,    cxcreitatissimuin. 
Exfuti    effusi,    ut   mertat   prò    mersat.  jq 

Effari    et   effata    a    laudo,    quod    ipsum   ex  Gracco  o>g  rfùio. 

E  qu  ir  in   ludi,    quos  Romulus  Marti  iustiliiit  per  equorum  eursum  ,    qui  in   campo  Martio  exercebantur. 
Equirine    iusiurandum    per  Quirinum. 
Equestre  acs,    quod  cquiti    dabatur. 

Equitare    antiqui  dicebant  equina  publicum   mcrere.  .,. 

Equus  Marti  immolabatur,  quod  per  eius  eflìgiem  Troiani  capti  sint,  vel  quod  co  genere  animalis  Mars  delectari  putaretnr. 
Equo  vebi   flamini  Diali  non  lieebat ,    ne,  si  longius  digrederctur ,   sacra  neglegerentur. 
E  xin  f  11  lab  a  t    exerebat  :    infulas    cu  ini    sacerdotum    lilamcnta    vocabant. 


1.   Exuviae]  cf.  Nonius  p.  458,  9.  2.  Exercitus]   cf.  Nonius  p.  6,2. 

3.  Exomides]  apud  Gracco.*  non  comici  tantum  crant  veslitus,  sed  Latini 
Graeco  voc.  in  comoedia  potissimiim  usi  esse  videntur.  Qu:iuqii:im  etiam 
apud  Graecos  Pollux  IV,  18,  118.  j|w/u'da  ìo&t/tu  xto/tixtp*  appellat.  CI'. 
VII,  13,  47.  4.    ih n e» ih]    viarum   M.  vg.      Illud,    quod   Gì.   Labet  et 

Limi,  recepit,  iam  Urs.  c  libro  ms.  prolatum  commendavirat.  Ncque  aliter 
Carrio  Antiq.  elect.  1,7.  De  inis  in  chartis,  quas  Paulus  iterimi  p.78. 
t.  ilia  memorat,  quid  fuerint,  quaerit  Scal.  5.    Exilica  eausa]  res 

obscura,  nisi  co  speclant,  quac  es  edicto  practoris  Cic.  in  Quinci.  19,  60. 
all'eri.  7.  Exercirent]  ita  annota  tur  Terentium  scripsisse  in   Hcaut. 

I,  1,  91.:  atque  etiam  D.  Ambroshis,  quem  Turnebus  Advcrs.  Ili,  5. 
all'ert  ,  sumptuin  exrrcire  dixisse  vidclur.  Cicero  quod  Petit.  Cons.  11. 
exsarlurum  posuit,  iisdem  de  caussis  factum  est,  quibus  rederguisse  rur- 
sus  in  redarguisse  miitatum  est.  V.  annoi,  ad  Fest.  Qu.  XIII,  9.  p.81,  7. 
8.  Exereitiouem]  Excrcioneni  in  veti.  libb.  scriptum  idque  verum  esse 
asserit  Dac.  ,  Meursii  iudicium  amplexus  ,  in  Exerc.  crii.  P.  II,  III,  111. 
Sed  utrumque  falso,  ut  pillo:  nani  Lijìd.  teste  exercionem  non  hoc  loco 
sed  paulo  post,  prò  exercilationem,  est  in  duobus  codd.,  iistjue  deterio- 
ribus.  Atque  exercitionem  non  fuisse  triviale  toc,  sed  antiquum,  et  a 
iurisconsultis  redintegratum,  Forcelliuius  docct.  Recte  igitur  iudicaverat 
Turneb.  Advers.  Ili,   5.  exerciti]   cf.  p.  60.  v.  exercitus.  exer- 

eitati]  exeicituis  coni.  Goin. ,  sed  ipse  intelligit,  aliam  mentem  fuisse 
resti.  10.   Exfuti]   Lbi   D  vel   T  in   stirpe  vocabuli   est,    cullior 

Latinità»  syllabam   tus  in   participio  mutabat  in   sufi-     sed  antiquior   T 


integrum  servabat.  Ita  adgretus  (v.  p.  6.)  orlimi  ex  AOGRljDTUS ,  et 
futus  e  fdd-tus.  Hinc  futis  (v.  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  119.),  effulire, 
fularc  (p.  67.)   et  alia.  Mertat]    cf.    Paulus   p.  93.  v.   mertat,    et 

Nonius  p.  179,  (>.:     Terta  prò  tersa.  11.  Effari]  cf.  Vano  de  L. 

L.  VI.   §.53.  mq  (puro]  boni  libri,  A.Aog.   in  mg.  Limo.      g>iioS-at  vg. 

12.  Equiria]  a.  d.  III.  Kal.  Mart.  et  II.  Id.  Martias.  V.  Vario  de  L. 
L.  VI.  §.13.  Ovid.  F.II,  859.  Ili,  519.  Cf.  Paulus  p.  96.  v.  Marlialis 
campus.  13.  Equirine]   cf.   p.  58.   v.    eccerc.  14.  Equestre 

aes]  de  hoc  voc.   Niebuhr.   H.   II.   T.  I.   p.  487   (519).  eqitam  pu- 

blicum  merere]  e.  p.  mereri  M.  equo  puhlico  merere  corr.  Turneb. 
Advers.  Ili,  5.  et  A.  Aug.  in  mg.  Atque  ita  sane  Cicero  Philipp.  I,  8, 
20.  Liv.  XXVII,  11.  Nescio  tamen ,  an  etiam  equum  publicum  merere 
dici  poluerit,  ut  stipendia  merere,  cum  aes  equestre  quasi  stipendioruin 
pars  fuerit.  16.   Equus]  de  hoc   sacrificio  idibus   Octobribus  facto 

Fcstus  Qu.  IX,  28.  p.  28,  24.  v.  Ootober  equus,  et  Paulus  p.  120.  v. 
panibus.  Dccembris  idus  incuria  dicit  Plutarch.  Qu.  Rora.  97.  ,  in  re- 
liquia cum  Feslo  conspirans.  sint]  M.  ut  vg.  Sunt  Gv.  Lind. 
17.  Equo  vehf]  de  Ufi,  quae  Flamini  Diali  interdieta  crani,  Paulus  p. 
62.  v.  ederam  ,  p.  66.  v.  fabam  ,  p.  69.  v.  funebres ,  p.  77.  v.  im-arc. 
Ci'.  Fcstus  Qu.  XII,  17.  p.  57,  20.  v.  pracciamitatorefi.  neyleije- 
rentur]  M.  vg.  netjlitjerentur  celi.  codd.  Lin».  18.  Exinfulabat] 
vg.  Aid.  Exinf'abulat  ed.  vet.  Exinfibulat  mg.  A.  Aug.  Exinfibula- 
bat  Lind.  ,  nulla  lectionis  varietale  indicata.  Sed  ipse  in  commentario 
cani   leelionem   improbat.      Cf.   Paulus  p.  83.  v.   infulae. 


32 


PALLI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(CI) 


Existimarc   dictum   ab  acstiraationc. 

Exrogarc    est  ex  lege  vetcrc    aliquid    eximcre    per  novam   legem. 

Eximium    inde  dici  coeptum ,    quod  in   sacriGeiis    optimum   pccus  e  grege  eximehatur ,    vel .    quod  primum  erat   natum. 
Ex  empi  u  ni    est,    quod  sequainur,    aut  vilcinus.      E  xeni  piar,    ex  quo   simile  faciamus.     lllud   animo  acstimalur,    istud 
5  o'culis  conspicitur. 

Exhaustant,    eflcrunt. 
Exin   metri  causa    diclini*   prò    exinde. 

Exesto,    extra   esto.      Sic    enim   lictor  in  quibusdam  sacris    clamitabat:    Lostis ,    vinetns,    niulicr,  virgo  e\c-lo  :    sciliect 
interesse    prohibebatur. 
10  Epularcs   appcllabantur,    qui   in   quibusdam   ludis   nocte    cpulabantur. 
Epistylium   trabs,    quae    super   columnas    pò  ni  tur. 
Epeus   nomea   cuiusdam    labri,    qui   cquiim    Durciim   fecit. 
(62)  Epicrocum   genus  amiculi  croco  tinctum,    tenue   et  pcllucidum. 
Epulam   antiqui   ctiam    singularitcr  posuere. 
15  Epili  mina  -J*   genus  vilissimi   unguenti. 

Erctuni    citumquej'   fit  inlcr  consoitcs,    ut   in  libris  lcgum  Ronianarum  legitur.     Ercliim  a  coe'rcendo  dictum.     Unde 

et  crcisccndae  et  crcisci.      Citimi  aulcm  est  vocalum    a   tienilo. 
Ederam   flamini  Diali  ncque  tangere,  ncque  nominale  fas  erat,   prò  co,  quod  edera  *»imit,   ad  quodeunque  se  applicai. 
Scd  ne  anuluin  quidem  gcrcie    ci   licebat    soliilum  ,    aut  aliquota  in    se   haberc    nudimi. 
20  Edeatroc,   qui  praesunt  regiis  cpulis ,   dicti  ùaò  twj'  èdeafiàxtov. 

Ervum  et  crvilia   a  Gracco  sunt  dieta,    quia  i Ili  crvum  O0O/?O£,  crviliam  Iqì^iv&os  appeflant. 

Ergo  correptuin  significai  idem,  quod  a  pud  Graccos  ovxovv;  producte  idem,  quod  -,  ;/r,  hoc  est  grati»,  qiium  sciliect 
gratia  intellcgitur  prò  causa.  Scd  illud  superius  etiain  sino  exemplis  notano  esl  :  hoc  infciiu-  sic  formalur.  qtuuu 
dicimus  de  aliquo  :  statua  donalus  est  honoris  virtulisqae  ergo,    id  est  honoris   \iituli>quc  cau>a. 


2.  Exrotjaré]  cf.   p.  11.   v.  abrogare.  3.   Eximium)  v.   p.  60. 

v.  cxgregiae    cum    annoi.      Cf.   Macrob.   Sai.  Ili,   .>.  4.  istud]  et 

hoc  mg.  A.  Aug.  ,    non    addiccnlibus    oodd.      istud    ad   exemplar  special. 
7.  metri  causa]  sed  eliam  a  Cicerone  et  Tacilo.  S.    vinctus]  quod 

bic  arcelur,   Scài,.   e  ritti  rcsolutorii   sacrilicii   explicat,    de  quo  Serrimi 
Daniel,  in  Acn.  IV,  518.  p.299.  ed.  Lion.  all.it.  11.   Episti/liu»,] 

Ilalorum  architrave,  quod  ne  nudine  qiiidcm  aut  inlìiiiac  Latinilntis  voc. 
fuissc,    e  Ducangii  silentio  discitur.  12.   Dureum]  dov-M 

13.  Epicrocum]  cf.  Varrò  de  L.L.  VII.  §.53.  Glossar.  Labi.:  Epitroaum, 
-loQ-ìfioc.  ildoc,  ì'j  o/ou'iov  (XQ/ièvov  xarmvfQxtv.  Glossac  Placidi  p.  1*81. i 
Excrocollum  (COIT.  Epicrocum)  palliiim  tenue  mcrctrieittm,  dictum  a  cro- 
ceo colore.  14,  Epulam]  mine  non  legilur  ,  nisi  in  Auet.  Uin. 
Alex.,  quem  Maius  edidit,  e. .85.  I  .'>.  Epilùtm*]  Epalimmu)  Bug. 
A.  Avjg.  Id  multo  probabilius ,  quam  quod  oodd.  babordi.  lo. 
Erctum  eitumque]  aite  delenduni  cvisliniat  Sin.:  ae  sane,  ouin  crctum 
non  cilum  contrarimi!  significatimi  babeal,  leste  Celli»»  Y  V.  t,  <>.  et  Do- 
nato apud  Scrv.   in  Virgil.  Ae.i.  Vili,   t>  l'i.  ,    et    a    Cicerone    Orat.  I,   ili. 


hrrrlum  d'eri  ilieatur  :    nnn    iotelligìtw,    qua  rationc  copula  He  fenili  ] 
Glossar.    Labb.  :     Hercicitus,     Ji<».  yórrvr.       H crei. rundme  fami- 

line  ,    óicitjiriti;  ovata?.      Erciscundae,   diaiuia:  wc  I «e-    bcrrto 

elio    disputai    BngO    Hist.    iur.    Ilam.   T.  I.    p.229.    ed.    \l.  cornarla] 

et,    Paralisi    p,  55.   ^.   tlisirlioiu  - .    et    p.   I  10.   t.   sors.  leamm   ìiomm- 

WIII Mai]    letj.   Honianorum     l.i>u.  e    Ce.       return   Ilomanorum    d 
18.    Ldi-n::  aot.   ;>J   p.  61.    ».    equo.  '![).   Edratroc 

coni.    D*C.       Ldcatri    Mcurfiil  Crii.     P,   il.    1,    '.>.       Edcntre    »g. 

Edcalrac   Limi,   euui    boni-   eml.l.      \.   de   bis    Pcrsarum    re:,is    prargu>la- 
loribus  Alhen.  l\  .  p.  171.,    rlesyebu,    Snida*  aliique   grammatici  ».   ,àia- 
21.  ò(x>,^ot]   T|^.   Li>D.   orobus  boni  codil.  >r9  .'    I  »s. 

e    libro   uis.  ,    ut   ait  .    et    I.ijiD.      crebintos   Ci.       erebinietis    M.      crcbimthoi 


ed.  Tel, 


Erga   c»rr.  tur   Line   conrplie- 


ncin  ailvi-rbii  ergo  0»idius.  Lucanns  .  aiti  poetar  aon  nniitio  riempi» 
»il»i  iudulscrunt  ,  *ed  doctriiiam  acqnalium  grammaticoma  «ecuti  »unl. 
orKori]    lr>iui    lilu-r   m>.  .    et   l-l>D.   e    boui>   eodd.  ,    in    ij  :;l.un. 


oi  »    »g. 


.ntellegitHrl   M..    ut    scnipcr.      intclliyitur  cett. 


(62) 


DE  SIGNIFICATONE  VERRORUM.     LIBER  V. 


85 


Eritudo    servitudo. 

E  ni  gè  re    semel   faetnm  significat,    quod  eructare   saepius.      Illiul  enim    perfectac  formac  est,    hoc  frequentativac. 

Ercbum  Virgilius  interdum  obscuritatem  quandam  esse  describit  apud  inl'eros,  cimi  ait  :  "Imas  Èrebi  descendit  ad  um- 
bras."  Interdum  fluincn  ciiisdcm  loci,  dicens  :  "Et  ma^nos  Èrebi  transnavimus  amnes."  Varrò  vero  Èrebo  natam 
noctem  ait.     Uudc  est  et   illud  :    "Èrebo  creata  fuscis  crinibus  nox,    te  invoco."  5 

Effafilatum,    exertuin ,    quod  sciliect  ounics  exerto  bracbio  sint  exGlati ,    id  est  extra  vestimcntum  filo  contextum. 


LIBER    VI.  (63) 

Fornacalia   sacra  erant,   quum  far  in  fornaculis  torrebant. 

Formiac  oppidum  appcllatur  ex  Gracco,  vclut  Hormiac,   quod  circa  id  crebrac  stationes  tutacque  erant,  unde  profieiscc- 

bantur  navigaturi.  10 

Forma   significat    modo   facicm    cuiusque  rei,    modo  calidam,   ut,    quum  exta,  quac  dantitr,    deforma  appellantur.     Et 

Cato_ait  de  quodam  aedificio  acstatc  frigido,    bigine  formido.      Itein  forma    appcllatur  puls  miliacia  ex  incile. 
Fordicidis    boves    fordac,    id  estgravidac,    immolabantur ,  dictac   a  fetu. 


1.  Eritudo]  Plaeiilus  p.  460.;  Eritudo,  dominalio.  Era,  domina: 
erilum  (crum,  ut  vitletur)  dominimi.  Glossar.  Lai)  1).:  Eritudo,  óiononia: 
ab  Lero  sive  ero.  Qui  ia  Leritudinc  est,  eum  servum  esse  patet.  Scr- 
vitudo alicjiiol  locis  prò  servitute  dicilur.  Non  opus  igitor  est  Lipsii 
correctione  in  Epist.  Qà.III,  20.  Opp.  p.  183.:  Eritudo,  ut  scrvitudo; 
neduin  Gotu.   eoniecturis:   Sevcritudo,  vel  Evcriludo.  2.   Eni  arre] 

Est  versus  Eiuiii,  Annui.  XVIII,  2.  apud  Mei-ulani:  Conlemsit  fontes, 
tjuibus  cxerutjil  aijune  vis,  quem,  ul  Coluiuna  ait,  "incertus  Grauimuli- 
cus  alque  pervetustus  ex  bibl.  Carbonaria  Neapolit."  addneit,  (jui  id 
verbum  ab   eruga  principali  derivari  asserii,  factum]  rueruro  mi;. 

A.   Atc.  ,    inalili   inutalione.  perfectac  formac]   -perfetta   forma   i\I. 

Sed  non  intelligo,  quomodo  erugere,  quod  secnndnm  Varronis  doctrinam 
infeclum  vcilium  est,  perfectac   formac  «liei  possit.  3.  Imas  Èrebi] 

Virgil.   Acn.   Vi,   404.  4.   Et  maijnos]   Acn.  VI,    671.      1  ■'lumen    non 

esse    Ercbum    amnes    intpp.  monuerunt.  5.  illud]  incerti  poetae 

tclramcler  troebaicus,  prima  sillaba  truncatus.  0.  E /fa  filatimi]  Pla- 

cidus  p.  41)0.  ed.  M aius  :  Effafitatus,  eviro  thumero  (correctum  est  ex- 
erto  hutnero)  id  est  extra  jilium  (sor.  filum)  maini,  id  est  extra  profe- 
rens  (ser.  id  est,  manum  extra  prof).  Ilic  autem  Vatieanus  Placidus 
ubi  Label  p.  461,:  Exsrilerit ,  expavi  vero  exerucro,  Ducbncrus  nair.it 
iu. Museo  pnilol.  Rhenano  T.  111.  p.  i77.,  in  codice  Parisicnsi ,  «ini 
multa  auctius  et  ljncnlentius  habet,  bigi:  Exfabillavero ,  exeruero. 
Quod  si  rette  se  Label,  ut  poto:  Luius  mirifici  verbi  cxfafilarc  non 
unum  tantum  cxempluui  ,  ncque  una  l'orma  in  antiquis  gcriptoribus  le- 
gebatur,  nec  probari  potest  corum  opinio,  qui  cll'afilalo  ex  corrupto  e.v- 
papillato  in   Plauti   Mil.  glor.  I\  ,    i,    il.    natum   esse    sibi   persuaserunt. 


v!i'f>'n'p  '. 


Tantum  in  crrorem  ut  inciderei  Vcrrius ,  pracsertim  cum  cundein  vér- 
sum  supra  p.  59.  reetissiine  explicuisset,  fieri  pollasse  vix  credam.  Tur- 
nebus  autem,  quod  in  Advers.  Ili,  5.  cori-exit  ex  filatura,  Scal.  cxfilatum 
vel  exiijfilutnm ,  Vossius  in  Etyinol.  p.  291.  v.  liluiu ,  et  p.  510.  v.  pa- 
pilla c/fiijjilatiiin ,  quod  putat  dici  potuissc  prò  exadfilalum ,  Meursius 
Excrc.  crii,  in  Plauti  Militcm  e.  5.  exfipulatum ,  quod  esse  yult  exfib.u- 
laliim,  omnes  ii  conatus  > iris  doctis  frustra  l'ueriint.  Facilius  crederem, 
l'ali I am  in  anliquiori  Latino  sermone  diclam  esse  prò  fibula. 

8.  Fornacalia]  cf.  Varrò  de  L.  L.  VI.  §.  13.  Festus  Qu.  XII,  21. 
p.  01,  16.  v.  popularia  saera,  Qu.  XII,  24.  p.  64,  7.  v.  Quirinalia,  Qu. 
XIV,  22.  p.  126,  18.  t.  stullorum  ferine.  9.  Formiac]  cadem  no- 

minis  origo  exponiliir  a  Slrabone  V.  p.  233.  cf.  Plin.  N.  II.  Ili,  5,  9. 
8.  59.  11.   modo  ealidam]   v.  de    boc   voc.  ,    quod  Gracco   &egnòs 

eongrnit,  Nonjus  p.  531,  28.  v.  fornus,  Donai,   in   Terent.   PLorni.  I,  2, 
Interpp.   iMaii  in  Virgil,  Acn.  IV,  149.,    Servius  in  Acn.  VIII,  453., 
ubi  forvum    prò   formo  scribitur ,    Paulus  p.  63.   v.   foreipcs,  et  p.  08.   v. 
formueales.  deforma]  formida   corr,  Scal.,   sinc   caussa  salis  valida.    'T' 

Nam  deforma  dici  polerant,  ut  decocta.  Virgilii  quidem  interpretes, 
quos  diri,  deformcm  pularunl  prò  segni  dici  pollasse  a  defectu  caloria. 
12.    Calo]  in  incerto  libro.   Lion.    Caton.   p.  86.  miliacia]   miliacea 

M.     Albcnis   lupinus  albus  {Ho/iog  dicebatur.  13.  Fordicidis]honi 

codd.  Eortlicidiis  vg.  Lih».  Cf.  Varrò  de  L.L.VI.  §.15.  Infra  p.76. 
v.   Lorda    hordicidia    dicuntur.  fordac]    Glossar.   Labb.  :    Forda, 

povq  ìyy.vfio>v.  Fordas,  ìyxVfiOMoiauq.  Et  corruple  :  Foiba,  &voiu  ìyr.v- 
/uovoc  (loie.  Placidus  in  Glossis  p.  463.  ed.  Mai.:  Forila,  piena,  dieta 
a  profanante,  ijitod  proprie  significai. 

L* 


84 


PAULI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(63) 


Foedus  appellatimi  ab  eo,  quod  in  paciscendo  foedere  liostia  necaretur.     Yirgilins  :  "Et  caesa  ìungcbant  foedcra  porca." 
Vel  quia  in    foedere    interponatur  fides. 
tc/iiji'kf  1 1-71  ?.  Forcipes  dicuntur,  quod  liìs  forma,  id  est  calida,  capinntur. 

Forbeam    antiqui  omne  genus  cibi  appellabant,    quam  Graeci  rpoQ@rj1>   vocant. 
5  Foedum    antiqui   dicebant  prò  hocdo,    folus  prò  olere ,    fostcm  prò  boste,    fostiam  prò  liostia. 
Furvum    nigruin  ,    vel   atrum.      Hinc   dieta    furnus,    Furiae,    funus,    fuligo,    fulgus,    funius. 
Fodare    fodere. 

Forctes*f*j    frugi  et  bonus,    sive   validus. 

Forum   sex  modis  intellegitur.     Primo  negotiationis    locus,    ut   forum  Flaminiuin ,    forum   Iuliiim,    ab  corum  nomiaibns, 

10  qui  ea  fora  constituenda  curarunt:,    quod  ctiam   locis  privatis  et  in  viis  et  in  agris   fieri  solet.     Alio,    in  quo    indicia 

fieri,    cum   populo    agi,    concioncs   baberi    solcnt.      Terlio ,    quum   is ,    qui  provinciac    pracest,    forum   agere  dici  tur, 

quum  civitatcs  vocat  et  de  controversiis  corum  cognpscit.      Quarto,    quum  id  forum  antiqui  appellabant,    quod  mine 

vcstibulum    scpulcri    dicari    solet.      Quinto,    locus    in    navi,    sed    limi   mascolini    generis  est  et  plurale.      Scxlo  fori 

significali  t    et  Circcnsia  spcctacula ,    ex  quibus  ctiam  minorcs    forulos    dicimus.      Inde    et    forare,    foras  dare,    et 

15  fores,    foras    et    foreculae,    id  est  ostiola,  dicuntur. 

Fons   a   fundendo  dictus. 

(64)  Forni  te  s  sunt  assulae  ex  arboribus,   dum  caeduutur,  excussac  :    dictae ,    quod  in  co  opere  occupati  eibis  potuque  confo- 


1.  hostia]  "feda  V.  C.  feta  )  mg.  A.  Ave:  sed  codd.  a  Liixn.  col- 
lati Luius  lectionis  niilliini  habent  iiidicium.  foglia  coni.  Urs.  ,  ut  prò 
hostia  dicium  esse,  ipse  Paulus  paulo  in  feri  us  indicat.  liane,  facile 
crcdidcriin ,  mcntem  fuisse  Fcsti  :  sed  Paulus  (amen  /'ostia  pio  lioslia 
poncrc  non  poterai.  Scrvius  in  Virgil.  Aen.  I,  62.  Vili,  641.  fucilerà 
dieta  existimat  a  porca  foede  et  crudelitcr  occisa.  Cf.  Feshis  Qu.  XII, 
3.  p.  43,  31.  v.  porci  effigics.  fìrgilius]  Aen.  Vili,  641.  2. 

fides]  Cicero  foedcra  a  fide  putarit  dieta,  ut  ail  Scrvius  in  Aen.  Vili, 
641.     Cf.  Paulus  p.  32.   v.  confoedusti ,    et  p.  67.  v.  fidasti.  3. 

Forcipcs]  eadem,  Uns.  mouuit,  prodi  a  Vclio  Longo  de  orlbogr.  p.  2232. 
P.  Cf.  Marius  Victorinus  p.  2470.  Serv.  in  Aen.  VTH,  153.  et  infra 
p.  68.  v.   formucales.  4.  Forbeam]  forbam,  lcgcnduin  dicit   Mcur- 

sius  Excrc.  crit.  II,  I,  4.  Non  recte ,  puto.  Scal.  cum  bis  conlulit, 
quae  in  Servio  Danielis  legerat  (in  Virgil.  6.1,  120.  p.  191.  ed.  I.ion.): 
Nigidius  commentario  grammaticali:  votifir),  herba.  Sed  ante  fibra 
dieta  est,  ut  mine  ctiam  rustici  dicunt.  qion^i'/i']  vtf-   Liud.     forbin 

boni  codd.  5.  Foedum]  accedunt  excmpla  litcrae  F  et  II  permu- 

tatae  e  Paulo,  paulo  supcrius,  Formine  et  Hormiac,  fordus  et  bordus. 
paulo  inferius,  forctes  et  borctes  ,  et  p.  77.  binala  i.  q.  fanula  ,  p.  76. 
horreum  i.  q.  l'arreum.     Cf.  Varrò  de  L.  L.V.  §.97.   cum  annoi.  6. 

Furvum]  originein   esse  FUS,  cognoscitur  e  voc.   fuscus.  7.  Fodare] 

cf.  Paulus  p.  148.  v.   sybinain  cum  annott.  8.   Forctes]   I.i>n.   sino 

Icctione  variante,  fortis  vg.  Forectes ,  Forctes,  Forotcs  mg.  A.  Aie. 
Facies  liber  C.  Barili  ii  Advers.'XLI,  17.  Feslus,  inscio,  an  Forctus 
scripsciit.     Cf.   Paulus  p.  76.   v.  borctum    et    de    forctis    in  XII  tal.ulis 


Feslus   Qu.  XIV.   20.   p.   HO,    18.    v.   sanates  cum   annoi.  9.    Forum] 

de   primo    et   secundo   significata    dicit  Varrò   de   L.    L.    A'.    §.  145.    il 
1  iti.    1  17.  10.     viis]    tieis  )    mg.   A.    Ali;.       Non    opus   est   ea   cor- 

rectione.  11.    Tcrtio,   qu.    is  ,    qui  prov.]    consueludo   diccndi    Cice- 

roni   non     ignola,    quanquam    saepius     eonventttm    dilli.  12. "13. 

Quarto    .  .  .    veslibiilum  sep]    ila    Cicero  de   lcjg.  II,  24.  dicari] 

boni  codd.  Likd.  dici  vg.  lateUige  illud  de  verbis  snlcinnibus,  quibus 
sepulcrum   dedicabatur.  timi    masculini  gen,    e>7]    ctiam    negoliorum 

forum  mascoline  inlcrdum  dicttim  esse,  monent  inlerpretes.  V.  Nonio* 
p.  206,   li.       Cf.    p.   Ì2S,  n  "      --'.      Cfcàridu  I.   p.  ."..">.    P.   Marius 

>  iclnrinus   p.  2470.    P.  et  plurale]    etiam   ab   bac  lege  quaedam   ex- 

cipienda  sunt,  ut  Eiinii  versus  apud  Isidor.  Ori(;g.  \l\,  %,  Sallustii 
locus  apud  Nouium  p.  S06,    [6.      Gelili  PI.  A.  XVI,    |f.  13.   14. 

Sexte   .  .  .   spcctacula]    v.    Li».    I,   35.    50.  foras   date'    1.i>p.    sinc 

Icctione   variante,      et  foras  dare   »g.  14.    15.    et  fores,   foras'    M. 

et  foras,   fores    Ci.    I.i>i>.      et  fores  et  foras  Tg.  :    non    male.  fore- 

culae] boni  codd.,  ut  videtojr.  foreeula  »g.  forcuta  ")  mg.  A.  Au. 
I  rsini  1.  nis.  fonila.  Antiquum  ,  ut  videlur ,  deminutiruni  >oe.  fori». 
16.    Fons]   eadem   sententia   est   \  aironi*   de   L.    L.  V.    §.   123.  17. 

assulae]  eadem  leguntur  apud  Serv.  in  V  iryil.  Aen.  I,  176.  lilossar. 
I.abb.:  Fontes,  nfkixrtii:.  et:  Fonico,  niltxù,  ubi  Fornito  scribendum  est. 
Hinc  fomitmtms,  ut  videtur,  iu  Carmine  Priapi  apud  Catull.  \I.\.  3.  et 
deftimilatum  p.57.,  qood  est  lignum  fomitibus  abrasis  laeviajatna. 
Paulo  aliter  ccnset  Salmasius   Excrcit.   Plin.   p.  127.   col.  1. 


(64) 


DE  SIGNIFICATONE  VERBORUM.     LIBER  VI. 


85 


ventur.     At  Opilius  adustas  iam  vites  vocari  cxistimat  fomìtcs.     Alti  vocari  putant  scintillas,  quae  ex  ferro  candenti 
mallcis   excutiuntur,-    dictae  autem   ita,   quia   igni  sunt  confotac.      Pari  modo  assulac ,  quae  sunt  sccuribus  excussae. 

Fontinalia,    fontium  sacra.      linde   et  lioinac   Fontiualis    porta. 

Foli  uni    a  Gracco  venit,    quod  illi   dicunt    ffvXXov ,    sed  ideo  per  unum  L,   quia  antiqui  non  gcininabant  consonantes. 

Focus,    fomenta,    f  ocilla  tion  e  s  ,    foculi    a    fovendo  ,    id  est  calcfaciendo  ,    dieta    sunt.  5 

Folli  e  u  lare    appella  tur    pars    remi,    quae  folliciilo  est  teda,    a  quo    vita    follicularis. 

Fcrcntarii   auxiliarcs    in    bello,    a   ferendo  auxilio  dicti,    vcl    quia    fundis    et  lapidibus  pugnabant ,    quae  tela   fcruntiir, 
non  tenentur,    ita   appellati. 

Fi  return^  gcnus  libi  dicium,  quod  crebrius  ad  sacra  ferebatur,  nec  sine  strue ,    altero  genere  libi,  quae  qui  afferebant 

s  t  r  u  fé  r  e  la  ri  i    appcllabantur.  iq 

Fcralia   diis  manibus  sacrata   festa,    a   ferendis  epulis,   rei   a  fcriendis  pccudibus  appellata. 

Feria   a    fcriendis   victimis  vocata. 

Februarius    mcnsis   dictus,  quod  tum ,  id  est  extremo  mense  anni,  populus  februaretur,    id  est  lustra  retar  ac  purgare- 
tur,   vcl   a    lunonc   Fcbruata ,    quam  alii    Fcbriialem  ,    Romani   Februlim  vocant,    quod    ipsi  co  mense  sacra  fìcbant, 
eiusque  feriae  crant  Lupcrcalìa ,    quo  die  mulicres    februabanltir   a    lupcrcis    amiculo    Iunonis,    id  est  pelle  caprina;  15 
quam  ob  causam   is  quoque   die»  Fcbruatus    appellabatur.       Quaccunquc    denique    purgamenti   causa    in  quibusque 
sacrifieiis  adbibcntur,    februa   appellanti!  r.      Id  vero,    quod  ptirgatur,  dicitur   fc  brìi  a  tum. 

Fescennini    versus,    qui  canebantur   in    nupliis,    ex    urbe    Fcsccnnina    d ieuii tur  aliati  ,    sivc  ideo  dicti,    quia   fascinum 
piitabuulur    arecrc. 


1.  vites]  fomites  M.  Etiain  Salmasiiis  refert,  in  vetustissimo  libro 
legi  :  At  Opilius  adustas  iam  fomites  vocari  cxistimat.  Fomites  alii 
vocari  eie.  Sed  non  plaeet  alternai  fomites  ante  alii  sinc  iusta  caussa 
inculcatum.  adustos  ramunculos  libcr  C.  Barlliii  Adv.  XLI,  17.:  ex  in- 
terpolalione.  Quae  ex  Clodii  coiuincnlario  apud  Servium  in  Viig'il. 
Aen.  I,  17G.  leguntur:  Assulac  ambuslae  ,  liqna  excavata  a  funt/is  no- 
mine excepto  ,  obscuriora  sunt.  vocari  cxistimat  fomites]  fomites 
voc.  ex.,  inverso  voce,  ordine,  Lind.  ex  uno  Gir.  2.  excutiuntur] 
exei  unlur  (sie)  Gu.  ,  unde  Lind.  exviduntur  scriptum  fuissc  coniicit. 
Sed  illud  longe  pracstal.  3.  Fontinalia]  ci.  Varrò  de  L.  L.  VI. 
§.22.  p.  204.  ed.  Spengel.  :  ubi  li]»ri  non  interpolali  Fontanalia  liabcnt. 
Fontiualis  porla]  cadem  liabclur,  quae  Capeua ,  sed  incerta  coniectura. 
4.  (ff/.Àoy]  vg.  Lind.  phillon  boni  codd.  non  geminubanf]  v. 
annoi,  ad  p.  G.  v.  anus.  5.  focillalioncs]  cf.  Nonius  p.  4SI.  v.  fo- 
cillalur  ,  et  p.  9.  v.  focula.  G.  Follicularc]  idem  Scal.  reclc  a 
Graccis  censet  uaxoifiu  dictum ,  de  quo  v.  Scbol.  Arisloph.  Ran.  3GG. 
Suidas  v.  doxoifiuTa,  et  Hesych.  v.  tioxwftu.  Minus  apte  Meursius  Exerc. 
crit.  P.  II,  III,  10.  (Opp.  T.  V.  p.  G48.)  intelligit  eam  remi  partem, 
quae  a  Graecis  minor  dicitur.  teda]  Lind.  ,  nulla  adnotata  varia- 
lione.  leda  vg.,  sed  in  mg-,  teda  cum  signo  eincnd.  lectionis.  vita 
follicularis]  i.  e.  nautica.  Mirifica  est  coniectura  Goth.  :  a  quo  vita 
folliculum,  vel  follicula  res ,  quod  Nonio  p.  110,  26.  folliculum  prò 
corporc    suinalur.                   7.    Ferenlarii]    v.  p.  13.  v.    adscriplicii ,    cum 


annot.  et  p.70.  Placidus  p.463.:  Ferentarius ,  leviler  armalus  saqittis 
aut  fundis.  9.  Firdum]   boni  libri,   Lind.      Ferctum  vg.  ,    idque  a 

Verrio  scriptum  esse  ,  cum  litcraruin  ordo ,  tum  rcliquorum  scriptorum 
auctoritas  persuadet,  qui  ferctuin  vel  l'ertum  dicunt.  V.  Cato  de  R.  R. 
134.  141.  Gellius  N.  A.  X,  15.  Isidor.  Origg.  VI,  19,  24.  Glossar. 
Labb.  :  Fertum ,  yaiaróq ,  et  ipse  Festus  Qu.  XIII,  31.  p.  103,  5.  v. 
slniinlaiios.     In  tabulis  fratrum  Arvalium  est   STRUIBUS  FERTISQE. 

V.  Marini  Atti  de  fratelli  Arvali  p.  403.  Non  negaverim  tamen ,  a 
Verrio  ctiam  rariorem  quandam  formam  firdum  in  codoni  articulo  no- 
tari  potuissc.  10.  struferdarii]  strufeclari  M.  11.  Feralia] 
cf.  Varrò  de  L.  L.  VI.  §.  13.  :  quod  ferunt  tum  epulas  ad  sepulcrum. 
sacrata]  sacra  Liko.  cum  Gu.                13.  Februarius]  cf.  Varrò   de   L.  L. 

VI.  §.  13.  34.  Quae  Varrò  de  Vita  P.  R.  apud  Nonium  p.  115,  20.  v. 
l'ebruarc  narrat,  de  Sabinis  dieta  esse  puto.  14.  limone  Februata] 
buius  sacra  qualia  fuerint,  bene  exponit  Ilartung.  de  rclig.  Rom.  T.  II. 
p,  G7.  Februlim]  vg.  Lind.  Februllum  M.  Februllim  Gu.  Februa- 
lem  dicit  Martianus  Capella  II,  37.  §.149.  p.200.  ed.  Kopp.  @ffì(>ovuTav 
y.iù  0(fioovult/i  Laurent.  Lydus  de  mens.  Febr.  ci.  p.  68.  ed.  Schow. 
Februlis  est  apud  Arnob.  adv.  gent.  III,  30.  16.  is  quoque  dies] 
A  ano  non  alium  quam  bunc  Lupcrcalium  diein  Februatum  fuisse  me- 
morat.  18.  Fescennini]  dixi  de  iis  Etrusc.  rerum  IV,  5,  2.  T.  II. 
p.28ì  sqq.  Fescennino]  Fescenia  A.  Auc.  in  mg.:  quod  id  oppidum 
Fesccnnia  sivc  Fescennium  dicitur. 


86 


PAULI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMI».  FESTI 


(6i) 


F e n us  et  fencratorcs  et  lex  de  eredita  pecunia  fenebris,    a  fetu  dieta,    qnod  crediti  nnmmi  alios  pariant,  ut  apnd 

Graecos  eadem  res   ióv.og    dicitur. 
Fcnum    quoque  pratorum   ab    hac  causa  est   appcllatum ,    quando  id  ipsum   manens    qnotaunis  novum  pant.     Unde  ctiam 
et   festuca   vocata  est. 
5  Fclicata    patera    dieta,    quod  ad  felicis  licrbae  spcciem  sit  caciaia. 
(G5)  Fesccmnoc   vocabanlur,    qui  depellere    fascinimi    credebantur. 

Ferias    antiqui    t'esias*   vocabant;     et  aliae  crant  sine  die  l'erto,    ut  nundinac  ;    aliac  cum  festo  ,    ut  Salurnalia .   quibus 

adiungebantur   epulationcs    ex   proventu   fetus    pccorum    fruguniquc. 
Ferire    diclina ,    quod   fcrientcs   fcriantur. 
10  Feliconcs   mali  et  nullius  usus ,    a  felice   dicli. 
F  e  r  u  s    ager,    incultus. 
Factio    et    factiosus    ìnitio    boncsla    vocabuia    crant 5  •  linde    adirne    faeliones    bistrionum    et    quadrivrarinruiii    dicuntur. 

Modo  autcni  nomine  factionis  seditio    et    arma    voeautiir. 
Fama    a   laudo  dieta,    sic    apud   Graecos    'f/'/ir   ano    t/v    tpaofMg» 
15  Familia  antea  in   libcris  lioininihiis  diccliatur,  quorum   ilu\   <*l  prìnceps  generis  vocabaln  pater  et  niator  familiae.      I  mie 
familia    nobilium    Pompiliorinn  •[♦ ,    Valcrioriim  ,    Corneliornm.       Et    fa  in  i  1  ia  re  s  ,    ex    cadem    familia.       Poste*    toc 
nomine    ctiam    famuli    appellali    cooperimi,    permutala  I   eum    l'  lilleia. 
Facessere    signilicat   inlcrdum   lacere,    ut  est:    "lussa  faceBSBul."      Inlcrduin  vero  ora   abeat  ponilur.       Pacuriasi    ''Fa- 
ecssite   omnes  bine",    id  est   abile. 


1.  Femis]  idem  vcriloqnium  aperii  A'arro  <lc  sermone  Latino  1.  II!, 
apud  Gellium  N.  A.  XVI,  li,  7.  et  INonium  p.  ai,  5.  Ci'.  •]u.i.  :,.l 
fragni,  libroni™,  de  L.  L.  p.  209.  annotar!.  Iterimi  de  co  toc.  Panlns 
p.  70.  5.  Fclicata]  boni  codd.  :    qui  itera  felicis  ci    paolo  inferiua 

Feliconcs  et  felice.  Likd.  Fclicata  et  Feliconcs  re.slilnil  ,  in  eo  (amen 
sibi  non  consluiis,  quod  /ilieis  et  /ilice  relii|iiit.  Filicnta  ,  /ilice  et  sic 
l'éliqua  vg. ,  sed  mj;-.  A.  At'c.  Fclicata,  el  reliqna  ad  cuiKlrin  modani. 
Fclicata  ut  resi  itucrr  dir,  ctiam  ordo  literarum  postulabat;  id  mto  slare 
non  polest,  nisi  eliain  prò  /ilice  filix  dieta  evi  ;  camque  formano  a  con- 
suetudine Komanoram  non  abborruìsse  ,  plnra  sani  quae  estendali!  :  ni 
apnd  Càtonem  de  H.  R;  1-58,  felicitine  legitur,  el  in  Ciceroni»  ad  Alile. 
Epist.VI,!.  in  fclicatis  hiiicilnis  e  codd.  restigli!  eriiiiun   est.     Glossar. 

Laidi.:    Felox   (seril»e   Felix)  ,    ùy^f'mt  r .  ti.    l'cseewnoe}    (il.,    «jiicni, 

ut  in  re  dubia  ,  sceutus  suin.  Fcsaoac  erti,  libri  Lindi  inaimi  ,  si  minio 
de  RI.  constai).  Fcsccnoc  llrsini  libcr  nis.  ,  idqne ,  li.-.  Bandente,  re- 
cepii Lìmi.  Fcscciiinae ,  \c\  Fasernnonca  mg.  A.  Ali..  Fasciane  eoni. 
Scu.  ,  Fesmie  Rleursins  Exerc.  erit.lt.  III,  5,  <)|>]>.  T.  A  .  p.  636.  : 
nulla  addueta  sana  ratione.  Valde  antìqnnm  esse  ìd  mi'.,  cognoscitu* 
cv    t.rmiuationc.      Cf.    p.  1(Ì.  v.    ab    oloes     eum   annoi.  tùtt'] 

fcsias   boni  eodd.  vj;-.    Lrm>.     Illud  scripsi ,    suadente   A  li-- io    Btvmolog. 

|>.    .S;.    v.    lesinili  ,     et    Dxc.       l'.nn     fuissc    antiqniorcm    >oe.    foriuaiii  ,     le- 

slalnr  Velius  Longus  p.  ?'.>;>:>  P.  9.  fcriantur]   AI.     ftfmtur  Gv. 

Li»»,       fcruiilur    yg.       c/j'ci  untar    nicinlnanar     llartìiii ,      \d\crs.    \l.l,    17. 


Quoti    '|iii   hostiai   in. (Inni,    ferire   dieuntur,   tjuia  simul  feriantur.    in- 
m  ninni    palarvi    \  errio   non    indii;iium.  I".     Fcliconr<~    cf.   annoi,    ad 

v.    fclicata   |(.  1-.    I  akl       I 

avuaooltt,      ovai  I  •■    Fama]    cf.     A  a  ito     Ar     L.    !..  VI. 

.    Lm».  .   et  ita  cdd.    Teli.,     ■ 

limi   lialiint:     phrme   apo    tcs  pkascns.     lumi    codd.    phiom   njnnd 
orinili    est    e  jihimit   ano    tis  pkaseos.  W.    i  Familia    nutem 

di.Id.      Famuli*    aurea    scribi!    Alcttr-iu-    Aiutar.    Tbilol 
Opp.  T.  \.  p.  7:ì"..    eoque    nomili  I.  dietaiu    esse   familiam 

in;;,  intornili  :     <|U(nl    ni i i  i Ih  uni    rst    rollimi  ninni .       Cf.   paulo    infcrios   t.    fa- 
niiili.  /'umiliar"  famuli»»    m...    \.    i\  addii  it    nallns    rad 

I.indemanni.  16.    PawmiUat*  Le—,      Popilliornm  )   mg. 

A.  \k.:  mntatione  non  temeraria,  sii|uidrui  nulla  cr.i  (ani  Poaa- 

pilia  nenilioaa   Roroanen  I  opillia.      Li  uomius  l'ompilia*  et 

PopUlìni  Satpe    ìnler    le    pernmtari    t— atat.       Qua-   aut.-m   l'sulu-    umilia» 
dicìt,    K.ininc    Mini  ia    l  nibrorum    ìiiuuinirnli-  .     labuli- 

gnbinl  .re  liqact.      \ 

lab.  apnd  Dempsleraa  A  .  fmtmmmmt 

Aen.   H  monet    I.im>.      Cf.    >oni  Tro  •*«**] 

«juin    potiaS   prò   abirc.      .Sed    nimirum    Lr-tus    al  Pacnuum    lo- 

emn     interpntatns   eral  .    ila   coinp.iratum  ,    ut   illa  Tilinuii    apud    Noainm 
p.  306,  V'.>.:     .11   aìùjuis  vfstrum    Muntici    (ieminac ,    ut   res   ìuss    iV^cwrcf. 
.,'.    et    Ime  diicrat.  i"«- 


(65) 


DE  SIGINIFICATIONE  YERBORUM.     LIBER  VI. 


87 


Facili   antiqui  dicebant  et   faculter  prò  facile;    linde   facultas    et  difficultas   videntur  dieta.     Sed  postea  facili- 
tas    niorum   facta   est,    facultas    rerum. 

Fa  in  ulo  ti  u  ni    dicebatur,    quod  mine  servitami. 

Fami  cosa  in    tcrrain    palustrcm  vocabant. 

Famuli    origo   ab  Oscis    dependet,    apud  quos  servus  fa  ni  ci  nominabatur ,    linde  et   fa  ni  ili  a  vocata.  5 

Fagu  tal    sacclluin   Iovis,    in  quo  fuit  fagus  arbor ,    quae   lovis    sacra  babebatur. 

Fovii,    qui   nuuc   Favi    dieuntur,    dicti ,    quod  princeps  genlis  cius  ex  ca  natile  sit,    cuna  qua  Hercules  in  fovea  concu- 
biti!.    Alii  putant,    cimi  priinum    osteudisse ,    quemadmodum  ursi  et  lupi  fovcis  capcrcntur. 

Faccs    antiqui    dicebant,    ut  fides.  (66) 

Fa  in  ino,    dicito.  10 

Facem    in    nuptiis   in   bonorem    Cereris    praeferebaut  ;    aqua    aspergebatur   nova  nupta,    sivc    ut    casta    puraque  ad  virum 
veniret,    sivc    ut   ignem    atquc  aquam   cuni  viro  coininuuicarct. 

Fab a  ni   ncc    tangere,    ncc    nominare    Diali    flamini    licct,    quod  ea    putatur  ad   mortuos  pertinerc.     Nam    et  Lcmuralibus 
iacitur  larvis,    et   Parcntalibus  adltilictur   saerificiis,    et    in  flore  eius   Iiictus    litterae  apparerò  videntur. 

Flamen    Dialis    dictus,   quod  lilo  assidue  veleturj    indeque  appellatili-  flauicn,    quasi  fìlamen.     Dialis  a  u  te  in  appellatili*  15 
a  Dio,    a    quo  vita  dari   putabatur  lioiiiiniltus. 

Fani  ella   diiuinutivum   a  faina. 

Faviani    et    Quintiliani    appcllabantur   liipcrci ,    a  Favio    et  Quintilio    praepositis   suis. 

Fasto  rum    libri    appcllantur,    in  quibus   totius  anni    lìt    descriptio.     Fasti    cnim  dies  fcsli  sunt. 


pvoùu]  in  Teucro,  v.  Botlic  P.  Se.  L.  V,  II.  p.  110.  n.  16.  Paulo  ple- 
nior  versus  apud  JN'oniuui  est,  p.  3(10,  34.  Cf.  Donai,  in  Tcrent.  Pliorm. 
IV,  3,  30. 

1.  i«cnr)-   cf.  Nonius    p.   Ili,    17.      Festus    Qu.  \,   32.   p.  1S7,   F7. 
v.  pcrfacul.  1.    2.  facilita*   .  .  .  facultas]   l'ionio   de   dill'er.   Toca- 

Itul.  p.  172.  ed.  Francofurt.:  Facultas  locupletiti  facilita*  artifici*  est. 
3.    Famulclium]   alii  fumulitium.  4.   Famicaxam]    liuni   eodd.    Lino. 

Fémelicosam  vg.,  sed  familicotam ,  vcl  Fànùeotum  in  mg.  Non  de- 
seendii  a  lame,  sed  a  fajnice  ,  ut  constai  Sangninem  dici  contusione 
coacluni.  A  .  Lex.  iiislicuin  et  Glossar.  Laidi.:  Faina,  O-iàoftai  ltaquc 
aliud  toc.   est  in  iisdem  Glossar.:  Famelico***,   flovJLtu*ùàqg,  5. 

dependet]   vjj.   Li>o.      depcndit  boni   codd.  f'umel]   congrua   quacdaiu 

comparavi   Intruse,   rer.    Inlr.  I,    11).    T.  I.   p.  38.  6.   Faqulal]   cf. 

A  avrò  de  L.  L.  V.  §,  19.  ut  Feslus  Qu.  XV,  15.  p.  1Ì7,  10.  v.  Sq.li- 
inontiuni,   el   Qu. XV,   2i.   p.  150,  27.    v.   Seplimonlio.  Iovis  saera] 

boni  eodd.  Livd.  lavi  sacra  -% y.  Codd.  in  re  incerta  obnili  nolui. 
Cf.    (amen    p.  5.    v.    aliala.  7.    Fovii]    Fodios    dictos    esse    tradii 

Plutarco,  lab.  Max.  1.,  forlassc  pravi*  liliris  deceptua.  Favi]  M. 

Favii  Gl.  Fabii  vg.  Li>d.  lllud  mutare  non  suin  ausus  propler  sin- 
jyularem  librorum  eonslaiiliam.  Cf.  p.  00.  v.  Fuviani.  Caclcruin  lile- 
raruni  ratio  ostendit,  liaee  a  Ycrrio  non  in  FO,  sed  in  FA  disposila  esse. 
'.).    Faccs]  nulluiu  buius  nominati\i   sìngularia  excmpluui  superest.  10. 


Fumimi]  Calo  de  R.  R.  141.:  lanuta  lovcinquc  vino  pracf amino.  Idem 
134.  i  ture,  vino  /uno,  Jovi,  Iunonique  prue  fato.  Lind.  ex  antiquo  ti- 
tillo apud  Griileruni  p.  20 ì,  31.  fuuimino  comparat.  Cf.  Mcursius 
Kxerc.   eril.   ad  Pseudolum  cp.  2.  li.  Faceta]  cf.  p.  3.  v.  aqua 

et  igni,  euui  annoi.,  et  Festus  Qu.  XI,  3.  p.  35,  1.  v.  pallimi,  et  Qu. 
XIII,  25.  p.  97,   7.    v.   rapi    solet    fax.  aqua]    boni    codd.    Lind. 

aquuOue   vg.  13.   Fabam]   cf.   p.  61.  v.    equo.  Lcmuralibus] 

de  boc  rifu  v.  imprimis  Vario  de  Vita  P.  II.  apud  Noniuni  p.  135,  16. 
L5,  l'Iaiucn  Dialis]  liaec  apud  Vcrrium  iis  subiunela  crani,  quae  de 
lalia  dixeral  :  nani  voce,  literis  FA  incipiciilia  multo  lòngius  conlinua- 
bantur.  quod  filo]   cf.   Varrò   de  L.  L.  V.   §.  84.      Servius  in  Virjjil. 

Aeu.  Vili,  COI.     Dionys.  Ani.  Rom.  II,  64.  Dialis]  cf.  p.  56.  v. 

dium.  18.   Faviani]  et  Favio]   sic  iterum  boni   codd.  Lind.     Fa- 

biani et  Fabio  solus  Lipsiensis  codex ,  ut  vg.  De  iisdem  Festus  Qu. 
XII,  20.  p.  00,   10.   v.   Quincliliani.     Ovid.  F.  II,  203.  19.  Fasto- 

rum]    Glossar.    Laidi.  :    Fastus   (sie)    .   .    y,uitwXuyiov.  Fasti   .    .   fesli] 

Fasti  .  .  .  fasti  vj;.  ,  ex  errore  typolbclac ,  ut  annot.  A.  Auc.  ostendit. 
fandi  )  mg.  A.  Aoc.  Sed  nibil  niulandum  in  verbis  eodd.  et  edd.  veli., 
quippe  quae  Paulus  ex  sua  doetrina  addidisse  videtur.  Frustra  etiam 
Dac.  :  Faslis  cnim  dies  fusti  insunt,  ivel  si  malis  :  fasti*  cnim  dies  fasti 
scripti  sxint. 


88 


PAULI  D1AC.  EXCERPTA  EX  LIB.  P03IP.  FESTI 


(66) 


Fantini   a   Fauno  dictum ,  sìve  a  fan  do,    quod  dum  pontifex  dedicai,    certa  verba  fatur. 

Fasti  gì  um   aedificii    suinnium. 

Favi   a   fovendo. 

Favissae   locuin    sic   appellabant,    in    (juo    crat  aqua   inclusa  circa   tempia.      Sunt  anfani,    qui    putant,    favissas  esse  in 
5  Capitolio  cellis  cisternisque  similcs  ,    uhi  reponi  erant  solita   ea  ,    qnae    in  tempio    vetustate  erant  facta  iniililia. 

Faventia    honam    ominationem    signiCcat.       Nani    praeconcs    clamantes    popiilum    sacriliciis    fa  ve  re    iubehant.       Favcre 
cnim  est   bona  fari ,    at  veteres  poetac  prò    silcre  usi  sunt   faverc. 

Falcenes    dicuntur,    quorum  digiti  polliccs  in  pedihus    inlro  sunt  curvati,    a   similitudine  falcis. 

Farreum    gcuus   libi    ex  farrc  factum. 
10  Falarica    gcnus  teli  missile,    quo  utuntur  ex.  falis,    id  est  ex  locis  exstruclis  ,    dimicantes. 

Fatantur,    multa    fantur. 

Falae    dìctae    ab    altitudine,    a    fatando,    quod  apud  Etruscos   signifìcat  eoe  Inni. 

Fa  r  f  e  n  u  in  •}•  virgulti    gcnus. 

Fascin  il  m    et    fas    a    fando    nominali  tur. 
15  Fartorcs,    noincnclatorcs ,    qui  elam  vclut   infercircnl  nomina    salutatornm  in  aurem  candidati. 
(67)  Fuma  lia  •J*    sacra  Fiirrinac,    quam  deam  dicebaut. 

Fu  r  citi  e  s    sive   fu  re  ili  a,    quibus   bomincs   suspcndehaut. 


1.  Fanum  a  Fauno  dicium]  Frunlo  de  dilTcr.  voce.  p.  -'i72.  ed. 
Francof.  :  Fanum  Fauno  consccralttm  ;  mule  Fauni  appellabantur  privo 
et  UH,   qui  vagahantur,  Fanatici.  a  fando]   cadem   reeiirrunt   p.  70. 

Varrò  de  L.  L.  VI.  §.  54.  :  f'ana  nontinata,  quod  pontifica  in  sacrando 
fati  sinl  ftnem.  Alititi  est  sislerc  fana  apud  Festoni  Qa,  W  ,  '-'.").  p,  1  ,">7,  \. 
pontifex]  Gir.  v{;.  Lini»,  pontifex  maxinxxts  celi.  codd.  edd.  viti.  :  lectio 
non  spernenda.         2.  Fastigium]  in  Glossar.  Laidi.,  ul>i  levitar:   Fasti- 

dima ,  Afi«/t«,  Scai..  corr.  :  Fastigium,  ùitto/n:.  Lailem  lialienl  rtiain  : 
Fastìqium ,  niritaoc.  auoc/q:  Bea  ritrattai  tlitiltirinn  oritien Inri tini i| u<-  a.-.li- 
ficiornm  esse  videtur,  non  aedium  fiis(ii;a(:iriiin.  Cf.  l'iin.  N.  II.WW  I. 
19,  4.  et  quac  de  pctaso  odei  theairive  tetti  disputai  Val.  Prasckina 
in  Rielileri  Inser.  p.  395  sqq.  ()iind  Salmasius  in  Sparli.ini  Pescenn. 
12.  T.  I.  p.  675.  affiim.it  ,  trichoron  niliil  itisi  fasti^iuiii  faine,  id  fal- 
simi esse,  cetcris  de  triehoro  loeis  comparatis  ervincitor.  3.  Avendo] 
lumi  eodd.  fa  vendo  vj>'.  Lino.  1 1  Ititi  in  eunlf\liim  BOSCepì  ,  <|innl  de 
favis  a|)ttm  ltacc  dieta  pulaliani.  A.  Favissae]  Favisac  M.  et  ila 
eliain  posthacc  favisas.  Ut  manlisa  et  mantissa  dicitori  ita  rli.un  pò. 
terat  esse  favisn  et  favissa.  Illutl  \oe.  eonslat  esse  BfrUCWn,  el  fa- 
vissas faccre  Romani  al»  Etruscis    dìdicìsse  ridenti».     A.  EtroBc.  rerum 

IV,  2,  5.  T.  II.  p.  239.  Glossar.  Laidi.:  Favissae,  tìvnmvui.  Plaeidus 
p.  462.:  Favissae,  fossae  quaedam  in  Capitolio,  quae  in  in  (illuni  cisler- 
narum  eavatae  exeipiebant  dona  lovis  ,  si  quac  vetusta  erant  hominuni  ; 
a   fruge   danda.      Flavissas  lialut   ÌViniiis   p.    112,   29.  5.    ttit'   .   .   . 

inutilia]  ef.  Ovid.  RI.  X,  691  sqq.  :  Luminis  emani  fuerat  propc  tempia 
yeeessus  Spelancac    similis   nativo  pomice    (ictus  Religione  saccr  priscm : 


quo   multa  sacerdos   Lignea  eontutcrmt  velerum  simulacro   deorum.  6. 

/  .      iiilia]    tvemuJa.      V.  Areius  ap.    Noniiim    |>.2'l'.  '.'.  v.   fa»or.  7.   al' 

ne    ni;;.    A.  Ai»..        Sed    ut    mii(>  il  I  ine    rnut.iiit.       De    formula    farete    lii 
niulla   COaecrrml    Gora.  9      Fmleones]   ef.    p.  .nani,   (ìlosaar. 

1. alili.:    Faleoncs,    6  Aiìr  lom   /.'«i.iuru;.       I  ~i.li.ri  Glossar:    Falen- 

ii,-.    iu  polliccs  pedis   intra    curvos  kabrnt.  '.'.    Farreum]   et.  f 

v.  liiirreuin.  Glassar.  Labb.  :  Farreum,  /otiioìns.  A  farrro  ronfarrra- 
tio,  V  l'Iiii.  PI.  II.  Mlll.  t.  3.  I  Ipiani  fraina.  9.  1.  I.aiu*  ln-t.  I. 
1  1  < * _     112.  1".    Falarica]    v.    NoSSÌSal   |>.    553,     li.,     qoi    randrm    BsV 

lillirt  iute rprclatinnrm.       Gloeaar.  Lahl>.  :    Falarica,  ijis.  II. 

Fntiiiiliir    Glossar.   Labb.:    Fatar,    i    i.tloyim.    Fatatus,   t'ma^miroi. 

Fallii     et.   Nonio*,  p.  III.   7.      Hetycbias:  (.«v*1»  osa- 

nti   <  '  ai  fritti m      Farsemum    vel    l  rnsenum     Big.    A 

Farfamnt  sìve  farfannm  n  lintndom  vìdatar,  ni  apod  l'Iaulum  Po.-nul. 
II,    I.  32. ,    t|ini    I  .••.li    Ioli  ipmeatieosi  sp  -   .   nionuit .  et  Plia. 

^.      ài       \\!\.     IS,    8  li.    F.seimum      ali  \M.     12. 

1!       Fortore*     comica,     ni    «ideano,    liorum    hniuinum   appellatiti.  in- 

fercirent]    boui    e.i.lil.    I.i>p.      infarcirmi    Off,       l'Iaeidi-  :    Fmsfri, 

nomenclatori.       Corrige:      Fortori.  I'">.     Fumatili'     Furinmlia    aaas 

Lipsìensis,  ro.l.-v  correetns.  ^  errins,  puio.  etiipeit  Fotrnmmèim,  ut  ^  arra 
de    !..    L.  VI.    §.    19.       Ita     ni  rum    signo    emendata?    Ieri 

Fnrrinne'  ed.  vét,  lo.  tic  Colonia.  Fnrimac  codd.  .  si  rectr  rollati  *aat. 
oitinis.    ni  17.   Furctllcs     \  i\   audeo,  aul  rtt:  ce.  quiòus 

Aotn.  susp.  Paoli  ipaìns  .  tnpl.islrum  dieere  .  atit  t  uni  l>i>.  onera  post 
homines  infereire,    ut   fureillar  alimi   nomea    sit  aeruinnularum.      licmiau- 


(67) 


DE  SIGNIFICATIONE  VERBORUM.     LIBER  VI. 


89 


Fnndus    dicitur   ager,    quod   planus   sit    ad   simili  tudincm    fnndi  vasorum.      Fnndus    quoque   dici  tur   populus  esse  rei, 

quam  alienat ,  hoc  est  auctor. 
Fu  tare    arguere  est,    unde  et  confutare.     Scd  Calo  hoc  prò    saepius    fiiissc  posuit. 

Futilcs  dicuntur,    qui    silere   taccnda  ncqueunt,    sed    ca   ciTundunt.     Sic  et  rasa    futilia   a  fundendo  vocala. 
Flagra  tores    dicebantur  gcnus  bominum  ,    quod    mercede    flagris   caedebantur -J*.  5 

Flustra    dicuntur,    quum  in  mari   fluctus  non   moventur,    quam  Graeci    jiiu?mxi'uv    vocant. 
Flator    tibiccn. 

FI  emina    dicuntur^    quum  ex  labore   viae    sanguis    defluit   circa   talos. 

Flaminius  circus  et  via  Flaminia  a  Flaminio  consulc  dieta  sunt,  qui  ab  Hannibalc  interfectus  est  ad  lacuin  Trasimenum. 
Flaminia*    aedes    donni s    flaminis  Dialis.  10 

Flammearii,    iufectores  flammei  coloris ,    Violarli   violati!    dicuntur. 
Flumentana    porta    lloinac    appellata,    quod   Tiberis  partem  ea  fluxissc  affirmant. 
Flammeo  amicitur  nubens  ominis  boni  causa,  quod  co  assidue  utebatur  fiammica,  id  est  flaminis  uvor,  cui   non    licebat 

faccre   d ivo r ti  uni. 
Fidusta    a  fide  denominata,    ea   quac   maximac    falci  crant.  £5 

Fides    genus  citbarac  dieta,    quod  tantum  intcr  se  ebordac  cius ,    quantum  intcr  bomincs  fides  concorde!}    cuius  dìtninu- 

tivum   fidicu la   est. 


tivum  non  prohibet,  quominus  magnae  aliquac  fiircac  intelligantur  ;  ita 
in  suppliciis  allure  tcrribilibus  rebus  scrino  lioniiiiiiin  Inde  re  axsolct. 
furcilla]  f'urcillae    coni.    Dac.  suspendebant]   M.    vg.      suspendeban- 

tur    tic.   Li>d. 

1.  Fundus]  aUter  Vano  de  L.  L.  V.  §.37.  '2.  hoc  est  nurtur] 

nolissinium  cius  ■lenificatila  exemplum,  sed  non  solimi,  sunt  municipi», 
quorum  populus  in  legem  aliquam  Ilo  man»  in  fundus  fiteliis  est.  Plauti 
Trinum.  V,  1,  0.  iam  A.  Are.  advocniit.  Kx  Paulo  intclligilur ,  quam 
late    olim    in    iure  chili   ^is    buius    voc.   patucrit.  !$.   fatare]   cf- 

p.  (il.  v.  exfati,  cuin  annot.  Nonius  p.  87,  10.  et  2  il»,  1S.  v.  confu- 
tare, qui  propritun  verbi  sonsum  aperit.  GlOiiae  Isidori  :  Futa  .i i-i ;■%<». 
saepius  fuisse]  itaque  ("aloni  future  l'requeiitalivuin  crai  antiqui  Verbi 
FUO.  llinc  pula  ili»  esse  ducla  ajuid  IMaeiduni  p.  ili.},  ed.  Alai.:  fittaril, 
futi,     et    p.   idi.    fuluvere ,    fitere.  4.    Fuliles]   congrua   grammatici, 

quos  inlpp.  laudani,  Ladani,  l'iac.  in  Stalli  Tbeb.  Vili,  297.  Donai, 
in  Torcili.  Andr.  Ili,  5,  3.  Pliorm.  V,  1,  19.  l'utile  illc  va»  i'uissc  ait 
lato  ore,  funtlo  ani/usto,  quo  utehanlur  in  saeris  dette  Vestati  ijitia 
aqua  ad  saera  Festae  in  terra  non  pouitur,  quoti  si  fiat,  jiiueulum  est: 
UHM  excogilatum  est  vas,  quoti  sture  non  posset,  sed,  si  posiltim,  statuto 
funderetur.  Glossar.  Labb.  :  Futile,  lì'/vrov.  V.  cliam  (iloss.  Isidori 
T.    futis  ,    et   Placidus   p.  463.  5.    caedebantur]    ciiedcbitnt  scriptum 

fuissc  coni.  Dac.  probabililer.  Ita  cliam  Placidus  W.  463.  :  Flagratone», 
qui  flagris   conditeti   caedunt.  6.    Flustra]    voc.     ulitur    solus    Tcr- 

lullian.   de    pallio  2.       A    Suetonio  T.  III.  p.  75.    ed.    Wolf.    explicalur: 


Flustra  motus  mari»  fine  tempestate  fluctuanlis.  Naevìns  in  bello  Foc- 
nieo  in  inseriplinne  (sic)  quoti  ait:  "■ìionerarine  honustae  stabant  in  fln- 
stris",    al    *t   tliccret  in   salii.''  qnam\    om.    M.  7.    Fiatar] 

Glossar.  Labi».:  Fiat,  Flator  (ubi  distinctio  tollenda  vide  tur)  ,  tpvail, 
uviarnf.      Placidus   p.    i(i!i.  :     Flalores ,    tibicines    a   fi  andò.  8.   Fle- 

nu'nii]  flemina  et  plcniintt  distingui!  Caper  de  orlhogr.  p.  2243.  P.  cf. 
Meursius  Bxerc.  crii,  in  Pocnul.  e.  4.  Placidus  (ab  Uns.  adliibitus)  p. 
Ui'2.:  Flcminiim  l'cstem,  in  qua  sanguis  ambulando  in  pedes  fluit.  Seri- 
bendum  nato:    ventini,   tu  qua  eie.  9.  Flaminius  circus    ere]   cf. 

S.-icbsc   llist.    Urbis  T.  I.  p.  423.  10.  Flaminia]  Limi,    e   correclione 

Si.u..  I  laminile  AI.  Flaminiae  Gir.  ut  vg'.  Ulani  appellationciu  liabel 
Gelliue  N.  A.  X,   15.   e  Fabio   Pletore,  et  Paulus   p.  78.  v.  igncni.  11. 

Flammearii]  Lind.  Flamearii  ed.  reti  vg.  Plnutum,  interpretcs  observant, 
respici,  a  quo,  Aulul.  HI,  5,  36.,  coniungunlur  palagiarii,  indusiarii, 
flamearii ,    violarii.  violtilii]    alii    violaceum    cuin    colorein    dicunt. 

12.  Flumentana]  de  bac  quac  Sacbse  disputai,  Hislor.  Urbis  T.  I.  p.21~., 
pai  uni    conveniunt    tum    Festi    verbis.  13.   Flammeo]    Flaminius 

est  apud  Noaium  ]>.  541,  31.  fiammica]    buius  vestinientum   Gel- 

lius  N.  A.  X,  15,  28.  e  Fabio  Pletore  ricam  dicit.  Idem  15,  23.:  ma- 
trimonium  flaminis  nisi  morte  dirimi  non   est  ius.  15.   Fidusta]    cf. 

p.  32.  v.   confoedusli.  16.  Fides]  Dac.   ad  candem  originerò  revo- 

cai  Hesycbii   voc.   o<//J>?,  xofióui  paymuxui'  et  ocpio'tj,,    /niiòi).  con- 

cordet]  boni  codd.  coneorilcnt  \g.  Illud  Lind.  ita  dcfcndil,  ut  verbum 
primarium  relativae  enuaciationi  assimulaluui  dicat  :  qua  in  re  provocat 
ad   Kruegeri   libriim   de  altract.  §.  29. 

M 


90 


PAULI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(67) 


'W 


Fi  \  ula  s   fibnlas. 

Fiscellus*^   casel  mollis  appctitor,    ut  catillones  catillorum  liguritores. 

Fiber   genus  bcstiae  quadripcs.      Plautus  :    "Sic   me   subes    cottidie,    quasi    fiber    saliccm"  5    quo  nomine   extremae  orae 
fluminis   appellantur.      Unde  et   fibras   iocinorum    et    fimbrias    vestimentorum    dicimus. 
5  Fratria,    uxor   fratris. 
(68)  Frivola    sunt  proprie  vasa  fìctilia  quassa.      Unde  dieta  verba  frivola  ,    quae  minus  sunt  fide  subnixa. 
Fra  ter   a    Gracco    dictus   est  rpQijxgy,    vel    quod   sit   fere    alter. 
Frontem   antiqui  masculino  genere  dixere. 
Freniitum    die  tutu   velut   ferimentum. 
10  Fratilli   villi    sordidi  in  tapetis. 
Fracebunt,    displicebunt. 

Forago,   fiìum,    quo   textrices    diurnum    opus    distinguimi,    a  forando    dictum. 
Frutinal    lem  pi  um  Vencris  Fruti. 
Fringilla   avis   dieta,   quod   frigore   cantei   et  vigeat;     unde   et   friguttire. 


%.  Fiscellus]  fiscellum  sive  fiscellam,  constat,  vas  vimineum  dicium 
esse,  quo  caseus  cogebatur.  Isidori  Glossae  :  Fiscella,  forma,  ubi  casei 
exprimuntur.  Hoc  nomine  fiscelli,  Lino,  putat,  cadem  metaphora  casci 
ligurritorem  dictum  esse,  quo  bibacem  hominem  lagcnam,  voraccm  ma- 
cellimi. Vereor  tamen ,  ne  quid  Paulus  turbaverit ,  et  Festus  Fisccllo 
nominativo  casu  scripserit ,  ut  fiscellones  ita  a  fiscellis  ,  quemadmodum 
catillones  a  catillis,  dicti  sint.  Quamquam  etiam  Glossae  Isidori  :  FisceL 
ìus,  mollis  casei  appetitor.  liguritores]  ligurrilores  M.  catillones] 

catiliones  Gu.     V.  supra  p.  34.   v.  catillones.  3.  Fiber]  secufus  est 

in  eo  veriloquio  Verrius  Varroncm  de  L.  L.  V.  §.79.  besliae]  vg. 

Lind.     vespae  codd.  quadripcs]  boni  codd.      quadrupes  vg.   Lina. 

Cf.   Praef.   IV.  §.  3.  Plaulus]  in  incerta  fabula.     V.   Bothe   Plauti 

fragni,   ine.   15.  p.  445.  subes]  i.  e.    subedis.     Cf.  p.  4.  v.   ambest. 

cottidie]  boni    codd.  Lind.     cotidie  vg.  4.  iocinorum]  M.  ut  vg. 

iocinerum   Gu.   Lind.  5.   Fratria]   cf.   Nonius  p.  557.   M  :   Frulriac 

appellantur  fratrum  inter  se  uxores.  Glossar.  Labb.  :  Fratria,  tlvénfQ. 
Placidus  p.  463.  6.  Frivola]    Glossar.     Labb.:    Frivola,    oxiviloia 

(VTiXij  tcuvv,   et:   Frio,    Xinrìjiiontui.  7.    vgi/igif]   Lind.    e  bonis   codd., 

in  quibus  est  phretre.     gigìjrug    vg.     gigàrùìg")    mg.  A.  Aug.  fere 

alter]  boc  argutum  et  subtile  etymon ,  ut  pulabant  antiqui ,  Verrius 
debet   Nigidio.      V.   Geli.    N.  A.  XIII,  10.  Nonius  p.  36,  1.  8. 

Frontem]    v.  p.  46.   v.  corius,    cum    annot.  10.    Fratilli]    Glos- 

sar.  Labb.:    Fratilli,    xQoaaoi.  tapetis]   tappetis  M.      Ita  cliam 

scribitur  apud  Fcstum,  Qu.  XV,  26.   p.  158,   5.  11.    Fracebunt] 

a  fracibus  oleis.  Nam,  ut  Cato  de  R.  R.  64.  :  quatti  dòttissime  in  fra- 
cibus  erit  oleum,  tam  deterrimutn  erit.  Glossar.  Labb.:  Frax,  rovyia 
yuqov.     Frac es ,    tXutov   TQvylcc    l'nóoraais   ìlaiov.     Fracerc ,   ììioiaafriu. 


Fracidus ,  vjtifiatQos.  Plenius  Placidus  p.  463.:  Fracebunt,  sordebunf, 
displicebunt ,  dictum  a  fracibus,  qui  sunt  stillicidio  sterquilinii.  Intel- 
ligitur ,  nomcn  fracium  a  faccibus  olearum  ad  alias  sordes  translatuni 
esse.  Frigcbunt  alter  libcr  Bartbii  Adv.  XLI,  17.  :  quod  manum  inter- 
polatoris    aperte    prodit.  12.  Forago]     Glossae   Isidori:    Forago, 

frames  diversi  coloris.  forando]  Li.\d.    nulla  variamone   indicata. 

furando  vg.  Scd  forando  in  libro  ms.  esse,  iam  annotaverat  Lrs. 
13.  Frutina[]  Erucinal,  a  Venere  Erycina,  A.  Aie.  scribi  vult  :  acuta 
conicctura  ,  scd  quae  cliam  pluribus  argumcnlis  conlutari  possit ,  quam 
a  Scal.  confutata  est.  Salmasius  Exercit.  Plin.  p.  50.  col.  1.  frustra, 
cani  defendit.  Frucinal  ed.  vct.  A.  Aie.  in  mg.:  quod  Dac.  ita  adsciscit, 
ut  postea  prò  Fruti  subsliluat  fingi,  Meursium  scilicet  secutus,  in  Exerc. 
erit.  in  Plauti  Militem  e.  5.,  qui  Venercm  Frugi,  id  est  honeslis  amori- 
bus  pracsidentem,  sibi  Qnxit.  Fruti]  frugi  ed.  vet.  frutae  vel  frugi 
mg.  A.  Acc.  Frulis  ler;endum  censucrunt  plerique  ,  etiam  Li>d.  Ae 
ccrtum  est  id  Veneris  nomcn  apud  Solinum  II,  14.  J  cneri  mairi ,  qnae 
Frutis  dicitur.  Auguslini  autem  locus,  de  C.  D.  IV,  21.,  nibil  ad  Fru- 
ti in  ;  nomcn  illud  divae  Fructeseac ,  quicquid  de  eius  forma  statuitur, 
ad  fructus  spectat.  Caetcrum  Scal.  probabiliter  noinen  Fruti  ex  Aygo- 
dlxrj  natum  esse  existimat;  ab  Etruscis  sic  esse  corruptum ,  conieci 
Etrusc.  rerum  III,  3,  11.  T.  II.  p.  74.  Idem  Scal.  acutissime  hinc  iyn- 
gos,  Veneriae  aviculae ,  nomen  ducit ,  quod  servatum  est  in  Glossar. 
Labb.:  Frutilla  ,  u;J:  quanquam  ei  adversatur  Salmasius  Exerc.  Plin. 
p.  50.  col.  2.  14.  friguttire]  boni  codd.  Lisd.  frigutire  vg.  Cf. 
Varrò  de  L.  L.  VII.  §.  104.,  ubi  fringutire  est,  Nonius  p.  7.  9.  v.  fri- 
gere,  308,  11.  v.  frigit,  Fulgentius  p.  562.  t.  friguttire.  Apud  Lo»  fri- 
guttire legitur. 


(68) 


DE  SIGNIFICATONE  VERBORUM.    LIBER  VI. 


91 


Fratrare   puerornm   mammae   dicuntur,    quum   primurn   tumescunt,    quod   velut  fratres   pares   oriuntur,    quod  ctiam  in 

frumento   spica  faceve  dicuntur. 
Frigere    et    frictuma  Graeco  venit    (pQvyeiv* 

Fregellae   locus    in  Urbe,    in  quo  civitatis  feliis*^  bospitcs  habita verini t. 

Festram   antiqui  dicebant,    quam    nos    fenestram.  5 

Firmimi   cenò    tov   l'oftatog,    quod   significat   sustcntaculum,    dictum  videtur. 
Fra  us  us    erit,    fraudem    commiscri  t. 
Fai  e  ri    oppidum   a  fale  ^  dictum. 
Fraxare   vigiliam   circuire. 

Florifertum   dictum,    quod   eo    die   spicae   feruntur  ad   sacrarium.  10 

Frugamenta   a   frugibus   appellata. 

Frendere    est   frangere  5    unde  et    faba   fresa  5    unde  et  dentibus    dicimus  fendere. 
Formucales  •}•    forcipcs    dictae,    quod   forma   capiant ,    id    est    ferventia. 
Farrago    appellatur  id,    quod  ex  pluribus    satis  pabuli   causa  datnr    iumcnlis. 
Fetiales   a  fericndo   dicti  :    apud  bos  cnim  belli  pacisque  faciendae  ius  est.  15 


1.  Fratrare]  M.  ut  vg.  Fratriare  Gu.  Lind.  Illud  analogia  e  con- 
venientius  visum;  idemque  tuetur  Placidus  p.463.:  Fralrarent,  tttrgue- 
rent,  pubescerent.  Cf.  Festus  Qu.  XIV,  1.  p.  105,  31.  v.  sororiare. 
pueroruni]  pucllorum~)  mg.   A.  Auc,  inutili  correctionc.  2.   dicun- 

Uir]  M.  dicitur  Gc.  vg.  LlND.  Illud  restitui  ea  mente  ,  ut  spica  prò 
plurali  habeatur.  Spicum ,  constat ,  prò  spica  ctiam  a  Varrone  et  Ci- 
cerone dici.  Ex  illa  M.,  prestantissimi  cod.,  lectione  nata  est  ea,  quam 
Aid.  babet  :  spicae  facere  dicuntur.  3.   qnryfiv]   scribendum  vidit 

Dac.  phrigin  boni  codd. ,  quod  povynv  esse  apparet  ex  more  codd. 
ygixcìv  vg.  (fqiyiZv)  mg.  A.  Ave,  idemque  posuit  Lind.  :  quod  nescio 
quid  sit.  4.  f'cliis]   boni    codd.      feliì   vg.     illius)    mg.    A.  Aug. 

illim  coni.  Gorn.  Mibi  in  literis  bis  corruptis  latere  -videtur  Frcqcllis, 
quod  compendiaria  scribendi  ratione  facile  mutar!  poterat  in  Fcllis  et 
Feliis.  Quod  autem  civitatis  Frcgellis  scripsit  :  ita  solent  senescentis 
Latinitatis  scriptores,  ut  civitas  Gabis  et  multa  ad  eum  modum  leguntur 
in  Itinerariis  et  Ag-rimensoribus.  5.  Festram]  disertius  de  co  voc. 

Antonius  Gnipbo  apud  Macrob.  Sat.  Ili,  12.  Doederlin.  Syn.  et  Etym. 
T.  VI.  p.  127.  comparat:  (foiar^Q'  &aoiq,  ex  Hcsychio.  Corrupte  Placi- 
dus p.  464.  :  Frestram,  fenestram.  6.  utzÒ  iov  fQfturoq]  vg.  apo 
tu  ermalos  boni  codd.  7.  Frausus  erit]  verba,  ut  videntur,  e  lege 
sumpta.  Apud  Plautum  Asinar.  II,  2,  20.  est  frausus  siel,  cf.  Nonius 
p.  112,  18.  Scai.  Livio XXIII  (nonXXXIII),  14.  tribuit:  fraudem  fransi: 
acutius  quam  verius.  8.  Faleri]  intelliguntur  Falerii ,  sed  librari! 
veterem  scribendi  rationem  servarunt,  cum  noincn  non  nosscnt.  a 
fale]  Lind.,  nulla  notata  lectionum  differenti.!,  a  sale  vg.  :  sed  Ues. 
nionet,  librum  ms.  baberc  a  fale.  Lind.  coni,  a  falere,  i.  e.  pila,  de 
quo  voc.  v.  Gesncri  lex.  rusticum.     Non  maiore  molimine  corrigi  potest: 


a  fola,  coli.  p.  C6.  Qui  a  sale  scriptum  putant,  ut  Scal.  in  Vavr.  de 
R.  R.  p.  105,  6.  (p.237.),  Falerios  ante  Halcrios  dictos  esse  existimant, 
nana  ròv  v.Xu,  ut  conditor  fuisse  dicitur  Halcsus.  De  qua  nominis  forma 
pluribus    dixi    Etrusc.  rer.  IV,  4,  3.  T.  II.  p.  272.  9.    Fraxare] 

Placidus  p.  462.  :  Flaxare ,  vigilias  circumire.  Sed  Pauli  codd.  aucto  ■ 
rilas  praeponderat,  ut  fraxare  rclincam ,  quanquam  de  etymo  verbi  mi- 
nus  ccrtus,  quam  Scal.  et  Lino,  ac  Doederlinus,  Syn.  et  Etym.  T.  VI. 
p.  122.  circuire]  boni  codd.   Lind.      circumire  vg.     Doederlin.   1.1. 

circumdare    scribendum     esse    putat.  10.    Florifertum]     Glossar. 

Labb.  :  Florifertum,  avdoyooCu.     Caeterum  ignota  ea  caeremonia.  11. 

Frttfjamenta]  Legendum  sit  frumenta,  an  frumenta  intelligantur  auasi 
fmgamenta  dieta  a  frugibus,  quaerit  Dac  Utroque  probabilius  est, 
l'uisse  antiquuni  verbuin  frugare  ,  et  bine  ductum  nomen  frugamentum. 
12.  Frendere]  cf.  p.  56.  v.  defrensam  ,  cum  annot. ,  et  Nonius  p.  447, 
10.  v.  fremere  et  frendere.  fresa]    boni  codd.  Lind.     fi-essa  vg. 

Utrumque  nunc  in  scriptoribus  legitur.  De  fresa  faba  Columella  II, 
12.  VI,  3.  13.    Formucales]    Formucapes    coni.     Scai.  ,    ut    oranis 

glossa  ad  explicandam  originem  voc.  forcipes  scripta  esset,  quod  ita 
esse,  coltala  p.  63.  v.  forcipes  vix  dnbium  relinquitur.  14.  Far- 

rago] cf.  Varrò  de  R.  R.  I,  31.  Colum.  II,  7.  Isidori  Glossae  et  Glos- 
sar. Labb.  :  Farrago,  ynaOTig.  Etiara  Faratalia,  ovvxotitu  eo  spcctant, 
nam  farrago  e  satis  et  leguminibus  ferro  cacsis  constabat.  Fortasse 
legendum   Farraginea.  15.  Fetiales]  M.  vg.   Lind.     Feciales  cett. 

codd.  Illud  a  titulis  maiorem  babet  auctoritatein.  V.  Marini  Atti  dei 
frat.  Arvali  p.  708.  Cf.  Varrò  de  L.  L.  V.  §.86.  (ubi  feciales  scriptum 
est)  et  Nonius  p.  529,  17.  v.  fetiales.  Apud  Placidum  p.  466.  :  Foedera 
dicuntur   sacerdoles   per    quos    foedera   fiebant   etc.      Corrige:    Fetiales. 

M  * 


92 


PAULI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(68) 


Feretrius    Iuppiter    dictus    a   ferendo,    quod  pacem   ferre   putarcturj    ex  cuius    tempio    sumebant  sceptrnm ,    per   quod 
iurarent,    et  lapidem    siliconi,    quo  focdus   fcrircnt. 

Femur,    fcmoris,    et   fcmen,    fcminis. 

Fcnero    et   fcncror    dici   potcst. 
5  Frux,    friigis    dixerunt    antiqui. 
(09)  F  vuctam    et    fructum. 
/"*"  Ferocit    apud  Catoncm    fcrocitcr  agit. 

Fivcre   item  prò  figcrc. 

Fruniscor   et  frunitum  dixil  Cato$  nosquc   qiium  adirne  dicimus  infruni  tum,   ccrlnm  e-4  antiquos  dixissc  fruii  itimi. 
lOFelices   arhorcs  Cato    dixit,    quae  fructum  fcrmit,    infcliccs,    quac    non  fcrunt. 

Falsius    et   falsior   qnum    rationabilìtcr   dici  possiut,    non  tamen  sunt    in  consuetudine. 

Furum    gcnitivus    pluralis    a    furc.  »« 

Fucilis,    falsa  5     dieta    autem    quasi   fucata. 

Fcrìae    statac    appcllabantur,    quod  certo    statutoqnc    die   obscrvarcntiir. 
15  Fluoniam    Iunoncm   mulicres    colcbant,    quod  cani  sanguini*  Huoi-eni    in  conceplii   rclincrc  putabnnt. 

Flammeo   vestimento  flaminica  utcbattir,    id  est  Dialis  uxor  et  Iovis  sacerdos ,  cui  telimi   fulmini-;  eoden   erat  colore. 

Fulguritum,    id    quod   est    fulmine   ictum,    qui    locus    stalim    licri   putabatur    religioMU,    quod  cimi    deus  ubi    dicasse 
vidcrctur. 

Fanatica    dicitur  arbor   fulmine    icla. 
20  Fui  me n   dictum   a    fluore    flammac. 

Fulccre*    prisci  prò  ferire  dicebant,    unde    fulgus  dictum  est. 


fcriendo]  codex  Berolinensis ,  cdd.  vett. ,  nt  vg.  et  Lama  ferendo  celi, 
codd. 

2.  foedus  fcrircnt]  bis  significatur  aliud  ciusdem  nominis  vcriloquium, 
a  fcriendo:  a  quo  Iovem  Fcretrium  dicluni  esse,  crani  qui  npiiiarciilnr. 
V.  Propert.  IV,    10,  46.  3.   femen]     igilur   Ycrrius   et   huiie    mnuiiia- 

livmii  usui  conccsscrat ,  qua  de  re  alii  dobitaverunt.  V.  Forcellinii 
Lex.  Lat.  4.   Fcnero    .  .  potest]  hoc,  jiulo,   discrimine,    ut  aelnum 

ipsain  aclionem  pccuniac  Tenore  dandae,  deponens  negolium  et  quac-tu* 
inde  faciendi  gcnus  significarci,  ut  solcnt  deponenti*,  Placidus  p.  16  i  . 
Focncro  foencror  dicimus,   habctquc  auatuor  parlieipia.  5.   anlitjui] 

ut  Ennius  apud  Priscianum.  Cf.  Varrò  de  L.  L.  IX.  §.  75.  7t>. .  qui 
Inni  nominativum  frugis  non  alicnum  fuissc  a  consuetudine  ,  oslcudil. 
6.   Fructam]    participium    intclliyi    vidclur.  7.   Ferodi]    GIOMMT, 

Lalib.  :   Ferodo,    dyniaivofiui;  8.     Fivcre]  Fiberc    corr.    Menrsins 

Exerc.  crit.  P.  II,  IH,  111.  Opp.  T.  V.  p.  638.;  sed  etiam  hoc  non- 
nisi  infirma  quadain  etymologica  ratione  nitilur.  Oinncm  glossato  wf, 
oro.  item]   boni   codd.   ed.  vel.      idem   Li>n.    e   Lipsicnsi   cod.      Sed 

edam  illud  significai  id  quod  apud  Catoncm:  siquidem  omnes  glossar  a 
r.  ferocit  ad  felices  usque  ad  Catoncm  Spectant.  Lion.  Catoniana  p,  SS. 
9.  Fruniscor]  de  co  verbo  docte  disserit  Gcllius  ÌN.  A.  \\  II,  *-.     Infruni- 


tum   Scnceae    et    Celilo    non    insolitam    esse    'crbam    con- 
Felice*    arborei]    Calo    non    dixit   pura*   «roso    ri  i  I  frnyifrr 

ngricolac.      Ila    LÌTÌOI    \,    24.    et    \  irgilius   Mepi  1.'.    Furum]  r. 

C.   !..  Sclniciilcr.    Lat.   t. ramni.    P.  11.   I.  |  '         >iunim    apud  l'rtlum 

Qa.  Vili,  98.  p.  171,   11.  13.   torniti*     m  ,.    \..u...-.    Futile) 

l'urtlia  V.  <  Sed  roc.  futili»  VerriuBi  do\i>>c  a  fucato,  non  c»l  rre- 
diliile.      ■»  .    p.  67.    i.   fi  li.    Ferite   .'lutar      dir*   ttututoi 

\  ano  de    L.  I..  VI.   §.  3  I         '  ririae    «.uni   fcriae  rum -■  pti»  *r.    de   qaibua 

l'aulus    p.    18.  15.    Fluoniam    Iunoncm]    cf.  Tertulliano»   ad    Dal.    Il, 

11.  Arnob.  adT.  geni.  IH,  30.  Augusl.ni-  de  (.  I».  ITU,  .'  S.  e  \  ar- 
ronc.  Quae  bic  de  limone,  quae  tanquam  luno  Lucina  tum  emdem 
Mena    pririiinu    sua    eidein    cruori  prmaidet  :     in    .  .»*ia 

reponenda   esse   lidclur.      Memorai  e  a  in  etiam  Martian.  Capelli  II.    i; 
p.    199.    ed.    Ktipp.  18.    Flammeo)   cf.    p.  67.    W.   flammeo.  17. 

l'ultiuritum]   ef.    p. 27,    t.    bideol.il  .    rum  anoot.  -.■",    liiuj  corr. 

I.    Fr.    lironoT.    ObaOTT.    I.    13.    p.   111.    (61.    od.    ■"■■Ili ni      .    quod    p. 
Oli.    v.    II. une n    Dialis   a   Ilio   sii        Sed    non    ubique     prò    loie    Dm 
poterai.  19.    Fanatica'     ef.    p.  18.    ».    faaum.  /  m'ain»] 

reetius   \  arro   ile    L.   L.   \.    t.   70.  fluore]  mg.   A.   Ai»..:    MdM 

<.'.    fulijorc)      Apud    Limi,    nulla    est   lcclioais   Tarietas.  Fmlcert] 


(69) 


DE  SIGNIFICATONE  VERBORUM.    LIBER  YI. 


93 


Fnnebrcs    tibiae    dicuntur,    cnm    quibus   in   funere    canitur,    quas  flamini  a  adire  putabatur  illicitum. 

Flamini  us  camillus  puer  dicebatur  ingenuus  patrimcs  et  matriines ,  qui  flamini  Diali  ad  sacrifìcia  praeministrabat  : 
antiqui  euim  ministros  camillos  diccbant.  Alii  dicunt  omncs  pucros  ab  antiquis  camillos  appellatos  ,  sicut  babctur 
in  antiquo  cannine,  quum  pater  lìlio  de  agricultura  pracciperct  :  "Hiberno  pulvcrc,  verno  luto,  grandia  farra 
Camillc    mctcs."  _ 

Flaminia  -f  dicebatur  saccrdotula ,  quac  Flaminicae  Diali  pracministrabat,  eaque  patrimcs  et  matriines  erat,  id  est 
palrem    matremque    adirne    vivos    babebat. 

Ficolea   palus   ilculneus. 

Flamini  us   lieto  r   est,    qui   flamini  Diali   sacrorum    causa  pracsto  est. 

Frequentar iu ni    frequenlem.  ,ft 

FornacalLa   fcriac    institutac   sunt   farris   torrcndi    gratia,    quod  ad  foruacem ,    quae   in    pistrinis   crat,    sacrifìcium  fieri  (70.) 
solcbat. 

Furvura    bovem ,    id   est   nigrum,    immolabant  Aterno  *. 

Ferentarii    levis    armaturac  pugnatorcs. 

Fa  ustul  uni    porcelli!  m,    feturam    porcorum.  .* 

Familiaris    Roman  us,    privatus    Romanus. 

Fa  n  a,    quod   fando  cousecrantur. 

Fastis    diebus   iucunda-J-   fari   licebat,    nefastis    quaedam  non  licebat  fari.  ■  vo*t"1 


COrrcxi.  Fulaerc  codd.  vg.  Li^d.  Scd  inter  fulgenduni  et  feriendum 
nulla  nolionis  allìuitas;  fuLcire  aiilcm,  quod  est  ìotiàtiv,  or.i/xrnv,  ab  an- 
tiquioribus  sccuudum  tcrliam  coniugationeni  (ledi  poli-rat  (quo  etiam 
fulsi  et  l'ullimi  et  fulcrum  et  alia  derivata  digitimi  inlendunl)  :  ac  signi- 
ficata! buius  verbi,  ut  Gracci  enqnTUV  et  Latini  eellcrc  (cf.  aniiot.  ad 
p.  42.  v.  coluiunac),  non  longc  distai  a  feriendo.  Possem  eliain  Dio- 
mede uli,  ubi  I.  p.  369.  1*.  ita  ligitur:  Sunt  quaedam  perfecta  a  diver- 
sis  inslanlibus  deridala,  ut  arco  aces  acuì,  acuo  acuis  acuì,  ....  /'lin- 
ceo f'ulces  fulsi,  fuìijco  f'ultjcs  fulsi:  nisi  juicio  fulcis  fulsi  scriben- 
dum  esse  apparerei.  Placidus  p.  463.:  Fulsit ,  partii  (sribt:  feriit)  vel 
pcrcussit.  Full/ere  diluì  ferire  est  :  uitde  quoque  fulnien  dittimi.  In  bis 
erroris  origo  apparcre  videlur.  Alitcr  statuit  Docdcrlin.  Sjn.  et  Elvni. 
T.  V.  p.66.  fulijus\   boni   codd.    Li>d.      fuljur  deteriorcs  duo  codd., 

ut  vg.  ÌN'on  mutavi  illud,  quanquain  una;  /.lyóptvor-,  cuiu  e  Yerrio  ductum 
esse   jiossit. 

1.  Fnnebrcs  tibiae]  cf.  Fcstus  Qu.  IX,  10.  p.  10,  13.  v.  nacnia. 
Flamini  .  .  .  illicilum]  cf.  Geli.  N.  A.  X,  15.  et  annot.  ad  p.  61.  v. 
equo.  2.    Flaminius]    cf.   p.  34.    v.     camillus.       Plutarcb.    Aura.    7. 

JHacrob.   Sat.  Ili,  8.  patrimcs  et  malrimes]  palrimus  et  malrimus) 

mg.  A.  Aie.  :  scd  illa  forma  noster  etiam  infra  v.  Flaminia  et  p.  94. 
v.   matriines  utitur,    ut  dubilari   nequeat  quin  Latina  sit.  3.   ab 

autiquis]   vg.      aj/ud   anliijuos  Li>d.    ex  uno    Gu.  4.    5.    Hiberno  .  .  . 

mete]  idem  Carmen  rusticani  afl'crt  Macrob.  Sai.  V,  20.  Servius  in 
Viroli.   G.  I,    101.      Saturnina  versus,    quibus  composilmu    id  esse  appa- 


ret,  ita  dimctiendos  censet  Lino.:  Hiberno  pulvcrc,  verno  luto  gia'ndia 
fa'rra  ||  Cantile  niclés  :  candemque  scntcnliam  amplectitur  H.  MeyCr  in 
Anlbol.  Lat.  7.  p.  4.  Miiius  recte ,  opinor,  statuunt  H.  Dùntzer  et 
Laur.    Lcrscb  de  versu  Saturnio  p.  61.  6.   Flaminia']    vìx  adducor, 

ut  credain  banc  ministrarli  sive  sacerdotulara  simpliciter  Flaminiam  ap- 
pellalam  esse  :  multo  iacilius,  ut  Flaminiam  camillam  dictam  et  alteruin 
toc.  a  Paulo  omissam  esse  statuam.  Ita  Macrob.  Sai.  Ili,  8.  :  Romani 
pucros  et  pucllas  nobiles  et  investes  camillos  et  camillas  appellant,  fla- 
mini e  a  rum  et  Jlaminum  praeministros.  Eadem  Servius  in  Virgil. 
Aen.  XI,  543.  Cod.  Lipsicnsis  Flaminula:  nimirum  intellexit,  qui  eum 
scripsil,  Flaminiac  nomcn  bic  aptuin  non  esse,  et  propriis  viribus  crro- 
rem  sihi  corrigendum  sumpsit.  A.  Auc.  in  mg.:  Flamilla,  propter  ean- 
dem  caussam.  9.   Flaminius  lictor]  inccrtum ,    an  bic  intclligatur 

ab  Ovidio  F.  II,  23.  11.  Fornacalia]  idem  voc.   explicatur  p.  63. 

13.  A  terno]  quam  potui  minima  mutalione  posui  prò  lectione  bonorum 
codd.  eterno,  cura  nolani  sit,  Neptuno  et  fluviis  boves ,  etiam  nigros, 
iiumolatos  esse.     Sverno  vg.     Saturno  Aid.      Inferno  Lind.  14. 

Ferentarii]    cf.   p.  13.   v.    adscripticii.  15.    porcellum]    genitivum 

pluralis  esse  contendit  Goth.  Non  puto  :  scd  faustulum  porcellum  eum 
esse ,  quelli  rustici  non  vendebant ,  scd  ad  feturam  porcorum  adolesccre 
sinebant.  17.  Fana]  v.  p.  66.   v.   fanum.  18.   iucunda]  A. 

Auc.  in  mg.:  tura  V.  C.  iuridica)  Scai.  corr.  :  ìus.  Ncc  dubium, 
quin  tale  quoddam  verlium  Fcstus  posucrit.  Cf.  Varrò  de  L.  L.  VI. 
§.  29.   53.  licebat  fari]   Gu.   Lind.     fari  licebat  M.  vg. 


94 


PAUL!  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(70) 


Fenus   appellatili;   naturata   terrae  fetus;    ob  quain  causam  et  nummorum  fetus   fenus   est  vocatum ,   et  de  ea  re  leges 
f  e  neh  re  s. 


-V 


LIBER    VII. 

Gerrae   crates   vimineac.      Atlienienses    quum   Syracusas   obsiderent  et  crebro    gerras   poscerent,    irridentes  Siculi  gerras 
5  clami tabant.      Unde  factum  est,    ut   gerrae    prò   nugis    et  contcmptu  dicantur. 

Genas  Ennius  palpebras  putat,   quum  dicit  boc  versu  :    "Panditc ,  sulti',  genas ,    et  corde  relinquite  somnum."     Alii  eas 
partes  putant  genas  dici,    quae  sunt  sub  oculis.     Pacuvius  genas  putat  esse,    qua  barba  primum  oritur,  boc  versu: 
"Nunc    primum    opacat    flore    lanugo    genas." 
Gcntilis    diclini-  et  ex  codcm  genere  ortus ,  et  is ,    qui  simili  nomine  appellatur,    ut  ait  Cincius  :    "Gentiles  milii  sunt, 
10  qui    meo   nomine  appcllantur." 

Genialis   lectus,    qui  nuptiis  sternitur  in   bonorem  gcnii,   unde  et  appellatus. 
Gens   Aelia    appellatur,    quae    ex    multis    familiis    conficitur. 
Gerusia    curia   ab    aetatis  vocabulo   dieta. 
Genuini    dentes,    quod   a    genis   dependent. 
15  Gestus,    quo    indicatili*,    quid    geratur ,    praetcr    participium ,    quod  a  gerendo  deducitur. 
(71)  Geni  u  ui  appellabant  deum,    qui  vim  obtineret  rerum  omnium  gerendarum.     Aufustius  :    "Genius",  ìnquit,  "est  deorum 


1.  Fenus]   eadem  supra   p.  64.  v.  fenus. 
cf.  Liv.  XXXV,  7. 


1.  2.   leges  fenebres] 


A.   Gerrae]   cf.  Paulus  p.  32.  v.   cerrones ,    cum  annot.     Placidus  p. 
■467.    apud    Maium  :    Gerras,    nugas    ineptiasque.  5.    contemptu] 

rectius  sane  dixisset  Paulus  cum  contemptu  ,  ut  sci'ibendum  esse  censet 
Doederlin.  Synon.  et  Etpn.  T.  III.  p.  86.  Nam  contemptum  prò  re 
contemnenda  a  Paulo  Festovc  dietimi  esse ,  vix  credibile  est.  Casp. 
Barth.  Advers.  XL,  1.  e  libro  suo  proferì  in  conteriemdis ,  et  inde 
efficit  :  in  comoediis.  Facilius  inde  fieret:  in  contemnendis,  si  libro  isti 
tanta  esset  auctoritas.  C.    Genas]  cf.   Servius  in  Virgil.  Aen.  VI, 

688.:  Genis,  palpebris.  Ennius  de  dormiente:  Imprimitque  genae  ge- 
nam.  Plinius  N.  H.  XI,  37,  57.  58.  §.  156.  157.  si  recte  scripsit:  Nec 
genae  quidem  omnibus,  ideo  neque  nìctationes  .  .  .  Exlremxtm  ambitimi 
genae  superioris  antiqui  cilium  vocavere ,  linde  et  supercilia.  .  .  Infra 
oculos  malae  homini  tantum,  quas  p risei  genas  voeabant,  XII  lubu- 
larum  interdicto  radi  a  feminis  eas  vetanles  :  significatus,  quo  Pacuvius 
id  toc  posuit,  magis  obsolcvit ,  quam  quo  Ennius  usus  est.  Placidus 
p.  468.  quae  Label,  piane  nova  sunt:  Genis,  ea  parte  vultus,  quae  in  ter 
malas  et  auriculas  est:  ideo  genae  dielae,  co  quod  infans  in  utero  caput 
inclinatum  inlcr  genua  tcnct.  Ennius]  Ann.  XII,   7.   ap.   Mcrulaiu. 

Idem  versus,  affertur  a  Fcsto  Qu.  XV,  17.  p.  149,  21.  suiti'  genas] 

sulpigenas  boni  codd.  sultigenas  vg.  suUis~)  mg.  A.  Auc.  Infra  iu 
codice  Festi  suetigenias  est.  7.  Pacuvius]  in  ine.  tragoedia,  Bolbc 


P.   Se.   L.   V,  II.  p.  149.  fr.  9.  8.  flore]    flora  coni.   Sc.u..  ,    quod 

Atlius  in  Baccbis  iloram  lanuginem ,  et  Pacuvius  ipsc  in  Antiope  floros 
crines  dixerit.  V.  Servius  Dan.  in  Virgil.  Acn.  XII,  603.  p.  82.  ed. 
Lion.,  ubi  apparet  de  adicctivo  nomine  florus  ,  non  iloreus  .  dici.  Sed 
idem  Scal.  sibi  ipse  iani  opposuit  Virgilii  versimi  ,  Ach.  Vili,  160.: 
Tum   mihi  prima  genas    vestibat  flore    iuventas.  9.    Gentilis]   cf. 

imprimis  Q.  Scaevola  apud  Ciccron.  in  Topicis  6.  ÌS'icbubr.  H.R.  T.  I. 
p.  326.   ed.  alt.     Hugo  in  Horreo  iur.   civilis  VI,  IV.  p.  46S  sqq.  11. 

Genialis  lectus]    cf.    Serv.    in  Virgil.  Aen.  VI,   603.  nuptiis]  in 

nuptiis  unus  Lipsiensis.  Ita  nuptiis  apud  ^  arronem  de  L.  L.  AI.  §-34. 
legilur.  honorem]   vg.      honore  boni   codd.  appellatus]   boni 

codd.  Li>d.      appellatur  vg.  12.  Aelia]  Ma   legi  iubet  D.vc,   quod 

Aeliae  gentis  proprium  non  fucrit ,  ut  in  familias  dividerctur.  Quasi 
vero  ex  Paulo  inlelligi  possit,  quid  Fcstus  de  Acliac  gentis  familiis  di- 
xerit. 13.  Gerusia]  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  156:  Senaculum  voca- 
tum, ubi  senrtus  aut  ubi  seniores  consisterent ;  dictum  ut  gerusia  apud 
Graecos.  Ipsum  enim  aedificium  dictum  esse  gerusiam  a  recentioribu» 
Graccis,  ostendit  Vitruv.  IX,  8.  aliique.  14.  «  £«***]  idem  etv- 
mon  prodit  inter  alia  Cornutus  qui  dicitur  in  Pcrs.  I,  Ilo.  16. 
gerendarum]  gignendarum  conieci  Etruscar.  rerum  III,  4,  5.  T.  II,  p. 
89.,  quod  Augustinus  de  C.  D.  VII,  13.  Varrone  auetore  Genium  ila 
delinil  :  Deus  est,  qui  praepositus  est  ac  vim  habet  omnium  rerum 
gignendarum.  Possis  laracn  gerendarum  co  defendere,  quod  Paulus 
infra  gcnialcs  a  gerendo  dictos  esse  tradit. 


(71) 


DE  SIGMFICATICWXE  VERBORUM.     LIBER  VII. 


9S 


filius,  et  parens  hominum ,  ex  quo  liomines  gignuntur.  Et  propterea  Genius  meus  nominatur,  quia  me  genuit." 
Alii  genium  esse  putarunt   uniuscuiusque   loci  dcum. 

Germcn    est,    quod   ex   arborum    surculis  nascitur;    untlc  et    germani,    quasi  eadem  stirpe    geniti. 

Gemursa    sub  minimo  digito  pedis  tuberculum,    quod  gemere  faciat  eum ,    qui  id  gerat. 

Gingrire    anscrum  vocis  propri nm  est.      Unde  gcnus    quoddam  tibiarum  exiguarum    gingrinae.  5 

Gingriator*   tibicen. 

Gigeria   ex   multis   obsoniis   decerpta. 

Geniale  s  dcos  dixerunt  aquam ,  terrani ,  ignem ,  aerem  :  ea  cnim  sunt  semina  rerum,  quae  Graecorum  alii  oroiysìn, 
alii  ùtÓ/iovs  vocant.  Duodecim  quoque  signa,  lunam  et  solem  inter  bos  deos  computabaut.  Gcniales  autem  dicti 
a  gerendo ,    quia  plurimum  posse  putabantur,    quos   postea    gerulos    appcllarunt.  10 

Gnarus    quuru    significet  id ,    quod  scius ,    peritus,    tamen  invenimus    p  rogna  re  significare  aperte. 

Gncpbosum    obscurum ,    videlicet    ex   Gracco,    quod   est    uvtcpecg. 

Galli,  qui  yocantur  Matris  Magnae  comilcs ,  dicti  sunt  a  flumine,  cui  nomen  est  Gallo;  quia  qui  ex  co  biberint ,  in 
boc  furere  incipiant ,  ut  se  privent  virilitatis  parte.  Alii  putant ,  ideo  eos  sibi  genitalia  incidere ,  quia  violaverint 
nomen    patris    matrisvc,    ne  possint  ipsi   fieri  parcntes.  15 

Gnarigavit   significat    apud   Livium   narravit. 

Guarivissc    narrasse. 

Gaia  Caccilia  appellata   est,    ut  Romani  venit,    quae   antea  Tanaquil   vocitata    erat,    uxor  Tarquinii   Prisci   regis  Ro- 


2.  loci  deum]  cf.  Scrvius  in  Virgil.  G.  1,  302.  p.  215.  ed.  Liou. 
3.  germani]  contraria  erat  Varronis  opinio,  teste  Servio  in  Virgil.  Aen. 
V,  411.;  germ.am.us  est,  secundum  Varronem  in  libris  de  gradibus ,  de 
eadem  genetrice  manans,  non,  ut  multi  dicunt,  de  eodem  genuine,  quos 
Me  tantum  fratres  vocat.  geniti]   M.   ut  vg.      nati  Gu.  LlND.  4. 

Gemursa]  cf.  Plin.   N.   H.  XXVI,    1,   5.  qui  id]  vg\     quid   boni 

codd.  5.    Gingrire]   Glossar.   Labb.  :    Gingriunt ,    yjjviq    ì/.powaiv. 

Gingrum ,    <pmrr}    xrjvóq.  Gingrinae]    Glossar.   Labb.  :     Gingriba, 

liàoq  </><oii/q  01'dni.yyoq.  Ac  yiyyqiaq  Hesycbio ,  yiyyQoq  Atbcnaco  et  aliis, 
yiyyituq  denique  talis  uvUor.oq  dicitur  Polluci  ,  eodem  nomine  quo  Ado- 
ni». 6.  Gingriator]  coniectura  ductus  scripsi.  Gilerialor  boni 
codd.  Gingeriator  vg.  Girenator.  V.  C.  Gingrinator)  (id  est  ex  cor- 
rectione)  A.  Aiìg.  in  mg.  Dac.  gingritor  vcl  gingrinator  legendum  exi- 
stimat;  sed  gingriator  propius  a  codd.  forma  abest.  Est  Graeeum 
yiyynuvxijq  a  Tcrbo  yiyyouCvo).  7.  Gigeria]  M.,  ut  vg.  Neque  alitcr 
legitur  apud  Nonium  p.  119.:  Gigeria,  intestina  gallinai  um  cum  hise- 
tica  (fort.  hepatica  ;  alii  isiciis)  cocta.  Plura  voc.  cxempla  Forcellinius 
ministra) .  Gizeria  LiiND.  e  Gu.  ,  quod  Francogallico  voc.  gesicr ,  quod 
Dac.  contulit,  parum  munitur.  8.  Geniales]  Genitales  coni.  Petrus 
Chiacconius  (Ciacconius  ab  aliis  dictus),  commendatuin  a  Fulvio  Ursino. 
Non  opus  est.  Geniales  deos  Baccbum  et  Cererem  dicit  Statius  Tbeb. 
XII,  618.  OTotyjla]  vg.  stichia  boni  codd.  9.  àxó/uovq]  boni 
codd.  Lino.  OTifQfiaTa  vg.  yhiO-Xu.  y  ùru/.iovq  mg.  A.  Aug.  10. 
gerendo]  genendo   coni.    Scal.  ;   idemque  prò  quia]    qua,  id  est  genitura, 


et  prò  gerulos]  Genios  scribendum  existimavit.  Quibus  mutationibus 
non  librarios,  sed  Pauluin  Festumquc  correxit.  Nec  diffiletur  ipse  Scal., 
lcclionem  codd.  ita  defendi  posse  ,  ut  gerulus  antiquiori  significata  in- 
telligatur  o  ■mjt'/.croìv  xal  nqvMxnq,  In  Glossar.  Labb.  est:  Geruli,  jrya- 
xrijgiq,  et:    Gerulus,  ùvvrtjq,  ctiam   dioixrjTixóq.  11.  peritus]  M.,   ut 

vg.     peritus  est   Lind.   e   Gu.  prognare]  voc.  allunile  non  cognituin, 

sed  ortum  ex  passivo  usu  voc.  gnarus ,  quo  id  a  Tacito  poni  constat. 
Quod  autem  apud  Nonium  bis  legitur  proqnariter ,  p.  150  et  154.,  id 
cum  strenue  et  audaciter  significare  Nonius  trad» t ,  non  dubito  quin 
prognaviter    fucrit.  12.    Gnephosum]     cf.    p.  39.    v.     cnephosum. 

Glossar.  Labb.  :  Gnetonsum,  rlu-avnòv,  oxoriivóv,  quod  Scal.  recte  muta- 
vit  in   Gnefbnsum,  H.    Stephanus  in   Gnephosum.  13.    14.   quia  ... 

incipiant]  primus  eius  rei  auctor  est  Callimachus  apud  Plinium  N.  H. 
XXXI,   1,  5.  §.  9.  furere]   vg.     furore  boni  codd.  16.    Gna- 

rigavit] Gnaruravit  coni.  Vossius  in  Etymologlco  L.  L.  v.  gnari  p.  324. 
ed.  Ncapol.  a  nomine  gnaruris.  Et  habetur  in  Gloss.  Labb.  :  Gnaru- 
ral,  yvioqlsii-.  Nec  tamen  quidquam  sanius  et  analogiae  Latinae  Linguae 
convenientius  esse  potest,  quam  verbum  gnarigare.  significat  apud 

Livium]   ap.  Liv.  sign.    Lind.   e  Gu.  17.     Gnarivisse]    Gu.   Likj>. 

Gnariisse  M.  Guarnisse  vg.  Glossar.  Labb.  :  Gnaritur,  yvm finirai,.  Pla- 
cidus  p.  468.  :  Gnorilur  (scr.  Gnaritur)  ,  cognitum  sive  compertum  est. 
18.  Gat'a^  ita  recte  Verrius,  non  Caia,  nani  C,  prò  G  in  eo  voc.  non- 
nisi  in  nota  scribebatur.  De  Gaia  Caecilia  Plutarch.  Qu.  Rom.  30. 
Tlin.  N.  H.  VIII,  48,  74.  §.  194.     Valerius  Max.  de   nominibus  ex.  (T. 


96 


PALLI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(71) 


manifruni,    quac  tantae  probitatis  fuit,    ut  id  noraen  ominis  Loni  causa   frcqucntent  nuLcntes,    quam   summam  assc- 
cvrant   lanificam   fuisse. 
Gallam    Libere   ac   rugas    conduccre   ventri,    quum  ait  Lucilius ,    praemonet,   parsimonia  esse  utendum  ,  ncque 
gulae    indulgendum,    ventremque    coarlanduin. 
5  Gaulus    genus    navigii   paeue    rolunduui. 
Galbcum    ornamenti    genus. 
(7?)  Gestii,    qui  subita  felicitate  c-Jiilarahis  nimio  corporis  motu  praeter  consuctudinem   cxsultat. 

Gncns    et    corporis   insigne  et  pracnomcn  a  generando   dieta  esse,    et  ca   ipsa  ex.  Graeco   yiyvto&cu,    apparct. 
Ganeum  antiqui  locum  abdituin  ac  velut  sub  terra  dixerunt.     Tercutius  :  "Ubi  illum  quaeram ■'.  credo  abductum  in  gancum/' 
lOGalearia   a    galcarum    similitudine   dieta. 

Gnitus    et   gnixus    a   gcnibus   prisci   dixerunt. 
Guotu,    cogniti!. 

Gravastellus,    senior.     Plautus  :    "Qui  est  gravastcllus ,    qui   adveuit."      Ut  puto ,    gravastellus  a  gravitate   d'ictus. 
Gramiae    oculoruin    sunt   villa ,    quas    alii    già  mas    vocant. 
15  Grò  in  a    appcllatur    genus    machinolac    cuiusdam  ,    quo    regiones    agri    cuiusque    cognosci    possunt,     quod   genus    Gracci 
yviofiovu  dicunt. 


Grumus    tcrrac  collcctio ,    minor  tumulo. 

Probus  p.  1400.  apud  Golbofrcdum)  ,  et  imprimi*  Fcstus  Qu.  XII,  8. 
p.  48,   31$.  v.  pracLia. 

3.  Lucilius\    Luius    versus    e  1.  XV.    Nonius    exhiliet   p.  4 15,   18.  y. 
accrosuiu;  Dousa  posuit  1.  XXV,   1.   p.  63.  5.   Gaulut]  yiu/.og  no- 

mcn  Plioenicii  navigii    nolissinium.  G.    Galbeum]  ef,   I'aulus  p.  30. 

v.    calbcos,   cuin   annot.  7.    Gestii]' et.    Scrv.    in   Virgil.    G.  I,   387. 

8.  Gneus]  boni  codd.  Gnnciis  vg.  Lii\d.  Cunslal  buius  uumiitis  genui- 
nas  i'orinas  esse  Gnaivos,  Gnacus ,  (ìncus ,  INacus  ,  Nems.  V.  maxime 
Valer.  Maximus  «le  nominilius.  Cn.  reele  nonnisi  in  noia  scriltitur. 
et  eoruuris  insiline]  nam  naevus  plenius  et  anliquius  gnaevus  tlieebatur. 
Ila  Yalcrius  :  Igitur  etiam  qui  in  eorporibus  t/it/ni  solct,  gneus  (alii 
ijnaevus)  appellatur.  Etiam  bic  sine  dubio  ,  quod  eorpori  ingcnitus 
est    (Muttcrmul).  yiyvto&ai]    Vg.      gignesthe  boni   codd.      yiyrnai, 

mg,   A.  Auc  9.    Tcrcnlius]  Adelpli.  Ili,    3,    5.,   in   quo  versu   cxpli- 

cantlo  Douatus  eandein  originem  ,  quam  Fcstiis  significai  ,  exponit  ,  «.io 
T»g  yuq.  Ubi]   vg.      Abi  Gu.     odi.    M.  tibduetum]   abilitimi, 

vel  obduetu.ni  mg.  A.    Ann.      Ulrumquc   est   in   detcrioribus   codd.  10. 

Galearia]  Galerita  coni.  Dac,  alaudam  galeritam  inlclligens.  Mibi  Fe- 
stus  de  alia  re  dixisse  videlur.  11.    Gnitus   et  gnixus]  appare!  ple- 

nius ita  dictuih  esse  prò  nisus  et  nixus.  Latino*  oliin  slirpein  toc.  NIT 
cuui  syllaba  tus  ita  commisissc,  ut  nilus,  non  nisus  inde  fiere t ,  osten- 
dunt  adgrclus  et  cgrelus  (v.  I'aulus  p.  G.  58.);  nec  dubito,  eonsideralis 
iis,  quac  ad  toc.  exl'utus  p.  GÌ.  coinposui,  qnin  in  anliquiori  lingua  La- 
tina  ìiullum  oiiiuino  partieipium  in  tui  exierit.     Gniti  attieni  a  genibus 


dictum  esse,  co  credibilius  ,  quod  primarius  eius  verbi  sig-nifu  alus  ad 
gemila  spedasse  videtur.  Cf.  Pestai  Qtt.  IX.  -  i.  p.'Ji,:i:ì.  v.  M\i  di. 
genibus]   COrr.   Sevi.    Lisd.      ijeneribus  ed.   vet.    vg.  12.    tim.lu]    cf. 

Glossar.  I. alili.  :  Gnot  (id  est  ijiiDiit  contracium),  o.'ótr,  ixiyinuOtH. 
Guotu,    yidiair,    óir.yi<->o,y.  13.    Pimmttu]    Fpid.  V,    1.   li-,    ubi    codd. 

candem  lcclioncin  comiiicndaul.  Intra  ajiud  Fistimi  v.  ravi  coloris.  Qm. 
XIII,  1(1.  p.  &2,  17.,  in  eodem  \crsu  ravistellus  afl'cTliir,  si  l'alili  cxccrplis 
liilis  est.  Nempe  con  nomea  gravus  ^ìoslrum  i;r»m  mutar,  tur  in  ravus, 
el  gravastellus  in  ra\  i-trlhi-.  etiam  l'Ialiti  le.  lio  ad  l'orniam  \  ulgaris  linguae 
mutala  est.  Gravasti  llus  autein  deminuli>e  a  nomine  gravasler  factum  est 
a  i/iaritnlc]  multo  rcclius  infra  a  ravo  colore.  Scd  ex  hoc  loco  protei  it 
l'iacidus  p.  i(i7.:  (iraviscila  i  si  rilie  Ci  B»  «air  ìli),  ./rai.v.  iti  c.-t  anni 
(scr.   «iiiu-  .  li.    Gremirne]   ci".  Nonius   p.ll'.'.  I*.      l.l..~ar.   Laidi. : 

Grama,  lljfUJ.  Placidus  p,  167.:  t.ramis ,  gremii ,  quae  sunl  yiluilae 
oculorum.  glamus'   id   voc.   dubilavcrim  ,     an    imuquani   fucrit   Lali- 

num.       Lsl    Graccuin    ;/,../;.     unde     adicclòa    m.niina 

jv.i.w.i.Id/;,-,   et   veri. a  li-    Grama]   cf.    llxginus   in 

Agrimens,  Goes.  p.  164.  LNaaiaa  p- 63,  i.  Glossar.  Lalib.  :  Gruma, 
jkÓ.hwi-,  àion.iou  t)  lùr  yiwutr^'o, .  Quod  in  iisdeiu  legitur:  Gauma, 
o.iiiìk    ifzjoux/,.    Si  n.    ita    lorrigit:     ^ìriiiii.i  .  :*T.  I     .    Gru- 

tnus]    et'.    N.inius   p.  1").    2i.    lilossar.   Labb.  :    Griiiiu',  : ■  rwr 

;,wr,    et:    ftìaillll.   Ili  iTinnitniriT  TI  :&oh  quod  Grumi  vcl  (.raaiau 

fuisse  vidit  S.  vi  .  Giosuè  Isi.li.ii:  Grumii/iii,  aijer  traetus.  Graccuai 
KDàvmE'  amfmz  4»«!aw,  ni  est  apud  llcsxchimn,  comparalur  a  Docdcrlioo 
Synon.  et  Ktym.  VI.  p.  131. 


(72) 


DE  SIGNIFICATONE  VERBORUM.     LIBER  VII. 


97 


Oraceli  il  ris   urbs  lberae  regionis ,    ilicla  a  Graccho  Sempronio,    quac   antea   Ilnvcìs   nomi  naba  (tir. 

Gracca    sacra    festa  Ccrcris   ex  Graccia    translata ,    quac    oh    invcntioncin   Proscrpinac    matronac   colcbant.      Quac  sacra, 

duiti  non  cssent  matronac,    quac    faccrcnt  propter  cladcm  Canncnscm  et  frequentiam  lugcntium ,    institutum  est,   ne 

amplius    contimi    diebus    lugcrctur. 
Grucre    dicuntur   grues,    ut  sucs  gru  nn  ire.     Unde  trachini  est  congrucrc,    hoc  est  convenire,   quia  ìd  genus  volli-  5 

crum  minime    solivagum   est. 
Gradivus    Mars    appcllatus   est    a    gradicndo    in    bella    ultro    citroque  5     sivc    a    vibratione    bastac,     quod   Gracci    dicunt 

KOudulvtiv ;    vel ,    ut  alti  dicunt,    quia  graminc  sit  ortus  ,    quod  interprctantur,    quia  corona  graminca  in  re  militari 

maximal   est  bonorationis. 
Grassa  ri   antiqui    ponebant    prò    adulari.     Grassari    autem  dicuntur   latroncs    vias   obsidentes  $    gradi   siquidcni   ambulare  10 

est,    unde  trachini  grassari,    vidclicet  ab    impelli    gradienti!. 
Grallatores    appcllabantur    pantomimi,    qui,    ut  in  sallationc   iuiitarcntiir  Acgipanns,   adicctis  pcrticis  furculas  babenti-  (73) 

bus  atquc   in   bis  superstantes ,    ob  similitudiiicm  criirum    citis    generis,    grailiobantur ,    utique   propter    dil'ììcultalem 

cousisteudi.      Plautus  :    "Vinccretis  cursu    ccrvas  et  grallatorem  gradii." 
Gravida    est,    quac    iam   gravatili*   conceptu  5     praegnans    velut    occupata    in    generando,    quod    concepente    incicns  -|  5    a**d-  •'•  **1'<j 

propinqua   parlili ,    quod  incitatus  sit    fetus    cius. 
Graculi    a   sono   oris    vocati ,    sivc   a  gerendo  elìcti ,    quod    iacta  scgctuiu  semina  plurimum  gerani,    vel  quod  ex  olivetis 

cubitum  se    rccipicntcs  duas  pedibus  bacas  ,    tcrtiam  ore  ferant. 
Gregcs  ex  Gracco   dicti,    quos  illi  yÌQytgu  solcnt  appellare. 


1 .    Gracchuris]    de    eo    municipio    ctìlìjjcntcr    disscruit  Uckert.    Gco- 
grapb.  II,  I.  p.  -418.  2.   Grueca  sacra]  et.   Cicero  de  legg.  II,  9, 

21.   15,  37.  prò  lialbo  24,  55.  3,   4.  ne  ampliti*  eenfum  diebus] 

triqinta  diebus  dicit  Livius,  ulti  eandem  rem  enarrai,  XXII,  38.  Dine 
A'A'.V  diebiis   in  Aid.  venit.  5.   Cruore]  Glossar.   Labi).  :    Gruo, 

y.iiyy /.i'^o)  (seiil)C:  xluyyu^ùi),  et:  Gruunt,  y/QUìi^ovot.  Cf.  Paulns  p.  32. 
y.  congrucrc.  7.   Gradivus]  eadem  partila  ,  partila  similia  artìficia 

etwnologorum    proponit    Servius    in   Virgil.   Aen.  Ili,   Ili).  est]   oni. 

Gì".    Live.  8.    y.(>uòaiviiv\   Yg.      hrudetùn.  boni   codd.      y.naòfvnv  mg. 

A.  Aie.  graminc  sit  oriti*]    fabulani ,    quam   narrai    Ovidius    F.   V, 

255.,    significar!  monel   Scal.  10.    Grassari  .  .  .    adulari]    nib.il   de 

ea  re  Kouros  p.  315,  33  sq.  Ex  Varrone  apud  Gcllium  II,  2.  Lacc 
coinniode  cunlulil  Dac.  :  Si  /jais  in  va  (poetica)  sttulebat ,  ani  scse  ad 
conviviu    ajijìlicabat ,    grasxalor    vociibalur.  12.     Grallatores]    cf. 

Varrò  de  L.  L.  VII.  §.  li'.t.  Placidus  apud  Maium  p.  468.  :  Grallae, 
perticate  (codd.  :  conloi/ui  parcitis)  ,  ad  i/uas  cruribus  colligdtù  ambu- 
latile*, grallatores  (codd.:  gravalores)  dicuntur.  Glossar.  Labili  :  Gral- 
latores, navty.ù  tfoaovrTtc ,  quac  explicatio  ad  VOC.  Grullalores  ileralur. 
Jli'.ny.i'.  intellige  perticai  illas  cum  furculìs ,  gracilia  l'annui  crura  inii- 
tantes.      Dac.   Graecoruni  yvxiùvaq  (v.   Pollai;  IV,  101.)  comparai.  lì. 

Plautus]   in   Pocnulo   III,    1,    27.  grallatorem]    clavatorem  ,    Turnc- 

bus  Advers.  Ili,   11.    in    anliquis  membrania    se    leslalur    repperissc,    ac 


pulat  ulramqiic  lcclioiicm  eodem  iure  defendi  posse  ,  quo  Fcslus  ex  co- 
dein  vena  gravastellns  et  ravìslcllii.s  attulerit.  At  clavator  a  scatenila 
Plauti  alicmis  est;  ac  codd.  a  Limd.  collati  grallatorem  couslanter  tc- 
nent.  15.  praegnans]    signuni    dislinelionis   ante   boc   VOC.,    quod 

cum  vg.  posiluin  esset ,  Li>d.  delevcrat,  idem  V.  I).  in  commculariis 
restiluit.  De  discrimine  voce,  gravidus,  praegnans,  incicns  V,  Doeder- 
lin.   Synou.    et    Btym.    T.  \.   p.  220.  generando]    gcnando    coni. 

Dac.  ,    quod    nibili    est  VOC.  17.   a   sono    oris]    siniililer   Quinclil. 

Inst.  I,  0.  Isidor.  Origg.  XII,  7,  45.  Varrouis  originalionem  ,  </»•«- 
gali,  tjuod  gregutiot,  insequenles  grammatici  oinnes  iinprobavcrunt. 
18.  bacas]  Gì.  Li.vd.  baccas  M.  vg.  Ulrumqtic  conslat  suo  iure  dici. 
V.  Scbneider  Granuli.  Lat.  I,  II.  p.  401.  l'est!  seutentia,  a  Paulo  ad- 
iuodiini   obscurala,    quac   fiicrit ,  facile   est  conicetare.  11).  yÌQyiQ(i\ 

gergera  boni  codd.  mg.  A.  Aug.  dyiluq  vg.  Illud  cum  Lind.  servavi, 
ac  velleui ,  ctiam  Varroni  de  L.  L.  V.  §.75.  gérvassèm  e  codd.  fide 
ytnyioa,  ubi  Scaligero  obsccutus  seripsi  yuQyugcu.  Nani  quanquam  yun- 
ye.ua  comicorum  poetarutn  usu  magis  innoluit,  ctiam  yigytQa  habel,  quo 
se  tucatur,  Hesycbii  testimonium  :  l'iQyiva  nolKà,  quod  Salmasius  recte 
relinxit  in  ttayioa.  Ila  saepissinie  in  Gracca  lingua  variant  syllabac 
EP  et  AJ'-,  ut  in  ttoai/v  et  tqatjv ,  Oì{iooe  et  Oàoaoq,  fyyìjtpoQot,  et  uojjrjipo- 
goi,  ay.uniqò'tvaui,  et  o/.u^afióivoui,  aliisque  mullis. 


N 


98 


PAULI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  P02HP.  FESTI 


(73) 


Grave  aes  dictum  a  pontiere,  quia  denti  asses ,  singuli  pondo  libras,  efficiebant  denarium,  ab  boc  ipso  numero  dictum. 
Sed  bello  Punico  populus  Roman us ,  pressus  aere  alieno,  ex  singulis  assibus  librariis  senos  fecit,  qui  tantundem, 
ut   illi,    valerent.      Item  nummi  quadrigati  et  bigati  a  figura  caelaturae  dicti. 

G  Ioni  us    in   sacris    crtisUilmn  ,    cymbi  figura,    ex  oleo  coctum  appeliatur. 
5  G 1  o  s  ,    viri  soror  ,    a  Graeco    yaXóoig. 

Gluttire    et   glocidare    gallinai-uni   proprium   est ,    quum    ovis    incubiturae   sunt. 

Glittis,   subactis ,    levibus,    teneris. 

Gluma    bordei    tunicula,    dictum,    quod  glubatur  id  granum.      Undc  et  pecus    glubi   dicitur,    cnius  pellis  de  traili  tur. 

Gliscere    crescere  est  5    gliscerae,    mensae  glisccntes  ,  id  est  crescentes,  per  instructionem  epularum  scilicet. 
10  Glucidatum,    suave  et  iucundum.      Graeci  etenim  yXvzvv  dulccm  dicunt. 

Gloria   a  Graeca  voce    dieta:    liane  enim   illi    ultos  vocant. 

Gulliocae   nucum  iuglandium    summa   et  viridia  putamina. 

Gutturnium   vas,    ex  quo  aqua  in  manus  datur,    ab  eo,    quod  propter   oris  angustias  guttatim  fluat. 

Gaudium  ano  tov  yavoiàv  dictum. 
15  Genus   dictum  putatur  a  terrae  Gracco  vocabulo,   quam  yijv  dicunt. 


i.  quia  deni  asses,  singuli  pondo  libras,  efficiebant  denarium]  vg. 
et  in  mg.  librae.  q.  d.  asses,  singuli  pondo  libras  efficiebant,  denariutn 
Lind.,  corrupta  interpunctionc.  Urs.  ea  verba  ita  interpungenda  et 
emendanda  censuit:  quia  asses  singuli  pondo  libravi  efficiebant,  deni 
autem  denariutn,  ab  hoc  assium  numero  dictum.  Alia  tentarunt  Hoto- 
mannus  et  Ciacconius.  At  recte  dici  asses  libras  pondo  crant,  observat 
Gronovius  de  pec.  vet.  I,  6.  p.  27.  ed.  Lugdun.  :  quanquam  apud  Var- 
ronem  de  L.  L.  V.  §.  169.  recte  legitur  as  erat  libra  pondus ,  non:  as 
.  .  libram  pondo.  Sed  cundem  Varronem,  paulo  inferius  §.  182.,  optinie 
vidit  Gronovius  scripsisse,  quod  in  codd.  est  :  asses  libras  pondo  erant, 
ubi  librales  posui ,  quod  alii  aliis  scriptoribus  prò  libras  obtruserunt. 
Etiam  boc  recte  Gronovius  ,  quod  libras  accusativum  mcnsurae  esse  af- 
firmat ,  non  genitivuin  obsoletum ,  ut  Salmasius  eiusque  scctator  Dac. 
2.  Sed  bello  Punico]  cf.  Festus  Qu.  XV,  21.  p.  153,  13.  v.  sextantavi, 
et  imprimis  Plin.  N.  H.  XXXIII,  3,  13.  §.  41.,  cuius  dictis  Bocckbii 
rationcs  maximum  pondus  addiderunt.  librariis]  libralibus  A.  Aie. 

in    mg.     Sed  librarius   etiam  meliore  iure  utitur,   quam  libralis.  tan- 

tundem, ut  illi]  M.  ,    ut    videtur ,    sicut  Aid.      tantundem  Gu.   vg.   Lim>. 
tantuli  edd.  vett.  ,   quod  ex  tantum  ut  illi  natum  esse  videtur.  4. 

Glomus]  cf.  Cato  de  R.  R.  79.  et  Varrò  de  L.  L.  V.   §.  107. ,  qui  glo- 
bum  dicunt.  cymbi]  cymbii  Lind.      himbi  boni  codd.      cybii  vg. 

rombi,    vel    cybi  cubi')    mg.  A.  Aug.   rombi  babet  liber  Bartbii ,  Advers. 
XL,   1.  5.  yakóioq]  ycUow?  Li\i>.   e  Gu.  ,  in  quo  est  galaos.     yuXcoq 

vg.      Glossar.   Labb.:    Glos ,  7j  tov  avàgòg  ddiXcfìj ,  yaXtog ,   nngà  IlXuvzq), 
puto,  ex  Festo.  6.    Gluttire]  boni  codd.      Glocirc  vg.  Li>d.,  ncque 

ullo   cod.   neque  edd.  vett.  addiccntibus.      Gluctire  mg.  A.  Aug.   Glocirc 
e  Columella  affertur,  sed  gluttire  codem  fere  scnsu  dictum  esse,  osten- 


dunt  Glossar.  Labb.:  Gluttit ,  y.goxxa  (xnoxil  \  ulcan.)  óovig,  ìvxafi^Tit 
(i.    e.   ìyxu^zu,  quod  spcctat  ad  glutio),   xXoxxà  óurte.  glocidare] 

glocilare  corr.  Dac.  At  Ulani  voc.  formam  satis  antiquam  esse,  testan- 
tur  Glossar.  Labb.  :    Glocido,  rrrtrr.-TK^u».  7.    Glittis]   boni  codd.  ,  ut 

vg.  Glittis  deteriores  duo  codd.,  etiam  liber  Bartbii  ,  Advers.  XL,  1., 
cui  perexigua  fides  est.  Sed  alia  sunt ,  quae  buie  formae  egregie  pa- 
trocinentur.  Verbum  est  gì  no,  quod  Glossar.  Labb.  explicant  ovoritfoi; 
bine  fit  glutus,  quod  Cato  de  R.  R.  45.  componit  cum  subacto,  et  sub- 
stantivum  nomcn  glutum,  quod  idem  signiiicat  ac  glutcn.  Nec  tamen 
lectionem  bonorum  codd.  mutavi,  cum  in  Glossis  Isidori  reperiatur: 
Glis,  glitis,  humus  tena.v.  8.   Gluma]  cf.   Varrò  de   R.    R.  I,   48. 

Nonius   p.  118.   v.  glumam.  pecus]   penis    cod.    Bartbii,    Advers. 

XL,   1.:  foeda  interpolatione.  9.   Gliscere]  cf.   >"onius  p.  22,   12. 

Festus  Qu.  XIII,  15.  p.  S7,  30.  v.  reglescit.  De  glisecris  mensis  nibil 
praeter  baec  innotuit.  id  est]  om.  M.  10.    Glucidatitm]  cf. 

Paulus  p.  42.  v.  elucidatimi.  Glossar.  Labb:  Gloditahts  (Glocidatus 
corr.  Scal.  Vulcan.)  ,  t^àvq.  12.   Gulliocae]    Gitllicae  vel   Gulliolae 

corr.  Dac.  Cf.  supra  p.  39.  v.  culliola,  cum  annot.  Aut  boc  aut  illud 
voc.  corrupto  loco  deproniptum  esse  apparet,  cum  significatus  idem  esse 
dicatur.  Ac  certe  et  Glossar.  Labb.  magis  buie  formae  favent ,  et  Pla- 
cidus  p.  467.,  ex  quo  iam  Urs.  baec  apposuit  :  Guilliciola  (Gallìciciola, 
Maius)  corticc  nucis  iuglandis  viridi,  per  quem  corpus  humanum  intel- 
ligi  vult.  13.    Gutturnium]    cf.   supra   p.  39.  v.   cuturuiuiu  ,    cum 

annot.  Placidus  p.467.:  Gutturneo,  gutto.  Isidori  Glossac  :  Gutturnùt, 
gutturis  inflatio,  perversa  explicatione.  15.  yrpi\  vg.     gi  boni  codd. 

; .'/  Lini».     Sed  ita  non  solct  Paulus. 


(74) 


DE  SIGNIFICATONE  VERBORUM.     LIBER  Vili. 


99 


G  a  n  n  i  t  i  o    camini    querula    murili u ratio . 

Gesum    grave    iaculum  *. 

Gurgustium  genus   liabitationis   angustimi,    a  gurgulione  dietimi. 

Gricenca    funis   crassus. 

Gran  do    guttae   aquac  concretae    solito  grandiores.  5 

LIBER    Vili. 

II e r barn   do    quum   ait   Plautus,    significat ,    victum   me    fatcor;    quod  est   antiquae   et  pastoralis  vitae    indicami.     Nani 

qui  in  prato  cursu ,    aut  viribus  contendebant ,    quum  superati  crani,   ex  eo  solo,    in  quo  certamen  erat,  decerptam 

berbam   adversario  tradebant. 
Heluo    dictus  est  immoderate  bona  sua  consuniens,    ab   cluendo  5    cui  aspiratili',    ut  aviditas  magis  exprobretur*    fit  enim  1.0 

vox  incitatior. 
Helvacea   genus    ornamenti   Lydii,    dictum  a  colore  boum ,    qui  est  inter  rufuin  et  album,   appcllaturque  lielvus. 
Herma   a  Graecis  ponitur  prò  firmamento.     Unde  etiam  Mercurii  nomen  inventoris,  ut  putabant,  firniac  orationis  dictum. 

Interdum  etiam  saburram  signiGcat. 
Herc,    id  est  adverbium    temporis  beri,    dictum   a  Gracco    èy-frég.  15 

Hctta    rcs    minimi   pretii,    quasi  Licia  ,    id  est  hiatus  bominis  atque  oscitatio.     Alii  pusulam  dixerunt  esse,    quac  in  co- 

quendo  pane  solet  assurgere,    a   qua  accipi  rem  nullius  pretii,    quum  dicimus  :    non    bettac    te   facio. 
Heres   apud  antiquos  prò  domino  ponebatur. 
Hcrcdiuin   piacciami    parvuluin. 
Hecate   Diana  cationi    putabatur  et  Luna  et  Proscrpina.  20 


1.  Gannitio]  cf.  Varrò  de  L.  L.  VII.  §.103.  Nonius  p.  450,  7.  et 
Feslus  Qu.  IX,  25.  p.  25,  21.  v.  nictit.  2.  grave  iaculum]  coir.  Scal. 

or.  ùiclum  Lipsius  Epist.  Quaest.  Ili,  20.  gr.  iactum  codd.  Illud  co 
aptius  est,  quod  gaesum  óoqv  Tel  ì/ipókiov  oko  a  iùij  q  ov  fuisse  traditur 
a  Polluce  VII,  33,  156.  et  Hesycbio  v.  yuiaóq.  Glossae  Isidori:  Gemmi, 
asta,  iaculum ,  (3oXi<;.  3.    Gurgustium]  cf.   Placidus  p.  4G7.  :    Gur- 

gustiolum ,  antrum  scerete  angustimi. 

7.  Herbam  do]  de  eodem  more  Plinius  N.  H.XXII,  4,  4.  §.  8.  et 
Servius  Danielis  in  Virgil.  Aen.  Vili,  128.  e  Varronis  Aetiis  (non  An- 
tiquitatt.).  Placidus  p.  470.  apud  Maium  :  Herbam  dedit.  Hoc  enim 
contendentibus  erat,  vulsam  herbam  qui  vinccretur  porrigendi ,  ut  mine 
dicitur.  Nonius  p.  317,  17.  v.  berba  quac  ex  Accii  Meleagro  afl'crt: 
herbam  conferunt,  ea  recte  monet  Scal.  ad  alium  morena  spedare,  puta 
ad  yvUopoUav ,  de  qua  v.   Boecbh.   in  Pind.  P.  IX,   121.  10.   Be- 

ino] Glossar.  Labb.  :  Heluo,  lucprar^q,  et:  Helluo ,  ìioono?,  y.arai/ayùq 
(scr.   xur(/.(fiuyùg).  12.   ornamenti]    condimenti  coni.   Forcellinius  in 

Lexico  v.  belvacea ,   ratione    minime    idonea  adductus  ,    quod  etiam  hel- 


vclla  oleris  genus  fuerit.  Lydorum  multa  erat  in  corporibus  ornandis 
cura  et  magnificcntia.  Cf.  Etrusc.  rer.  I,  3,  7.  p.  261.  10.  p.  270. 
13.  Henna]  fortasse  rectius  i'g/ta  scriberetur.  Sed  in  codd.  nullum 
Graccarum    literarum    vestigium.  14.   saburram]   Glossar.  Labb.: 

Sabura ,  àayùXtonu.  nloiov'  tgo/ict  nkoiov.  Scribe  tg/xu,  quo  in  iisdem 
Glossariis  Saburra  explicatur.  15.  Herc]   Quinctiliano  teste,  Inst. 

I,  7.,  heri  antiquius  l'uit  quam  here ;  Paulus  contrarium  doccre  videtur. 
I/O-!?]  yg.      ekhes  M.    ehthes  Gu.  16.  Hetta]    Glossar.  Labb.:   Beta, 

qXoy.rlq  uqtov,  et:  Hccta,  Vfiìjv  §aiuQ,  et:  Hieta ,  Vfiijv  (jolaq,  et:  Hitta, 
■ìnijv.  Apparet,  buius  voc,  quo  minimae  et  tenuissimae  rcs  appcllaban- 
tur,  plures  fuisse  formas  et  interpretationes.  Hccta,  errore  ex  Hetta 
ortum  ,    etiam  in  ed.  vet,  et  cod.  Lipsiensi    est.  coauendo]   quo- 

quendo    cdd.    vett.  accipi]  Gu.  Lind.     accipc  M.     accipimus  yg. 

Pendct  illud  a  verbo   dixerunt.  hettae]  hittae  M.  18.   Heres] 

cf.  imprimis  Iustinian.  Instit.  II,  19.  §.  7.  et  quae  Scbraderus  p.  355. 
docte  annotavit.  19.  Heredium]  cf.  Varrò  de  R.  R.  I,  10.     Nie- 

bubr.  H.  R.  T.  II.  p.  54.  Placidus  p.  469.  :  Hercdiolum,  possessiun- 
culam. 

N* 


100 


PAULI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(74) 


Hclus   et  li  elusa   antiqui   dicebant,    quod  mine  liolus  et  liolera. 

Hcrcm   Marteam    antiqui   accepta   bereditate   colebant,    quae   a  nomine  appellabatur   bereduin,    et  esse  una    ex  Martis 
comitilms  putahatur. 
(7j)  He us    adverbium  voeandi  a  Gracco  ivg*  venit. 

5Henioua  bumana,    et   licmoncm   liomincin  dicebant. 
Ha  r  viga    dicebatur    bestia  ,    cuius  adbacrcntia   inspiciebantur  exta. 
Hcbcs    rctunsi   acuniinis. 
li  ci  u  cu  s    ab   biatu    et   oscitationc    dictus. 

H emina    ex  Gracco   ij/iilex'iog,   ì]/nivci;   quod  cst'dimidia  pars  sextarii. 
10  Hcliconidc9   Musa  e    a  monte  Hclicone  vocatac. 

lied  era    dieta,    quod  baercat,  sive  quod  edita  pelai,  vel  quia  id,  cui  adbacserit,  edat.     Quae  in  tutela  Liberi  putabatur 

esse,    quia,    ut  illc   iuvenis  scinper,    ita  baec  viret}    vel  quia  ita  omnia,    sieut  ille  mentes  bominum ,    illio-at. 
Hcrbilis    a  user   berba  pastus ,    qui    gracilior  est,    quam    frumento  altus. 

Hercules    astrologus    dictus,    quod  co  die  se  Ilammis   iniecit,    quo    futura   erat   obscuratio    solis. 
15  Hernici   elìcti   a  saxis,    quae  Marsi   bcrna   dicunt. 


1.  JIclus  et  Jielusa]  de  litcra  S  postcrius  in  R  mutata  v.  p.  13. 
v.  arbosem  ,  cum  annot.,  p.  46.  v.  comperce,  cuin  annot. ,  p.  G5.  v.  fc- 
rias.  Quod  Sevi.,  helesa  scribcnduin  fuisse  existimat ,  errai.  Nani  vo- 
calis  U  ,  quae  in  olus  est,  servabatur ,  dum  S  locum  suum  lucretur,  ut 
in  olusculuin,  onustus,  velustus,  sed  eadeni,  ubi  S  in  li  mutatimi  erat, 
transiit  priinum  in  O,  deinde,  literae  eius  vi  magis  infracta,  in  E.  Kx 
belus  autem  liolus  factum  est,  ut  ex  beino  bonio,  Ab  belus,  in  aliam 
formam  sinc  litcra  S  deflexo  ,  ctiani  belvola  et  bel  velia  (v.  p.77.)  dieta 
esse  videntur.  2.  Hcreiti  Marteam]   Scax.   verebatur ,   ne  Verrius 

in  corruptam  scripturam  oit'eiulissct ,  ubi  herem  prò  IScrienem  legissct. 
Sine  iusta  eaussa  :  nani  anliquos  Italos  inulta  babuisse  nuinina  primariìs 
diis  adiuncta  et  corum  nominibus  cognominata,  ostendunt  Umbrorum 
monumenta ,  in  quibus  a  love  dictas  inveniinus  Trebc  lovie  et  Tetri 
lovic  et  a  Marte  Serf'e  Marlic  et  plura  eiusmodi.  Nec  dissiiuilcs  puto 
in  precationibus  sacerdotum  apud  Gcllium  N.  A.  XIII,  22.  :  tleriein 
lunonìs  et  Molas  Blartis.  Atque  in  Ennii  Annalium  versu,  qui  ibidem 
§.18.  ponitur,  Meursius  Éxcrc.  crit.  P.  II.  Ili,  G.  recte  videttir  ISeric- 
nem  Mavortis  et  Ilcrem  restituisse,  ubi  in  codd.  est  Ncricneni  Mavortis 
et  hercle  ni  —  vel  similia.  Id  Meursii  inventum  Dvc.  ciani  suum  i'ecit, 
ut  solet.  4.   fi'!?]   coni,   scripsi.     ays   boni  codd.      «ì'  vg.      Persuasi 

mibi,  ctymologos  Latinos  in  verbis  :  heus,  affé,  et:  lieus,  bone,  honori- 
licam  quandam  appcllatioiicm  vidisse.  «r?  coni.  Lixd.  ,  quod  prò  ov<; 
dici  Aeolicc:   quae  obscurior  est  scntenlia.  5.  Ilcmona]   homonem  ex 

Ennio  (Annal.  II,  33.)  aflerunt  Priscian.  VI.  p.  G83  P.  et  Scrvius  in 
Virgil.  Aen.YI,  595.,  atque  homones  e  Nacvio  Calpurn.  Piso  de  conti- 
nent.  vet.  poet.  mspt.  apud  Merulam  ad  Enniuiu  p.  XLI.  In  Paulo 
tamen  hemona  cliam  lilcrarum  ordine  conlirmalur.  Hinc  némo ,  id  est 
ne-heino.  ,    G.  Itarviga]  cf.  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  9S.     Quod  Sc.vl. 


putaverat,  in  Conicct.  in  Varron.  de  L.  L.  p.  26,  2.  (p.  42.),  et  in  Var- 
rone  et  in  Pesto  rcponendum  esse  aringa,  librorum  conscusu  refellilur. 
V.  Brisson.dc  formulis  I,  20.  p.  12.  ed.  Conr.  adhacrenlia  insp.  exta] 

bacc,  quae  ad  cljinon  voc.  expediendum  Festus  posuerat,  a  Paulo  obscurius 
reddita  sunt.  Quae  ed.  ant.  Mcdiolancnsis  A.  MD.  Label,  a  D\c.  lau- 
data, ad  hepatia  inspicicnda  conducuntur  arioli,  a  quodam  V.  1).  inter- 
polala sunt.  Et  buie  Unii  infirmo  fundamento  insistunl,  quae  Vossius 
Elyinol.  L.  L.  v.  arics  p.  00.  ed.  >"cap.  proposuit:  ad  hepar  et  exta 
insp.  cond.  arioli.  7.    Hebes]  cf.  Nonius  p.  121,   31.  retunsi] 

Lìmi,  cum  bonis   codd.     retasi  vg.  8.  Helucus]    alia   Paulus  supra 

p.  57.  v.  elucuin.  Cf.  p.  74.  v.  hcluo.  Plaeidns  p.  470.:  Udini  cra- 
pula veterani  (scribe  :  Heluei,  crapulac  vetcranae)  :  linde  helluones  di- 
citntur.  9.   ìjiiìixtoc,   ijftivj}]   excs.iosimi  M.      cxcxtoxitni  Gv.      Scili- 

cct  Graeca  illa  sic  Latiuis  lileris  exprcssa  crant:  IJIIEIìTOS/MIXI, 
a  qua  l'orma  codd.  duclus  prope  absunt.  Caeteruiu  Paulus,  quae  Festus 
diligcntius  explicuerat,  breviter  contraxit.  Vg\  nilii)  logilnr  itisi  fiacri. 
LlND.  :   ìjfiuw,  id  est  semi.  11     Hedera]   supra  p.  62.      ederam    scri- 

ptum  erat.  13.   Hcrbilis]   "Lucillius  :    sfnseris  hcrbilis  virns.    Gita- 

tur  in  fragnicntis  Servii."  Sc.u..  Lucilii  Tcrba  extant  apud  Scrvium 
Danielis  in  Yhrgil.  (i.  I,  129.  p.  192.  Lion.  Lucilii  fragni,  ine.  123. 
p.  15.   ap.   Dousam.  gracilior]  grandivr  mg.   A.  Are,   male.  14. 

Hercules  astrologus]  etiam  hoc  e  pragmatica  faliularuiu  doctrìaa  peti- 
lum  est,  cuius  inventores  Hcrculcm  ab  Atlante  astronomiam  cdoctum 
esse  tradidcrunt.  Priiuus  eius  rei  auctor  Herodorus  apud  Clcincnt. 
Alex.  Strom.  I,   15.  p.  132.  ed.  Sylb.  15.  Mai-si]     Saliinorum  id 

voc.  esse  dieit  Scrvius  in  Virgil.  Acn.  VII,  684.  et  Scbol.  Ivrea.  XB  , 
180.  e  Cod.  Monae.  apud  Cranierum  Comment.  in  Ivrea,  p.  012. 


(75) 


DE   SIGNIFICATONE  VERBORUM.    LIBER  Vili. 


101 


Histrioncs   dictl,    quod   primum  ex  Histria  vcnerint. 

Herccus   Iuppitcr  intra  conscptum  domus  cuiusque  colcbatur,    quciu  ctiam  donni  penctralem  appcllabant. 

Hippagìncs    navcs,    quibus  equi  vehunlnr,    quas  Graeci   imnaywyovg  dicunt. 

H  ir  tip  ili    du  rollini    pilorurn  homincs. 

Hirquitalli    pucri   primum   ad   virilità  toni    accedcntcs ,    a    libidine    sciliect   bircornin   dicti.  & 

H ira,    quac  diminutive  dicitnr  bilia,    quam  Graeci  diennt  vifitiv,  intcstinuin  est,    quod  ieinnum  vocant. 

Hip  pacare    est   colonici'   ammani  ducere,    ab  equi  hai  itti,   qui  est  supra  niodum  acutus. 

li  il  11  ni    putan t  esse,    quod    grano  fabae  adbaerct,    ex  quo    n ili  il    et  itibilum. 

Hirrire    garrire,    quod    genus  vocis  est   canis    rabiosac. 

Hilarodos    lascivi  et  delicati  carminis   cantator.  10 

Hip  pi  us,    id   est   equester ,   Neptunus   dictus   est  5    vel  quod   Pegasus  ex  eo  et  Pcgaside   natus  sit  ;    vcl  quod  equulcus, 

ut  putant,    loco  cius  supposi tus  Saturno  fucrit,    quem    prò  Neptuno  devorarctj    vel  quod  tridentis  ictu  terra  cquuin 

excicrit,    cui  ob  boc  in  Illyrico  quatcrnos  cquos    iaciebant  nono  quoque   anno    in  mare. 
Hippocouin    vimini    ex    insula  Coo    dietimi    ab    agro    generoso,    cui   nonien    est  Hippo.  (/fi) 

Hastac    subiiciebantur    ea,    quac    publicc   venundabant ,    quia   signuni   praecipuum  ^*   est  basta.      Nani   et  Cartbagincnscs  15 

quuin  bellum  vcllcnt,    Romani  bastam  iniscrunt,    et  Romani   fortes  viros  saepe   basta  donarmi t. 
Habi  ludo    habitus    corporum. 
11  a  la  pan  la    signilìcat  omnia  mcnticntem,   ab  eo,    quod  balct  omnia.    "  A).rtv  cnim  Graeci  irtv  nXàvqv,   id  est  fallcnlcm, 

appellati  t. 


1.  Histrioncs]  alia  et  saniora  Liv.  VII,  2.  Valer.  Max.  II,  4,  4. 
2.  Herceus]  Hercius  M. ,  non  juìiius  bene.  De  hoc  disertissime  scripsit 
Creuzer.   Commcnl.   Herod.   p.  230   sqq.  3.   Hippayines]  cf.  Geli. 

N.  A.  X,  25.  Voc  est  hybriduin ,  clctortum  a  Graeco  lituuyóq  ad  ana- 
logiam  Latinorum  voce,  farrago,  sartago,  carrago.  ixxayoiyovq]  vg. 

ypayoyos  M.     ippayoyos  Gu.  4.  JlìrtipilC]  Lod.    cura  bonis  codd. 

HircipiU  vg.,  quod  interprclationi  adicctae  miuus  convcnit.  Hy. stridili 
corr.  Boscha  in  Pctron.  Sfityr.  7.  p.  45.  ed.  Burm.  alt.  ,  quod  non 
displieeret ,  si  codd.  addiccrent.  In  Glossis  Labb.  est:  Ilir.iiculus  (id 
est  Ily.striculus),  daavnniii/.ioq,  et:   HircipiU,   óaavTQr/jq.  durorum] 

boni  codd.,  Dac.  e  coni.,  Lino,  duorum  vg.  densorum,  quod  in  Meilio- 
lanensi  est,  e  vulgata  corrigendo  factum  est.  5.   Hirquilalli]  cf. 

infra  p.  78.  v.  irquitalli ,  Velius  Longus  p.  2223.  P.  ,-  Ccnsorinus  de 
die  nat.  4.  (hic  docet  hirijiiiledlire  idem  esse ,  quod  Graecum  rttayi- 
Ziiv),  Glossar.  Labb.:  Hirquitali ,  rouyi^ovTi q ,  et:  Irquis ,  Toaytav  ftuiq 
no/i/vripiooog  (scribc  :  rqayi^tov  no.Zq  uqxtjv  7/;J//s,  VCI  siiniliter),  et  Irqui- 
talus ,  vtjnionuroq.  In  Anal.  Gramm. ,  quac  ediderunt  Licbcnfcld  et 
Fndlicber,  P.  I.  p.  207.      hirquitalli  [lovTtaidiq  dicuntur.  6.  Ilirà] 

Placidus  p.  470:  Herasintima ,  intestina ,  quorum  diminuito  dicuntur. 
Corrige:  Hira,  intima  intestina ,  quorum  diminuito  liiìla  dicuntur. 
Lilla]  cf.  Nonius  p.  122,  7.  Eadcm  Idia  diccre  videlur  Varrò  de  L. 
L,   >.   §.  111.  rrjart-v]  vg.      nislin  boni  codd.  7.   Ilippacarc] 

Isidori  Glossac  :  Hippitarc,   oscitare,    badare.  8.  Ililum]  cf.   Nonius 


p.  121,  3.  Idem  voc.  esse  Illuni,  vt'tqd-tjy.oq  rò  ìvróq,  in  Glossar.  Labb., 
monuit  Scvl.  nihil]  cf.  Amarro   de  L.   L.  IX.  §.  54.  0.   Hir- 

rire] Glossar.  Labb.:  Hirrit  (quod  ctiam  in  Jlirric  corrupfuin  est),  ùrav 
y.votv  dnuì.f]  v?.uxrwv.  garrire]  rinycre  mg.  A.Auc.  Aid.,  nullo   cod. 

addiccnte.  rabiosae]  M.  vg.      rabiosi  Likd.    cimi  Gu.  10. 

Hilarodos]  cf.   Atbcn.  XIV.  p.  020  sqq.  cantator]  boni  codd.  Li.nd. 

cantor  vg.  11.  Hippius]    v.  maxime  Voelckcl.   Mylbol.   Iapct.   p. 

133.   Pegasis  ,    Pegasi  mater,    aliis    ignota.  12.   loco]    locum  Gu., 

quocirca  Liad.   coni,   scriptum  fuisse   in,  locum.  13.   nono   quoque 

anno]  àia  h'vanrjiùòoq.  Similia  Troum  et  Argivorum  sacra  nota  sunt. 
15.  Hastac]  cf.  Cuiacius  in  1.  X.  Cod.  T.  III.  p.  232  e.  ed.  Wecbcl. 
Zumptius  de  iudic.  ccntumvir.  (e  commenlatt.  Acad.  Bcrolincnsis  a.  1838.) 
p.  8.  praecipuum]  praelii  scribendum    suspicatur  Uns.      Milli   veri- 

similius  videtur,  excidisse  voc.  belli.  Cf.  Paulus  p.  27.  v.  Bellona. 
17.  Habitudo  habitus]  Festum,  puto,  diligenlius  babitudinem  ab  babitu 
distinxisse.     Placidus  p.4fi'J.:   Habitudine,   habilu.  18.  Halapanta] 

ita  libri  Pauli ,  nisi  quod  Lipsicnsis  Halaphanta.  Apud  Plautum ,  in 
Curcul.  IV,  1,  2.  Halophantam  legi  solet;  et  sic  Nonius  p.  120,  7. 
In  Paulo  Uits.  coni.  Holpala,  ex  Gracco  oloq  et  u.t«t«w  :  nimirum  Plautini 
loci  inimemor.  Turncb.  Advers.  XI,  5.  voluit  holophantam ,  ab  ó?.oq  et 
qairfir.  Sed  Paulum  certe  et  Festum  apparet  halapanta  scripsissc, 
propter  interprctationeni  adiectam.  Quam  intcrprelationein  plures  sunt, 
qui  non  immerito  obiurgaverint,  in  bis  maximopere  Canlerus  Nov.  IV,  10. 


102 


PALLI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(76) 


HaLitior   pinguìoi*. 

Hostiliis    Laribus   immolabant,    quod  ab  bis  bostes  arcerl  putabant. 

Hall  us   pollex  pedis  scandcns    super  proximum ,    dictns    a   sallcndo.     Nana  uXXo/ticu  Graece ,   Latine  significat  salio. 

H animo   cognominatus,  qui  in  arcua  pu talur  inventus,  quae  Graece  boc  nomine  appellatur^   cui  cornua  affinguntur  arietis 
5  a  genere  pccoris,    inter  quod  inventus  est. 

Horreum   antiqui    dicebant  farreum    a  farre. 

Hostis   apud   antiquos   peregrinus    dicebatur ,    et  qui    mine    bostis,    pcrduellio. 

Ho  stia    dieta  est    ab   eo,    quod   est  li  os  tire   ferire. 

Hordiarium    aes,    quod   prò   bordeo   cquiti  Romano  dabatur. 
10  Hostim  cn  tu  m    benciìcii    pensatio. 

Hortus    apud   antiquos  oinnis  villa  dicebatur,    quod   ibi,    qui  arma  capere  possint,    orircnlur. 

Horctum   et  fo return   prò   bono   dicebant. 

Hosticapas    bostium    captor. 

Il  ani  o  tra  li  o  n  e  s    alii  piscatores ,    alii ,    qui    unco    cadavera  trabnnt. 
15  Horda   praegnans,    unde  dics,    quo  gravidac  bostiac   imniolabantur,    Hordicidia. 

Honorarios   ludos,    quos    et   Libcralia   dicebant. 


halet]  alet  M.  " Ah]v]  vg.     aliti    boni  codd.  rijv  nXavrjv]  vg. 

tini  pianini  M.      Un  planin  Gu. 

1.  Habitior]  Terentium  Eun.  II,  3,  34.  respici,    monuit  Dac.  Pla- 
cidus  p.  4G9.  :    habitior,   plenioris    habitus.  2.    Hostiliis]    hostiles 

hos  larcs  minus  recte  dicit  Hartung.  de  relig.  Rom.  T.  I.  p.  59.  For- 
casse cum  fabulis  de  riosto  Hoslilio  coniuncti  erant.  3.  Ilallus] 
cf.  p.7.  v.  allus.  pedis"]  om.  Lind.,  errore  typogr.  puto.  Nani  .  . 
salio]  om.  M.  4.  in  arena  inventus]  cadem  fabula  disertius  exponitur 
in  Schol.  Stati!  Tbeb.  III,  478.  et  in  mythogr.  Vatiéanis  II,  80.  hoc 
nomine]  u/i/uoc, ,  quod  vg.  additar,  om.  boni  codd.  Lind.  7.  Horreum 
.  .  farreum]  cf.  annot.  ad  v.  foedum  p.  03.  dicebant  farreum]  farreum 
dicebant  Lijvo.  cum  Gu.  7.  Hostis]  e f.  Varrò  de  L.L.V.  §.3.  Cicero 
de  oli'.  I,  12,  37.  ,  quorum  scntcntiam  iniuria  carpit  Car.  Beierus  in 
Excursu  XIII.  ad  Ciccr.  de  oli",  p.  340.  Placidus  p.  430.  v.  agoniae  :  Anti- 
qui etiam  peretfrinos  et  pari  iure  viventes  hostes  dicebant.  Nostrum  est 
Gast,  e  ni  us  primitivam  vim  mutua  officia  significare,  linguarum  compa- 
ralo docet.  Sed  Graecum  loriu  (Fiorici,  Vesta)  ab  hac  stirpe  voce. 
alienissimum.  Facilius  crediderim  in  Graeco  £!vo£,  quod  est  X£E]\'0~. , 
literas  esse  primitiva»  X-2,  quae  Latinis  H-S,  nostris  G-S  respon- 
dent,  ac  reliqua  amplificalioni  cuidam  nominis  deberi.  perduellio] 
Gu.  mg.  A.  Ano.  Lind.  perducllis  M. ,  ut  videtur ,  sicut  vg.  De  Illa 
nominis  forma  plura  dedimus  in  annot.  ad  v.  ducllum  p.  51.  S. 
Hostia]  aliter,  non  melius ,  Ovid.  F.  1,  330.  De  verbo  bostirc  v.  an- 
not. ad  v.  liostimentum.  Placidus  p.  430.  v.  agoniae  :  Hostiae  autem 
aeijtte  ab  hoslimenlo  ,  id  est  aeauamento:  cui  veriloquio  alia  ibi  addun- 
tur,  nescio  an   et  haec  e  Feste  petita.                    9.  Hordiarium  aes]   ofroc 


Tricot?  in  monumcntis  Atticis.  Cf.  BocclJi.  de  Athen.  occon.  pubi.  T. 
I.  p.  270.  Subtilissime  de  acre  militari,  equestri,  bordeario  Gaius  Inst. 
IV.  §.  27.  Cf.  Fcstus  Qu.  XVI,  22.  p.  193,  9.  v.  vectigal,  cum  annot. 
10.  beneficii  pensatio]  haec  bostimcnti  esplicatio  potissimum  spedare 
videtur  ad  Accii  versum  ex  Atbamante  a  Nonio  v.  grave  p.  315,  19. 
servatum,  de  quo  restituendo  mcruerunt  Grotius  et  Th.  Bergli  in  Museo 
Phil.  Rhenano  T.  III.  p.  81.  Certa  sunt  bacc  :  beneficiis  .  .  .  hostimen- 
tum  peperisti  .  .  grave.  De  bostiendo  et  bostimcnto  cf.  Festus  Qu. 
XIII,  8.  p.  80,  21.  v.  redbostire  ,  qui  primariam  eius  verbi  significatio- 
nem  rectissime  exponit,  Nonius  p.  3,  26.  v.  bostimentum ,  et  p.  121, 
14.  v.  bostirc.  Placidus:  Hosita  (scribe:  Hostita) ,  acquata ,  lenita.  Isi- 
dori  Glossae  :   Hostit,   aequat,   adplanat.  11.   Hortus  .  .   omnis  villa] 

ita    in    XII   tabb.,    teste    Plinio    N.  H.  XIX,   4.  12.  Horctum  et 

forctum]  Horctem  et  forctem  corr.  Scal.  Non  recte,  nam  forctum  infra 
ab  omni  mutationc  tutum  reddemus.  Cf.  interim  Paulus  p.  63.  v.  forctes. 
13.  Hosticapas]  boui  codd.,  quod  intactum  reliqui  ,  cum  ad  analogiam 
Graecoruin  nominimi  compositorum  formatum  esse  possit.  Hosticapax 
vg.  Hoslirapax  et  postea  raptor  cur  tam  impense  placeant  Dac.  ,  non 
assequor.  14.    Hamotrahoncs]  vg.     Hamotraones  boni  codd.     Etiam 

boc  voc.  ab  analogia  Latinae  linguae  discrepat ,  ita  ut  cum  ilio  hosti- 
capa  a  comico  quodam  poeta  ludibrio  fictum    esse  vidcatur.  15. 

Horda]   cf.   supra  p.  63.   v.   Fordicidis.  Hordicidia]   vg.      Horrici- 

dia  boni  codd.  In  Kalcndaiiis  Hordicidia  literis  FORD,  notari ,  recte 
obscrvat  A.  Aug.  Apud  Varronem  autem  de  R.  R.  II,  5.  vis  dubito, 
quin  Hordicalia  in  Hordicidia  mutanda  sint.  16.  Libcralia]    in- 

tellige,  Libcralibus  boaorarios  ludos  a  magistratibus  edi  solilos  esse. 


(76) 


DE  SIGMFICATIONE  VERBORUM.     LIBER  IX. 


103 


Hodocdocos   latro   atquc  obsessor  viarum. 

Homeltium  pilci  gcnus. 

Hyperioncm   alii  patrem  solis ,   alii  ipsum ,    quod  eat  super  tcrras,    ita  appellatimi  putabant. 

H  uni  a  ii  um    sacrillciuin  dicebant,    quod  mortili  causa  fiebat. 

Hyperborei  supra   aquilonis   ila  tura   babitantes  dicti,   quod   bumanae     vìtae   modum  excedant  vivendo  ultra  ccutcsiinum  5 

annum,    quasi  vnaq^alvovTes   oqov   seculi   li  umani.  C?) 

Helvela   olerà  minuta. 
Hanula   parva   delubra ,    quasi   fannia. 


LIBER    IX. 

lm   ponebant  prò   euni ,    a  nominativo   is. 

lancus,   ianitor. 

1  u  s  a  *    iura. 

I ubere  ponebatur  prò   dicere,    quod  valet  interdum  prò  decernere,    ut:    populus   in s sii. 

Iunium   mensem  dietimi  putant  a  Iunone.      Iidem  ipsuin  dicebant  limoni  um  et  Iunoualem. 

In  li  uni,  quod    eo   mense  dicitur   Iulius  natus. 

Iurgatio,    iuris  actio. 

Iusti  dies   dicebantur  triginta,    quum    exercitus  esset   imperatus  et  vexillum  in  arce  positum. 


1.  Hodocdocos]  M.,  ut  Aid.  Hodidocus  Gu.  vg.  Lind.,  quod  per 
itacismum  ortum  est  ex  Sàoidóxoq,  ita  ut  A.Auc.  non  male  in  mg.  Graccis 
litei'is  apposuisse   videatur :  'Oòoidóxog).  2.    Homeltium]  boni  codd. 

Homclium  vg.     Vox  obscurissima.  4.    Humanum  sacr.]  cf.   quae 

Servius  in  Virgil.  Acn.  IV,  56.  et  Macrob.  Sat.  Ili,  5.  de  auimalibus 
bostiis  tradunt.  6.   v^igfiaivovriq  oyov]  vg.     yperbenontes  oron  boni 

codd.  Paulus  -veruni  toc.  etymon ,  aliudque  argutule  a  grammatico 
fictum,  imperite  miscct.  Nec  tamen  inde  cilici  tur  ,  verba  :  supra  Aqui- 
lonis flettimi  habitantes,  ab  alio  quodam  interpolata  esse  ,  ut  opinabatur 
Bredovius,  in  Corrigcndis  operis  :  Untcrsuchungcn  iiber  die  alte  Ge- 
schichte.  7.  Helvela]  M.   vg.  ,  quod  ex  antiquo  scriptorc ,   qui  li- 

quidas  nondum  geminabat,  petitum  puto.  Helvella  Gu.  Lind.  licitis- 
ela coir.  Mcursius  Excrc.  crit.  P.  II,  III,  6.  :  sine  idonea  caussa.  Cf. 
p.  74.  v.  belus  ,  cum  annot.  Glossar.  Labb.  :  Helvola,  Xu/avàgia. 
8.  II anula]   cf.   annot.   ad  v.  foedum  p.  03. 

10.  Im]  cf.  p.  58.  v.  em.  Im  legitur  e  XII  tabb.  apud  Macrob. 
Sat.  1,  4.  et  Ciceron.  de  legg.  II,  24,  00.  (em  in  iisdem  apud  Geli.  N. 
A.  XX,  1,  45.),  in  lege  Siliorum  apud  Festum  Qu.  XII,  10.  p.  56,  13., 
apud  Plautum  Pocnul.  I,  2,  74.  et  Mil.  glor.  V,  v.  31. ,  ex  Botbii  re- 
stitulione,  a  Lind.  p.  95.  approbata.  In  Glossar.  Labb.  quod  scribitur  : 
Ita  euro,  tuv  uihòv,  fuissc  videtur  /mero,  lòv  ai'xòv,  ut  apud  Paulum 
p.  ;>7.   ciucili.  12.  lusa]  lussa  codd.,  itisi  quod  Lipsiensis  Iusa  id 

est  iura  babet ,  quod  a  pbilologo  quodain  mature  coriectuin  esse  appa- 
ici.    Iusa    ctiam    A,  Ava.   in  mg. ,    idquc    probaverunt   Dac   Lind.     Cf. 


10 


15 


annot.  ad  p.  13.  v.  arbosem.  13.  prò  dicere]  vix  credibile,  id  non 

diligentius  delinitum  esse  a  Fcsto.  decernere]   cernere  M.  14. 

lunius]  aliter  de  eo  nomine  Varrò  de  L.  L.  VI.  §.  33.  Censorin.  de  die 
nat.  9.  Cum  Paulo  congruunt ,  quae  Macrob.  Sat.  I,  12.  e  Ciucio  tra- 
dit.  Iunonalem]  Lind.   e  bonis  codd.     lunonialem  vg.  10. 

Iurgatio]  id  est  iurigatio  ,  a  iure  agendo.  Cf.  Varrò  de  L.  L.  VII.  §. 
93.,  Nonius  p.  430,  29.  v.  iurgiuin,  e  Cicerone  de  rep.  IV.  Placidus 
p.  470.  apud  Maium  :   lurgio ,    incursationc.  17.  Insti  dies]  de  bis 

cf.  Macrob.  Sat.  I,  16.  Sed,  quod  traditur,  iustos  eosdem  esse,  quos 
proeliales,  nec  credibile  est ,  nec  Macrobii  ea  incus  ,  in  his  quae  dicit  : 
Proeliales  ab  iuslis  non  segregaverim  (id  est ,  non  disiunctim  tractave- 
rim),  siquidem  iusti  sunt  continui  triginta  dies,  quibus  exercitui  impe- 
rato vexillum  russi  coloris  in  arce  positum  est.  proeliales  autem  omnes, 
quibus  fas  e#t  res  repetcre  vel  hostem  lacesserc.  Cf.  Paulus  p.  124.  v. 
praeliares.  Duo  vexilla ,  alterum  russeum  (ita  enim  scribendum  est), 
allentili  cacruleum,  illud  peditum  ,  boc  cquitum ,  in  Capitolio  proposita 
esse,  narrat  Servius  in  Virgil.  Acn.  Vili,  1.,  si  Urbi  tumultus ,  id  est 
bcllum  Italicum  vel  Gallicum  ,  immineret.  imperatus]  de  exercilu 

imperato  cf.  maxime  Varrò  de  L.  L.  VI.  §.  88  sqq.  et  Laelius  Felix 
apud  Gelliuiu  N.  A.  XV,  27,  ,  qui  id  ad  comitia  centuriata  fieri  testan- 
tur.  Amplissimo  autem  commentario  eara  rem  instruxit  I.  Fr.  Gronov. 
Observv.  I,  1.  p.  3  sqq.  Sed  quod  bic  cxercitum  impcrari  unquaiu 
dictuin  esse,  nisi  de  comitiis ,  praefracte  negat,  id  recte  fccisse  non 
potcst,  nisi  Servius  et  Maerobius  vebementer  falsi  sunt. 


104 


PAULI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(77) 


Iuges   auspicium   est,    quum   itinctum   iumcntum  stercus   fecit. 

Iubar   stella,   quam  Gracci   appollaii t  tpoìgtpÓQOV  vcl  é'oneQOV,   hoc  est  luclfer,    quod  splendor  eius  dilTanditiir   in  niodum 

iubae   lconis. 
Iugula    stella  Orlon,    quod  amplior  slt  cctevis ,    quasi  nux  iuglandis. 
5  I uguin    sub    quo   vieti    transibant,    boc    modo    lìcbat.       Fixis    duabus    bastis   super   eas   ligabatur  tertiaj    sub   iis    victos 
discinctos    transire   cogebant. 
Iugere   milvi    dicuntur,   quii  in  vocem  emittunt, 
Inges    ciusdein   iugi  pares.      linde    et    coniuges    et   sciuges. 
Iub ilare   est   rustica   voce    inclamarc. 
lOIuvcntutis    sacra   prò    iuvenibus  sunt   instituta. 
I  ura  re    flamini   Diali    fas   non  erat. 

Iuvcnalia  flngcbantur  Dianac  simulacra,  quia  ea  aclas  fortis  est  ad  tolcrandain  viam.     Diana  cnim  viarum  putabatur  dea. 
(78)  Iugarius   vicus  d ictus  Romae,    quia    ibi   fuerat  ara   Iunonis   Iugac,    quam  putabant  matrimonia  iungere. 
Ilia    dieta  ab    ina,    quae   pars  ebartae  est  tenuissima. 
15llicet,    siue   dubio. 

Ianiculum   dictum,    quod  per    cuin  Romanus  populus  primilus  transicrit  in  agnini  E  trascinìi. 
Idulis    ovis    dicebatur,    quae   omnibus    idi  bus  Iovi    mactabatur. 
lanual  libi   gcnus,   quod   Iano  tantummodo  libatur. 


2.   Iubar]    cf.  Vario  de  L.  L.  VI.  §.  G.  VII.  §.  76.     Placidus 

appellimi  gxaggió^óv  vel  i'o~7tiQov]   M.  vg.      appcllant  et  vcl 


1.  Iuges]  boni  eoilcl.  cdd.  vett.  luge  vg.  Iuge  auspicium  legitur 
apud  Ciccron.  de  divin.  II,  30,  77.  Sed  iuges  dcclinatum  esse  ut  lercs, 
intelligitur  ex  Servio  Danielis  in  Virgil.  Aen.  Ili,  537.:  Sed  multi  de 
libri.*  augurimi  traetum  tr aduni.  Iuge  eis  (scr.  Iuges;  Scai..  e  scltuilis 
Danielis  all'ert  lugetis)  cnim,  dicitur  augurium,  quod  ex  iunctis  iumcnlis 
fiat,  et  paulo  inferius  :  cimi  autem  dicit  iurjo,  veram  sii/nificatiottcm 
iugetis  facit.  Glossar.  Labb.:  In  a  et,  ìv  ngùvoiq  'Qivy&ìv  xrijroi;  (quae 
cum  ìntegra  cssent,  ita  l'ere  comparata  fuissc  suspicor  :  Iuges  auspicium, 
ori  noni  unyovTi  t'iwvrt,  tv  tzqoÌtok;  fcvy&iv  ttryvoc),  et  :   Iugilcs,  owifyvy/ié- 

ì'Ol. 

p.  474. 

f'o^inov  om.  Gr.  vel  i'an.  dclevit  Lind.  At  recte  monuit  Scal.,  a  Calvo 
(apud  Priscianuui  V.  p.  fiàS  P.)  Uesperium  iubar  dici,  et  ipse  Varrò 
Ali.  §.  /C,  si  recte  de  co  loco  iudicavi,  non  lucilcrum  solimi,  sed  cliam 
vesperuginem    iubar    dixit.  4.  lunula]    cf.  Vano    de  L.  L.  VII, 

50.  Glossar.  Labb.:  lunula,  aaxQov  V2iu'<<;i'o?,  'Jlgitrto?  àie  <fi]Oi.  Non 
placet,   quod   Scal.   subsliluit,    J  "Amo?  5.   Iugum]   cf.   Liv.  Ili, 

28.  IX,  5.  Dionys.  Ili,  22.  et  Festus  Qu.  XIV,  9.  p.  113,  18.  v.  sub 
iugum.  iis]   his  Ltnd.  e  Gr.  7.    Iugere]  cf.  Nonius  p.  179,  2. 

v.  tcgillum  cum  Scai..  Coniect.  Varron.  p.  21,  30.  (p.  36.).  Glossae 
Isidori  :  Tur/ il  milvus,  cum  vocem  emitlit.  Glossar.  Labb.  :  Iugit ,  ìxrlv 
poi;.,  ut  eorr.   Scai..  8.   Iuges]   Glossar.    Labb.:    Iuges,    òfiò&iytc.. 

Cf.   Paulus  p.  84.   v.  iniuges.  et    coniuges]    M.    vg.     et  om.   (ir. 


Limi.  9.  lubilare]  cf.   Varrò  de  L.  L.  VI.  §.68.     Glossar.  Labb.: 

lubilatus ,    o/.o/.fyfioc  ayQoixaìv  '    xqavyv  uynoìxutr.  10.  IuvcntulLi] 

luventatis  mg.  A.  Ar<;.  Ncmpe  ,  ijuod  dea  iuventutis  plerumqne  luvcn- 
tas  dicitur.  Sed  bic  taiiicu  et  aliis  quibusdam  locis  codd.  Inventatevi 
tuenlur.  11.     lurare]    v.    imprimis    Geli.    N.   A.  X,   15,   5.  et  cf. 

annoi,   ad   Paulum   p.  01.    v.   equo.  Diali]  vg.      Dialis  boni   codd. 

12.  Iuvcnalia]  Iuvenilia  )  mg.  A.  Auc:  qua  correctione  non  opus  est, 
cum  iuvenalis  aeque  ac  iuvenilis  in  usu  fuissc  constet.  V.  Salmasius 
in  Lamprid.  Sevcr.  Alcxandr.  58.  p.  1024.  Forcellin.  v.  iuvenalis.  Glos- 
sar.   Labi).:     Iuvenalis ,   riwTtQtxóf  riuvtxóg.  13.   Iunonis  Iugae] 

Hqu%  Zvyiaq,  alio  teste  non  cognitae ,  nisi  quod  Placidus  p.  476.: 
Iugi  lunotti,  a  i/na  vicus  iugarius.     Ara  ibi  sita  est.  14.  Ilia] 

cf.  supra  p.  01.  v.   exiles.  15.   Ilicet]   cum  id  quod  aerimi   est  signi- 

ficarci, facile  in  cum  signifiealum  detorqueri  polerat,  quem  Paulus  in- 
dicat.  D.vc.  cxemplum  aflert  ex  Tercntii  Eunueh.  I,  1,  9.  Aflertur  ex 
Glossis  :   licet,   scilicet ,   sive   dubio.  10.   laniculum]    dir  limi   putavit 

Festus,   quod  Romanis   quasi   ianua   fucrit  Etruriae.  17.    Idulis]  cf. 

Macrob.  Sat.  I,  15.  Ovid.  F.  1,  50.  Plutarcb.  Qu.  Rom.  24.  et  Festus 
Qu.  XIII,   28.   p.  100,   33.   v.  sacram   Tiam.  18.   /a/mof]    Ovidius 

F.  1,  127.  id  libum  baepropter  Cercale  dicit,  quod  ex  frumento  erat, 
non  quod  Cereri  simul  dicatum  csset.  Calcndis  Ianuariis  oblalum  esse, 
docct   Varrò   apud   Io.  Laur.    Lyduiu   de  menss.  IV,  2.  /i'6«lur]    M. 

vg.     dclibatur  Limi,  cura   ccteris,   ut  vidclur,  codd. 


(78) 


DE  SIGMFICATIONE  VERBORUM.    LIBER  IX. 


105 


lambì  vocabantur,    qui   singuli    ex  proscenio   loquebantur,    triamhi,    qui  terni. 

Igi tur. 'mine  quidem   prò   complctionis    significatone   valet,    quae   est  ergo.      Sed  apud  antiquos  ponebatur  prò  inde  et 

postea   et  tum. 
Ircens    gcnus   farciminis. 

Ir  qui  tali  us   puer,    qui   primo   virilitatcm   suam    experitur.  5 

Iovistae   compositum  a  love  et  iustae. 
Ignita  Jj  ul  u  m    ignis   receptaculum. 
Ignia    vilumi    vasorum   fictilium. 
Ipsippe   ipsi,    ncque  alii. 

lcit  percussit.  10 

Insipere  far   in   olam*,    iacere   pullis.     Unde  dissipare,   obsiparc ,    ut  quum  rustici  dicunt  :   obsipa  pnllis  cscam. 
Ir  ne  la  vasis   genus    in   sacris. 

Ibi   dicitur,    quum   locus  semel   demonstratur ,    ibidem,    quum   saepius. 
Ipsullices  bracteac   in  virilem  muliebremque   speciem  expressae. 

Itonida  Minerva   a   loco    sic   appellata.  15 

Irpices   gcnus   rastrorum   ferreorum,    quod  plures   babet  dentes  ad  exslirpandas  berbas  in  agris. 


1 .  triamhi]  vg.  traiambi  boni  codd.  Locus  obscurissimus,  maxime, 
ut  videlur,  Pauli  oscitantia  obscuratus.  Festus,  si  quid  video,  Graecnm 
■0-QÌu/ji(ioq  a  iambo  et   ternario    numero  deduxerat.  2.  Igitur]  cf. 

Nonius  p.  128,  17.  Plautus  Ampliitr.  I,  1,  145.  cum  annot.  Lind.  An- 
tiquissimum  exemplum  Gotu.  aflert  e  XII  taLb.,  quae  verba,  a  Porpbyr. 
in  Hor.  Seriu.  I,  9,  C5.  servata,  sic  legenda  esse  videntur:  Si  in  ius 
vocat,  ni  it,  antestamino  ;  igitur  em  capito.  4.  Ircens] 

Ircens  ut  legatur  iubet  Dac.  Ita  infra  p.  84.  ircei  legitur.  Alibi  voc. 
non  rcperitur.  5.   Irquitallns]  cf.  p.  75.  v.  birquitalli.  6. 

Iovistae]  lous  esto  corr.  Scal.  losipse  (e  Glossar.  Labb.)  et  deinde 
compositum  ab  ios  et  ipse  coni.  Lipsius  Epist.  quaest.  Ili,  20.  Opp. 
T.  I.  p.  183.  Barbarmi!  esse  voc.  a  Paulo  intrusimi,  suspicabatur  Meur- 
sius  Exerc.  crit.  P.  II,  1,  13.:  sinc  idonea  ratione.  Caetcrum  ìn'r/w. 
Libri  nibil  variant.  7.  Ignitabulum]  in  Glossar.   Labb.  explicatur 

dado  e   (wfióiov  71vqootqÓ<pov ,   nvQiìov.  8.    Ignia]    Glossar.  Labb.: 

Ignia,  voriu,  yvxiaaiq,  Quae  vitia  ab  bumorc ,  non  ab  igne  sunt. 
Docdcrlin.  Syn.  et  Etym.  VI.  p.  163.  comparat  Hesycbianum  :  'Ixvvov' 
xoviov,  Ofiijfia.  Quae  Mcursius  Exerc.  Crit.  P.  II,  II,  15.  de  igniis 
disputat,    e   coniectura  sumpta  sunt.  vitium]  Gu.  Lind.     vitia  M. 

vg.  In  Glossario  apud  C.  Bartb.  Advers.  XXVIII,  19.  est:  Ignia,  vi- 
tium vasorum  fictilium.  9.  Ipsippe]  codd.  Lind.  Ipsipe  vg.  Ipsipte 
coni.  Urs.,  et  confert  ex  Paulo  in  eopte  (p.  81.),  et  e  Glossar,  ipsipte 
etikó?.  Idem  probat  Mcursius  Exerc.  crit.  P.  I.  in  Cistellar.  e.  3. 
Ipsipsi  legendum  suspicatur  Dac.  ,  quod  apud  Plautum  dubiae  esse 
auctoritatis  monet  Lind.  Sed  Pauli  lectio  satis  mibi  defendi  videtur 
analogia  particulae  relativae  qui-ppe,  quam  a  simplici  qui  ad  eundem 


moiliim  ductam  esse  apparct.     Etiam  nempe  compositum  est  ex  nam  et 

pc.      In  Glossar.  Labb.  repcrio  Insipli,  uihoi,  et  losipse  uvrùg.    Utrum- 

que    baud    diificile    est    mutare   in  Ipsippe.  10.  Icit]  cf.   Nonius 

p.  123     32.  11.  /«''   "l  olam]    scripsi.       farinolam  M.  cdd.  vett. 

farinulam  vg.   Lind.      Far  insipi  in  olam,    id  est  aulam  sive   ollam  ,    le- 

gitur    infra,    in    Festi    Qu.  XIV,   15.  p.  119,  26.  v.   supat  (ex  certissima 

restitutionc) ,    et    apud    Catoncm    de    R.  R.  85.  :    ita    insipito    in    aulam 

novam  •    cf.   e.  90.  iacere  pullis]  Paulus  nisi  omne  Festi  corpus 

tam  foede  truncasset,  legeremus,  puto,  pullos  auguralcs  ita  pasci  solitos 

esse ,    ut  far  in  ollam  insipcretur ,    et    puls  ,    quae  inde  parabatur ,   illis 

proiiceretur.      Cf.    Festus   Qu.  XII,  13.    p.  53,  33.    v.  puls.  12. 

Irncla]    boni    codd.    Lind.       Irnella   vg.       Umula    coni.    Goth.    temere. 

Deminutivum  «isse  hirneac ,   vasis    vinarii ,    recte  statuit  Mcursius  Exerc. 

crit.  P.  I.    in    Anipbitr.    e.  5.    et,     qui   cum    sectatur,    Dac.  14. 

Ipsullices]  Ipsiplices  coni.   Scal.-.  sed  Glossa  Labb.,  qua  eam  coniectu- 

ram  firmai,   Ipsiplices  ,  avr!>TiTVKTU  yvkXa  ,  ad  aliam  rem  pertinct.     Vos- 

sius  Etymol.  L.   L.  v.  ipsullices  p.  366.   ed.  Neap.  ipsullices  vel  ipsilli- 

ces   scribendum    arbitratur ,    scilicet   ab    illiciendo ,    quoniam   magos    bis 

imagunculis    usos    esse    putat,     quibus    bomines   in    amorem  pelfieercnt. 

Sed  Festus  Qu.  XIV,  11.  p.  115,  23.  v.  Subsilles   nibil  de  magis  ,   sed 

sacris  eas  nccessarias  esse  dicit.     Bractcae,  quales  a  Fcsto  significantur, 

saepius  in  monimcntis  antiquis  repertae  sunt,    maxime    nuper  in  Mene- 

laio  Therapnaco  (v.  L.Ross,  in  Ephcmer.  Hai.  Literar.  a  MDCCCXXXVII. 

Intcll.  fol.  47.):    sed    nominis    Latini    origo  in  obscuro  est.  15. 

Itonida]    Paulus    solito    errore    accusativum   prò  nominativo  habuit.     V. 

annot.  ad  p.  36.  v.  cassiculum.  16.  7rf>iW|  cf.   Varrò  de  L.  L. 

o 


106 


PAITLI  DIA.C.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(78) 


Irpini   appellati  nomine  lupi,    qnem  irpum   dicunt  Samnites;    eum  enim  ducem  secuti  agros  occupavere. 

lgnis  Vestae  si  quando  interstinctus  esset,   virgines  verberibus  afficiebantur  a  pontifice,    quibus  mos  erat  tabulam  felicis 

materiac   tamdiu   terebrare,    quousque  exceptum   ignem    cribro  aeneo  virgo  in  acdem  ferret. 
Igne  ni    ex  domo  flaminia   efferri  non  licebat,    nisi   divinae   reigratia. 
5Icadion    nouien   saevissimi  pii-atac. 
(79)  Iracun  dia   dieta,    quod   iram   incendat. 

Italia   dieta,    quod   magnos    italos,    hoc   est  boves,    babeat.      Vituli   etenim   ab   Italis    itali*  sunt  dicti.      Italia  ab   Italo 

rege.     Eadem   ab  Atte  Lydo*  Atya   putatur   appellata. 
In  do  ics,    incrementum ,    industria. 
iOlndigetes   dii,    quorum  nomina   vulgari    non   licet. 
Indeptare,    consequi. 

Industrium    antiqui   dicebant   indostruum,    quasi  qui,  quicquid  ageret,   intro  strneret  et  studcrct  domi. 
Indictivum  funus,    ad   quod   per  praeconem  evocabantur. 
Indcpisci,   assequi,    adipisci. 
15lndiges    indigetis    facit.      Hoc    nomine  Aeneas   ab  Ascanio    appellatus   est,    quum    pugnans   cum  Mczentio  nusquatn 
apparliissct;    in   cuius  nomine  etiam   templum  construxit. 


V.  §.  136.  Glossar,  ap.  Barth.  Adv.  XXVIII,  19.:  Irpices ,  gcnus  ra- 
strorum  plures  habens  denies.  habei]  Lrm>.  cum  Gv.     habent  M., 

ut  vg. 

1.  Irpini]  ef.  Strabo  V.  p.  250.  Scrv.  in  Virgil.  Aen.  XI,  785. 
2.  Ignis  Vestac\  plura  de  ea  re  Lipsius  de  Vesta  et  Vestalibus  e.  8. 
T.  III.  p.  609.  tabulmn]     clabulam  corr.   Scai.   in  Actnam  in  Vir- 

gilii  Catalectis ,  id  est  eia  volani  ,  oxvTukov.  Etiam  taleam  legi  posse 
censct.  Sed  non  video  ,  cur  tabula  ad  eam  rem  non  sit  idonea  ;  recte- 
que  eam  defendit    Salmasius  Exerc.   Plin.  p.  127.   col.  1.  d.  2.   3. 

felicis  materiae]  de  felicibus  arboribus ,  sacerdotali  scnsu,  Macrob.  Sai. 
II,  16,  2.  Gellius  N.  A.  X,  15,  28.  Syminacbus  Epist.  X,  28.  Alio  sensu 
Paulus  habet  p.  69.   v.   felices.  terebrare]    verberare  mg.  A.  Acg.  : 

id  in  detcrioribus  tantum  codd.  est ,  merito  improbaluiu  a  Sc.vl.  et  Ca- 
saubono   Lectt.   Theocr.  e.  20.  p.  133.  ed.   Rciske.  cribro  acneo] 

cribrum,  quo  Salmasius  Exerc.  Plin.  p.  127.  col.  1.  d.  e.  oft'endebatur, 
ad  eam  rem  maxime  idoneum ,  quia  aere  sufllante  fiamma  nutritur. 
Plutarcbus  autem  quae  de  axucpiic»  ^«Izw  dicit,  ad  aliam  piane  rationem 
ignis  accendendi  spectant.  Repudiamus  igitur,  quae  Salmasius  et  Dac, 
qui  Salmasii  sentenliam  suam  fecit,  tcntarunt:  in  cavo  aeneo,  vcl  :  ili 
cavo  aeno.  4.  Ignem  ex  domo  flam.]  de  eadem  re  Geli.  N.  A.  X,  15,  7. 

5.  Icadion]    v.  Lucilius   apud    Fcslum    Qu.  XIII.   p.  80,  4.  n.  RUondes. 

6.  Iracundia]  cf.  Cic.  Tuscul.  IV,  12.  7.  magnos  italos]  buina 
rei  prinius  auctor  Timaeus  apud  Varronem  de  R.  R.  II,  5.  et  Gellium 
N.  A.  II,  1.  ab  Italis  itali']  itali  om.  boni  codd.  Lind.  ab  Italis 
om.  vg.,  addii  A.Aco.  in  mg.  itali,  quo  verbo  sententia  cai-ere  ncquit, 
quomodo  exciderit,  apertuin  est.              8.  9.  ab  Italo  rege]  ita  Tliucvd. 


VI,  2.  Aristot.  Poi.  VII,  9.  Atte  Lydo]  Attelido  boni  codd.  Tg., 
quibus  in  literis  inessc  Atte  Lydo,  vidit  Scal.  Attin  sive  Atvn  patrem 
dici  TjTrbeni  Lydi  notum  est.  -dtya]  M-  om-  cett.  codd.  Sed 
lacunae  signum  relictum  est  in  edd.  vett.  vg.  Atyae  quidem  nomen 
aliunde  non  cognitum  est  :  sed  multa  tum  ab  arcbaeologis  Romanis  ficta 
sunt,  quorum  pcrtenues  nunc  supersunt  reliquiae.  9.  Indoles]  cf. 
Nonius  p.456,  30.  Festus  Qu.  XIV,  13.  p.  117,  21.  Gloss.  Isidori:  In- 
doles, spes  in  pnero.  Glossar.  Labb.  :  Indoles,  y.ah)  ìknlq  ìv  rearfpm, 
ivqila.  In  iisdem  etiam  adiectivum  est  Indolis ,  quod  explicatur  ì.tj'.to- 
voq,  onovdaZoq.  10.  Indigctcs]  de  hoc  obscuro  nomine  plures  opì- 
niones  aflert  Scrv.  in  Virgil.  Aen. XII,  794.,  ex  quo  sua  hausit  Placidus 
p.  474. ,  liane  Verrii  tacct.  Ex  Pesto  fluxerunt ,  quae  babet  Glossar, 
apud  C.  Barili.  Advcrs.  XXVIII,  19.:  Indigetes,  dii  quorum  nomina 
non  audebant  proferre.  Glossar.  Labb.  :  Indigetes ,  ij/ui&ioi ,  xoioìjtk;, 
óuluoviq,  et:  Indigites ,  Kovoijri?,  ol  xtgl  rùy  lituana.  Portasse  Ilùva, 
vtdgari  non  licet]  scilicet  ab  in  et  dicendo.  11.  Indeptare]  cf. 
paulo  inferius  v.  indcpisci.  12.  indostruum]  endostruum  coni. 
Gifanius  indice  Lucret. ,  probabiliter.  quicquid]  Gc.  vg.  Liud. 
quid  M.               13.  Indictivum  funus]   v.  de  hoc  Varrò  de  L.L.  V.  §.  160. 

VII.  §.  42.  Cicero  de  legg.  II,  24.  Festus  Qu.  XII,  23.  p.  63,  34.  v. 
Quirites,  et  Qu.  XV,  S.  p.  Ili,  27.  v.  simpludiarca.  14.  Indcpisci] 
cf.  Nonius  p.  128,  33.  v.  iudipiseere.  Indepiscor  etiam  apud  Plautina 
legitur,  ac  defeuditur  analogia  verborum  depcciscor  et  defeliseor:  in 
quibus  quanquam  i  legilimum  fuisset ,  e  propter  cuphonicam  aliquam 
rationem  praelaTum  est.  15.  Indiges]  candem  lab  ulani  explicatius 
narrai    Scrv.  Dan.  in  Virgil.  Aen.  XII,  794. 


(79) 


DE  SIGNEFICATIONE  VERBORUM.     LIBER  IX. 


107 


Inquilinus,    qui  eundem  colit  focuin,    rei   ciusdem   loci   cultor. 

lucilia    fossac ,    quae   in  viis  fiunt   ad  deducendam  aquam ,    sive  derivationcs    de  rivo  communi   factae. 

Incitega   mach  inula,    in  qua  consti  tucbalur  in   convivio  vini  amphora  ,   de  qua  subinde  deferrcntur  vina. 

Ita  Castor,    ita   me   Hercules,    ut  subaudiatur  iuvet. 

lue  o  in  i  ti  ave   signifìcat  tale  conviciuin  facere,  prò  quo  necesse  sit  in  comitiurn,  hoc  est  in  conventum ,   venire.     Plau-  5 

tus  :    "Quaeso    ne  me   incomitics." 
Incita    incitata. 

In  eh  oa  re   videtur  ex  Graeco   originem  trahere ,    quod  Hcsiodus  omnium  rerum  ini  fumi  esse  dixerit  chaos. 
Increpitare   arguere,    convieiari. 

In  conciliasti,    comparasti,   commendasti,   vel,    ut  antiqui,    per   dolimi    decepisti.  10 

Indù  tus,    nobilis,    clarus. 
Inceps,    deinceps. 

luce  s  tus   a  Gracco   trabitur.     Nam   illi  facinus  dicunt  àvtfueaTov. 
Inconsprctum,    non  improbatum. 

luco  età  e    dicebantur   muliercs   plus  acquo  calamistris  usac.  "15 

Incavi  Ila  tio   per    despcctum   irrisio.  (80) 

lucala  tiones    invocationes. 
Inconditum  non  ordinate    compositum. 
Incuria   ncglegentia. 

Inccn  sit,    incenderit,    sicut   incepsit,    incepcrit.  20 

In  co  ni  ite  in   sine    cornile. 
In  cessero   immittere   ac  iactu   vel   verbis  petcre. 


2.  lucilia]  LlND.  Indila  boni  codd.  Indila  e  vg.  Inciliae  vel 
Indlìa  mg.  A.  Acc.  Indlae  voluit  Mcursius  Exerc.  crit.  P.  II,  IV,  26. 
lucilia  multi  dixerunt;  Cato  de  R.  R.  155.  li  ab  et  fossas  inciles  et  indlia. 
Glossar.  Labb.  :  ladies,  àioiQvycq.  Glossar,  apud  C.  Bai  ili.  Advers. 
XXVIII,  19.:  Indila,  fossa  quae  fit  ad  aquam  dcrivandam  in  via. 
jiunt]    sunt  M.  derivationes    de   rivo    communi]  paulo  aliter  de 

rivis  et  incilibus  Ulpianus  in  Digest.  XLIII,  21,  1.  §.2.  5.  Cf.  XLIII, 
20,  1.  §.8.  Nam  ex  Ulpiani  mente  aqua  ex  fluminè  per  incilia  in  ri- 
vum  fluii;  Festo  autem  incilia  fossae  sunt,  quibus  aqua  ex  communi 
rivo  derivatur.  Ncc  male  hic ,  ut  apparet  collatis ,  quae  C.  Fr.  de 
Rumobr  docte  exposuit  in  Itinerario  Langobardiae  p.  80  sqq.  3. 

Inciterà]  ìyyvOqxq  sive  àyyo&tf/.?/  ,  de  qua  dixi  in  compendio  arcbaeol. 
§.299,  9.  p.398.  Glossar,  apud  Bartb. XXVIII,  19.:  Incitega,  machina 
super  qiiam  amphora  stat  in  convivio.  Scal.  diversas  res  miscet.  Voc. 
est  ex  eorum  genere,  de  quibus  in  annot.  ad  p.  7.  v.  alcedo  ,  et  p.  16. 
v.  alumento    dictum  est.  deferrentur]   defunderentur  coni.  Dac  : 

quo    non    opus  est.  4.    Ila    Castor]  Ita  me  Caslor  mg.  A.  Auc 

Omnis  haec  glossa  suspicioni  valde  obnoxia  est ,  cum  desit  in  bonis 
codd.  nec   literarum    ordini   conveniat.      Nam   per   XXIX   articulos,    si 


bunc  exceperis,  continuanti^  literae  In.  5.  Incomiliare]  Glossar, 

ap.  Bartb.  Adv.  XXVIII,  19:  Incomiliare,  iti  comitio  placitare.  5.  6. 

Plaulus]  Curcul.  Ili,  1,  30.  8.  Inchoare]  Incollare  scriptum  esse 

a  Verrio,  demonstrat  Diomedes  I.  p.  361.  P.,  cuius  verba  supra  ad  p. 
31.  v.  cobum    apposui.  10.  ut  antiqui]    Plautum    intelligit,    qui 

saepe  eo  verbo  utitur.  Qui  inconciliasti  prò  comparasti  dixerit,  non 
extat  auctor.  Quod  autem  plerique  statuunt ,  inconciliare  contrarium 
esse  conciliando ,  analogia  linguac  Latinae  non  admittit.  Nam  in, 
quod  abnuitionem  signifìcat  (ut  Paulus  p.80.  ait),  non  componitur  cum 
verbis,   exceptis   participiis.  11.  Inclulus]    cf.  p.  43.  v.  clutum. 

12.  Inceps]  alibi  non  repertum.  13.   ilvrjxiarov]  vg.    aniceston  boni 

codd.,  ut  videtur.  14.  Inconspretum]  cf.  Paulus  p.  59.  v.  expreta. 

15.  usae]  ustac  coni.  Dac,  admodum  probabiliter.  16.   Incavillatio] 

cf.  p.  35.  v.  cavillatio.  Goth.  e  Glossis  Ms.  affert:  Incavillatur ,  inde 
ridetur  (corr.  inridetur,  deridetur).  17.  Incalationes]  cf.  p.  31.  v. 

calatores,  cum  annot.  19.  neglegentia]  Gu.     negligentia  vg.  Lind. 

20.  Inccnsit]  Incessit  Gu.  Si  incesit  scriptum  esset,  facilius  defendi 
possct.  21.  Incomilem]  analogiae  convenit,    quanquam    alibi  non 

repertum.  22.  immittere']  id  verbum    quia  minus  aptum  videbatur, 

o* 


108 


PAUL!  DIA.C.  EXCERPTA  EX  UB.  POMP.  FESTI 


(80) 


io 


15 


20 


nclamare  conviciis  et  malcdictis  insectari. 

ucicorcm,    immansuetum   et    ferii m.      Pacuvius  :    ''Reprime   incicorem  iracundiam."     Intcrdum   cicur  prò   sapiente 

ponitur,    ut  idem  Pacuvius:    "Concilium  cicur." 
mpolitias   censores   facere  dicebantur,    quum  equìti  aes  abnegabant  ob  equum  male  curatum. 
mpages    dicuntur,    quae    a   fabris    in   tabulis  fignntur,    quo  firmius    cobaereant,    a   pangendo,   id  est  figere.     Unde  et 

poetae   pangere  versus   dicuntur   et  agricolae    pangere    plantas. 
n  non   seinper    abnuitionem   significata    sed    interdum   ctiam   prò    adnuendo    ponitur,     ut    involando,    inclamando, 

invocando, 
mporcitor,  qui  porcas  in  agro  facit  arando.     Porca  autem  est  inter  duos  sulcos  terra  eminens. 
mpetritum,  impetratimi. 
mpercito,  parcito,  futurum  ab  imperativo. 

mprolus  vel  improlis,  qui  nondum  esset  adscriptus  in  civitate. 
mpelimcnta  impediinenta  dicebant. 
nipluvium,   quo   aqua   impluit  colicela    de  tecto.      Compluvium,    quo  de    diversis   tectis  aqua  pluvialis  confluii  in 

eundem  locum. 
mpensam  stipem,  aes  sacrum,  quod  nondum  erat  pensimi. 
mpescere  in  laetam  segetein  pasccndi  gratia  immittere. 
mpomenta,  quasi  imponìmenta ,  quae  post  coenain  mcnsis  imponebant. 
mportunum,  in  quo  nullum  est  auxilium,  velut  esse  solet  portus  navigantibus. 
mputatum  nondum  purgatum.     Putum   enim    est   purum.     Unde  putare    vitcs  dicimus ,    boc  est  detrabere,    quae 

impedimento  sunt  ad  fructum. 


in  Lipsiensi  et  mg.  A.  Auc.     inniti  correctum  est. 
mg.  A. Auc,  iure  damnatum  a  Scal. 


tacili']  iaculo') 


1.  Inclamare]  ita  saepius  Plautus.  Placidi  verba,  p.  476.  :  Incla- 
mitari ,  convicium  pati  :  interdum  corripi  est ,  ex  eodem  Fcsti  articulo 
ducta  esse  possunt.  2.  Pacuvius]  in  incerta  fabula,  Botbc  P.  Se. 

L.  V,  I.  p.  149.  fr.  10.  3.   idem  Pacuvius]  fr.  ine.  11.  4. 

Impolitias  .  .  facere]  Gellio  auctore ,  N.  A.  IV,  12,  2.,  eques  impolitiae 
notabatur,  quod  antique  dicebatur  impolitias.  Id  Paulum ,  cura  non 
intelligeret,  corrupisse,  merito   consoni  Scal.  et  Dac  5.  Impages] 

non  alia   res  sunt  impages  in  foribus    apud   Vitruv.  IV,  6.  figure] 

fi  (fendo  )   mg.  A.  Auc.     Sed  illud  Paulus  posuissc  videtur.  6^  plan- 

tas] om.  M.  Quod  vg.  addi  tur:  id  est  infligerc ,  abest  a  bonis  codd- 
De  pangendis  plantis   v.  Festus  Qu.  X,  29.   p.  186,  30.  7.  prò 

adnuendo]  prò  augmento  coni.  Urs.  prò  additamento  Brissonius  de  V. 
S.  v.  abnutivum,  p.  7.  Et  ita  quidem  Paulus  p.  81.  v.  in,  cf.  p.  43. 
v.  clutuin ,  p.  85.  v.  ingcns.  Sed  poterat  etiam  in  ca  re  subsistore,  ut 
in   prò  adnuendo,  id  est  affirmative,  poni  diceret.  9.  Imporcitor] 

deus  est,  teste  Fabio  Pictore  apud  Servium  in  Virgil.  G.  I,  21.  Porca] 
cf.  Festus  Qu.  XI,  4.  p.  36,  17.  v.  porcae,  et  Qu.  XII,  8.  p.  48,  7.  t. 
porcas.  10.  Impetritum]    voc.   augurale:   res  a  diis  comprobata, 


signis  non  sponte  oblatis ,  sed  observationc  avium  extorumvc  quaesitis. 
11.  Impercito]  Gu.  vg.     Jmparcito  M.,  ut  videtur.  futurum]  non 

miror,  si  Verrius  iam  id  imperativi  gcnus  appcllavit  futurum.  12. 

Improlus]  cf.  supra  p.  51.  v.  duicensus ,  cura  annot.  Glossar.  Labb.  : 
Improlis,  lus,  llyoroq,  et:  Inproles,  ayovoq,  (trixvoq,  <óf;So?  («>7f;Jo?),  d<f>j- 
hì,  (tyitw  lioXtTwó/ievoc,  in  quibus  duac  interprclationos  inter  se  diversae 
uiixtac  sunt.  Marius  A'ictorinus  p.  2465.  P.:  Improlcs  est,  qui  nondum 
vir  est.  13.  Impelimcnta]    cf.    p.  52.    v.    dacrimas ,    cum    annot. 

li.  Impluvium  .  .  compluvium]  baec  noster  ita  distinguit ,  ut  Varrò  de 
L.  L.  V.  §.  161.:  sed  latiori  significatu  impluvium  ctiam  prò  compluvio 
dictum  esse  constat.  9M0]  ^n-  rS-     ouod  M.  Lind.      At  hoc  sen- 

tentiae  non  convenit.  qua  coni.  Goth.  ,  idquc  optiine  piacerei,  si  in 
codd.   esset.  16.  /mpensam  stipem]  i.  e.  quae  propter  rcligionem 

aliquam    non    appendcbatnr.  17.    Impescere]    cf.  p.  31.    v.   com- 

pcscere.     p.  55.  v.   dispesccrc.  18.   Impomenta]  a  POSNO,  in  quo 

verbo  POS  tantum  litcrac  primilivae  sunt,  posmeutum  ductum  esse, 
inde  pomcntum,  recte  statuit  Lind.  Glossar,  apud  Bartb.  Advcrs. 
XXA'III,  19:  Impomentum  ,  cibus  qui  mensae  e.vlrcmus  imponitur ,  qui 
et  bellarium   dicitur.  19.   esse  solet  portus]  solet  portus  esse  Gc. 

Lind.  20.  Imputatum]  cf.  Festus  Qu.  XI,  2.  p.  31,  16. 


(80) 


DE  SIGNIFICATIONE  VERBORUM.    LIBER  IX. 


109 


Imi)  ri  e  a  tempestate  pluviam  videtur  significare. 

Ini  par  cu  lem,  non  parentela,    hoc  est  obedientem.  (81) 

Implorare  inclamarc,  ad  auxilium  invocare.  * 

Impudicatus  stupratus,   impudicus  factus. 

Impos  est,  qui  animi  sui  potens  non  est,  qui  animum  sunm  in  potestate  non  habet.  5 

Imbarbescere  barbatimi  fieri. 

In  procinctu  factum  testameli  tuia  dicitur,  quod  miles  pugna  tnrus  nuncupat  praesentibus  collimili  tonibus. 

Imbutum  est,  quod  cuiuspiam  rei  sucum  perbibit.     Unde  infantibus  an  velint  bibcre  dicentcs,  bu  syllaba  contenti  sumus. 

Ira  penetrale,  cuius  ultimum  penetrale  in  tiare  non  licet. 

Implexum,  implicatum ,  quod  Graeci  èjLiTzenXeyjiiivov  dicunt.  10 

In  ni  un  do  dicebant  antiqui,  quum  aliquid  in  promptu  esse  volebant  intelligi. 

Imbrex  nomen  cuiusdam  comici. 

Impares  tibiae  numero  foraminum  discretae. 

Imparcm  numerum  antiqui  prosperiorem  bominibus  esse  crediderunt. 

Impetix  impetigo.  15 

Impiatus  sceleratus. 

Impite*}*   impctu in  facile. 

Inbibere  iniungere,  sed  melius  cobibere. 

Inebrae  aves,  quae  in  auguriis  aliquid  fieri  probibent;   et  prorsus  omnia  inebra  appellabantur ,    quae  tardant  vel  mo- 

rantur  agentem.  20 

In  praepositio  significa  t  modo,    quod  non,   ut  inimicus  j   modo  auctionem,    ut  in  clamavi  tj   modo  ubi,   quo  tendatur ,    ut 

incurrit;  modo  ubi  qui  sit,  ut  inambulat. 
Immunis  vacans  munere ,  aliquoticns  prò  improbo  ponitur,  ut  apud  Plautum  :  "Immune  est  facinus." 


1.  tempestate]  M.  vg.  tempcstatem  Gu.  Lino.  At  imbricus  adiecti- 
vum  est,  ut  dicitur  Auster  imbricus ,  idque  substantivo  suo  non  orban- 
dum  erat.  Imbricus  et  imbridus  recte  dictum  esse ,  censet  Salmasius 
Exerc.  Plin.  p.  72.  col.  2.  f.  3.  Implorare]  cf.  Paulus  p.  58.  v. 

cndoplorato ,  et  Festus  Qu.  XI,  3?.  p.  40,  10.  v.  plorare.  Placidus  p. 
476.:  fmploratis,   invocatis.  4.  Impudicatus]  depudicare  Gcllius 

N.  A.  XVI,   7.  a  Laberio  dictum  refert.  5.  Impos]  Glossar.  Labb.  : 

Imros,  àviìovotog.  Impos  corr.  Scajl.  Glossar,  apud  Barlb.  Adv.  XXVIII, 
19.:  Impos,  impotens.  7.  In  procinctu]  Cf.  Paulus  p.  43.  v.  clas- 

sis  procincta,  cum  annot.  Nescio,  an  Verrius  scripserit:  Ini  procinctu, 
et  Im  mundo  ,  cum  inter  XXVI  vocabula ,  quorum  primae  sunt  literae 
Ini,  in  bis  solis  In  legatur.  8.  sucum]  boni  codd.     succimi  vg. 

«W».  in  syllaba]  cf.  supra  p.  59.  v.  exbures.  9.  Impene- 

tralc]  Graece  àpaxov.  10.  f/tTiixXiyjuévov]   vg.      emplegmenon  boni 

codd.  11.  In  mundo]  cf.  Charisius  II.  p.  180.  P. ,  qui  idem  dicit 

esse,  quod  in  expedito.  Placidus  p.  476.:  In  mundo,  cxpedilo ,  vel  ad 
manum,  procineto.  12.   Imbrex]  C.   Licinius  Imbrex,   de  quo  Gcl- 

lius N.  A.  XIII,  22,  16.  XV,  24.  13.   Impares   tibiae]  cf.  supra 


p.  56.  v.  dextraruin  tibiarum.  14.  Imparem  numerum]  multa  de 

ea  re  Servius  in  Virgil.  Ecl.  Vili,  75.,  laudatus  a  Dac.  15.  Im- 

petix] voc.  alibi  non  repertum.  Ex  Fcsto  Glossar,  apud  Bartb.  Advers. 
XXVIII,  19:  Impetigo,  pupilla  in  corpore,  ut  birria,  et  impetix  dicitur. 
16.  Impiatus]  Glossar.  Labb.:  Impiatus,  avayqq  (scribe  èvayijq) ,  et: 
Impio  ,  fiiaiva),  et:  Impior,  ùoi^ó).  17.  Impitc]  dubium  ,  impeati- 

vusne  positus  fucrit  a  Festo  impetite  (quod  etiain  poterat  esse  impilile 
vel  impitte,  ut  Doedcrlin.  Syn.  et  Etyin.  T.  VI.  p.  166.  autumat,  qui 
cette  et  ferte  comparat),  quae  Scaligeri  est  sententia:  an  ablativus  impete, 
quem  Glossar.  Labb.  interpretantur  ÒQ/tqdóv,  ac  proxima  verba  mutanda 
sint  in  :  impetu  facto ,  ut  ccnsct  Lind.  Illud  tamen  probabilius  est. 
Impete,  impelum  face  coni.  Dac.  18.  iniungere]  codd.  edd.  vett. 

iumjere  vg.  inigere  corr.  Scal.  fugere)  mg.  A.  Aug.  Sed  imperium 
inhibere  idem  fere  -est  quod  iniungere.  De  inbibendo  remis  noli  cogi- 
tare. 19.  Inebrae]  cf.  57.  v.  enubro,  cum  annot.,  et  Servius  in 
Virgil.  Acn.  Ili,  238.  Apud  Isidorum  Origg.  XII,  7,  77.  inhibae  lectio 
est  non  certa.  21.  In}  cf.  p.  80.  v.  in,  cum  annot.  signifi- 
cai modo]  modo  significai  Gu.  Lino.              23.  Plautum]  Trinuni.  I,  1, 


110  PAUL*  DIAC.  EXCERPTA  EX  LEO.  POMP.  FESTI  (31) 

I  n  i  u  r  u  ni  perinrum. 
In  eoptc  co  ipso. 

Inipetum,  in  dust  riunì,  in  dilige n  lem  perinde  compositum  ait  Verrius,  atque  impunis  et  immanis.     Mila  non  satis 
persuadet  *J*. 
■t        imi. Um.  5  Immolare  est  mola,  id  est  farre  molilo  et  sale,  hostiam  perspersam  sacrare. 

il-[j--  JfHi"«t*J      Initium  est  principium  ,    sed    alias,    quo  quid  incipiat,    ut  viac  Appiae  porta  Capena  :    alias,    ex   quo  quid  constet,    ut 
aqua  ,  terra ,  aer. 
(82)  In  e  reta  indivisa. 

Incrs  ignavus  ,  vel  sine  arte. 
10  Inigere  pecus  agere,  id  est  minare. 

Init  ponitur  interdum  prò  concubito;    interdum  prò  invenit,    ut   init  rationem;   interdum  prò  introit,   ut  Plautus:    "Init 

te  nunquam  febris." 
Inermat  arinis  spoliat. 

In  insula  Aesculapio    facta  aedes  fuit,    quod  aegroti  a  medicis  aqua  maxime  sustententur.     Eiusdem  esse  tutelae  draco- 
15  nem,  quod  yigilantissimum  sit  animai;  quae  res  ad  tuendam  valetudinem  aegroti  maxime  apta  est.     Canes  adbibentur 

eius    tempio,   quod  is  ubcribus    canis    sit    nutritus.     Bacillum   babet   nodosum,    quod    difficultatem    significat    artis. 
/,  Laurea  coronatur,   quod  ea  arbor  plurimorum  remediorum.     Huic  gallinae  immolabantur. 

Interregnum  appellatili'  spatium  temporis,  quousque  in  loco  regis  mortai  alius  ordinetur. 

Intempcstam  noctem  dicimus  prò  incertiore  tempore,   quia  non  tam  facile  hoctis  borae,    quam  dici  possili t  intclligi. 
20  Tempestate m  enim  antiqui  prò  tempore  posuere. 

Intergerivi  parietcs  dicuntur,  qui  inter  confines  struuntur  et  quasi  intergeruntur. 

Internecio  vitae  privatio ,  a  nece  denominato  vocabulo. 

Inter  cutem  flagitatos  dicebant  antiqui  mares ,  qui  stuprimi  passi  esscnt. 

li,  ubi  optane  immoene  legi ,    iam  A.  Aug.    observavit.     Ncque  aliter  in  R.  II,  2.   Ili,  10.                   minare]    eodem    toc.    utitur    Paulus  p.  19.  t. 

»                                Festo  lcctuni  esse,  Placidus  cvincit,   qui  p.  476.:  Inmocne ,    improbum,  agerc,  et  p.  21.  v.  agasones.                    11.  Init  .  .  .  init  .  .  .  introit  .  .  . 

culpandum,    vel  interdum  munere  liberatimi.     Sed  rectius  Accii:    immu-  Init]  in  bis   omnibus  M.  babet  i  simplex  prò  gemino,  vg.  ii.     Init  .  .  . 

nes   Graii,    in    Scboliis    Bobiensibus    in   Ciceron.  prò   Sextio  57,   1.,  in-  iniit  .  .  .   introiit  .  .  .  Init  Li™.,    qui  Gr.   sequitur.                    concubito] 

grati  explicantur,  quemadmodum  munitici  grati  et  liberales  dicantur.  codd.  Lind.     concubuit  vg.                    Plautus]  in   incerta  fabula.      Bothe, 

1.  Iniiirum]   codd.  Lind.     Iniurium    edd.    vett.    vg.      Iniure  legitur  Plauti  fragm.  ine.  18.  p.  445.               13.  Inermat]  toc   alibi  non  reper- 

co  sensu  apud  Plautum  Pers.  IH,  3,  34.                  2.  In  eoptc]  cf.  p.  78.  tum.                   14.    In   insula]    cf.    Sacbse    Hist.    Irbis    T.  I.  p.  412  sqq. 

v.  ipsippe,   cum  annot.                eo]  in  eo  corr.   Dac,  quod  est  in  detcrio-  15.  valetudinem]  valitudinem  Gc.    Li.m>.                    Iti.    uberibus  canis]  ita 

ribus    codd.                3.4.  Impetum  .  .  .  persuadet]    vg.    Lind.    om.  omnes  Tarquitius     apud    Lactant.    Inst.   I,   10.       Paulo    ahter   Paus.  II,    26,  4. 

codd.   edd.   vett.,   ita  ut  obscurum  sit,  unde   ea  verba  in  Aid.   venerint.  19-   Intempcstam   noctem]    similiter    de  ea  >  arro  de  L.  L.  A  I.   §.  / .  MI. 

5.    Immolare]    cf.    Fcstus    Qu.  Vili,  21.  p.  169,   12.   v.  mola.                  6.  §.  72.     Scrvius    in    Yirgil.  Aen.  Ili,   587.      Glossar.   Labb.  :    Intempesta, 

Initium]  cf.  Paulus  p.  57.  v.   endoitium.                   8.  Inercta]  boni  codd.  uuoo? ,    ìixcunog,    fia&éìa.     Intempesta  tiox,  fxioovvxxiov.               20.   tempe- 

Incrcta  Lipsiensis  codex,  edd.  vett.  vg.  Lino.:  idque  reprehendendum  non  statem]  cf.  Paulus  p.  155.  v.  tempestas.               21.  Intergerivi]  ita  ctiani 

esset,    nisi    illud   multo    praestaret.      Inerctum    contrarium  esse   apparct  Plinius.      intergerrivi    coni.    Scal.  ,    a  gerris  sive  cratibus ,    temere.     In 

crcto  cito,   de  quo  v.   p.  82.   cum  annot.      Quo  comprobatur,  quod  cliam  Glossar.   Labb.:  Intergeries,  paries,  toì/o?  <j  avo  xrrjoit?  àtooi^iov,  Inter- 

aliis  rationibus  evincitur,  ipsi  crcto  inesse  notionem  divisionis.               9.  gerivus  restituendum  est.    Et  apponitur  ex  alio  glossario  :     Intcrgericus, 

Iners  .  .  sine  arte]    idem    etyinon    iam  expedivit  Lucilius  apud  Scrvium  /.itacTor/ov.     Intergerunis   paries    corrupte    legitur   in  Glossar.  aj>.   Barth. 

in  Aen.  IV,   158.  laudatus  a  Scai.                 10.  Inigere]   ita  Varrò  de  R.  Adv.  XXVIII,  19.                   22.  Internecio]    Lod.   e  Gc.      Interncctio    vg. 


(82) 


DE  SIGNIFICATIONE  VERBORUM.    LIBER  IX. 


Ili 


I  n  ter  (1  uà  tini  et  in  te  rat  Ini  dicebant  antiqui;  quoti  nunc  iiiterdum  et  interim. 

Intrahcre  est  contumeliam  intorquere. 

Intercapedo  tempus  interceptum ,  quum  scilicet  mora  est  ad  capiendnm. 

Instaurari  ab  instar  dictum  est,  quum  aliquid  ad  pristinam  simili tudineni  reficitur. 

Insulse  dictae  proprie,    quae   non  iunguntur  communibus  parietibus  cum  vicinis ,    circaituque   publico   aut   privato  cin-  5 

guutur;  a  similitudine  videlicet  earum  terrarum,  quae  fluminibus  ac  mari  cmincnt,  suntque  in  salo. 
Instigare  incitare. 

In  si  ni  u  lare  crimen  in  aliquem  confingere. 

Insilasti  m  appcllabant  colorem  similem  luteo,  qui  fiebat  ex  fumoso  stillicidio.  (83) 

In  situili  ab  inserendo  trac  Unii,  sed  aliquotiens  sigili  ficai  iinp'ositum.  10 

In s eque  apud  Ennium  die.     Insexit  dixerit. 
Insignis  tam  ad  latidem ,  quam  ad  vituperationem  inflecti  potest. 
Inseptum  non  septum ,  ponitur  tamen  et  prò  non  acidificatimi. 
Insecta  non  secta,   sed  et  aliquotiens  significali  tur  secta. 

Insù  pare  iniicere  ,  unde  fit  dissipare.  15 

Insons  extra  ci  il  pani ,  a  quo  dici  morbus  quoque  exis  lima  tur  son  lieti  s,  quia  perpetuo  noceat. 
Inscitia  stultitia. 

Insessores  latrones,  quod  circa  vias  iusidieiitur  sedentes. 
Immanis  ferus,  sive  magnus. 


vilae  privatici]    interfectio  addit  ed.  vct.  et  vg.    om.  Aid.  Lind.  23. 

Inter  cufem]  cf.  Paulus  p.  84.  v.  intcrcutitus.  Intereutibus  stupri*  ob- 
stinatus  positum  est  a  Catone,  teste  Prisciano  VI.  p.719.  P.  (p.  279. 
ed.  Krehl.),  et  Festo ,  cui  id  voc.  reddendum ,  Qu.  X,  9.  p.  176,  23. 
Inter  eutetn  caesum  dicit  Tertullian.  de  pallio  4.  Flagitatus,  a  simplici 
FLAGO,  idem  fere  est  quod  cacsus.  Non  satisfacit  in  eo  -voc.  cxpli- 
cando  Gronov.   Observatt.  in  Eccl.  e.  14.  p.  149   (027.  ed.  Frotscher.). 

1.  Inter duatim  et  interatim]  adverbia  in  nullo  dum  scriptorc  re- 
perta.  Interduatini  Lind.  recte  a  verbo  duini  ducere  videtur,  interatim 
in  iterativi  mutari  volt;  quam  ob  caussam  ,  ncscio;  nam  a  nomine  IN- 
TERUS  verbum  interare  ,  bine  adverbium  interatim  fieri  poterat.  3. 

Intercapedo']  Glossar.  Labb.  :  Intercapedo  ,  diuoruoiq  xuiqov  ,  Siaaxrjfia 
•/qovov ,    ó\o>qia  4.  Instaurari]    idem  veriloquium  proponit  Varrò 

apud  Macrob.  Sat.  I,  11.  Placidus  p.  477.:  Instabor ,  instar,  vel  simi- 
litudo.     Corr.  :    Instauror ,  ab  instar.  5.   Insulae]  Glossar.   Labb.: 

Insula,  vrjaoq,  ovvoixia.  circuituque]  vg.      circumitu  qui  boni  codd. 

De  boc  cf.   Paulus  p.  5   et  14.  v.  ambitus.  6.  fluminibus]  in  flu- 

minibus M.  9.  Insuasum]   vg.      Insursum    codd.   edd.   vett.      Cf. 

Festus  Qu.  XIV,  8.  p.  11?,  12.  v.  suasum.  Nonius  p.  549.:  Impluvia- 
tus  color,  quasi  fumato  stillicidio  implutus ,  qui  est  Mnlinensis  quem 
nunc  dicimus.  Glossar.  Labb.:  Insuasum,  tìàog  doxuQtoxuTivio/iivojv. 
Se  al.  corr.  :    ùoxuqiov    xixuTiviOfiévov.      Plura  de    suaso    colore    Salinasius 


Exerc.  Plin.  p.  245.  col.  2,  e.  1^1.  Inseque]  Insece  in  Livio  An- 

dronico legit  Gellius  N.  A.  XVIII,  9,  5.;  neque  sdite*  in  Ennio  scri- 
bendum  putavit.  Glossar.  Labb.  :  Inseque,  dui.  Placidus  p.  477.  :  In- 
sequis,  narras,  refers,  et  interdum  pergis.  apud  Ennium]   Ann.  X, 

1.  apud  Mei-ulani.  Insexit]  et  hoc  Ennio  tribuit  Merula,  Ann.  II, 

27.  dixerit]  ed.  vct.     dixit  vg.     direxerit  M.     direxit  Gu.  (si  an- 

notata a  Lind.  recte  intelligo ,  quibus  lemma  :  apud  Ennium  die ,  non 
recte  praefigi  apparet).  13.  non  aedificatum]  non  delct  Sahnasius 

in  Spartiani  Adrian.  12.  p.  115.:  cuius  sententiae,  ut  solet ,  assenlitur 
Dac  Ac  sane  Seneca  de  benef.  IV,  19.  inseptum  muro  eodem  fere 
sensu  dicit,  quo  septum.  Sed  eodem  iure  inseptum  dici  potuissc  patct 
locum  niuris  non  circumdatum ,  non  aedificatum.  Aedificatum  Sahna- 
sius tacite  mutat  in  inaedificatum  ;  at  non  minus  bene  locus  dicitur 
aedificari ,    quam   inaedificari.  14.    significantur]  M.     significant 

Gu.  Lind.     significai  vg.  15.    Insupare]  boni  codd.     Insipare  vg. 

Lind.  Simplex  est  supare,  v.  Festus  Qu.XIV,  15.  p.  119,  23.  v.  supat. 
Glossar,  apud  Bartb.  Advers.  XXVIII,  19.:  Insupare,  miscere.  16. 

Insons]  cf.  Festus  Qu.  XIV,  2.  p.  106,  22.  v.  sons ,  Qu.  XIII,  28.  p. 
100,24.  v.  sonticum  morbum ,  Qu.XV,  19.  p.  151,8.  v.  sontica  causa, 
Gellius  N.  A.  XVI,  4.  XX,  1.  18.  Insessores]  hidgevrai:  sed  hi 

potius  sunt  insidialores.  19.  Immanis]  de  simplici  manis  Feslus 

Qu.  IX,  10.  p.  10,  3.  v.  Mater  Matuta. 


112 


PAULI  DIAC.  EXCERPTA  EX  UB.  POMP.  FESTI 


(85) 


Imago  ab  iniitatione  dieta. 

Ingluvies*  a  gula  dieta.     Hinc  et  ingluviosus  et  gluto,  gulo,  gumia,  guttur,  gatta,  gutturosus  et  gurgulio. 
Immusulus  avìs  genus,  quam  alii  regulum,  alii  ossifragam  dicunt. 
Infindere  intercipere ,  interpouere. 
5lnferiae  sacriGcia ,    quae  dis  manibus  inferebant. 
Infectores,  qui  alicnum  colorem  in  lanam  coiciunt.     Offectores,  qui  proprio  colori  novum  officiunt*. 
Infrequens  appellatur  miles ,  qui  abest  afuitve  a  signis. 
Involvus   vermiculi  genus,    qui   se  involvit  pampino. 

Infit  incipit.     Sed  diversac  significationis  est  ab  co,  quod  est  fit.     Nani  infit  agentis  :    fit  autem  paticntis  est. 
10  Infiteri  non    fateri. 

Infitiari   creditum   fraudare. 


1.    Imago    ab    imitatiòne]    ita    Porphyr.  in  Horat.   Carni.  I,   12,  4.: 
Imago    dieitur    quasi   imitago.  2.  Ingluvies]  vg.     Inluvics  boni 

codd.  edd.  vett.  Sed  recte  liane  lectionem  esse  correctain,  manifestimi 
est.  Placidus  p.  473  :  Ingluvies,  gula  vcl  voracitas.  Quae  idem  p.  476.  : 
Ingluviem  Comutus  ventrem ,  Plinius  edacitatem,  de  doctissimorum 
saeculi   I.  p.  Chr.  grammatico-rum  dissensu  certiorcs  nos  faciunt.  in- 

gluviosus] gluviosus  M.  Isidor.  Origg.  X  ,  114.:  Glutto  a  gula,  id 
est  gulosus.  Glossar.  Labb.  :  Gluto,  ).ui/.iagyoq,  et:  Glutto,  ?U/i/log,  Xal- 
ftagyog.  Apud  Persium  ,  V,  112.,  glutto  nominativo  casu  dictum  esse, 
poetae  scntentia  et  dicendi  consuetudo  ostendunt.  Cf.  de  bac  voce, 
stirpe    Doederlin.  Synon.  et  Etym.   T.  V.   p.  148  sq.  gumia]    cf. 

Nonius  p.  117,  33.  v.  gemiae,  quod  recte  mutatur  in  gumiae ,  et  cf. 
annot.   ad    p.  54.  v.    degunere.  gultur]   vg.     guttu   boni   codd. 

gutta  mg.  A.  Auc.   Lind.  3.  Immusulus]   Gv.     Immusculus  M.,  ut 

videtur,  ut  vg.  Paulo  inferius,  p.  84. ,  Immussulus  in  bonis  codd.  est, 
Immustulus  in  vg.  Supra  p.  3.  v.  alites  immusulus  in  Gc. ,  inmusulus 
in  M.  ,  immusculus  in  vg.  Inmusulus  a  Verrio  bic  utrobique  scriptum 
esse,  ex  ordine  literarum  colligitur.  In  Plinii  N.  H.  X,  7,  8.  §.  20., 
ubi  de  bac  ave  diligentius  quaeritur,  immussulus  scribitur.  Glossar. 
Labb.:  Immusulus,  «ufo?  oqvìov  :  Inemistultus  (sic),  ogveov  (Saaihr.òv  (i. 
e.  regulus.).     Cf.  Meursius  Exerc.   crit.   P.  II,  I,  13.  4.  Infindere] 

Infindere  scriptum  esse  prò  infendere ,  censet  Forccllinus  v.  ìnlinderc. 
Glossar.  Labb.:  Infendere ,  ÌTtiriìvai,  ìyxl^/.ia.rioai.  Eadcm  :  Infindit, 
o/fiti,  ìnnlvn  (ÌTcntivii).  Placidus  p.  477.  :  Infndis ,  ingens,  oblitus, 
corruptissime.  Vix  tamen  vocalis  e  in  compositis  eiusmodi  muiuri  po- 
terat  in  i.  intercidere]  intersipere  coni.  Dac,  male.  5.  In- 

feriae]  Glossar.  Labb.:  Inferiae,  %ouX ,  ìvro/ta ,  et:  Infcrilia,  wiuyd-òviu. 
dis]   Gc.     diis  vg.   Lind.  6.  Infectores]  buie    glossac  praefigitur  in 

Aid.  alia:  Infetari  non  fetari ,  quae  neque  in  codd.,  neque  edd.  vett. 
est:   om.  vg.  Lind.  coiciunt]  boni  codd.     coniiciunt  vg.  Lino.  Of- 

fectores]   de  iisdem  Paulus  p.  115.  v.  offectores.  officiunt]  Lipsicnsi 

cod.  A.  Aug.    in   mg.    cuna    signo    emendala©   lectionis.       efficiunt  boni 


codd.  vg.  Lind.     Sed  illud  strnetura   et   sententia  postulant.  7. 

Infrequens]  Gcllius  N.  A.  XVI,  4,  5.  e  Ciucio  de  re  militari:  Sliles 
cum  die,  qui  praedictus  est,  aberat ,  neque  exeusatus  erat ,  infrequens 
dabatur  (notabalur).  Placidus  p.  477.  :  Infrequens,  absens ,  alienus: 
dictum  a  militum  ignominia ,  qui  cum  vocati  non  adfuissenl,  infrequen- 
tes  notabantur.  Itaquc  infrequens  militia  est  fere  Graecorum  /.unoxà- 
£iov.  appellatur]  boni  codd.  Lind.     appellabatur  vg.  afuitve] 

boni  codd.  vg.     abfuitve  vg.  8.  Involvus]  Involvulus  mg.  A.  Auc. 

idque  probant  Dac.  et  alii.  Ita  Plautus  Cist.  IV,  2,  63.  Glossar,  apud 
Barth.  Advers.  XXVIII,  19.:  Involvosus  (corr.  Involvolus),  bestia  quae- 
dam  quae  viso  liomine  involvitur.  9.  Infit  .  .  fit.]    baec  verba  ita 

collocari  vult  Doederlin.  Syn.  et  Etym.  T.  III.  p.  160.:  Infit,  incipit 
ab  co  quod  est  fit,  sed  diversac  significationis.  Quo  ,  nescio  ,  an  Feslo 
Verrioque  alia  sententia  obtrudatur ,  qnam  il  profiteri  volebant.  Certe 
infit  non  a  fieri,  sed  a  laudo  dictum  est,  quod  olim  active  positum  esse, 
ex  nomine  fatum  colligitur,  et  A  breve  babuisse,  veriloquio  voc.  fatuus, 
et  analogia  Graeci  qr.ic.i  evincitur.  Itaquc  infit  a  fando ,  ut  indit  a 
dando.  Hacc  caussa  est,  quamobrem  infit  de  dicendo  scraper  ponilur, 
nisi  quod  Lucretius  fines  buius  consuetudinis  paulo  liberius  extendit. 
Quodsi  Varrò  infio  dicit ,  ut  ait  Priscianus  VIII.  p.  843.  P.  ,  falsa  ana- 
logia deceptus  esse  videtur.  Glossar.  Labb.:  Infit,  ì^iyirfrai,  ug/irat, 
uqzii,  iiyuv,  ilqyjTai.  In  fé,  uqU  (agirti).  Placidus  p.  473.:  Infit,  incipit 
fari.  est]  id  Lind.  ,  auctore  Gc.  ,  ponit  post  agenlis.  10. 

Infiteri]  id,  aegre  adducor  ut  credam,  aliter  quam  participiali  modo  ab 
auctoribus  antiquae  illius  et  germanae  Latinitatis  positum  esse ,  nisi 
l'ortassc  in  naototbon  antilhetica,  qua  ctiam  in  Graeca  lingua  talia  excu- 
santur.  Sed  rectiorem  viam  monstrare  videtur  Glossar.  Labb.  :  Infilen- 
tes,  dQrovfdvoi.  Infitiari  autem  non  a  fatendo  dictum  est,  sed  ab  infitiis, 
et    infitiac    a  fando.  II.  Infitiari]   Varrò  de  L.   L.  V.   §.  ISO.   in 

esplicando  sacramento  :  Qui  petebat  et  qui  infitiabatur.  Isidor.  Origg. 
V,  26,  20.:  Inficiatio  est  ncgalio  debitac  rei,  cum  a  creditore  deposci- 
tur.      l'iura  ex  auctoribus  iuris  civilis  Goth. 


(83) 


DE  SIGMFICATIÒIVE  VERBORUM.    LIBER  IX. 


113 


In  fui  a  e   sunt  filamenta  lanea ,    qnibus  sacerdotes   et  liostiae   tcmplaque  velantur. 

Inferi um    vinum   id,    quod    in  sacrificando  infra  patcrae   labrum  ponebattir. 

Inliei um    vocare   antiqui    dìcebant    ad  concionem    vocare.  .  (84) 

Inlicies  *J*    canales,    in   quos  aqua  confluii    in  viis  lapide  stratis,    ab  clicicndo  dicti. 

Inlecebrae    item   ab  illiciendo    dictae.  5 

Ini  ex  producta  sequenti  syllaba  significat,   qui  legi  non  paret.     lnlex   correpta  sequenti  syllaba  significat  iuductor,    ab 

inliciendo.     Plautus  :    "Esca  est  nierctrix ,    pectus   illex.'" 
In  li  ler  a  la    pax    est,    quae  literis  comprebensa  non  est. 
Inlaqucatum   alii   prò    vincto  utuntur,    alii  prò   soluto. 

In    conventione    in  conclone.  10 

1  u  s  t  ii  ni    va  de  in   idoncum   sponsorem. 

Infra    classem  significantur ,    qui  minore  stimma,    quam  centum  et  vìginti  millìum  acris ,    censi  sunt. 
Intercutitus   vebementer    cutitus ,    id  est  valde  stuprali! s. 
Inlicitator   emptor. 

In  fibula  ti    sacrificabant  flamines   propter    listini   acris  antìquissìmum    acrcis  fibulìs.  15 

I  min  ti  sul  us    ales  ex  genere   aquilarum    est,    sed  minor  virium  ,    quam  aquilac;    quae  volucris  raro  et  non  fere  praeter- 

quam  vere  apparet,  quia  acstum  algoreinqtic  metuit.     Appellatur  anioni  ila,  quod  subito  et  inexspcctata  se  iinmillat. 
Ina  l' e  u  1  n  in   virgula  crat  ex  malo  Punico  incurvata,   quam  regina  sacrìficans  in  capite  gestabat. 
lniuges    boves,    qui  sub   iugo    non  fucrint. 
In  san  ti  m   prò  valde  magnum  ustts  est  Plautus.  20 


1.  Infoine]  cf.  Varrò  de  L.  L.  VII.  §.  24.  2.   Inferium]  M., 

ut  vg.  Inferum  A.  Aug.  in  mg.  et  Lino.  ,  bic  auctoritate  Gu.  motus. 
Sed  i  n  fé  ri  u  in  dictum  esse  hoc  vinum  diis  oblatum  ,  Cato  de  R.  R. 
132.  et  Trebatius  apud  Arnobium  adv.  gent.  VII,  31.,  coli.  IV,  10., 
dubitare  non  sinunt.  -paterne  labrum]  labrum  paterne  Gc.   Limi. 

3.  Inlicium  vocnre]  cf.  Varrò  de  L.  L.  VI.  §.  94.  et  paulo  infcrius 
Illicium.  4.   Inlicies]  codd.,  ut  videtur,    et  edd.  veti.     Inciles  Aid. 

Inlices  vg.  (quae  Lo»,  annotare  neglexit).  Ccterum  Inlicies  Pauli  er- 
rore in  textum  venisse  videtur;  verum  est  Inlices.  Cf.  p.  57.  v.  eli- 
ces,  et  p.  79.   v.  incilia.  5.    Inlecebrae]   Lim>.   e   codd.     om.   edd. 

vett.  Aid.   vg.  6.   significai]  signi/icntur  Gu.  Inlex  corr.  sequ. 

syll.]  boc  illix  est  apud  JNonium  p.  446,  31.  Cf.  Paulns  p.  23.  v.  alli- 
cit.  inductor]  codd.   Lind.      inductorem  vg.     Et  ita  quidem  solet 

Paulus.  7.  Plnulus]  Asinaria  I,   3,   67.  pectus]  boni  codd. 

mg.  A.  Acg.  lectus ,  ut  recte  apud  Plautum  legitur,  in  codd.  Pauli 
deterioribus,   Lipsicnsi  et  Berolinensi ,  et  in  vg.   est.  8.  Inliterata 

pax]  uyquyoi;  ùfioloylu.  9.   Inlaqueatum]    vg.   Lind.      Illaq.  boni 

codd.  10.  In  conventione]  ita  conventionem    habere  ,    et  vaca  nd 

conventionem  in  Censoriis  tabulis  et  Consularibus  commentariis  est  apud 
Varroncm  de  L.  L.  VI.  §.  87.  88.  Cf.  Paulus  p.  33.  v.  conventus. 
12.    Infra    classem]    Geli.    N.  A.  VII,   13,   1.:     Classici   dicebantur   non 


otnnes,  qui  in  classibus  crani,  sed  primae  tantum  classis  hominex,  qui 
centum  et  vigiliti  quinque  millia  acris  ampliusve  censi  erant.  Fortasse 
apud  Paulum     post  viginti  excidit  quinque,  13.  Intercutitus]  cf. 

p.  82.  v.  inter    cutein    flagitatos.  id]  hoc  M.  14.  Inlicitator] 

illieitatorem  etiain  Cicero  Off.  Ili,  15.  ad  famil.  VII,  2.  posuit,  ut  du- 
bitim  sit,  an  licitator  a  Latinitate  piane  exularc  debeat.  Cf.  C.  Beier 
in  Off.    T.  ì.  p.  294.  15.  Infibulati]  Servius    in  Virgil.  Acn.  IV, 

262.  memorat  togum  duplicem ,  in  qua  flamines  sacriflcant  infibu- 
lati. 16.  Immusulus]  cf.  annot.  ad  p.  83.  v.  immusulus.  minor] 
boni  codd.  minornm  vg.  Illudi ,  licet  paulo  exquisitius  dictum,  Lino. 
recte  defendere  videtur.  '  17.  tmmi f taf]  A.  Aug.  in  mg.  :  mutui  V. 
C.  (qui  non  est  e  nuper  collatis).  immutaf).  At  hac  correctione  opus 
non  est.  18.  Innrculum]  de  boc  disertius  Servius  Danielis  in  Vir- 
gil. Aen.  IV,  137.  (p.  262  ed.  Lion.),  a  Scai.  adductus.  Hic  non  in- 
arculum,  sed  arciilum  dicit ,  nescio  an  ìuinus  recte,  nam  arculum ,  de 
quo  Paulus  p.  16.,  alia  res  est.  Virga  illa  ex  malo  Punico  ima  sum- 
maque  lanco  vinculo  alligabatur  et  quasi  arcuabatur;  bine  inarculum. 
19.  Iniutjes]  cf.  p.  77.  v.  iuges.  Fulgentius  p.  560,  33.  v.  iniuges  bo- 
ves. Glossae  Isidori:  Iniux  bos,  nondum  iugo  iunctus.  20.  Insa- 
num  prò  valde  magnum]  Insanum  magnum  prò  valde  magnimi  coni. 
Lipsius  Epist.  Quaest.  IH,  20.   Opp.  T.  I.  p.  183.  :    acute    et  ad  Piatiti 


114 


PAULI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(84) 


licci   genus  farciminis  in  sacriGciis. 
Incalative  vocative. 
In  (ligi  tanto    imprecanto. 

Illicium   dicitur,    quum   populus  ad  concionem  elici  tur,   id  est  vocatur.     Unde  et   colliciae   tegulae,    per  quas  aqua 
5  in  vas  deflucrc  potest. 

Indigita menta   incan lamenta  ,   vel   indicia. 

I  n  s  i  g  n  e  s    appcllantur  boves ,    qui  in  feminc    et   in  pede  album  babcnt ,   quasi   insigniti. 
Internecivum  testamentum  est,   propter  quod  dominus    eius  necatus  est. 
Increpitato    ferito. 
lOlncrepitare    clamare ,    maledicevo. 
(85)  Imbclliam    belli    inscientiam. 
Iecunanum    victimarium. 
Inori   inores*. 
Incalanto    invocanto. 
15  In  gens    dicitur  augendi  consuetudine,   ut  inclamare,    invocare.      Quia   enim    gens   populi  est  magnitudo,    ingcntem  per 
compositionem    dicimus ,    quod  significai  valde   inagnum. 
In   pelle  lanata    nova   nupta    considere   solet,    vel   propter    inorerà   vetustum,    quia    antiquitus   bomines   pelli  bus    erant 
induti,    vel    quod  teslctur  lanifici*!   officium    se  praestaturam   viro. 

L  I  B  E  R    X. 

20  Luce  ti  uni   lovcm   appellabant,   quod   cuin   lucis   esse   causam   credebant. 


consuetudinem  dicendi  (v.  Baccliid.  IV,  5,  1.)  accominodatc,  sed  poterat 
Plautus  etiam  insanum  per  se  prò  magno  diccrc,  ut  Cicero  insanas 
moles  et  similia. 

1.  Ircei]  cf.  p.  78.   v.  irecns.     Quod  Goth.  Isicia  legendum    suspi- 
catur,  nili.il  est.  2.   Incalative]  cf.  p.  80.  v.   incalationes,  et  p.  85. 

v.   incalanto.  3.  Indigilanto]  cf.  Macrob.   Sat.  I,  17.,    ubi  iudige- 

tant  legitur.  4.  Illicium]  cf.   supra  v.  inlicium.  vocatur]  M., 

ut  vg.      evocatur  Lind.   cum  Gu.  colliciae]   de   bac  vocabulorum 

stirpe  dictum  in  annotatone  ad  v.  delicia  p.  55.  Colliciae  e  colliciari- 
bus  tegulis  componuntur.  6.  Indigitamenta]  Glossar.  Labb.  :    In- 

digitamenta ,   legarixd.  7.   album]   quod  fortassc   in    sacriliciis  rc- 

quirebatur.  Nani  tu  xunfiura  Ttìiv  (ìovuìv  ,  ut  in  Bocolico  titulo  est,  ab 
bac    re    aliena    esse    videntur.  8.    Internecivum]    Apud    Isidoruiu 

Origg.  V,  26,  17.  in  codd.  est  inlernecii  iudicium,  et  X,  149.,  inter- 
necida  dicitur ,  qui  tale  testamentum  fccit.  Sed  bacc  non  probibent, 
quominus  ipsum  testamentum  internecivum  dictum  accipiamus.  Glossar, 
apud  Bartb.  Adv.  XXVIII,  19.:  Iiitcmicidium,  testamentum  prò  quo  oc- 
cisus  est.  9.  Increpitato  ferito]  sensu  primitivo.  11.  Imbel- 

liam]  Glossar,  ap.  Bartb.  1.  1.  :  Inbellia,  debilitas.  12.  Iecuna- 


num] codd. ,  nisi  quod  in  Lipsicnsi  est  Iecinorum ,  et  vg.  Incumanum, 
vel  Iecinorum  mg.  A.  Acc.  Iecinorum,  victimarum  coni.  Dac.  Iccuno- 
rium  legendum  putat  Li>d,  Facilius  Ieeuranum  vel  Iecinoranum  cor- 
rigli possct.  Nani  a  iecore,  quod  estorum  significantissinium  erat,  dictum 
esse  victimarium,  apparct.  13.    inores]  corr.  Scax.      minores  codd. 

cdd.  vett.  sine  ore  vg.  Quod  illud  recepi ,  dubitanter  feci ,  cum  Tur- 
pilius  quidem  inoras  ostreas  posuerit ,  apud  Nonium  p .  210,  8.,  et  in. 
Glossar.  Labb.:  Inora,  cioro,ua,  legatur ,  sed  inoris  certo  teste  carcat. 
14.  Incalanto]   Glossar,   apud  Barth.   1.  1. :   Incoiare,  invocare.  15. 

augendi  consuetudine]  cf.  p.  80  et  81.  v.  in,  cum  annot.  ad  priorem 
locum.  17.    In  pelle   lanata]    mos    in    confarreatione    observatus. 

V.  Scrv.    Daniel,   in  Virgil.  Acn.  IV,  374.  p.  284.   ed.  Lion.  ho- 

mincs  pellibus  era/it]  peli.  hom.  erant  Gu.  Limd.  18.  praestaturam] 

praestituram  cod.  Berolincnsis  :  sed  illud  cum  optimorum  scriptorum 
consuetudine  congruit. 

20.  Lucctium]  cf.  Geli.  N.  A.  V,  12,6.  Serr.  in  Virgil.  Aen.  IX,  570. 
qui  Oscam  voccm  esse  tradit ,  Macrob.  Sat.  I,  15.:  Lucctium  Salii  in 
cai-mine   canunt.      Glossar.    Labb.:    Lucerius ,    Ztvc.      Nomen    Lcu<aius 


(8tf) 


DE  SIGNIFICATONE  VERBORUM.     LIBER  X. 


115 


Lcmnisci,    id  est  fasciolae  coloriac  ,  dependcntes  ex  coronis ,  propterea  dicuntur,  quod  antiquissìmum  fuit  genus  coro- 

narura  lancarum. 
Lectus  dictus  vel  a  collectis  follis  ad  cubitandum  ,  vel  quod  fatigatos  ad  se  allietai,  rei  a  Gracco  Xìhtqov. 
Lapide  in  sii  ice  in   tenebant   iuraturi   per   Iovem ,   haec   verba  diccntes :    "Si  sciens  fallo,    tum  ine  Dispiter  salva  urbe 

arceque  Louis  eiiciat,  uti  ego  hunc  lapidem."  5 

Lepista  genus  vasis  aquarii. 
Legio  Samni tum  linteata  appellata  est,  quod  Samnites  intranles  singuli  ad  aram  velis  lintcis  circumdatam  non  ecssuros 

se  Romano   militi  iuraverant. 
Lenoncs  ab  allicicndo  adulcscentulos  appellati. 
Le  tum  ab  oblivione,  quam  Graeci  Xrj&rjv  vocant,  dietimi. 

L  emonia  tribus  a  pago  Lemonio  appellata  est,  qui  est  a  porta  Capcna  via  Latina.  10 

Levir  est  uxori  meac  frater  ineus. 
Leria  ornamenta  tunicarum  aurea. 
L  e  s  b  i  u  m  gcnus  vasis  cadati  a  Lesbis  inventimi. 

Legimus  aut  scriptum,  aut  oleam  glandemve  et  alia  qua  edam;  et  addita  praepositionc  dicimus  colligimus,  deligimus- 
Lectosia  insula  dieta  a  consobrina  Àencae  ibidem  scpulta.  15 

Lictores  dicuntur,  quod  fasces  virgarum  lìgatos  ferunt.     Hi  parentes  magistratibus  delinquentibus  plagas  ingerunt.  (86) 

Liber  repcrtor  vini  ideo  sic  appellatili-,  quod  vino  nini  io  usi  omnia  libere  loquantur. 


inesse  videtur  iis  versibus,  quos  Tei'entius  Scaurus  de  orthogr.  p.  2201.  P. 
e  Saliari  Carmine  apposuit. 

1.  fasciolae  eoloriae]  boni  codd.    fasciolae  color isae  vg.     fasciae  co- 
loriae  corr.  Scal.  1.  2.   coronarum  lanearum]  nani  videntnr  Graeci  a 

ì.fjvoc.  sive  Xùvoq  dixisse  Xtjfivioxovi; ,  ut  Tiaka/waìov  a  nahifir/  et  òió'v/ivov 
prò  àtó'vfio),  Hcsycbius:  Aqfivioxovs,  rà<;  OXivàq  Simaxoraioi,  rafiiag.  Sed 
bi,  ni  fallor,    Xufivioxovq  dicebant.  3.   a  Gracco  Xéxrqov]  ita  Varrò 

de  L.L.V.  §.  166.  4.  Lapidem  silicem]  de  boc  silice  Paulus  p.  68. 

▼.    Feretrius.     Cf.   Polyb.  Ili,  26.  Lir.  I,  24.  IX,  5.  Dispiter]  boni 

codd.  Diespiter  vg.  Lino.  Iuppiter  tamen  inferii us  in  ea  re  aptissime 
commemorari  videtur.  Cf.  Varrò  de  L.  L.  V.  §.66.,  ubi  Dis  pater  re- 
stituì. 5.  uti]  M.  vg.  ut  Gu.  Lipcd.  6.  Lepista]  cf.  Vano  de 
L.  L.  V.  §.  123.  7.  linteata]  plura  de  ea  legione  Liv.  X,  38.  cir- 
eumdatam]  circumdati  A.  Aug.  in  mg.  :  quae  imperita  est  correctio.  8. 
iuraverant]  M.  ut  videtur,  Aid.  ,  idquc  probavit  Urs.  iuraverunt  Gu. 
vg.  Lind.  9.  ab  alliciendo]  a  leniendo  Priscian.  IV.  p.  623.  P. 
(p.  144.  Kr.)  et  Isidorus,  quos  affert  Dac.  adulcscentulos]  boni  codd. 
Lind.  adolese.  vg.  10.  Lctum]  eandem  sententiam  profitetur  Varrò 
de  L.  L.  VÌI.  §.  42.  X^d-rjv]  vg.  lithin  boni  codd.  11.  « 
pago  Lemonio]  etiam  aliarum  tribuum  antiquissìmum  territorium,  quod 
notum  babemus,  Fcsto  deberaus,  Qu.XII,2.  p.42, 10.  v.  Papiria,  et  1.  21. 
v.  Pupinia,  Qu.  XIII,  7.  p.  79,  1.  v.  Romulia.  est]  M.  vg.  om. 
Gu.  Limi.  12.  uxori  meae  frater  meus]  boni  codd.  (nisi  quod  in 
Gc.  uxoris  est)  et  mg.  A.  Aug.     uxoris  meae  frater  vg.  Lind.     Sed  illud 


unice  verum,  nam  frater  meus  ab  uxore  mea  levir  dicitur  :  neque  alium 
nisi  bunc  nominis  significatimi  agnoscunt  Modestinus  in  Dig.  XXXVIII, 
10,  4.  §.  6.  :  Viri  frater  levir,  et  Nonius  p.  557,  8.  :  Levir  dicitur  fra- 
ter  mariti ,  quasi  laevus  vir.  Nec  Graccuin  óutjq  (quod  fuit  /JAFHP, 
DEVIR  ,   levir)   ponitur  nisi  de  boc  afiìnitalis   gradu.  13.  L,eria] 

vg.  Levao  M.  L,eva  Gu.  Laena  mg.  A.  Aug.  Sed  illud  certum  efiì- 
citur  iis,  quae  Scajl.  in  Coniect.  in  Varr.  de  L.  L.  p.  76,  8.  (p.  136.) 
de  X^fjoVg,  ornamento  muliebri,  ex  Hcsycbio,  Suida ,  Polluce  attulit. 
Cf.  etiam  Kustcr.  in  Suidam  v.  krjoiìq  ì'/oiv,  p.  568.  ed.  Bcrnbardy.  14. 

vasis  cuciali]  noQ<pv(tiì]q  Akofiiov  lì,  vikov  dicitur  ab  Hcdylo  apud  Atben. 
XI.   p.  486.   6.      Caelabatur  enim  etiam   vitrum  ab  antiquis.  Lesbis] 

boni  codd.  vg.    Lcsbiis  Liind.  15.   Lctjimus]    cf.  Nonius  p.  331,  31  sq. 

oleam]   olerà  A.   Aug.  in   mg.,    quod  est  in   detcrioribus  codd.  16. 

Lectosia]  codd.,  nisi  quod  Leclos  est  in  Gu. ,  ut  vg.  Leucosia  mg.  A. 
Auc.  Leucasia  corr.  Ubs.  et  Canterus  Novarum  Lcct.  Ili,  10.  Eadem 
enim  insula  eadem  de  caussa  Atvy.aalu  dieta  esse  traditur  a  Dionysio 
Antt.  Poni.  I,  53.     Alii  Lcucosiam    a  Sirene  appcllatam  dicunt.  17. 

Lictores]  rectius  Valgius  Rufus  apud  Geli.  N.  A.  XII,  3.  Nonius  p.  51, 
30.  parentes]  apparentes  corr.   Urs.  ,  et  ita  Fcslum  scripsisse  pro- 

babile ,  ut  Qu.  XVI,  22.  p.  193,  16.  v.  viatores.  Sed  etiam  ilio  loco 
excerptor  p.  159.,  id  quod  ipsi  notius  crat,  parebant  prò  apparebant 
posuit.  18.  Liber]    a  Sabinis    Loebasius  vel    Lebasius  dictus,    si 

fides  est  obscurissinio  Servii  Daniel,  loco,  in  Virgil.  G.  I,  7.  Cf.  Pau- 
lus p.  90.   v.   loebesum. 

P* 


116 


PAUL!  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(36) 


L  i  ni  is  obliquila,  id  est  transversus  ;    un  de  et  li  min  a. 
Limites  in  agris  nunc  termini,  nunc  viae  trans versae. 
Limitati!  s  ager  est  in  centnrias  dimcnsus. 
Librile  scapus  librac. 
5  Librilla  appellantur  instrumenta  bellica,  saxa  scilicet  ad  bracbii  crassitudinem  in  modum  flagellorum  loris  revincta. 
Libcralia    Liberi    festa,    quae  apud  Graecos    dicuntur  /fiovvoiu.      Naevius  :     "Libera    lingua    loquemur   ludis    Libera- 

libus." 
Limaces  cocleae  a  limo  appellatae. 

Li  tatum  alii  solutum,  deditum  deo,  quasi  luitatum.     Alii  ex  Graeco  a  precibus ,  quas  illi  Xiius  dicunt. 
10  Lixae,    qui  exercitum  secunlur  quaestus  gratia,    dicti ,    quod    extra  ordinem  sint  militiae,    eisque  liceat,    quod  libuerit. 
Alii  eos  a  Lidia  appcllatos  dicunt,  quod  et  ille  Herculem  sit  secutus  \  quidam  a  liguriendo  quaestum. 
Lingula  per  diminutionem  linguae  dieta  $  alias  a  similitudine  linguae  exsertae,  ut  in  calceis  5  alias  insertae ,  id  est  intra 

dentes  cocrcitae ,  ut  in  tibiis. 
Libella  diminutivum  est  a  libra. 
j5  Lacit  decipiendo  indneit.     Lax  etcnim  fraus  est. 

Lituus  appellatus ,  quod  litis  sit  testis.     Est  enim  genus  bucinae  incurvae,  quo  qui  cecinerit ,    dicitur  liticen.     Ennius  : 

"Inde  loci  lituus  sonitus  effudit  acutos." 
Litis  cccidisse  dicitur,  qui  eius  rei,  de  qua  agebat,  causam  amisit. 
/S7)  Lixabundus  iter  libere  ac  prolixe  faciens. 
20  Licitati  in  mercaudo  sive  pugnando  contendentcs. 
LiquituF  labitur,  fluit. 


1.  Limis]  boni  eodd.  A.  Ano.  in  mg.  Lind.  Limus  vg.  Donatus  in 
Terent.  Eun.  Ili,  5,  53.:  Limis  si  nominativus  singultirti  est,  trans- 
versus  signipZcat:  si  sextus  pluralis,  deest  oculis.  Sed  vcreor,  ne  nomi- 
nativus ille  limis  ex  adverbiali  usu  ablativi  male  intellcclo  prodierit. 
Glossar.   Labb.  :  Limis,    obliquis  oculis.  2.  nunc  viae  transversae] 

intclligi  cardinem  et  decumanum  limitem  ,    monuerunt  lnterpp.  3. 

Limitatus  ager]  v.  de  eo  Niebuhr.  H.  R.   T.  II.  p.  699.   ed.  scc.  4. 

Librile]   Glossar.    Labb.:    Librile,  (jonij.  5.   Librilla]   Librilia  coni. 

Scax.  ,  probabiliter.  Quod  autem  fustibalum  Vegetii  idem  instrumen- 
tum esse  autumat ,  non  assentior.  Ipsa  enim  saxa  loris  colligata  dicc- 
bantur  librilla,  non  macbina  qua  vibrabantur.  Goth.  ncscio  cur  verbum 
excidisse  statuat,  unde  oratio  pendeat.  appellantur]  appellabantur 

M.  6.  Naevius]  apud  Botb.  P.  Se.  L.V,  I.  p.95.   fragni,  trag.  ine. 

21.     At  rectius  positum  esset  in  fragmentis  comoediarum.  loque- 

mur] edd.  vett.  vg.  loquuntur  mg.  A.  Acg.  loquimur  boni  eodd.  Li>n.  : 
quo  versus  pessumdatur.  Hic  versus  splendidissimum  est  allileralionis 
exenipluiu.  8.  Limaces]  cf.  Varrò  de  L.   L.  VII,   §-04.  cocleae] 

boni  eodd.,  ex  antiquiori  scribendi  consuetudine,  cochleae  vg.  Limi. 
9.  alii  solutum]  ita  Varrò  statuit ,  qui  quod  in  éx<Hro/*/?9,  apud  JVonium 
p.  131,  21.,    lutavi   dixit  prò  litavit ,  vereor ,    ne    elymologicam    potius 


rationem,  quain  usum  sui  temporis  secutus  sit.  10.   Li.xae]  aliud 

ctymon   proponit  JNonius  p.  62,   8.  secuntur]   M.      sequuntur   exit. 

12.  Lingula]  aliis  ligula  eodem  significatu,  quod  a  diversa  origine 
ductum  esse,    sunt  qui   opinenlur.  15.  Lacit]   cf.  p.  23.   t.   allicit, 

cuin  annot. ,  et  p.  87.  v.  lacit.  Id  toc.  sub  lemmatc  licere  scriptum 
fuisse,  literarum  ordine  arguitur,  ut  in  nolis  Tironianis  est:  Lixit ,  al- 
lexit.  Latinos  vocalcs  lileras  interdum  etiam  in  simplicibus  violasse, 
monui  ad  Varronem  de  L.  L.  VII.  §.  90.  et  Paulum  p.2.  v.  auspicium. 
Lax]  E  Glossis  Goth.   affert:   Lacebra,    seductio.  16.   Idbms]  de 

buius  voc.  etymo  quaesitum  est  Etrusc.  rer.  IV,  1  ,  5.  T.  II.  p.  211. 
litis]  liti  M.  Liticines  puto  cum  cornicinibus  ante  6celcrosi  ianuam 
classicum  cecinisse  ,  v.  Varrò  de  L.  L.  A  I.  §.92.  bucinae^   boni 

eodd.   Li>d.      buceinae  Tg.  Lnnius]  Ann.  Vili,   42.   apud  _>Ierulam. 

18.  Litis]  eodd.  A.  Alg.  in  mg.  Lijid.  Liti  vg.  In  casibus  similem 
libcrtatem  et  potentiam  antiquior  lingua  Latiua  prae   se  fert,   ac   Graeca. 

19.  Lixabundus]  Glossae  Isidori  :  Lixabundus  ambulai,  qui  voluptetis 
causa  ambulat.  20.  Licitati]  cf.  p.  84.  v.  inlicitator.  MM 
pugnando]  id  intpp.  viderunt  spectare  ad  Ennii  versum  apud  Xonium 
p.  13 i,  13.  Ann.  I,  85.  apud  Merulam.  21.  Liquitur]  cf.  Festu» 
Qu.  XIII,  29.  p.  101,  15.  v.  sublicium. 


(87) 


DE   SIGNIFICATONE  VERBORUM.     LIBER  X. 


117 


Ling iliaca  genus  piscis,  Tel  mnlier  argutatrix. 

Lance  et  licio  dicebatur  apud  antiquos,  quia  qui  furtum  ibat  quacrere  in  domo  aliena  licio  cinclus  intrabat,  lancemque 

ante  oculos  tencbat  propter  matrum  familiae  aut  virginum  praesentiam. 
Lautitia    epulani  in  magni  fieentia.     Alii  a  lavatione  dictam  putant,    quia  apud  antiquos  bac  elegantiae,  quae  nunc  sunt, 

non  crani,  et  raro  aliquis  lavabat.  5 

Laeva    sinistra,    quam  Graeci   oxaidv.     Undc   tractum  cognomen  Scaevola.     A  lacva  laevum  sinistrimi  et  laevorsum 

sinistrorsum. 
Lacuna,  id  est  aquae  col  lecito,  a  lacu  deriva  lur,  quam  alii  lamam,  alii  lustriim  diclini. 
Lacit  in  fraudem  inducit.     Inde  est  allicere  et  lacessere;  inde  lactat ,  illectat,  delectat,  oblectat. 

Laena  vestimenti  genus  babitu  duplicis.     Quidam  appellatam  existimant  Tusce ,  quidam  Graece ,  quam  yXavlóa  dicunt.        10 
Lautumias    ex  Graeco    et    maxime    a  Syracusanis ,    qui  Xa.zof.iias  et  appellali  t    et  babent  ad  instar  carcerisi     ex  quibus 

locis  excisi  sunt  lapides  ad  cxstruendam  urbem. 
Laureati    milites    sequebantur  currum  triumpliantis,   ut  quasi  purgati  a  caede  bumana  intrarent  Urbem.     Itaque  eandem 

la uriuii    omnibus    suffitionibus  adliibcri  solilum  erat,    vel   quod  medicamento  siccissima  sit ,    ve!    quod  omni  tempore 

viret,  ut  similitcr  respublica  vircat.  15 

Laverniones    fures  antiqui  dicebant,    quod  sub  tutela  deae  Lavernae  essent,    in    cuius    luco    obsenro  abditoque  solitos 

furia  praedamque  inter  se  luere.     Hinc  et  Lavernalis  porta  vocata  est. 
Lacerare    dividere,   comminuere  est;    ex  quo  d'ictus  est  lanius,  qui  discindendo  lacerai  pecora;    lacinia,  quod  pars 


I.  Lingulaca]  de  co  pisce  Varrò  de  L.   L.  V.  §.  77.  arguta- 

trix] coni.  Fruterius  Verisimil.  1, 11.  (in  Gruteri  Lampade  T. II.  p.823.) 
et  Canterus  Nov.  lect.  IV,  28.  auguratrix  codd.  vg.  garrulatrix  mg. 
A.  Auc.  Plautum  in  Casina  II,  8,  63.  respici  apertum  est,  ut  a  Nonio 
p.  50,  8.  2.    Lance    et   licio]    et   om.    cod.    Lipsiensis ,    quod  ut 

Verum  existimet ,  inclinare  se  fatetur  Lind.  Ac  solcbat  sane  antiquior 
solino  Latinus  in  binaria  nominimi  compositione  copulam  omittere. 
Vcrumtamen  in  Lac  ipsa  locutione  unquam  omissam  esse  non  meinini. 
De  re  ipsa  v.  imprimis  quae  Gaius  Inst.  III.  §.  191.  192.  e  legg.  XII 
tabb.   attulit.  4.  Lautitia]  M.      Lauticia  mg.  A.  Aug.     Lautia  Tg. 

Lino.  De  lautiis  sive  dautiis  (v.  Paulus  p.  68.)  bic  Festum  non  dixisse 
monuit  Scxl.  6.   oxuiàv]    vg.     sccan  boni   codd.     Post   hoc  voc. 

dicunt    codd.    deteriores    et   Lind.     om.    boni    codd.   vg.  A  laeva 

laevum]  ita  Paulus  satis  inepte.  Sed  Festus  de  metapborico  vel  augu- 
rali' significatu  voc.  laevus  dixisse  videtur.  8.  Lacuna]  cf.  Varrò 
de  L.  L.V.  §.  26.,  qui  lacuin  lacunam  magnani,  et  Serv.  in  Virg.  G.  I, 
116.,  qui  lacunam  lacum  minorem  appellat.  lamam]  A.  Aug.  in 
mg.:  Umani  V.  C.  ki^vijv,  Illud,  quod  boni  libri  babent,  Scax.  firma- 
vit  comparatis  Gloss.  Labb.  :  Lamae ,  nrjkmSnq  rónoi.  Sed  imprimis 
v.  Horat.  Ep.I,  13,  10.  cum  Sckol.  lustrum]  vg.  lusitani  boni  codd. 
Lind.  A. Aug.  in  mg.:  lovvnóv.  V.  Paulus  p.89.  v.  lustra.  9.  Lacit] 
v.  idem  voc.  p.  86.  iti  fraudem  inducit]  ind.  in  fraudem  Gu.  Lind. 
delectat,  oblectat]  obleet,  delectat  Gu.  Lind.               10.  Lacna]  v. Varrò 


de  L.  L.  V.   §.  133.,  qui  eam  duarum  togarum  instar  dicit.  habitu] 

boni  codd.  Lind.      habitus  vg.  ^AaviJa]  restituì  e  bonis  codd. ,    in 

quibus  M.  chlanida ,  Gu.  clanidea  babet:  /kaivrjv  vg.  %lufivàa  Lind. 
At  zXapvg  Latinorum  sagulum  vel  paludamentum  est,  %l.u.vl<;  autem,  cum 
yluivìjq  delicatius  genus  sit,  recte  in  laenam  convertitur.  Glossar.  Labb.: 
Xkuviq,  lena.  11.  Lautumias]  boni   codd.   Lind.,  ut  Urs.   voluerat. 

Latumias  vg.  De  dipbtbongo  AU  in  eo  voc.  v.  annot.  ad  p.  16.  v. 
Alumento.  Cf.  Varrò  de  L.  L.V.  §.151.  Goth.  e  Glossis  manuscriptis 
(quae  non  sunt  Isidori  quae  vocantur  Glossae)  affert:  Lautomia,  custo- 
dia carceri;  Lautumiae ,  vincula ,  cathena,  earceris  custodiae  ;\  Lautum- 
num,  sunplicii  genus.  Aaro/t/a?]  Aarofiiui;  M.      latomias  Gu.   vg. 

Lind.  13.    Laureati]    de    lauri   virtutibus    v.    ctiam    Boissonadii 

Anecd.  I.  p.  425.  15.  vireat]    M.    vg.     floreat  cett.   codd.    Lind. 

16.  Laverniones]  laterniones  sive  laverniones  dictos  esse  fures  testatili- 
etiam  Scbol.  Cruquii  in  Horat.  Ep.I,  16,  60.  Eosdem ,  deae  ipsius 
nomine ,  appellatos  esse  lavernas ,  Scai.  demonstravit  ex  Ausonio  et 
Glossis  Isidori.      Miror,  quod   Gloss.  Labb.  :   Laverna,  7iQu£idlxij.  so- 

litos] boni    codd.  mg.  A.   Aug.   Lind.      soliti  vg.  17.  luere]    divi- 

dere mg.  A.  Aug.     At    luere   dictum    est   vcriloquii    caussa.  laver- 

nalis porta]  v.  Varrò    de  L.  L.  V.  §.  163.  18.    lanius]  non  tam 

imperite ,  quam  existimat  Dac.  ,  qui  lanium  a  lauiando  (ipse  dicit 
laniendo)  dictum  affimi  a  t.  Sed  verbum  laniare  ductum  ab  ipso  lanio, 
lanius    autem    poterat    a    syllaba    primitiva    LAC    codcui    iure    deduci, 


118 


PAULI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(87) 


(88)  L 
L 
5L 
L 
L 
L 
L 
L 
L 
L 
L 
L 
L 
L 


10 


15 


vestimenti  est;   lacerna,   quod  minus  capitio  sit$   tacer,  quoti   auribus   curtatis  est,    et  lacerimi,   quodeunque 

est  in  corpore  imminutnm. 
a  u  da  re  ponebatur  apud  antiquos  prò  nominare, 
autitia  farina  appellabatiir  ex  tritico  aqua  consperso. 

a  ii  tu  la  e   locus  extra  Urbem,   quo  loco,    quia  aqua  fluebat,    lavandi  usura  exercebant. 
a  età  ria  columna  in  foro  olitorio  dieta,  quod  ibi  infantcs  lacte  alendos  deferebant. 
acobrigae   nomen  composi  tu  in  a  lacu  et  Arcobriga*^  Hispaniac  oppido. 
ancea    a  Gracco  dieta,  quam  illi  Xóyyt]v  vocant. 
ano  cui  us,    qui  lana  tegit  oculi  vitium. 
ambe  rat   scindi!  ac    laniat. 

anerum    vestimenti  genus  ex  lana  sucida  confectum. 
api  t    dolore  affici t. 
apidi  e  ina  e,  ubi  exciduntur  lapidcs. 

atex  lapsu  prollucns  aqua  dicitur.     Utimur  tamen  boc  vocabulo  et  in  vino. 

atine  loqui  a  Latio  dictum  est:  quac  locutio  adeo  est  versa,  ut  vix  ulla  pars  cius  maneat  in  notitia. 
atroncs  cos  antiqui  dicebant,  qui  couducti  militabant,  ànò  %rts  Aarpe/aff.     At  nunc  viarum  obsessores  dicuntur,  quod 

a  laterc  adorimi  tur  ,  vel  quod  la  tcn  ter  insidiantur. 


quo  quini  a  QVINQ  et  deni  a  DEC  et  sumcn  a  SUG  et  contameli  a 
TAG  et  alia  sexecnta  :  licentia  Illa  consonantium  litcrarum  et  syllaba- 
rum  ante  liquidas  elidendarum  et  contrahendarum ,  quae  in  Latina 
lingua  latissime  patet. 

1.  capitio]  id  est,  capitis  tegumento:  quanquam  mcliori  ilice  ridi  usu 
capitium  dicitur  pectoris  indumentum.  V.  Scal.  Coniect.  in  Varron. 
p.  32,  9.  (p.  56.)   et  cf.  supra  ad  p.  43.    v.    capital    annotata.  3. 

Laudare]  cf.  Nonius  p.  335,  6.  4.  Lautitia]  inccrtum ,  prò  sub- 

stantivo  an  adiectivo  accipicnda  sit.  Isidori  glossae  :  Lautitia,  aqua  fa- 
rina conspersa,  quod  Meursius  Excrc.  crit.  P.  II,  I,  11.  recte  refingit 
in:  Laut.  farina ,  aqua  conspersa.  ponebatur  apud  antiquos]  ap. 

ant.  poneb.   Gu.   Liwd.  5.  Lautulac]    non    possunt    intelligi  eae, 

quas  Liv.  VII,  39.  IX,  23.  propc  ab  Anxure  fuisse  tradit:  nam  bic  non 
dici  potest  locus  extra  Urbem.  Sed  Verrii  cani  mentem  fuisse  arbitror, 
ut  eas  Lautulas ,  quae  inter  Ianuin  Geminum  et  minus  Vclabrum  crant 
(teste  A^arrone  de  L.  L.  V.  §.156.),  olim ,  cum  extra  fines  Romuleae 
Urbis  essent,  a  Romanis  lavando  frequentatas  fuisse  ex  ipso  nomine 
colligeret.  6.    Lactaria  columna]   banc    P.  Victor  in  XI  regione 

posuit,   fortasse  ex  boc   Pauli  loco.  deferebant]  deserebant  coni. 

C.   ltarlb.  ,  Advers.  Vili,  5.   Illud  multo  pracstat.  7.  Lacobriqae] 

de  boc  Lusitaniac,  alioque  cognomini  Vaccacoruiu  in  Hispania  Tarraco- 
nensi  oppido  Ucbcrt.  Gcogr.  Gracc.  et  Rom.  T.  II.  p.  387.  343.  Arco- 

briga]  Arcobriga  Ccltibcrorum  oppidum  (v.  Ucl;crt.  T.  II.  p.  461.)  cum 
ab  hac  re  alienum  esse  apparerei,    vg.  briga   contra  codd.   auctoritatem 


scriptum  est.  Sed  facilius  adducor  ut  credam,  pleniorem  Festi  explica- 
tionem,  in  hunc  fere  modum  conceptani  :  a  lacu  et  Hispanico  vocabulo, 
quod  oppidum  significabat,  ut  in  Arcobriga  et  aliis,  a  Paulo ,  ut  soler, 
misere  esse  truncatam.  De  boc  toc.  briga  v.  praccipue,  quae  G.  Hum- 
boldt in  libro  de  priscis  Hispaniae  incolis  scripsit.  8.  Lancea] 
aliter  Varrò  apud  Geli.  N.  A.  XV,  30.  ^óy/^v]  vff.  lonchin  boni 
codd.  9.  Lanoculus]  ex  comoedia  quadam  ,  ni  l'allor.  10. 
Lamberat]  lamberas  affertur  e  Plauti  Pseudolo  II,  4,  53.  11.  su- 
cida] boni  codd.  succida  vg.  Lino.  De  sucida  lana  cf.  Varrò  de  R. 
R.  II,  11,  6.  Iuvenal.  V,  24.  12.  Lapit]  lapidcm  facit,  obdure- 
facit,  interpretatur  Nonius  p.  23,  7.,  adducto  Pacuvii  e  Periboea  versu. 
13.  Lapidicinae]  boni  codd.  vg.  Idem  Li>d.  adscivit ,  quanquam  non 
dubitat,  quin  ubique  scribendum  sit  Lapicidinae.  Antiquos  tamen  gram- 
maticos  dubitasse  constat,  et  poterat  lapidicidinac  eodeni  linguae  errore 
in  lapidicinae  mutari,  quo  stipipendium  in  stipendium  ,  arcicubii  in  ar- 
cubii  (v.  Paulus  p.  21.),  ij/tiuidiutoq  in  rjfiédifivcx;,  IIuXuft.o/iìjài]q  in  Ilula- 
/iijdiji;  et  similia  non  pauca.  14.  lapsu]  a  lapsu  M.  15.  pars 
eius]  eius  pars  Gu.  Li.-vd.  notitia]  notitiam  Gu.  Lo».  Haec  a 
Paulo  adiecta  esse,  putat  Scai..  :  sed  nibil  probibet,  quominus  ipsuni 
Vcrrium  hoc  loco  de  antiquae  Latinae  linguae  obscuritate  dixisse  pute- 
mus.  Similia  ex  Polybio  III,  22,  3.  iam  apposuit  Uas.  16.  La- 
trones]  cf.  Varrò  de  L.  L.  VII.  §.  52.  Nonius  p.  134,  26.  eos  an- 
tiqui] antiqui  eos  Gu.  Likd.  ano  Tìjq  kuTQiias]  Li?id.  apo  tis 
latrias  boni  codd.  ànò  rijt  XctTQias  vg.  tov  ÌÙtqov  )  mg.  A.  Acg.  ,  id 
quod  probat  Urs. 


(88) 


DE  SIGNIFICATIONE  VERBORUM.     LIBER  X. 


119 


Larentalia    coniugis  Faustuli ,   nutricis  Remi  et  Roinuli,   Larentìae  festa. 

Locupletes   locorum  multorum  domini. 

Loca  tu m   positum. 

Larvati  furiosi  et  mente  moti,   qnasi   larvis  exterriti. 

Lotos   arboris  genus,   ex  cuius  materia  frequenter  tibiae  fiebant,    cuius   bacis  quondam   pasti  Lotopbagi  sunt  dicti.  5 

Lucaris   pecunia,   quae   in  luco  erat   data. 

Lucaria   festa  in    luco   colebant   Romani,    qui   permagnus   intcr  viam   Salariam   et  Tiberim   fiat,    prò  co,    quod  vieti  a 

Gallis   fugientes  e  proelio  ibi  se  occultaverint. 
Lucar   appellatur  aes ,    quod  ex  lucis  captatur. 
Luccreses   et  Luceres,    quae  pars   tertia  populi   Romani  est  distributa  a  Tatio  et  Romulo,   appellati  sunt    a  Lucerò,  10 

Ardeae    rege  ,    qui  auxilio   fuit  Romulo  adversus  Tatium  bollanti.  (89) 

Lucani  appellati   dicuntur,    quod   eorum  regio   sita  est  ad  parlem  stella  e  lueiferae ,   vel  quod  loca  cretosa  sunt,    id   est 

multae   lucis ,   vel  a  Lucilio  duce ,    vel  quod  primitus  in  luco  consederunt. 
L  u  e  e  m    facere    dicuntur   Saturno    sacrificai!  tes  ,    id  est  capita    detegerc. 

Lucius   praenomen  est   eius ,    qui    primum  fuit,    quia    oriente  luce  natus  est.  15 

Lycii  Apollinis   oraculum  in  Lycia  maximae  claritatis  fuit,    ob  luporum  iuterfectionem.      jLvkos  cnim  lupus  est. 
Luxa   membra   e   suis  locis  mota  et  soluta,   a   quo  luxuriosus  in  re  familiari   solutus. 
Lucuntem   genus   operis  pistorii. 
Lucretilis  mons  in   Sabinis. 


1.  Larentalia]  boni  codd.     Laurentalia   tantum  in  deterioribus  est. 
Neque  aliter  Varrò  de  L.   L.  VI.   §.  23.  nutricis]  inventoris,   quod 

in  mg.  A.  Auc.  est,  a  Scal.  non  improbatum,  codd.  fide  piane  destitui- 
tur.  Larentìae]  M. ,  ut  vg.      Laurentìae  Lind.   e   Gd.  ,  plus  aequo 

pronus  in  buius  cod.  obsequium.  Nam  ridiculus  ille  error ,  qui  Lau- 
rei» tiam  prò  Larentia  procreavit ,  ubicunque  forte  adhuc  resedit,  furca 
expellendus  est.  2.    Locupletes]  idem  veriloquium  est  Nigidii  apud 

Collima  X,   5.  4.  Larvati]  v.  Nonius  p.  44,  26.   v.  Cerriti.  5. 

Lotos]  cf.  maxime  Spanbemius  in  Callhu.  in  Dian.  244.  p.  345.  ed.  Er- 
nesti.  7.   Lucaria]    idem  voc.  Scal.  intulit  Varroni  de  L.   L.  VI. 

§.  79. ,  ubi  magis  ex  codd.  fide  et  sententiae  satis  accommodatc  legitur 
Lugere.  Sed  v.  Masurius  apud  Macrob.  Sat.  I,  4.  et  Kalend.  MaiT.  e* 
Ami  lem.  ad  XIV.  et  XII.  K.  Aug.  8.   occultaverint]    occultaverunt  M. 

9.  Lucar]  v.  Festus  Qu.  XII,  22.  p.  62,  18.  v.  pecunia,  Plutarcb.  Qu. 
l'ioni.  88.  Glossae  Labb.  :  Lucar,  &iurQtxov  yihuv  (uqyv Qiov) ,  ftia&oi;  uno 
qiloxov ,  fito&os  &iavqixot;.  O-tmqixov.  io  hvxotpox;,  Isidori  Glossae  :  Lucar, 
vectigal,  erogatio,  quae  fiebat  in  lucis.  Plura  Scal.  Salmasio,  qui  lu- 
car olim  locar  fuisse  et  negligenti»  quadam  loquendi  corruptum  esse 
opinatur  (Exerc.  Plin.  p.  165.  col.  2.  b.  p.  797.  col.  2.  e),  nuiic  nemo 
facile  assentietur.  lucis]  ludis   legendum    esse    ccnset  Goth.     At 

quanquam  lucar  in  ludos  iinpendebatur,  poterai  tamen  e  lucoruin  redi- 
tibus  capi.  captatur]  capiatur)  mg.  A.  Aug.,  non  commode.  10. 


Lucereses]  boni  codd.  Lind.  Lucerenses  vg.  De  ilio  scribendi  usu  v. 
Praef.  IV,  3.      Varroni  de  L.   L.  V.  §.  55.  81.    Luceres  sunt.  a 

Tatio  et  Romulo]  Tities  primo  loco  appellari,  ut  a  Festo  vv.  Sex  Vestae 
sac.  et  turma ,  Varrone  de  L.  L.  V.  §.  55.  91.  ,  Cicerone  de  R.  P.  II, 
20.   et  aliis,  acute  monet  Huscbkius  de   Servio  rege  p.  243.  10.  11. 

a  Lucerò,  Ardeae  rege]  de  bac  opinione  dixit  Niebuhr.  H.  R.  T.  I.  p. 
305.  ed.  scc.  12.    cretosa]    aetherosa   mg.    A.  Acg.     aerosa  coni. 

Scal.:  sine  ulla  caussa,  nam  cretosa  loca  ab  etymologo  argutante  etiam 
multae  lucis  dici  possunt.  12.  13.  sunt]  et  consederunt]  M. ,    ut 

vg.     sint  et  consederint  Gu.  Lind.  a  Lucilio]    a  Lucio  rescriben- 

dum  putat  Dac,  quod  Eustatb.  in  Dionys.  Per.  362.  p.  158.  ed.  Bernb. 
dna  Aìvxìov  rivo?.  14.   capita  detegere]    de   boc   ritu   Festus  Qu. 

XIV,  28.  p.  132,  33.  v.  Saturni!,  et  Qu.  XV,  18.  p.150,  6.  v.  Saturno, 
Macrob.  Sat.  I,  8.  Serv.  in  Virgil.  Aen.  Ili,  407.  15.  Lucius]  cf. 

Varrò    de    L.  L.  IX.  §.  60.  17.  Luxa]    Glossae  Labb.  :    Luxutn, 

OT(ji/Lifia,  rj  Aì.yta/tòe,    rj  àaunla.  18.  .Lucuntem]   Lind.   e  Gu.     Lu- 

cuntere  vg.  M.  Lucunter  Lucentem  Lacuntem  mg.  A.  Acg.  Paulus  ac- 
cusativum  posuit;  nominativus  lucuti*  apud  Nonium  p.  131,  22.  est; 
deminutivum  lucunculus,  tanquam  a  lucunx,  Scal.  e  pluribus  scripton- 
bus  cruit.  Salmasius  in  Lampridium  Hcliogab.  32.  T.I.  p.873.  utrum- 
que  recte  dictum  putat,  lucunterem  et  lucuntem,  illum  ex  Gracco  yXv- 
y.ai/vrjq,   bunc  e  yt.vxovi-,  quod  ad  exeniplum  nlar.ovvxoq  finxit ,    ovtum. 


120  PAIJLJ  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTT  (89) 

LucoDiones    quidam  Lomines  ob  insania  ni  die  ti ,    quod  loca,  ad  quae  venissent,    infesta  facerent. 
Lucomedi   a  duce  suo  Lucomo  die  ti ,    qui  postea  Lnccrescs  appellati  sunt. 
Lnculentus    a   luce  appellatus. 

Lues   est   diluens    usque   ad  nibil,    tractum    a  Graeco   Xveiv.     Hinc  dictum  lutum  terra  hnmore  soluta,    et   In st ratio, 
5  qua    quid  solvitur  ac  liberatur.     Hinc  et    Xvtqcl   ano  rijg  Xvoews ,   id  est  solutione  auri.     A.'ixqa  eniin  libra  est. 

Luctus    et   lugere    a  Graeco  trahuntur  Xvnelv   vel  ùXvoaeiv  *. 
Longitrorsus    surdicitur,    sicut   dextrorsus ,    sinistrorsus. 

Lustra   siguificant   lacunas  lutosas,    quae  sunt  in  silvis  aprorum  cubilia.     A  qua  similitudine  hi,  qui  in  locis  abditis  et 
sordidis  ventri  et  desidiae  operam  dant,    dicuntur  in  lustris  vitam  agere.      Et  quum  eiusdem  vocabuli  prima  syllaba 
10  producitur ,   significat  nunc  tempus  quinquerìuale,    mine  populi  lustrationem. 

^    '  Lympbae    dictac   sunt  a  nyinpbis.     Vulgo  autem  memoriae   proditum   est,    quicunque  spcciem  qnandam  e  fonte,    id  est 
effigiem  nympbae,    vidcrint,   furendi  non   fecisse  finem  5    quos  Graeci  vv/i(fo).ymovs  vocant,    Latini   lympbaticos 
appellant. 
Lnxantur   a   luxu    dictum,    id   est  luxuriantur. 
15  Luma    genus   berbae  vel  potius  spinac. 
Lumbago   vitium   et  debilitas   lumborum. 

Luscitio    vitium    oculorum,    quod  clarius  vesperi,    quam   meridie  cernìt. 

tura,    os  culle! ,    vel  ctiam   utris;    unde  lurcones  capacis  gulae   bomines  et  honorum  suorum  consumptorcs. 
Lustrici  dies  infantium  appellantur,  puellarum  octavus,  pucrorum  nonus,  quia  bis  lustrantur  atque  eis  nomina  imponuntur. 
20  Luridi  supra  modum  pallidi. 

Lyrnesiades  ab  oppido   Pbrygiae  Lyrneso  dicti^*. 

1.    Lucomones]    de   bis   disi   rer.  Etrusc.  II,  2,  4.  T.  I.  p.  364  sqq.  lustrimi  pronnneiabat,   non  a  luto  duxisse.     Poterat  a  luendo,  ut  A  a  ito 

Nomen   corum  ad  kvxavS-Qomiav  rclatum  esse  apparet.  2.  Lucomedi]  de    L.   L.  VI.  §.  11.,    quamquam    hic    alienas    res    immiscct.  11. 

ex  bis  intelligere  mihi  videor,    Graeculum  aliquem  Tel  Romanum  inimo-  Lymphae]  congruunt  cum  bis,  quae  Varrò  de  L.  L.  VII.   §.  S7.,  discre- 

dice  graccissantein   Lycomidarum  gentem  ,    quae    a  Lycomo  vel  Lucomo  pant,  quae  idem  V.   §.71.  12.  vviHfoh'^rovg]  vg.     nimpìioleptus  M. 

nomen  et    originem    ducebat,    ex   Attica  Mcsscniave    in    Italiani  transve-  nympholectus  Gu.     De  lymphatieis  alia,    non  ex  Festo   due  la ,    Placidus 

xisse,  ae  Lucerum  stirpem  ex  ea   derivasse.  Lucomo']  Lucumone  p.  480.  et  Glossae  Isidori  v.  limfaticus.  14.   Iii.vmiliir]  apnd  Plautum 

coni.   Scax.  ,  non  recte  pulo.     Est  Graecum  Avr-o/tos.  Luceresti]  Pscudolo  IV,  7,  6.  15.    Luma]    Glossar.  Labb.  :    Luma,    (Itrmfy 

M.      Lucerenses    Gc.    vg.    Lia».  4.     Lues]    cf.    Nonius    p.  52,   8.  òiioiu  ijòvóafuo,  ìjv  tiriq  nora/ioyiiTora  xaXovoiy,  uD.ot  xcdafiit&rjv,  uxav&oc. 

kvitv]  vg.      lyin  boni  codd.  5.  kvzqa    ùnò  Tìjq  Xvoitaq]  vg.     litra  Cf.   quae  Varrò  V.   §.  137.    de  lumcctis.  17.   Luscitio]    cf.   Fcstus 

apo  tis  lyseos  boni  codd.  6.  Xvmlv  vel  dkvaaitv]   scripsi.    lypin  vel  Qu.  IX,  21.  p.  21,  21.  T.  nusciciosum  ,    Nonius    p.  135,    10.   v.  lusciosi, 

lisue  M.      lypiu    vellisiu    Gu.     Xvnttv   vel  Ì.V7KW   vg.    et   in    mg.  Xv^uv  )  Fulgentius  p.  561,  19.  v.  luscitiosos.     Glossar.  Labb.:  Lusciosus,  iizrc- 

'kvniìv  vel  Avoiq  filov  Lind.  ,    quod  non  ex  vestigiis  honorum  codd.,    sed  ).w\p.      Goth.   e    Glossis    aftert  :    Luscinosus   (i.  e.   Lusciciosus) ,    qui,    ut 

ex   edd.   vett.   ductum  est,    in    quibus    est    lyseos    tu    biu    vel    tes    lypes.  vespertilio,  aut  parum  aut  uihil  videt.  18.  unde  lurcones]  rectius 

7.  Lontjitrorsus]  hoc   si  recte  dictum  est,  crat  ctiam  adverbiuni  longi-  Nonius  p.  10,    31.  19.  Lustrici  dies]  Graecorum  •/ivi&'/.ai,   de  qui- 

tro  et  antiquum  aliquod  adiectivum  lonciterus.  8.  Lustra]  cf.  bus  multi  multa.  20.  Luridi]  Glossar.  Labb.:  Luridus ,  to/gìc,  ni- 

Nonius    p.  333,   6.  siynificant]    M.    ut  vg.     significat    Gu.  Lind.  Xioq,  ìxTfQtxòq,  vno'>moq.  21.  Lyrnesiades]  boni  codd.  Luis.     Lyrnes- 

lacunas]   lamas  mg.  A.  Auc,  idque  praefert  Scal.  :    sed  codd.  non  addi-  siades  vg.     Ita    etiam    postea    Lyrnesso.  dicti]  dietae  corr.  Dac. 

cunt,  ita  ut  id  conicctura   tantum  ex  superiore  loco  p.  87.  v.  lacuna  in  Possis  ctiam  dictus,  quamquam  quis  intclligatur  Lyrnesiades,  ignoratur. 

hunc  translatum  esse    videatur.  A  (/uà]  M.  ut  rg.     Qua  Lind.  c  Lyrncsias  crat  Eriseis. 

Gu.         9.  10.  prima  syllaba  producitur]  apparet,  Vcrriuin  id  toc,  quod 


(90) 


DE  SIGNIFICATIONE  VERBORUM.     LIBER  X. 


121 


Loebesum   et  loebertatem   antiqui  dicebant  liberum  et  libertatem.     Ita  Gracci  Xoi/S^p  et  Xstfleiv* 

Lycopbos    Graeci   dicunt,    quod  nos  p  ri  numi   tcmpus  lucis.      Dietimi  autem  lycopbos,    quasi  Kevuòv  (fiuQ,   id  est  lumen 

candidum. 
Libertatis   templuin  in  Aventino  fuerat   constructum. 
Lingua   non  solimi  pars  corporis  dicitur,   sed  etiam  dilTcrentia  sermonum.      Proniontorìi  quoque  genus  non  exccllentis,  5 

sed   molliter  in  planum   devexi. 
Libycus   campus   in  agro  Argeo  appellatus,   quod  in  eo  primum  fruges  ex  Libya  allatac  sunt.     Quam  ob  causam  etiam 

Ceres    ab  Argeis   Libyssa   vocata    est. 
Lepareses   Liparitani  cives ,   id  est   Liparenses. 

Labes    macula   in  vestimento  dicitur,    et  deinde  /uercupoQucws  transfertur  in  bomincs  vituperatione  dìgnos.  10 

Latrare   Ennius    prò  poscere  posuit. 
Latitaveruut  Cato  posuit  prò  saepe  tnlcrunt. 

Liberales  dicuntur  non  solino  benigni,  sed  etiam  ingenuae  formae  bomincs. 
Liberata  ponebant  prò  effata ,  boc  est  locuta. 
Lacus  Lucriuus   in  vectigalibus   publicis   primus   locatur   eruendus    ominis   boni   grafia,   ut   in   dilcctu    censure    primi  15 

nominantur  Valerius  ,  Salvius,  Statorius. 
Laneae    effigies  Compitalibus    noctu  dabantur  in  compita,    quod  lares ,    quorum  is   erat  dies   festus,    auimae   putabantur  (91) 

esse  bominum  redactae  in  numcrum  dcorum. 


1.  Loebesum]  cf.  annot.  ad  p.  86.  v.  Liber.  Difficultatem ,  qnam 
S  in  loebesum  et  R  in  loebertatem  faecssunt,  maioris  moliminis  est  ex- 
pedirc.  Mcursius  Exerc.  crit.  P.  II,  IV,  21.  corr.  loebestalem,  non  te- 
mere. Sed  loebestas  si  in  usu  fuisset,  non  mutala  esset  in  libertatem. 
Xeipqv  et  Itlpitv]  Line  loibin  et  elibin  boni  codd.  ).oi(3/}  et  Xtìfio)  vg. 
2.  Lycophos]  vg.  Libìd.     Lycophes   boni  codd.  quasi  Xivxòv  gpo"?] 

album  nunc  dicunt  Itali.  4.  Libertatis  tcmplum]  v.  Liv.  XXIV,  16. 

consti-uctum]  constitutum  mg.  A.  Auc.  ,  quod  est  in  deterioribus  codd. 
7.  Argeo]  i.  e.  Argivo.  Ridiculus  est  error  Dacerii ,  qui  id  de  Argeo, 
ubi  postea  vicus  Tuscus  fuerit,  dictum  putat.  Eadeni  piane,  quae 
noster,  de  Libyssa  Cerere  Scbol.  in  Aristid.  Pan.  188,  12.  p.  321- 
Dindorf.  e  Polcmone  Periegeta  (v.  L.  Preller  Polemonis  fragm.  p.  44.), 
linde   discitur,    eam    aedem  in  Cbaradra  prope  ab  Argis  fuisse.  9. 

Lepareses]  Gc.  Li.m>.  Leparenses  vg.  Ductum  illud  ex  antiquiori  quo- 
dam  poeta  vel  annalium   scriptore.      Cf.  Liv.  V,  28.  11.  Ennius'] 

non  intelligi  verba  Illa  :  animus  cum  pectore  latrat,  apud  Varron.  de 
L.  L.  VII.   §.  103.    servata,    recte    Dac.   monuisse    videtur.  12. 

Lati tav erunf]  prima  syllaba  producta.  14.  prò   effata]   Cicero  de 

legg.  II,  8.   utrumque  coniungit.  hoc  est]  Gu.   Lino,      id  est  vg. 

Haec  verba  h.  e.  locuta  Festum  non  addidissc  mani  Test  uni  est;  sed  cur 
Paulo  eripienda  sint,  non  video.  15.  eruendus]  i.  e.   caeno  luto- 

qne  expurgandus  et  eluendus ,  quibus  maris  undas  rivulosque  e  vicinis 
montibus  defluentes  eum  lacum  implevisse  credibile  est.     Lacum  eruere 


eodem  iure  dicitur ,  quo  sepulcra  eruere.  Ncscio  cur  id  tantopei'e  Vv. 
Dd.  displicuerit.  Nam  quod  in  vectigalibus  publicis  loeatus  esse  dicitur, 
ita  licet  interpretar! ,  ut  cum  vectigalium  locatione  opera  publica  con- 
iuncta  esse  inde  colligamus.  Brissonius  de  verb.  sigli,  v.  frui  p.  507. 
ed.  Heinecc.  et  de  formulis  I,  154.  p.  83.  ed.  Conr. ,  Carrio  Emend. 
II,  5.  et  Lipsius  de  mil.  Roni.  I,  3.  coni,  fruendus,  idque  probat  Dac, 
quanquam  bic  etiam  eruendus  eo  sensu  ,  quo  rctandus ,  puryandus,  ser- 
vai! posse  censet.  emendus  corr.  Ianus  a  Costa  in  Instit.  III,  24.  (de 
locat.  conduct.)  §.  3.  everrendus  coni.  Heinrich  in  Ciceron.  prò  Scauro, 
Ciccr.  orat.  part.  ined.  p.  51.,  et  Forcellin.  v.  Lucrinus:  sed  persua- 
dere mibi  non  possum ,  lacum,  ex  quo  pisces  everriculo  capiebantur, 
proprio  vocabulo  everri  dictum  esse.  Neque  id  placuit  Cramero, 
propter  ambiguitatem  verbi,  Opusc.  min.  p.  104.  Quod  autem  bic  et 
ali!  eruderandum  lacum  bic  intelligi  posse  negant ,  quod  inde  aerarlo 
damnum  potius  quam  lucrimi  accessuruin  fuerit,  nihil  est,  nani  bonuin 
illud  omen   ex  nomine  solo  ,  non   ex  ipsa  re,  capiebatur.  dilectu] 

ed.  vet.  vg.  delectu  Lind.  ,  non  indicato  fonte  lectionis.  Illud  ne 
contemnatur,  v.  p.  56.  v.  dilectus.  De  ipsa  re  cf.  Cic.  de  divin.  I,  45. 
Praef.  II,  2.  17.  Laneae]  de  bis  simulacris  Festus  Qu.  XII,  6.  p.46, 

34.  v.  pilac  ,  quocum  impriinis  conferendus  est  Macrob.  Sat.  I,  7.  V. 
etiam  Varrò  Sesquiulixe  ap.  Nonium  p.  538.  v.  strophium.  »ioc^u] 

noefe  Lind.  ex  uno  Gu.  18.  redactae]  A.  Aut;.  in  mg.  :  sedatae  V. 

C.  relatae").     Sed  vg.  a  bonis  codd.  confirmatur. 

Q 


122 


PAULI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(91) 


K<A 


LIBER    XI. 

Magnos  ludos    Romanos  ludos  appellabant,    quos  in  honorem  Iovis,  quem  principem  deorum  putabant,  faciebant. 
Meltom  meliorem  dicebant. 

Matrem  Matutam  antiqui  ob  bonitatem  appcllabant,  et  maturum  idoneura  usui,  et  mane   principi  imi  diei ,  et  inferi 
' M' r     5  dii  manes,    ut  supplicitcr  appellati  bono  essent ,    et  in    Carmine  Saliari  C  e r us_ m an u s '  intellegitur  creator  bonus. 

JMinutum   et   minuere  ex  Graeco  jneiovv  dictum  videri  potest. 
Minores   et  maiores  intcr  cognomina  feminarum  poni  solcbant. 

Minam    Aelius  vocitatam  ait  mani  mani  alteram  lacte  deficientem ,  quasi  minorem  factam. 
Minurritiones  appellantur  avium  minorum  cantus. 
10  Minyae    dìcti  Argonautac,    quod   plerique    corum  ex  filiis  Minyae  fuerant  orti. 
Minutia   porta  Romae  est  dieta  ab  ara  Minuti,    quem    deum  putabant. 
Minorem  Delum  Puteolos  esse  dixerunt,    quod  Delos  aliquando  maximum  emporium  fuerit  totius  orbis  tcrrarum  5    cui 

successit  postea  Puteolanum,    quod    municipium  Graccum    antea  Jiy.aiugyja   vocitatum    est.     Unde  Lucilius  :    "Inde 

Dicaearcbcum  *  populos  ,    Delumque    minorem." 
15  Militem    Aelius  a  mollitia  uavà    àvzt'cpQaoiv    dictum  putat,   eo,    quod  nibil  molle,    sed  potius  asperum  quid  gerat;    sic 

ludum  dicimus,    in  quo  minime  ludi  tur. 
Minerrimus    prò  minimo  dixerunt. 
Miniscitur    prò  reminiscitur  antiqui tus  dicebatur. 


2.   Magnos    ludos]    cf.    Fcstus    Qu.  XII,  31.    p.  71,    18.    v.   Romani. 

3.  Melloni]  Mcliom  scribendum  putat  Scal.;  codd.  lectionein  dcl'endit 
Limo.,  tanquam  idem  voc.  ,    unde    Graeca  (3ilrlm>,  pilriOToq  ducta  sint. 

4.  Matrem  Matutam]  caedem  de  hac  voce,  stirpe  arguliae  iteranlur  a 
Fcsto  Qu.  IX,  10.  p.  10,  3.  v.  Mater  Ma  tuia.  Cf.  p.  7,  30.  v.  manare 
et  Paulus  p.  94.  v.  mane.  usui]  esiti  coir.  Dac,  incplc.  5. 
Cerus  manus]  quac  Varrò  de  L.  L.  VII.  §.  26.  e  cannine  Saliorum, 
al>  hoc  Cero  mano  aliena  esse  existiino.  Ludit  in  hoc  Cero  mano 
Mcursius  Exerc.  crit.  P.II,  III,  1.,  qui  cum  non  difterre  putat  a  Genio 
Iano,  quem  nimirum  "in  aureis  istis",  ut  ait,  "Catonis  Originum  libris" 
reppercrat ,  quos  Ioannes  Annius  Viterbiensis  ediderat.  De  manuis  in 
Saliaribus  Festus  Qu.  VIII,  28.  p.  171,  5.  intellegitur]  Gu.  i*«- 
telligitur  vg.  6.  finovv]  /juvviiv  coni.  Scal.  :  sed  debebat  certe  ftf 
vv&fiv:  illud  codd.  vetant  ne  mutetur.  7.  Minores  et  maiores]  ut 
Tullia  maior  et  Tullia  minor,  apud  Livium  I,  46.,  quibus  Scal.  bunc 
locum  illustravlt.  8.  Minam]  positivus  buius  nominis ,  ut  saepe 
fit,  adieciivo  significatu  obsolevit ,  et  substantivo  tantum  usu,  ad  certas 
res  rclatus ,  in  sermone  mansit ,  ad  mammas ,  ut  Festus  refert ,  et  ad 
oves,  ut  Varrò  de  R.  R.  II,  2.  9.  Minurritiones]  M.  vg.  Minur- 
rationes  Gu.  Gloss.  Labb.:  Minuril,  (iwliaifet.  10.  éac  filiis  Minyae] 
ex   filiabus ,    interpretor,   ut   Apollon.  Rbod.  I,  230.     V.   Orcbomcniaca 


mea  p.  258.  11.  ab  ara  Minuti!,  quem  deum  putabant]  baec  Pauli 

errore  addita  esse,  contcndit  Sachsc  Hist.  Urbis  T.  I.  p.  222  sq.  :  sed 
incertis  de  Minutiae  portac  auctorc  coniccturis  ductus.  Minuti]  Mimici 
M.  vg.     Minutii  Gu.  Li>d.  cf.  Paulus  p.  100.  v.  Minucia.  12.  Mino- 

rem Delum]  cf.  Spanbem.  in  Callimach.  in  Del.  t.  316.  p.  589.  ed. 
Ern.  aliquando]   circa  et   post  ea  tempora,    quibus    Corintbus  di- 

ruebatur.     V.   Strabo  X.   p.  486.   Cicero  prò  lege  Man.  18,   55.  13. 

/fixaiaQ/iu]  Graece  scripsi,  quod  codd.  M.  DIKIARCHIA,  et  Gu.  diki- 
arcliia.     Dicacarchia    vg.      Cf.  Paulus  p.  55.    v.  Dicacarchia.  Lu- 

cilius] apud  Dousam,  Salir.  IH,  3.  p.  28.  Tractavit  versum  Varges, 
Lucili!  Iter  Siculum   p.  8.  n.  22.  14.  Dicaearcheum]  diciarehicum 

boni  codd.  edd.  vett.  Dicaearclmm  Tg.,  quam  formam  quanquam  inter- 
pretes  non  mirati  sunt ,  nescio  quomodo  explieem.  Dieaearcìieum  puto 
Lucilium  fccissc  e  Graeco  Ji/.aucg/éojv .  et  extremas  syllabas  cailem  sy- 
nizesi  contraxissc,  quae  in  dcììm  saepissirac  observatur.  Delumque] 

ut  Virgilius  Aen.  VII,  384.:  Laurentisque  docet  populos  urbeinque  La- 
tini, et  quac  plura  affert  Varges  1.  1.  15.  Milite*]  l  Ipianus  in 
Digest.  XXIX,  1,  1.,  quanquam  multis  mo«lis  buius  toc.  veriloquium 
tentat,  banc  Aelii  opinionem ,  omnium  sane  absurdissiniam  illam ,  non 
commemoravit.  /.ani  dyriqigaoiv]  cala  antifrasin  boni  codd.  nar* 
iliTirgaoiv  Tg.              18.  Bliniscitur]  cf.   Paulus  p.  93.  t.  mentuni. 


(91) 


DE  SIGNIFICATONE  VEB.B0RUM.     LIBER  XI.  «25 


Minerva    dieta,  quod  bene  moncat.     Hanc  enim  pagani  prò  sapientia  ponebant;   Cornificius  vero,   quod  fingatur  pinga- 

turqiic  minitans  armis  ,  candem  dietimi  putat. 
Minime    gentium  dicebant  prò  eo ,   quod  est  omnium  gentium  iudicio  minime  esse  faciendum. 
Milvina  genus  tibiae  acutissimi  soni. 

Miracula,    quac  mine  digna  admirationc  dicimus,  antiqui  in  rebus  turpìbus   utebantur.  5 

Mirior    dicebant  comparativum  a  miro.  Titinnius  :    "Mirior,  inquam ,    tibi  videor."  '     ' 

Miscelliones    appcllantur,    qui  non  certae  sunt  sentcntiae,    sed  variorum  mixtorum<|uc  iiuìiciorum  sunt. 
Mi  scuum    promontorium  a   Miseno  tubicine  Aeneae  ibi  sepulto  est  appella tum. 
Miseratur  is,    qui  conqueritur  aliena  incommoda  :    misere  tur  is,    qui    iniseruin  sublevat. 

Miseret    me  eadem  forma  dicitur,  qua  piget,  poenitct,  taedet.  10 

Miraci dion    primae  adolcsccutiac. 

Metus    feminine  dicebant.     Ennius  :    "Vivam    an  inoliar,    nulla  in  me  est  metus." 
-+-    Me  tari  castra  dicuntur,  quod  mctis  diriguntur. 

Meddix    apud  Oscos  nomcn  magistratus  est.     Ennius:  Summus  ibi  capitur  meddix,  occiditur  alter. 

Mcditrinalia    dieta  bac  de  causa.     Mos  erat   Latinis  populis,    quo    die    quis  priinum    gustaret    mustum ,    dicere  ominis  15 
/      gratia:    "Vetus  novum  vinum  bibo,  veteri  novo  morbo  medeor."     A  quibus  verbis  etiam  Mediti- ina  e  deae  nomcn 
conceptum ,  eiusque  sacra  Mcditrinalia  dieta  sunt. 
Medioximum  mediocre. 
Me  du  Hit  us,  ex  intimis  medullis. 

Medi  tu  lliu  in    dicitur  non  medium  tcrrae  ,    sed  procul  a  mari,  quasi  mcditellium  ,  ab  eo  ,  quod  est  tcllus.  20 

Medibile  medicabile. 

Medi  ter ream    mclius,    quam    mediterrancam  Sisenna  dici  putat. 
Mercndam    antiqui  dicebant  prò  prandio,    quod  scilicet  medio  die  caperctur. 

1.  Minerva  .  .  .  tnoiieai]    cf.    Feslus  Qu.  X,  21.  p.  182,  17.  v.  pio-  monimcnlis  Oscis  pcrtinet,  nunc  etiam  mihi  persuasum  est,  litcram  quac 

mencrvat.  4.  Milvina]  congrua  de  hoc  tibìarum  genere  Solin.  5,  19.  prò  R  habebatur,    D  esse  pronunciandam.  Ennius]  Ann.  Vili,  73. 

5.  Miracula]  cf.  Nonius  p.  521,  29.  t.  mira,    miracula,    et    Feslus  Qu.  apud  Mcvulam.  Summus]  Unus    coni.  Dac.     At  poterat  summus 

XV,  3.   p.  139.   1.  v.  schoeniculac.  6.  Minor]  cf.  Nonius  p.  135,  meddix  ab  alio  inferioris  dignitatis  distingui.  15.  Meditrinalia]  v. 

27.  v.  mirius.  Titinnius]  Botte  P.  Se.  L.  V,   II.  p.  75.  ine.  17.  Varrò  de  L.   L.  VI.  §.  21.,  a  quo  verba  ilia  paulo  aliter  concepta  refe- 

inquam,  tibi]  vg.   ed.  vet.  Aid.     tibi  inquii  mg.  A.  Aug.  Gu.  ,    quo  solo  runtur  :    JSovum  vetus  vinum   bibo ,    novo  veteri  vino  morbo  medeor ,    et 

teste,  ni  fallor,  Lind.    inquit,   tibi  scripsit.  7.  iud.  sunt]  sunt  om.  reclius  puto.  18.   Medioximum]   boni  codd.   Lind.     Medioxumum 

Gc.    Lind.  8.  a  Miseno]  v.  Serv.  in  Virgil.  Aen.  III,  239.  9.  vg.     Cf.  Nonius  p.  141,  4.   v.  medioximum.     Glossar.  Labb.  :    Medioxi- 

Miseratur]    similiter  de    borum  voce,  differentia  Nonius  p.  445,   4.   Glos-  mus,  ftìaog.     Dii  mcdioxumi  noti  sunt.  19.  Medullitus]    plura  No- 

sar.  Labb.:    Miseratur,    ìlitì,    et:    Miseretur ,    olxriiQei,   non    salis  apte.  nius  p.  139,   9.   v.  medullitus.  20.  Meditullium]  rectius  de  co  voc. 

11.  Miracidion]  mg.  A.  Avo.  cum  signo   cmendatae  lectionis.  Aid.  Lind.  Cicero    Top.  8,  36.       Inepte    Placidus   p.  483.:     Meditullium    dicitur   in 

Mirachilon  boni    codd.     Mirachidion   vg.     Est    ipsum    Graecum  /tugaiti-  quo  aliqua  meditantur  sive    ad    docendum   sive  ad  discendum.  2*. 

diov.  12.  Metus]  cf.  Paulus  p.  46.  v.  corius,  cum  annoi.  femi-  mediterraneam]  codd.  edd.  vett.  Lind.     mediterraneum   in  vg.    ex  errore 

m'ite]    boni    codd.   Likd.     feminino    genere   vg.  Ennius]    Botbe  P.  typographi  ortum   est.  23.  Mercndam]  eodem  modo  explicat  Nonius 

Se.  L.  V,  I.  p.  73.  ine.  45.  13.  mctis]  palis ,   ut  videtur,  quibus  p.  28,  32.      Cf.    Isidor.    Origg.  XX,  2,  12.      Ita   meridies   prò   medidic. 

visus    in   melando   dirigitur.  14.    Meddix]   dixi   de   hoc    nomine  V.  Varrò  de  L.  L.  VI.  §.4.      Glossar.    Labb.:    Merenda,    uQiavov  diùi- 

Etruscar.  rer.  Introd.  I,  7,  T.  1.  p.  27.     Sed,   quod  ad  illud  Merris  in  vóv'  ótihvTj, 

Q* 


124  PAULI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  PESTI  (93) 

(93)  M  erga  e    furculae,    quibus  acervi  frugum  fiunt,    dieta  e  a  volucribus  mergis,    quia,   ut    illi    se    in   aquam  mergunt,  dum 
pisces  persequuutur,    sic  messores  eas  in  fruges  demergunt,    ut  elevare  possint  manipulos. 

Mere  uri  us   a  merclbus  est  dielus.      liane  etenim  negotiorum  omnium  aestimabant  esse  dcuiii. 

Me  rum    antiqui  dicebant  solimi  5    unde  et  avis  merula  nomen    accepit,    quod  solivaga  est  et  solitaria  pascitur;    at  mine 
5  me  rum  purum  appellamus. 

Mercedonios    dixerunt  a  mercede  solvenda. 

Me  dia  lem    appellabant  bostiam  atram ,    quam  meridie  immolabant. 

Mercedituum   merecnarium ,    quod  mercede  se  tucatur. 

Mertat  prò   mersat   dicebant. 
JO  Melicae  gallinae,  quod  in  Media  id  gcnus  avium  corporis  amplissimi  fiat,  L  litera  prò  D  substitnta. 

Melos  insula  dieta  est  a  Melo,  qui  ex  Pboenice  ad  candem  fuerat  profectus. 

Melo   nomine  alio  Nilus  vocatur. 

Melia   basta  a  ligno  mali  dieta. 

Meliboea  purpura,    a  nomine  insulae ,  in  qua  tingitur,  est  vocata. 
15  Melancorypbi    genus  avium,  quae  Latine  voeantur  atricapillae ,  co,  quod  stimma  earum  capila  nigra  sint. 

Memorare    significat  nucc  dicere,  nunc  memoriae  mandare. 

Mensarii  nummularii. 

Mendicum    velum ,   quod  in  prora  poni  tur. 

Mentum  dicebant,    quod  nos  commentum. 
20  Memoriosus    memoriosior    et  memoriosius  et  ni  emor  io  si  ssimc  facit. 

Mensa  frugibusque   iurato   significat  per  inensam  et  fruges. 

1.   Merijae]   Glossar.   Labb.  :    Mergae ,   uZ&vml.     Sed  hoc  ad  mergos  tatas  esse   testatimi    haLemns  :    de  quibus    rebus    dixi  Orchomen.  p.117. 

volucrcs  spectat.            a  volucr.  mergis']  de  bis  Varrò  de  L.  L.  V.  §.78.  Byblium  fuisse  conditorem  illuni  asserit  Stcphanus  Bvz.              12.  Melo] 

3.  Mercurius]  Quae  In   Isidori  Glossis  sunt:  Mercurius ,  lapidum  conne-  cf.  p.  7.   v.  alcedo  ,    cnm   annoi.     Cf.  de  ea  voce  Carrio    EmcnJ.  II,   li. 

ries  in  cacumine  collium,  meinorabilia  sunt,  nisl  forte   ex  Graeco  'Eo,urjq,  13.  Melia]  Meliar  M.     Melis  Gn.  vg.   Li>d.     Meloas  (ut  est  in  deterio- 

Eq/iuTov  translata  sunt.                  aestimabant]   boni  codd.   Likd.      existima.  ribus   codd.),  vel  Melias  V.    C.  Melia)  A.  Acc.  in  mg,      Hoc  assumpsi, 

bant  vg.     festinabant  Ursini  liber  ms.  ,    ut  est  in  codd.    detcrioribus  et  scilicet  Homericum  fuì-ap,  quod  a  poeta  Romano  in  Latinuni   sermonem 

edd.  vett.                4.  Merum  .  .  solum]    de   codem  significatu  plenius  agit  receplum  fuisse    et    a    grammatico    male    explicatuin    esse    videtur.     Non 

Nonius  p.  344,  2.   Glossar.  Labb.:   Merum,  axitaroy,  fióvov,  yUóv.         me-  aliter  sensit  Scai.               14.  3Ieliboea  purpura]    ita  Lucrclius  de  R.    >". 

rida]  idem   etymon  proposuit  Vario  de  L.  L.  V.   §.76.               at]  M.  vg.  II,  499.,  qucui  expressit  Virgil.  Aen.V,  231.     Meliboea  Tbcssaliae,  quam 

ac  edd.   vett.      ut    Gir.   Lino.                    6.    Mercedonios]    M.    (quantum  ex  significat  Lucretius ,    non  insula,    sed  oppidum  est  in  litore  Magncsiae. 

annot.   Lind.   colligi  tur).     Mercedenos  edd.  vett.     Mercedonius  Gu.   Lind.  15.   Melancoryphi]  vg.      Melancoriphi  boni    codd.      Milayxóqvtfoi    Grae- 

Mercedonias  vg.      De  Mercedonio  mense  noli  cogitare,    quo,  cuni  inter-  corum.                    18.  Mendicum]  dici  puiant   quod  vg.   additur ,  om.  boni 

calaris  esset,  nulla  merces  solvi  poterat.     Isidori  Glossaci  Mercedarius,  codd.  Lind.     Videtur    esse  Graecornm  dolo)*,                19.  Mentum]   cf.   p. 

qui  dal  mercedem  prò  labore  sibi  impenso.     Mercedonius  qui  solvit  mer-  91.  v.  ininiscitur.                 20.  3lemoriosus]    Glossar.   Labb.:    Memoriosus, 

cedem.               7.  Medialem]    Medidialem  coni.    Goth.  non  improbabilitcr.  /irìjftmv,  fivi-ftorixóc,  et:    3Iemorosus (non  recte) ,    ttrtjttorixóe.                   et] 

8.    Mercedituus]    codd.    edd.    vett.   Lind.      Mercedicius    vg.      Mercedivus  priore  loco    om.   Gc.  Lind.,  allero  uncis  includit  vg.                  21.  Mensa] 

A.  Alc.  in  mg.            9.  Mertat]  cf.  p.  61.  v.   exfuti,  cum  annot.           10.  Slesse  et  prò»    mensam]   messati    A.  Acc  in  mg.     Sed    spectant    ea    verba 

Melicae]  cf.  p.  52.  v.    dacrimas  ,    cum    annot.                   II.    e.v  Phoenice]  sanctum  illud  pictatis  foedus ,    quod  ex  eiusdem  mensae  victusque,  ma- 

haec  ex  bono    sanioris    doctrinae    auctore    fluxisse  crediderim  :    quoniam  xime  salini,    commnnione  ex    antiquorum    opinione    nascebatur:    de   quo 

clmm  vicinas  insulas,  Theram  et  Oliarum ,  Phoenicum  coloniis  frequen-  dieta  sunt  Arckilocbi  illa:   .ogxov  d'  ìvoattiod-qi;  t*iya*,   kào;  re  *al  roà- 


(93) 


DE  SIGNIFICATANE  VERBORUM.    UBER  XI. 


125 


Me  gal  e  sia   lndos   Matris  Magnae  appellabant. 

Mesancylum   teli  missilis  genus. 

Mcatus   a  meando  dictus.  , 

Mecastor  et  meherculcs   iusiurandnm  erat,    quasi  diceretur,  ita  me  Castor,  ita  me  Hercules,  nt  subaudiatur  iuvet. 

Messapia    Appulia,   a  Mcssapo  rege  appellata.  5 

Mactus  magis  auctus.  '    ' 

Macelli! m    dictum  a  Macello   quodam ,    qui  exercebat  in  Urbe  latrocinium  5   quo  damnato  censores  Aemilins  et  Fulvius 

statuerunt ,    ut  in  domo  eius  obsonia  venderentur. 
Macilenti    macie    tenuati. 

Murrieidum    ignavum ,  stultum.     Plautus:    "Murricide  homo",  ignave,  iners.  10 

M.*  Ma  11  li  11  in    patriciac    familiae   neinincm    vocari  licuit,   post  eum  Manliuui ,    qui    Gallos  a  Capitolio    depulit,    quod  is 

regnimi  occupare  conatus  nccatusque  est. 
Marculus  diininutivum  a  Marco. 

Mane  a  diis  manibus  dixerunt.     Nam  mana  bona  dicitur,  unde  et  Ma  ter  Ma  tuta  et  poma  matura. 

Matronas  appellabant  eas  fere,  quibus  stolas  babendi  ius  crat.  15 

Materfain  iliae    non    ante  dicebatur,    quam  vir  eius  paterfamiliae   dictus  csset;    nec  possunt  boc  nomine  plures  in  una 

familia  praeter  unam  appellavi.     Sed  nec  vidua  boc  nomine,  nec,  quae  sine  filiis  est,  appellar!  potcst. 
Ma  tuia    vas  urinae. 
Ma tr alia  Matris  Matutae  festa. 


m^av,  et  Demoslbenis  illud:  tcov  óì  teXtq;  nov  Tornirai;  V.  Scbncidewin. 
Dclect.  poes.  iainb.  ir.  75.  De  mensarum  Banditale  et'.  Festus  Qu.  IX, 
6.  r.  6,  25. 

1.  Mecjalesiu]  cf.  Festus  Qu.  XII,  31.  p.  71,  19.  v.  Romani.  2. 
Mesancylum]  corr.  Scal.  et  Turnebus  Adv.  XIX,  31.  Mesancilum  boni 
codd.  mg-.  A.  Acc.  Mefancilum  vg.  Est  Graecovuni  /.uauyxv^ov  :  mc- 
sanculani  dicit  Gellius  N.  A.  X,  25,  2.  Cf.  Paulus  p.  11.  v.  amenta, 
cum  annot.  4.  Mecastor]  cf.   p.  79.   v.   ita  Caslor.  5.  Messapia] 

cf.   impi'imis   Servius  Daniel,  in  Virgil.  Aen.  Vili,  9.  6.  Mactus] 

cf.  Nonius  p.341,  16.  v.  mactare.  7.  Macellimi]  eandem  opinionein 

tangit  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  147.  et  diligenliu9  exponit  in  fragni,  apud 
Donatum  in  Terent.  Eunueb.  II,  2,  25.  Scbol.  autem  in  Aristopb.  Eqq. 
137.  non  maccllum  dicit  Albenis  fuisse,  ut  putat  Die,  a  figura  dictum, 
sed  xvxkov  ibi   fuisse    extructum    ad    macelli    usuui.  latrocinium] 

codd.  edd.   vett.   Lind.      latrocinia  vg.  siemilius    et  Fulvius]  M. 

Acmllius  Lepidus  et  M.  Fulvius  Nobilior ,  de  quorum  censura  Festus 
dicit  Qu.  XIII,  22.    p.  94,  2.  10.    Murricidum]    boni    codd.  vg. 

Murcidum  mg.  A.  Auc,  ut  scribi  vult  Mcursius  Exerc.  crit.  P.  II,  II,  2. 
Muricidnm  unus  tantum  babet  deterior  Pauli  cod.  Sed  in  Plauti  Epidie. 
Ili,   1,   16.  legitur  :    ì'ae  tibi  muricidae,  homo.  ignave,  iners]  baec 

ctiam  apud  Lind.  versui  Plauti  adiiciuntur,   quanquaiu  Sevi,  iam  vidit, 


Fcsti  ea  esse  glossema.  Non  a  muribus  caedendis ,  sed  a  Gracco  MS1- 
PAa,  nuyóc;,  duclum  putat  voc.  Doedcrlin.  Syn.  et  Etym.  T.  VI.  p.228. 
11.  M.]  e  coni,  addidi  ,  in  codd.  et  edd.  veli,  omissum.  At  v.  Liv.VI, 
20.  et  infra  p.102.  v.  Manliae.  Vg.  om.  bunc  priorem  articulum,  quod 
infra  de  eadem  re  rectius  dici  videbatur.  Cf.  Praisf.  II,  2.  Caeterum 
Marcos  Manlios  in  titulis  extare ,  neque  inferiorum  solum  temporum, 
obscrvatum  est.  V.  Wincbclmann.  de  arebitect.  Opp.  T.  1.  p.  376.  ed. 
Dresd.     Sed  Festus  diserte  non  nisi  de  pallici  is  Manliis  dixit.  14. 

Siane]    cf.   p.  91.   v.  Matrem  Matutam.  15.  stolas  habendi  ius]  v. 

Ulpian.  in  Digest.  XXXIV,  2,  24.    Plura  Gcrn.  16.  Materfamilias] 

Verrius ,  si  Paulo  fides ,  non  omnes  uxorcs  dixit  matresfamilias ,  quae 
in  manum  convenissent ,  ut  Cic.  Top.  3.,  sive  quae  in  mariti  manu 
mancipioque  ,  aut  in  eius ,  in  cuius  maritus  ,  manu  mancipioque  essent, 
ut  ait  Gellius  N.  A.  XVIII,  6,  9.  :  sed  exclusit  omnium,  qui  in  aliena 
potcstate  essent,  uxores.  Quod  Nonius  p.  442,  9.  v.  matronae  eam 
dicit  matremfamilias ,  quae  in  familia  mancipioque  sit  patris ,  etsi  in 
mariti  matrimonio   esset,    mirus  est  error.  17.  nec  vidua]  in  bae 

re  Ictorum  consuetudo   loquendi    longe   ab   antiquiori    disecssit.  nec 

f/uac  sine  filiis]  etiam  hanc  definitionis  partem  Cicero  et  Gellius  igno- 
rant.  18.    Matula]    cf.  infra    v.   matellio.  19.  Mattalia]  cf. 

Varrò  de  L.  L.  V.  §.  106.  Notautur  ea  MATR.  a.  d.  III.  Id.  lunias  in 
Kal.  Maff;  et  Venus. 


126 


PAULI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI.     LIB.  XI. 


(94) 


Mattici    cognominantur  liomincs   malarum  magnarum  atque  oribus  late  palcntibus. 
Matrimes  ac  patrimes  dicuntur,  quibus  matres  et  palres  adbuc  vivunt. 
Ma  teli  io    diminutivum  a  mattila. 
Magmentatum*  magis  augtncntatum. 
5  Ma  dui  sa  ebrius ,  a  Graeco  ftadàv  deductum,  vel  quia  madidus  satis  a  vino. 

i  Magisterare  moderari.  Unde  magistri  non  solum  doclores  artium ,  sed  etiam  pagorum ,  societatum,  vicorum ,  col- 
legiorum,  equitum  dicuntur,  quia  omnes  bi  magis  cetcris  possunt}  unde  et  magistratus,  qui  per  imperia  poten- 
tiores  sunt,  quam  privati  5  quae  vox  duabus  significatiouibus  notatur.  Nani  aut  personam  ipsam  demonstrat,  ut 
quum  dicimus:  magistratus  iussit,  aut  honorem,  ut  quii  ni  dicimus  :  Tito  magistratus  datus  est. 
lOMaxiuius  pontifex  dicitur,  quod  maximus  rerum,  quae  ad  sacra  et  religiones  pertinent,  index  sit  vindexque  contu- 
maciae  privatorum  magistratuumque. 
Magis    a  Graeco  fiùllov  venit. 

Maximam  hostiam  ovilli  pecoris  appcllabant ,  non  ab  amplitudine  corporis ,  sed  ab  animo  placidiore 
Magnum  socerum    appellai  vir  uxoris  suae  avum. 
15  Magnani  socrum    vir  uxoris  suae  aviam  appellat. 

Maximi  annalcs  appellabantur,    non   magnitudine,    sed  quod  eos  pontifex  maximus  confecisset. 
Maximus  curio,    cuius  auctoritate  curiae,    omnesque  curiones  rcguntur. 


1.  Mattici]  boni  codd.  Matrici  vg.  Mattici,  vel  Martici  mg. 
A.  Auc.  Apposite  Scal.  Coniect.  in  Yarr.  de  L.  L.  p.  80,  25.  (p.  151.) 
contulit  Hesycliii  glossain  :  uarvut,,  yvudot,.  Etiam  hoc  vocabulum  a 
Doriensibus  Magnae  Graeciac  ad  Romanos  venit,  uctudm  a  fidoouv,  unde 
fiùaraì,  os  quo  cibi  subiguntur.  2.  Matrimes]  de  ea  voc.  forma  didimi 

in  annot.  ad  p.  69.  v.  flaniinius  camiilus.  3.   Malellio]   a  maiala,   sed 

alia  significatione.  V.  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  119.  Aliud  est  matella.  4. 
Magmentatum]  correxi.  Magmentum  codd.  edd.  vett.,  quod  verbis  cxpli- 
cationi  adiectis  non  convenire  apparet.  Aliter,  sed  violentius,  huic  vilio 
Scal.  mederi  studuit ,  ita  ut  postea  :  maius  augmentum ,  scriberetur. 
De  magmento  in  sacrificiis  sublato  niliil  apud  Paulum:  de  boc  Varrò  de 
L.  L.  V.  §.  112.  Corruptissima  sunt  baec  Placidi  p.  485.:  Magmentem 
(Magmentum),  alii  pinguissimum  execrnere  (fort.  extorum),  alii  secunda 
prosecta.   Cornutus  rjuicquid  mactus,  id  est  quicquid  disiatili-.  augmen- 

tatum]  augumentatum  edd.  vett.:  quod  si  codd.  fid«  approbaretur ,  de 
augumento  in  re  sacra  (v.  Varrò  1.  1.)  a  Pesto  dictum  fuissc ,  signifi- 
carci. 5.  Madulsa]  boni  codd.  mg.  A.  Auc  Lim>.  ,  ut  in  Plauti 
Psend.  V,  1,  7.  legi,  monuit  Scal.  Madusa  vg.  satis]  boni  codd. 
mg.  A.  Auc.  Lino,  sit  vg.  Quod  satis  addidit,  inde  extremam  sylla- 
bam  voc.  madulsa  ducere  volebat  grammalicus.  6.  Magis  ter  are] 
cf.   Paulus   p.  102.   v.  magisterarc.      Quod   illic   legituv ,    non   bic ,    ex- 


cerptum  est  ex  eo  Festi  articulo  ,  cuius  lacera  membra  supersunt  Qu. 
IX,  2.  p.  2,  11.,  ne  quis  commentariis  Linderaannianis  inductus  fru- 
stra in  quacrcndo  laborct.  Glossar.  Labb.:  Magislro ,  Ttovruvìu  (noi>- 
tuviÌoj).  pagorum]  paganorum  M.      Glossar.    Labb.  :    Magister  pagi, 

ufiqioóùqytjq.  De  magislris  pagorum  Meurs.  Exerc.  crit.  P.  II,  1,  7. 
7.   unde   et  maqistralus]    paulo   aliter    >  arro  de  L.   L.    >  .   §.82.  8. 

personam  ipsam]    M.   vg.      ipsam  pers.   Gc.   Lijid.  9.    dicimus]   M. 

vg.     dicitur  Gu.  mg.  A.  Acg.  Luti».  Tito]  M.     Titio  Gu.  vg.  Lind. 

9.  tnaximus  rerum  .  .  .  index]  itjv  unavroiv  twv  Uoióv  rjyeuoriuy  tyiav 
dicitur  a  Dionysio  Antt.  Ili,   3(i.  10.    11.    vindexque  conlumaciae 

priv.  mag.]  baec  verba  ab  aliorum  Vv.  Dd.  saspicionibus  iure  vindicat 
Scal.  12.   /.tù/J.oi]    vg.      mallo».   Gu.      mallo   M.  13.   Maximam 

hostiam]  ita  Scal.  coniicit  ovem  eam  ob  caussam  dictam  esse ,  quod 
boves  non  bostiae,  sed  victimac  appcllarentur  :  acute  et  probabiliter ,  si 
boc  hostiarum  et  vicliniaruni  discrimen  bonorum  scriptorum  auctoritate 
satis    comprobaretur.  corporis]  om.    Gu.   Lind.  :    quod   glossema 

esse  vidcalur.     ì\"on    assentior.  14.  appellat]  om.   boni  codd.   ba- 

bent   deteriores,    edd.  vett.,  vg.  16.  Maximi  annales]  cf.   imprimis 

Scrvius  Daniel,    in    VirgU.  Aen.  I,  373.  confecisset]    boni   codd. 

Ursinì  libcr  ms.  A.  Aig.  in  mg.,  ex  cmendalione.  consccrasset  vg. 
17.  Maximus  curio]  cf.  p.  47.   v.   curionia  sacra. 


(105) 


PAULI  DIACONI  DE  MUNICIPIO  ARTICULUS 


127 


Municipium  id  genus  hominum  dicitur,  qui  quum  Romani  venissent,  neque  cives  Romani  essent,  participes  tamen  (105) 
fuerunt  omnium  rerum  ad  munus  fungendum  una  cum  Romanis  civibus ,  praeterquam  de  suffragio  ferendo ,  aut 
magistrati!  capiendo  5  sicut  fuerunt  Fundani,  Formiani,  dimani,  Acerrani,  Lanuvini,  Tusculani,  qui  post  aliquot 
annos  cives  Romani  effecli  sunt.  Alio  modo,  quum  id  genus  bominum  definitur,  quorum  civitas  universa  in  civi- 
tatem  Romanam  venit,  ut  Aricini,  Ccrites,  Anagnini.  Tcrtio ,  quum  id  genus  bominum  definitur,  qui  ad  civi-  5 
tatcm  Romanam  ita  venerunt,  uti  municipia  •}♦  essent  sua  ^  cuiusque  civitalis  et  coloniae,  ut  Tiburtes,  Pracnestiui, 
Pisani,    Urbinatcs ,   Nolani,    Bononienses,   Piacentini,   Nepesini,  Sutrint ,  Lucenses. 


ANNOT.  1.  Municipium]  Miro  et  inesplicabili ,  ut  videtur,  casu 
factum  est ,  ut  Paidus ,  qui  in  reliquia  excerptis  Festum  suum  presse 
sequitur,  in  Loc  de  luunicipiis  argumento  bis  eum  desereret.  Nam  pri- 
ìimm,  qui  in  Pomponii  Laeti  scbedis  legitur  locus  de  municipe  p.  169, 
27.  ap.  Ursinum  ,  qui  scbedis  in  codicis  pagellas  dispositis  incidit  in 
Qu.  Vili,  24.,  bunc  transtulit  in  supcriorem  buius  libri  partem  post  v. 
Mamercus   p.  96.  Deinde  ipse ,    quod    nunquam    alias  fecit ,    bunc   de 

municipio  articulum  ,  ■  ncscio  unde  arreptum ,  Pesto  post  v.  mcndicum 
p.  105.  adiecisse  videtur,  cuius  in  codice  ms.  eo  loco,  id  est  p.  10.  apud 
Urs.  Qu.  IX,  10.,  eius  rei  ncc  vola  nec  vestigium  est.  Iccirco  mibi  li- 
cere putabam  ,  ut  bunc  locum  ,  qui  singularis  piane  est  condicionis ,  in 
bac  vacua  pagella  ponercm.  Quae  Niebubrius  Hist.  Rom.  T.  II.  p.  64. 
ami.  109.  affi  mi  a  t ,  banc  de  municipio  disputationcm  in  Pesti  codice 
scriptam  fuisse  in  pagella ,  quam  ignis  consumpserit ,  et  a  Paulo  omis- 
sam,  sed  postea  a  grammatico  quodam  Romano  vel  Ravennate,  decimo 
undecimove  saeculo  ,  adicctam  esse  ;  bine  abesse  cani  a  pluribus  libris 
insiis;  ubi  autein  inveniatur,  extra  ordinem  positam  esse;  denique  prae- 
starc  eam  ubertate  et  concinnitate  omnibus  articulis  a  Paulo  excerptis  : 
haec  omnia,  vcreor ,  ne  fragili  nimis  fluidamente  superstrueta  sint,  rut- 
tura  cum  id  sublalum  fuerit.  Vellem  ,  yir  eximius  narrasset,  qui  codd. 
insti  eum  locum  omiltant;  ii  certe  codd.,  quos  Lik».  collatos  babet, 
omnes  quinque  et  edd.  vett.  cum  constantcr  servant.  Paulus  autem 
quanquam  pleraque  in  brevius  contraxit,  non  caret  tamen  cumino  arti- 
culis uberioribus,  ut  vv.  mundus,  minuebatur,  ipsumque  municeps  osten- 
dit ,  quod  Niebubr.  1.  1.  errat  cum  dicit  a  Paulo  omissum  et  a  solo 
Pomp.  Laeto  servatum  esse.  Habctur  enim  apud  Paulum  translatum 
in  p.  96.  Non  nego ,  buie  de  municipio  disputatami  in  Pesti  codice 
commodum  locum  fuisse  Qu.  VIII,  22.  vel  23.,  sed  utruin  ibi  olim 
scriptus   fuerit  et   a    Paulo   in    aliuiu   translatus ,    au    ab    codem    ex   alio 


scriptore  desumptus  et  Festi  copiis  additus ,  quis  asseverare  audeat? 
Quod  ad  argumcntum  attinet,  de  quo  agitur,  praeter  Nicbuhrium  nuper 
in  eo  operam  collocarunt  Io.  Nic.  Madvig  de  iure  et  condicione  colo- 
niaruin  P.  R.  in  Opusculis  Acadd.  p.  236.  (qui  non  recte  dicit  locum 
bunc  de  municipio  esse  in  fragmentis  Festi)  et  Zumptius  in  disserta- 
tione  recitata  in  consessu  Acad.  Berolin.  MDCCCXXXVIII.  Martio 
mense  ,  de  municipiis  ,  praefecturis  ,  coloniis  ,  qua  tractari  acccpi  Festi 
articulos  v.  municipium  et  praefecturae  :  nam  ipsam  disscrtationem  oculis 
nondum  usurpavi.  Sed  Zumptii  sententiam  in  plerisque  reddidisse  videtur 
Weiland  de  bello   Marsico  p.  5  sqq. 

3.  Fundani,  Formiani]  bis  constat  civitatem  sine  suffragio  datam 
esse  a.  u.  e.  CCCCXV.  Liv.  VIII,  14.,  integram  civitatem  a.  DLXV. 
Liv.  XXXVIII,  36.  Acerrani]    Corani    A.  Aug.  in  mg.      Ceroni 

ed.  vet.  Acerranis  civitatem  sine  suffragio  datam ,  memorat  Liv.  VIII, 
17.  Lanuvini]  contra  Liv.  VIII,   14.     Lanuvinos  et  Aricinos  ,   qui 

a  Paulo  in  sccundo  genere  municipiorum  memorantur ,  codem  iure  civi- 
tatem adeptos  narrai.  5.  Cerites]  LlND.  e  codd.  et  edd.  vett. 
Caerites  vg.  6.  municipia  essent  sua  cui.  civ.]  municipia  essent 
suae  cui.  civ.  corr.  D.vc,  nullo  sensus  emolumento,  municipes  essent 
suae  cui.  civ.  recte,  ut  videtur ,  corr.  Niebubr.  Madvig.  7. 
Urbinatcs]  Gu.  mg.  A.  Auc.  L«nd.  Arpinaies  vg.  lllud  practulerunt 
etiam  Mebubr.  T.  II.  p.  68.  n.  118.  Madvig.  p.237.  Bononienses] 
Bobutinienses  mg.  A.  Auc,  ut  detcriores  quidam  lectionis  fontcs.  Pia- 
centini] ed.  vet.  Aid.  vg.  om.  Lind.  ,  errore  typolb.  Hos  municipes 
factos  esse  lege  Iulia,  censet  Savinius  in  disscrtatione  de  tabula  Heracl. 
inserta  syllogae  :  Zeitschrift  fur  geschichtl.  Rcchlswiss.  T.  IX.  fase.  III. 
p.323.  Lucenses]  M.  ut  vg.  Lucrenses  Gu.  edd.  vett.  Lind.  ,  quod 
nibil  est.  Lucensc  municipium  memoratur  a  Cicerone  ad  famil.  XIII,  13. 
—  Cf.  etiam  Festus  Qu.  XII,  1.  p.  41,  11.  v.  pvaefectura. 


128 


PAtJLI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XI. 


(93) 


M 


i  M 
M 


(96) 
10 


M 

M 


anare    dicitur,  quum   bumor  ex  integro,  scd  non  solido  nimis  per  minimas  snas  partes  erumpit ,  quod  ex  Graeco  tra- 

bitur ,    quia   illi   non   satis    solidum   fiuvòv  dicunt. 
analeni  fon  te  ni  dic^pro  eo  ,   quod  aqua  ex  co  scraper  manet. 
anale  m  lapide  in  putabant  esse  ostiura  Orci,  per  quod  animae  inferorum  ad  superos   manarent,    qui  dìcuntnr  manes. 

Manalem    vocabant   lapidcm    ctiam   petram    quandara  ,    quae  erat  extra  portam   Capenam    iuxta   aedcm    Martis,     quam 

quum  propter  nimiain  siccitatem  in  Urbem  pcrtrabercnt,  insequebatur  pluvia  statini,  eumque,  quod  aquas  manarent, 

manalem    lapidem    dixere. 
anias    dicunt   lieta  quaedam   ex  farina  in    bo mimmi  figuras ,    quia    turpes  fiant,    quas   alii  raaniolas  vocant;    Manias 

autem  ,  quas  nutrices  minitentur  pueris  parvulis  ,    esse  larvas  ,  id  est  maues,    quos  deos  deasque  putabant,  quosque 

ab  inferis  ad  superos  emanare    credebant.     Sunt,    qui  Maniam  larvarum  ma  treni  aviamve  putant. 
anceps  dicttis  ,    quod  manu  captatili'. 
anduci  effigies  in  pompa  antiquorum  inter  ceteras  ridiculas  forra idolosasque  ire  solebat  magnis  malis  ac  late  debiscens 

et  ingentem  dentibus  sonitum  faciens,  de  qua  Plautus  ait:  "Quid  si  ad  ludos  me  prò  manduco  locem?    Quapropter? 

dare  crepito  dentibus." 


ANNOTATIO  FESTI.  Hinc  inciphint  schedac  Pomp  o  nii  La  et  i, 
quartini  articulos  ita  disposai ,  ut  olim  in  codicis  Farnesiani  pagellis 
scriptos  fuisse,  iis  rationibus  evincitur ,  quas  in  Praef.  I,  2.  esplicavi. 
Interposui  bis  articulis  le  minata  Pauli,  ut  intuentibus  statini  appa- 
rerei, quid  in  bae  Pesti  librorum  parte  serratura,  quid  deperdi tuin  cssel: 
sed  distinsi  baec  lemma ta  a  <lcbedis  diverso  scripturae  genere.  Anno- 
tationis  autem  ne  acqualitas  turbarctur ,  subiunxi  eam  partem ,  quae  ad 
rcs  expKcandas  pertineret,  ipsius  Festi  le  min  a  li  bus,  non  Pauli  escerptis. 

Qu.  Vili,  9,  1.   Mattare]   cf.   Hesych.  :   Marijouc,  t«?  XitTuyuq.  5. 

Manalem  fontem]  toc  augurale  voc.  diligcntius  explicat  Festus  Qu.  IX, 
5.  p.  5,  29.  v.  manalis.     Cf.  Qu.  XII,  13.  p.  53,  32.  v.  pcremne.  10. 

Manalem  lapidem"]  buius  voc.  prior  significatus  quanquam  nullo  alio 
teste  confirnictur ,  ex  hoc  tamen  ipso  testimonio  recte  colligi  videtur, 
mundum  apud  Romanos  manali  lapide  chiusimi  fuisse.  V.  Etruscar. 
rer.  Ili,  4,  9.  T.  II.  p.  97.  De  altero  significata  v.  Paulus  p.  2.  v. 
aquaelicium,  Fulgcntius  p.  559.  v.  manales ,  Varrò  apud  Noniuin  p. 
547,   10.  ▼.  trulleum.  16.  Manuhìaé]    bic    articulus  legitur  ctiam 

in  Aid.  p.  106. ,  unde  bas   enotavi  lectt.  varr.:  16.  creduntur]  di- 

euntur.  17.   sint]    sunt.  placataequc]    placidaeque.     Illud 

sunt  apparet  praeferendum  esse.  Vg.  lectioncs  Aid.  in  contextu ,  sed 
creduntur  et  placataeque  in  mg.  babet.  De  bis  manubiis  dixi  Elrusc. 
rer.  III,  7,  2.  T.  II.  p.  165,  quibus  collalis  probabile  fit,  post  20.  deo. 
rum  excidiss'e    vel  consentitati    vel  duodecim.  26.  Manias]  et  bic 

art.   est  in  Aid.  p.  107.  Variant  baec:  26.   dicit]   dici  ait,  quod 

pracstat.  nuac]   quaedam,  e  Paulo,  recte.  2S.   appellati]  ap- 

pellant,  30.    deasque]  additur  putabant,    e  Paulo.  31.   qui 

aut]  quosque,  et  boc  e  Paulo,  manant]  emanare  credebant,  item.  A  g. 
fundamentum  babet  Aid.:   Pauli  lectioncs  in  mg.  adiectae  sunt;   prò  al- 


tero «ni]  in  contexlo  nf  est.  In  sebedis  Lacti  apparet  versus  finem  quae- 
dam excidisse  ,  quibus  inter  duas  opiniones  de  veriloquio  voc.  manes 
dislinguebalur.  De  Mania  et  Maniis  quae  nienioranlur ,  pleraque  com- 
plexus  sum  Etrusc.  rer.  Ili,  4,  11.  T.  II.  p.  101.  Glossae  Isidori  :  Ma- 
niae  formidinum  imar/ines.  In  verbis  Varronis  Sesqniulixe  apud  No- 
niuin p.  538,  14.  y.  stropbium:  Suspendit  Laribus  marinas ,  mollis  pi- 
las,  reticola,  ac  strophia,  Meursius  Exerc.  crit.  P.  II,  I,  11.  recle  cor- 
rexisse  videtur  manias,  ntolles  pilas.  De  bis  pilis  v.  Festus  Qu.  XII, 
6.  p.  46,   33. 

Qu.  Vili,  10,  10.  3lanceps]  disertius  de  eo  voc.  Paulus  p.  102.  Quod 
Paulus  mancipem  ita  appellatum  esse  dicit,  quod  manu  capiatur,  A  er- 
rius  puto  ita  fieri  dixit,  si  solvendo  non  fuerit.  Tum  enim  in  diseri- 
men  capitis  veniebat,  et  a  R.  P.  ,  tanquam  mancipium ,  vendi  poterat. 
Quo  speclat  ille  Iuvenalis  versus,  a  multis  male  explicatus ,  III,  33.: 
et    venale    caput   domina   praebere    sub   hasta.  20.   Mandaci]   cf. 

Paulus  p.  46.  v.  citeria,  cum  annot.  Placidus  p.  4S5.  :  Manducum,  la- 
neam  hominis  ftauram  ingentem,  quae  solet  circensibus  malas  movere, 
quasi  (ad)  mandueandum. 

ANNOTATIO  PAULI.  4.  Slanalcm  lapidem]  Manale  corr.  Sevi. 
Sed  v.   annot.   Festi.  5.  vocabant  lapidcm  ctiam]  Gì.   Li>d.     etiam 

lap.   voc.   M.   vg.  8.  dicunt]    siclius  Stilo  dici  ait  Aid.   vg.  :    ex 

schedis  Poinponii  Lacti ,  ut  multa  alia ,  quae  non  ad  Paulum  ,  sed  ad 
Festum  annotabo,   si  quid  in  Testi  lectionc  variatur.  9.  mi/u/fiiti/r] 

Gu.  Liivd.     minitantur  M.   vg.  11.   capiatur]    capiat   corr.   Sm.: 

sed  v.   supcrins  annotata.  12.   Manduci]   boni  codd.     Irsini  liber 

ms.   Litro.      Manducus  vg.  13.  Plautus]   quod  vg.    additur  M  iìn- 

dente,  ex  ipso  Plauto  intcrpolalum  est.     V.  Rudent.  II,  6,  51.  si] 

si  aliqtto  vg.,  ctiam  boc  ex  Plauto. 


QU.  Vili,  9.  (p.  167, 1-17.  Urs.)      FESTI  SCHEDAE  AP.  LAETUM.  L.  XII. 

Mainare      . 


QU.  Vili,  10.     129 


Manalem  fontem •       5 


Manalem  lapiderà 10     Manceps 


15 


||Manubiae  Iovis  tres  creduntur  esse,  quartini  unae 
sint  f    minimae,    quae    moneant    placataeque    sint. 
Alterae  quae  maiores   sunt,    ac  veniant   cura   fra- 
gore,  discutiantque  aut  divellant  quae  a  love  sint, 
et    Consilio   deorum  f  mitti    existimentur.      Tertiae     20     Mandnci 
bis   ampliores,    quae  cum   igne  veniant  5    et  quam- 
quam    nullum     sine     igne    fulgur    sit,     hae    pro- 
priam     differentiam    habeant,    quae    aut    adurant, 
aut     fuligine     deforment,      aut     accendant,     quae 
statura       mutent      deorum       Consilio     superiorum.     25 
||Manias   Aelius   Stilo   dicitf   ficta    quaef   ex  fa- 
rina    in     hominum     figuras,      quia    turpes     fiant, 
quas     alii     maniolas     appellent.      Mauias     autem, 
quas       nutrices       minitentur       parvulis       pueris, 
esse     larvas ,      iti      est     manes      deos      deasque ,     30 
t  qui    aut    ab    inferis    ad    superos   manant ,     aut  f 
Mania  est  eorum  a  via  materna,     sunt  enim  utrius- 
que   opinionis   auctores. 


EMENDATA  LECTIO.     Qu.  Vili,  9,   17.  sint]  sunt.  20.  deorum]  deorum  consentium  vel  XII  deorum.  20.  dicit]    dici  ait. 

ficta,    quae]  ficta    quaedam.  31.   i/ui  aut  ....   aut]    dictos,    aut    quia  .    .    .   aut    qnod.  32-   materna]  materve  (Aid.  e  Paulo) 

R 


150    QU.  Vili,  11.  FESTI  SCHEDAE  AP.  LAETUM.  L.  XII,         QU.  VHI,  12.  (167,  17-21.) 

||  Mamercus    praenonien  Oscum  est  ab  eo,  quod  Li' 
Martem    Mamcrtem   appellant. 

5       Mamuri  Veluri 


10      Marnerà 


Mancini  tifala 15      Marlialis 


20  ||  Mamilioruni  familia  progenita  sit  f  a  Mamilia 
Telegoni  lilia,  quatn  Tusculi  procreavit,  quando 
i<l  oppici  uni   ipse  condidisset. 


25 


30      Mamilia    Curri* 


EME?<D.  LECTIO.     QU.  VHI,  ljs  20.    sit]  ftrtur. 


(96) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.    LIB.  XI. 


131 


Mancini  tifata*  appcllabantur,    quod  Mancinus  baimi  t  insignem  do  ni  uni ,  quae  publicata  est  co  interfecto. 

Mamercus   praenomen  est  Oscum  ab  eo ,    quod  bi  Martem  Mamertem  dicuut. 

Municeps,    qui   in  municipio    liber  natus  est.     Item ,    qui  ex  alio    genere   hominum    munus    functus  est.     Item,    qui  in 
municipio   a    servitute    se   liberavit   a  municipc.     Item    municipcs  crant ,    qui    ex  aliis    civitatibus  Romain  venissent, 
quibus  non  licebat  magistratum  capere,    sed  tantum  muncris  partenti,    ut  fuerunt  dimani,    Acerrani,   Atcllani,    qui  5 
et  cives  Romani  erant ,   et  in  legione  merebaut ,   sed  dignitates  non  capiebant. 

Mamuri  Veturi   nomcn  frequenter  in    cantibus   Romani  frequeutabant  bac  de  causa.      Ninna  Pompilio  regnante  e  coelo 
cccidisse  fertur  ancilc ,    id  est  sentimi  breve,    quod   ideo    sic  est    appellatimi,    quia  ex  utroque  latere  erat  recisumj 
ut  summum  infiraumque  eius  latius  medio  pateret,  unaque  edita  vox  omnium  potentissimam  fore  civitatem,  quamdiu 
id  in  ea  mansisset.     Itaque  facta   suut  eiusdem  generis  plnra,    quibus  id  misccrctur,    ne  internosci  codeste  posset.  jq 
Probatum  opus  est  maxime  Mamuri  Veturi,    qui  pracmii  loco  pctiit,    ut    smini  nomen  inter  carmina  Salii  canerent. 

Mamers    Mamertis    facit,    id    est   lingua  Osca  Mars  Martis,    unde  et  Mamertini  in  Sicilia  dicti,    qui  Messanae  babitant. 

Martia  lis  campus    in    Coelio    monte    dicitur,    quod    in    eo    Equiria    solcbant    fieri,    si    quando  aquae  Tiberis  campum 
Martium   occupassent. 
(97)  Mamil  iorum   familia  a  Mamilia  Telegoni  filia  ,  quam  Tusculi- procrcaverat ,    est  appellata.  15 

Mamilia   turris  intra  Suburae  regionem  a  Mamilio  nomcn  acccpit. 


ANNOT.  FESTI.      Qu.  Vili,  11,  15.    Mancini   tifata]    cf.   Paulus 
p.  38.   v.  Curia  Tifata,    cuni  annoi. 

Qu.  Vili,  12,  1.  Mamercus]    prò  Sabino  kabet  voc.   Plutarcli.  Nnm. 
21.  cf.  infra  v.  Mamers.  5.    Mamuri  Veturi]    longe  alitcr  de  eo 

nomine  Varrò  de  L.  L.  VI.  §.  45.  Anciliorum  figura  a  Plularcho  Num. 
13.  rccle  ila  describitur  :  ìxrofti/V  ì'/ii.  "/oatifirjs  ikiy.oiiòovq ,  tjq  al  xiQaiai 
xufixùg  ì'/ovocu  «al  ovratoriìtifovoai,  r>]  nvxvirijTi,  Tifjòq  dì.Xì'jlaq  uy/.vkov 
tu  o/Tjna  notovoiv.  Quocirca  ree  le ,  Feslus  dixit,  summum  infimumque 
eius  medio  latius  patere,  non,  ut  Dac.  putat,  summum  infimumque 
cius  latus  medio  patere,    quod    ncscio    quid  sit.  10.  Mamers]  eo 

nomine  Martem  cliam  a  Sabinis  dictum  esse,  teslis  est  Varrò  de  L. 
L.  V.  §.  73.  De  Mamertinis  plura  Festus  Qu.  IX,  7.  p.  7,  32.  v.  Ma- 
mertini. 15.  Martialis  campus]  cf.  Paulus  p.  61.  v.  Equiria,  cum 
annoi.  20.  Mamiliorum  familia]  bic  Festi  articulus  cliam  in  Aid. 
et  vg.  extat,  ubi  prò  sit]  -fuit  rectius  scriptum  est,  ut  ab  Urs.  in  mg. 
Magis  tamen  eo  inclino  ut  putem ,  ea  verba  ,  quae  in  sebedis  Pompouii 
Lacti  extant,  ex  longiori  enunciatione,  eaque  obliqua  oratione  concepla, 
rclicla  esse.  Ac  scile  Ed.  H  use  bit  e  coni,  boc  sit  natum  esse  ex  fi 
i.  e.  fertur.  Hic  mirus  Gote,  error  notandus  venil,  qui  Manilio  (voluit 
Mamilio)  Teleijoni  /ìlio  legendum  esse  pronunciat ,  quod  Oetavius  Ma- 
milius  Tusculanus,  Tarquinii  Superbi  gencr  et  Latini  nominis  princeps, 
intelligatur.  30.  Mamilia  turris]  baec  iteriim  mcmorahir  a  Fcsto 
Qu.  IX,  28.  p.  28,  28.  v.  Octobcr  equus.  Utroque  loco  comparato  in- 
telligitur,    in    ccrlamine    Suburanensium    et    Sacraviensfum    de    Octobris 


equi  capite  ,  Suburancnses  studuisse  ut  id  ad  Mamiliam  turrim  ferrent, 
Sacravienscs  autem ,  ut  in  regiae  paride  figerent.  Regiam  enim ,  con- 
stat ,  in  Sacra  via  ,  prope  Vestae  aedem  et  fornicem  Fabianum ,  fuissc. 
V.  Asconius  in  Milon.  §.  37.  p.48.    Orcll.  Pseudo  -  Ascon.  in  Verr.   act. 

1.  §.  19.  p.  133.  Dio  Cassius  LIV,  27.  Plutarcb.  Num.  14.  et  praecipue 
Festus  Qu.  XIII,  29.  p.  101,  2. 

ANNOT.  PAULI.      1.    Mancini    tifata]     coni.    Som,,    et    approbavit 
Lind.     Montinoti  futa  boni  codd.       Mancini  fana  vg.   et   Tifata  in  mg. 

2.  ah]  Gu.Lixd.  om.M.vg.  3-G.  Municeps  ...non  capiebant]  haec  a 
Paulo  ex  inferiori  Festi  loco,  Qu.  Vili,  2ì.  p.  109,  27.,  bue  transpo- 
sita  esse,  priinum  loci  illius  tenor ,  deinde  quod  in  hac  Qu.  Vili,  pa- 
gella buie  de  municipe  loco  iuslum  spatium  deest ,  denique  literarum 
ordo  arguit.  Nam  boc  unum  MU  est  inter  quinquaginta  et  octo  MA. 
In  Aid.  et  vg.  cliam  bic  arliculus  e  Pompouii  Laeti  sebedis  auctior 
est.  3.  alio]  alieno  Li«».  ex  uno  Gu.  Sed  illud  in  reliquos  codd. 
temere  invcclmn  esse  non  potest,  cum  idem  in  sebedis  Pomponii  repe- 
rialur.  7.  Mamuri  Veturi]  boni  codd.  Mamurii  Veturii  vg.  Limd. 
Ila  eliam  infcrius  versu  11.  9.  latius]  M.  ed.  vct.  vg.  latus  Lind. 
ex  cctt.  codd.,  quo  sensus  pessumdatur.  V.  superius  annotata.  15. 
Mamilia  .  .  .' filia]  Mamilio  .  .  .  filio  coni.  Goth.  V.  annot.  ad  Fcstum. 
Tclcgoni]  vg.  Telamoni  boni  codd.  16.  Suburae]  Ursini  libcr 
ms.  Saburac  vg.  et  Lind.  cum  omnibus,  ut-  videtur,  codd.  Sed  Subu- 
rae nomen,  de  cuius  origine  disputat  Varrò  de  L.  L.  V.  §.48,  nunquam 
Sabura  pronunciatum   aut  scriptum  est. 

-  R* 


132 


PAUL!   DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XI. 


(97) 


(98)  Mamphur  appellatine  loro  circumvolutum  mediocris  loDgltudinis  lignura  rotondimi,    quod  circnmagunt  fabri  in  operibus 
tornandis. 
Mansuetum    ad  mannm  venire  suetum.     Alii  aiunt  mansuetum  dietimi  neque  ex  misericordia  maestum ,   neqne  ex  cru- 
delitate  sacvuni ,  sed  modestia  temperatimi. 
5  Mantare  saepe  man  ere. 
Manticulari  dicuntur,  qui  manticulas  attrectant,  ut  furentur.     Un  de  poctac  prò  dolose  quid  agendo  boc  verbo  ntuntur. 

Pacuvius  :    "Ad  manticulandum  astu   adgreditur." 
Mantidi  lari  a  dicuntur  ea ,   quae  frequenter   in  usu  babentur,   et   quasi  maini  tractantur.     Frequens  enim   anliquis  ad 
manus  tergendas  usus  fuit  mantelorum ,  unde  bacc  trabitur  similitudo. 
10  Mantisa  additamentum  dicitur  lingua  T lisca  ?   quod  ponderi  adicitur,    sed  deterius  et  quod  sine  ullo  nsu  est.     Lucilius  : 
"Mantisa  obsonia  vincit." 


ANNOT.  FESTI.  Qu.  Vili,  13,  5.  Mamphur]  Scal.  acute,  „t  so- 
let ,  hoc  lignum  loro  circumvolutum  Graece,  putat,  dietimi  esse  fiav- 
vo<póqov,  i.  e.  monili  ornatum;  id  fabros  Latinos  ita  corrupisse,  ut 
mamphur  sonarci.  10.  Mansuetum]  cum  liis  concinunt  quae  Nonius 

habet  p.  59,   23.  15.  Mantare]  cf.  Nonius  p.  505,  26.,  qui  propter 

idem  verbum  alluni  Caecilii  versum ,  ex  Hypoboliinaea  rastraria ,  affert. 
Aid.,  quae  hunc  artic.  p.  107.   habet,    in    bis  variat  :  16.  ne]  me 

(ore  Urs.   in  mg.),     iam]  nam  17.   nulla  lacuna.  15.   Caecilius 

in  Epistola]  Bothe  P.  Se.  L.  V,  I.  p.  133.  Spengel.  C.  Caecilii  Statii 
fragm.  p.  18.        Scal.  lacunam,   in  Aid.  omissam,  negligit,  et  voce,  intcr 

se  coniuncta    et  sic    reficta    in    duos    versus    iambicos    distribuii:    —  

Iam  ohe  ade o  ;  manta  iam;  hoc  vide,  Ut  caecus  animum  adventus  anijit. 
Bothius  reponit  :  Iamque  adeo  manta  1  Iam  hoc  vide  :  caecus  animum 
adventus  angit,  tanquam  integrimi  tetram.  iainbicum.  Spcngelius  ,  illis 
cautior,  lacunam  statuit  ab  Urs.  non  temere  esse  indicatam,  mediamque 
sententiae  partem    intcrcidisse.  18.  Manticularum]   Glossar.  Labb.: 

Manticularius ,  xXènrijq.  Manticulor ,  Tr/và^o/iai..  Manculor  (corrupte), 
nuqafa.  Glossae  Isidori  :  Manticulare,  fraudare  vel  deeipere,  Placidus 
p.  484.  :  Manticulatio  fallacia  vel  lenotisia  (lenocinium).  Aid.  variat  in 
bis:  21.  attrectahanf]  attentabant  22.  Pacuvius]  Pacu.  23. 

promeruerit]    promeruerint  24.    modici]    medici  tnanticulatur] 

manticula,  lacuna,   quae  ab  Urs.   indicatili',  omissa.  25.  deinde. 

Aggrediar]  deinde  aggrediar,  interpunctione  meliori.  26.  mihi]  hic 

mihi,  et  hoc  optime.  iuraiuranda]  iureiuranda.  frequens  .  . 

mantelorum]  om.  Aid.  ac  vercor  equidem,  ne  haec  ex  Paulo  adiecta  sint 


schedis.  Vg.  in  plerisque  Aid.  sequìtur,  sed  lacunas  indicat  ante  me- 
dici (ubi  Urs.  nullam  significavit)  et  post  manticulatur.  22.  Pa- 
cuvius] Bothe  P.  Se.  L.  V,  I.  p.  149.  ine.  12.  Quae  in  Pacuvianis  Scal., 
Vossius,  Bothius  vel  eruerunt  vel  luserunt,  v.  in  Supplemento  an- 
notatiouum.  Primum  versum  sanum  et  integrum  esse  puto;  secun- 
dum  lacunis  ita  truncatum,  ut  vix  restituì  possit;  tcrtius  in  Aid.  emen- 
datior  babetur;  quarto  clausula  deficit.  Manifestum  enim  videtur,  post 
manticula  lacuna,  quam  Urs.  quidem  et  Aid.  non  indicant,  periisse  ex- 
tremam  partem  artic.  manticularum,  et  primam  sequentis  de  manticu- 
laribus.  Quae  post  eam  supersunt  verba  ,  in  hanc  fere  refinxerim  scn- 
tentiam:  Haec  manticularia  putas  vilia  et  promiscua  tactu:  an  sanctiora 
dicis  iuraiuranda?  Posthacc  iterum  lacunam  indicavi,  ctiam  hanc  in 
schedis  ncglectam  ;  quoniam  hic  apparct  de  mantelis  dictum  esse  ;  et 
probabiliter  conico tum  est,  Plauti  versum  e  Captiv.  III,  3,  6.  hic  ex- 
plicatum  esse:  Nec  sycophantiis  nee  fucis  ullum  mantcllum  obvium  est. 
Scal.  Plautum  ornili  no  tollit ,  cum  scribit:  Pian  iris  hoc  significare 
videtur  (Pacuvium  intelligit)  :  —  —  quibus  quotidie  Parvae  noxae  ex- 
tcrgeanlur:    sed  nullam  in  iis  invenio  sententiam  tragico  poèta  dignam. 

Qu.  VIII,  14,  15.  Mantisa]    Lucili!    dimidius  versus  est  apud  Dou- 
sam  ine.  92. 

ANNOT.   PAULI.     9.  mantelorttm]    boni    codd.   Limi,      mantiliorum 
vg.  10.    Tusca]    Osca  mg.  A.  Acc,  quod  unus  habet  detcrior  codex. 

adicitur]  boni  codd.      adiicitur  vg.  Lia».  11.   obsonia]    M.,  ut  vg. 

ohsonium  Grj.   Lind.  ,   quo  numeri  pessumdantur. 


QU.  Vili,  13.  (167,  21  -  168,  5.)      FESTI  SCHEDAE  AP.  LAETUM.  L.  XII.         QU.  Vili,  14.    153 


Mamphur 


Mansuetum 10 


(JMantare  saepe   m anere.      Caecilius   in    Epistola:     15     Mantisa 

"la in    ne    adeo    manta,    iam    hoc     vide,     caecus 

animimi  .....  adventus 

angit."  ||  Manticularum   usus    pauperibus 

in  nummis   recondendis   etiam   nostro  saeculo    fuit. 

Unde    manticulari    dicebantur,    qui    furandi    gratia     20 

manticulas    attrectabant.      Inde   poetae  prò   dolose 

quid  agendo  usi  sunt  eo  verbo.     Pacuvius:    "Ad 

manticulandum  astu  aggreditur  scit  cairn  quid  pro- 

meruerit."  ''modici    manticulatur ,     .      .      Ita 

me  facti  oppressi  iugo."   Item  deinde:    "Aggrediar     25 

astu  regem  $  manticulandum  est  mihi."  et  "Machi- 

nam  ordiris  novam  manlicula" 

"tactu,    an  sanctiora  dicis  iuraiuranda." 

Plautus  hoc   significare  videtur,     30 
quibus   quotidie  parvae   noxae   extergeantur   .   fre- 
quens  enim  antiquis  ad  manus  tergendas  usus  fuit 
mantelorum. 

EMEND.  LECT..   25.26.  deinde  .  .  .  mihi]  Deinde  aggrediar  asta  regem.  manticulandum  est  hie  mihi.  29.  iuraiuranda]  supplenti,  guae 

ci  scntcntiae  deficiuut ,    couatum  feci  in  Annot. 


134    QU.  Vili,  15.  FESTI  SCHEDAE  AP.  LAETUM.  L.  XII.         QU.  Vili,  16.  (168,  5  -  19.) 


5       Malta 


Malleoli     .      .     ■ 10 


1") 


||Moesonf    persona   comica   appellatili',    aut   coci, 
1*0     aut  nautae,  aut  eius  generis,  dici  ab  inventore  eius 
Moesone  comoedo,    ut   ait   Aristophanes    Gramma- 
ticus.  |]Maeniana    appellata    sunt  a  Maenio 

censore ,    qui  primus  in  Foro  ultra   columnas  tigna 
proiecit,     quo    ampliarentur    supcriora    spectaeula. 

Mollestras 05       ||  Maior  Giaccia  dieta  est  Italia,  quod  eam  Siculi 

quondam  obtinuerunt  :  vel  quod  multae  magnaeque 
civitates  in  ca  fucrunt  exGraceia  profectac.  ||  Maius 
mensis  in  compluribus  civitatibus  Latinis  anteLrbem 
conditam  fuissc  videtur.  qua  ex  causa  7  utruni  a  ma- 
30  ioribus,  ut  Iunius  a  iunioribus,  dictus  sit;  an  a  Maia, 
quod  Mercurio  filio  eius  res  divinae  y  fìant  solennes  ; 
an  quod  ipsi  deae  in  multis  Latinis  civitatibus  sacrifi- 
cia  lìcbant 

EMEIND.  LECT.     29,  qua  ex  causa}  ad<lc:    appellatus  sit,    atnbigitur.  31.  rcs  dnmoe]    adJc  :    idibus.  3'J.  tosi  itme] 

Ita  n  ne    deae. 


(97) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XI. 


135 


Malleoli  vocantur  non  solura  parvi  malici,   sed  etiam  Li  qui  ad   incendium  faciendum  aptantur,   videlicet  ad  similitudi- 

nem  priorum  dicti. 
Mollestras  dicebant  pelles  ovillas,  quibus  galeas  extergebant. 
Malta  dicitur  a  Graccis  pix  cani  cera  mixta. 

Ma  e  so  n  persona  comica  ab  inventore  dieta.  5 

Maeniana  aedilìcia  a  Maenio  sunt  appellata.     Is  cnim  primus  ultra  columnas  extcndit  tigna,  quo  ampliarcntur  superiora* 


ANNOT.  FESTI.  Qu.  Vili,  15,  IO.  Malleoli]  cf.  Nonius  p.  556, 
11.  Glossar.  Labb.:  Malleolus,  acpvgag  (ffyi'ya),  miQÌxfìoXa,  naQtfipoXiov. 
25.  Mollestras]  Turneb.  Advers.  Ili,  11.:  "Sic  Latini  vocabulum  Grac- 
cnm  depravarunt ,  et  e  fir/Xojrr)  mollestram  interpolarunt."  Idem  XIX, 
24.  :  "Si  quid  veniae  viri  aequi  darent  audaciac  et  temeritati ,  aflìriua- 
rem  esse  legendum  melotas,  fiyXonù?  enim  Graeci  vocant  ovium  pelles." 
Ulud  longc  credibilius.  Ex  litcrarum  ordine  colligi  potest ,  non  Mol- 
lestras ,  sed  aliud  huic  articulo  apud  Vcrrium  lemma  praefixum  fuisse, 
cuius  priinae  literae  erant  M  a.     Id  fortassc  fuit  MuXoitìj. 

Qu.  VIII,  16,  5.  Malia]  Glossar.  Labb.:  Malta,  iXiuox.ovi.ov,  xijqo- 
TtiOOov.  Maltana,  tiiOoÓxijqov.  Plura  scriptores  rerum  naturalium  et  :ru- 
sticarum.  Nonius  p.  37,  7.  metapboricum  eiusdem  toc  usuiti  explicat. 
19.  Mocson]  Aid.  p.  113.  nibil  variat,  nisi  quod  21.  om.  ut:  quoti  ab 
Ubs.  uncis  inclusimi  est.  Non  dubito,  quin  id  in  sebedis  l'acri  t ,  sed 
fortassc  alia  quaedam  verba  excidcrunt.  Maeson  fuisse  id  nomen  ,  lite- 
rarum  ordine  cvincitur  et  aliorum  scriptorum  testili) rmii s.  Hesvebius  : 
Malaotv ,  ftayuotZov  (rectius  fiuyn.f)oq),  uXXoi  ftogov  uno  roti  /uuoàoOtti.  et: 
Tnii\,  tìu)  rov  ovvi/O 01'$  Ct/jor  tiuqÙ  ^irrixoìq  ol  Tiòv  ftttyiiooìv  vnnaircu 
£ivot,"  ol  ài  h'Tonioi,  Ma.Lo~(aviq.  et:  Movaojviq  (corrupte),  ol  xo{)V(f<r.loi,  ro~v 
/luytiQiov  y.id  oi  Tf/vVrai.  Diligenlissime  de  Maesonis  nomine  egerat  Ari- 
stopbancs  Byzantius  in  libro  tiiqì  niiooomoìv ,  quo  Verrium  usimi  esse 
apparet  collatis  iis ,  quae  largiori  manu  inde  apposuit  Atbcnacus  XIV. 
p.  659  a.  Hic  Blacsonem,  tradit,  cornicimi  fuisse  bislrionem  ,  Megaris 
oriundum  ,  Maesonis  personae  inventorem  aliarumque ,  ut  ministri  coci- 
que  (quibus  ex  Fcsto  nauta  addi  potest)  ;  bine  Maesonica  dici  faceta 
dicleria,  quae  ciusmodi  personis  accommodata  essent.  Ab  boc  Maesonc 
etiam  proverbiorum  genus  Maesonicum  dietimi  est,  quod  ex  Diogeniani 
fragmento  eruit ,  simulque  totum  illuni  hominem  facetissimuin  ab  obli- 
vione strenue  vindicavit  Schneidewin.  noster  in  Relat.  litcr.  Gottingens. 
a.  MDCCCXXXVII.  f.  85.  p.  847  sq.  22.  Maeniana]  Aid.  p.  112. 

babet  Moeniana  et  Moenio.  Glossar.  Labb.:  Maenianum,  iìdorfja.  Me- 
nianum,  ìio>orrjq.  Menianus,  ìxd-ézrjq.  Cf.  etiam  :  Atftjrnnda  («juae  grun- 
dae  adiecta  est)  ,  «Wii/t,  o  l^o'iorrjq.  Exostra  intelligitur  co  signilicatu 
quo  ponitur  a  Cicerone  de  prov.  cons.  6.  (videliect  eodem,  quo  nostrum 
lialeon),  qui  nupcr  imperitissime  cimi  scenico  vocabuli  usu  pcrmixlus  et 


confusus  est.  De  Macnianis  interprctes  apposuerunt  Nonium  p.65,  23., 
Isidorum  Origg.  XV,  3,  11.,  Pseudo  -  Asconium  in  Cicer.  divinat.  §.  50. 
p.  120.  ed.  Orell. ,  alios.  Uberrime  de  eo  structurae  genere  dixit  Sal- 
iiiasius  in  Spartiani  Pescenn.  12.  p.  676.  22.    Maenio   censore]  de 

boc  A.  Aug.  :  "In  aliquo  libro  (in  Aid.  scilicet,  e  sebedis  Laeti)  est  a 
Maenio  Censore.  Fuit  autem  C.  Maenius  P.  F.  P.  N.  Ccnsor  cum  L. 
Papirio  Crasso  anno  CDXXXV.  Hic  triumphavit  de  Àntiatibus  aliisque 
priscis  Latinis;  quamobrem  ei  columnam  datam  esse  Plin.  scribit  lib. 
XXXIV.  cap.  5.  (s.  11.  §.  20,)."  Diversa  ab  bac  narrationc  alia  est, 
cuius  teslis  babetur  Pseudo  -  Asconius  1.  1.  :  Maenius,  qiim  domum  saam 
venderet  Catoni  et  Fiacco  censoribits  (a.  DLXIX.);  ut  ibi  basilica  aedi- 
fìcarctur,  exceperat  ius  sibi  nnius  columnae,  super  quam  lectum  proiice- 
rct  ex  provolantibus  tabulatis  etc.  Cf.  Liv.  XXXIX,  44.  BZuius  autem 
rei  gravissimus  anelar  laudatur  a  Porphyr.  in  Horat.  Scrm.  I,  3,  23. 
Lucilius,  cuius  verba  ibi  relata:  Maenius  columnam  cum  pelerei,  Dousa 
fragni,  ine.  105.  sic  rclingit  :  columnam  Maenius  cum  peteret}  vei  cum 
exciperct.  Quajiroptcr  aegre  in  eam  scntcntiain  concesserim ,  quam 
nupcr  Bunsenius  Descr.  Romae  T.  Ili,  II.  p.  43.  de  bac  columna  Mae- 
nia  proposuit.  25.  Maior   Gruccia]    cf.   Serv.   in   Virgil.  Acn.  I, 

569.  26.    obtinucrunt]  detinuerunt  Aid.  p.  110.     Hinc    intelligitur, 

Vcrrium  Siculos  Graecam  nationem  habuisse.  27.  Maius]  cf.  annot. 
ad  Paulum  p.  77.  v.  Iunius.  Hunc  art.  lacunis  esse  deformatum  appa- 
ret; quanquam  Aid.  et  Urs.  nullas  indicant;  in  vg.  post  re*  divinae 
lacunac  signa  posila  sunt.  Excidissc  videtur  29.  post  voce,  qua  ex 
causa  —  appellatus  sit,  ambifjitur  —  31.  post  voce,  res  divinae  — 
idibus  (v.  Paulus  p.  101.  v.  Maiis  idibus)  —  32.  ante  deac  —  Itonac 
—  et  post  fiebant  —  ipso  mense,  quod  additur  etiam  in  Aid.  p.  111. 
et  ab  Urs.  in  mg.  Poslbaec,  suspicor ,  explicatum  esse,  cur  Bona  dea 
prò  Maia  baberetur,  similitcr  ut  a  Cornelio  Labeone  apud  Maerob.  Sat. 
I,  12.  Scai.  veram  lectionem  banc  fuisse  existimat  an  a  Maia,  quod 
Mercurio  /ilio  ciìis  res  divina  idibus  fiat  eo  mense. 

ANNOT.  PAULI.      1.  videlicet]  scilieet  mg.  A.  Auc,  ut  cod.  Lipsi- 
cnsis.  3.   ovillas]  codd.,  ut  videtur,  omnes,   et  Lino,      oviles  vg. 

ovillas,  vcl  ovinas  mg.  A.  Aug.  5.  Maeson]  scripsi.     Meson  boni 

codd.  vg.,  sed  in  mg.  Moeson,  e  sebedis  Laeti. 


136 


PAUL!  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XI. 


(97) 


Mae  siti s   lingua  Osca  mensis  Maius.     Osci  enim  a  regione  Campaniae,   quae  est  Oscorum,  vocati  sunt. 
Maiestas    a  magnitudine  dieta. 
(98)  Maior   magistratus  consul  dicitur. 
Mas    diminutive  facit  masculus. 
5  Matertera  patris  et  matris    mihi  magna  matertera  est. 
Matertera  matris  soror,   quasi   mater  altera. 
Maior  patruus  avi  et  aviae  patruus. 
Maior  avunculus  avi  et  aviae  avunculus. 
Maior  amita   avi   et  aviae  amita. 
10  Maior  socer  uxoris  meae  proavus. 
Maior  socrus  uxoris   meae   proavia. 

Maeandrum  genus  picturae  dictum  est  a  similitudine  flexus  aninis  ,  qui  appellatili'  Maeandrus. 
Macciatribus    a  quodam   castro  sic  appella  tur. 


ANNOT.  FESTI.  Miror,  in  hoc  folio  adverso,  quod  quaternionis 
Vili.  col.  17.  et  18.  compleclitur,  nihil  a  Pomponio  Laeto  lectum  esse, 
quod  inde  in  schedas  referri  posset.  Verumtamcn ,  nisi  ordinem  ,  quo 
articuli  in  schedis  ab  Ursino  in  publicum  editis  se  excipiunt,  ad  arbi- 
trium  meum  immutare  voluissem ,  quod  mihi  non  licere  putabam  :  nihil 
erat,  quod  in  hac  pagella  collocar!  posset.  Itaque  leinmata  tantum 
articulorum  a  Paulo  excerptorum ,  quae  in  co  folio  fuisse  necesse  est, 
ibidem  disposui,  annotationemque,  ut  supra  feci,  iis  lemmatibus  subiunxi. 

Qu.  VIII,  17,  1.  Maesius]  Festus  Qu.  VIII,  16.  p.  1C8,  14.  v.  Maius. 
Apparet  Osca  et  Latina  mensium  nomina  ita  inter  se  cognata  fuisse,  ut 
ipsas  linguas  et  naliones.  De  Oscorum  nominis  origine  quae  Festus 
dixerat ,  Pauli  incuria  ita  obscurata  sunt ,  ut  in  lucem  rclrahi  vix  pos- 
sint.  17.  Maior  magistratus]  Plenius  et  reclius  31.  Messala  in  libro 

de  auspiciis  apud  Gellium  N.  A.  XIII,  15,  4.  Patriciorum  auspicia  in 
duas  sunt  potestates  divisa:  maxima  sunt  consultali,  praetorum,  censo- 
rum.  .  .  .  Reliquorum  magistratuum  minora  sunt  auspicia  :  ideo  Mi 
minores,  hi  maior  es  mag  istratus  appellantur.  Cf.  Festus  Qu.  IX, 
9.  p.  9,  19.  v.  maximum  practorem. 

Qu.  Vili,  18,  1.  Maior  patruus]  Festum  credibile,  de  magno  patruo 
exposuissc,  antequam  ad  maiorem  patruum  accederet ,  ut  superius  de 
magna  matertera  dixerat.  De  ipsa  re  maxime  Paulus  Ictus  in  Digest. 
XXXVIII,  10,  10.  confercndus  est,  qui  §.  16.:  Patruus  maior,  ait ,  est 
proavi  frater,  patris  vel  malli*  patruus  magnus.     Idem  §.  15.  :  Patruus 


magnus  est  frater  avi,  et:  qui  mihi  patruus  magnus  est,  is  patri  meo 
vel  matri  meae  patruus  est.  Itaque  maior  patruus  etiam  avi  et  aTiae 
patruus  est;  neque  ulla  caussa  est,  cur  Dac,  maiorem  patruum  proprie 
avi ,  non  aviae  esse  patruum ,  contendat ,  maiorem  autem  avunculum 
aviae,  non  ari  avunculum.  Cuius  hominis  sentcntiam  vii  refutassem, 
nisi  largum  superessc  viderem ,  propter  charlae  modulimi  ,  annotandi 
spatium. 

16.  Maior  socer]  Modestinus  in  Digest.  XXXVIII,  10,  4.  §.C\:  Socer 
magnus  dicitur  uxoris  meae  avus.  Socerum  maiorem  non  peculiari  de- 
linilionc  illustravit.  27.  Maeandrum]  fortasse  Festus  Virgilii  versum, 

Acn.  V,  250.,  explicuit,  cum  in  eodeni  Meliboea  purpura  appellata  sit, 
de  qua  supra  p.  93.  apud  Paulum  dictum  est.  Nonius  p.  140,  2.:  Mae- 
ander  est  picturae  genus  a  simili  opere  labyrinthorum  ortum  clavieulis 
illigatum.  33.  Slaccia  tribus]  addita  a.  u.  e.  CCCCXXI.  Lìt.VIII, 

17.  Quod  ad  Maecium  castrum,  Liv.  VI,  2.  Maecium  locnmnon  proeul 
a  Lanuvio  memorat.  Id  enim  rerum  loci  nomcn,  a  quo  tribus  appella- 
tio  ducta  est.  Nam  anno  CCCCXVIH.  Lanuvinis  civitas  data  erat;  nee 
dubiura  ,    quin  horum  potissiraum  gratia  Maecia  tribus   addita  fuerit. 

ANNOT.  PAULI.  1.  Oscorum]  M. ,  ut  videtur,  Li>d.  Oscor  Gì. 
cdd.  velt.      Oscos  vg.  A.  Aro.  in  mg.      Oscor   Oscorum)  5.  magna 

matertera]  boni  codd.  Lisd.  magna  mater  vg.  ,  sed  A.  Ave  in  uig. 
matertera)  correxerat.  7.    aviae   patruus]    aviae  proavus    Lijd.  . 

lucrimi  typothetae  vel  correctoris  sphalma. 


QU.  Vili,  17. 

Maesius 


FESTI  SCHEDAE  AP.  LAETUM.    L.  XII.  QU.  Vili,  18,       137 


Maior  palruus 


Maior  avunculus 


Maiestas 


10 


Maior  amila 


Maior   magistralus 


Maior  socer 


20 


Maior  socrus 


Mas 


Macandrnm 


Matertera 3q 


Maecia  tribus 


158     QU.  Vili,  19.         FESTI  SCHEDAE  AP.  LAETUM.  L.  XII.      QU.  Vili,  20.  (168, 20  -  169,  2. 
Masucium Monimentum 


Mo.i- 


10 


Morbosum      .      .      ..........     15 


Mortuus 


Moracias 


EMEND.   LECT.     Qu.  Vili,  20,  22.  pracdietum]  praedicium. 
ubi  adiciuntiiì'l    libri    dicuntiir. 


HMonstrum,   ut  Aclius  Stilo  interpreta tur ,   a  mo- 
nendo  dicium  est,  velut  monestrum.     Item  Sinnius 

20  Capito,  quod  monstret  futurum,  et  moneat  volun- 
tatem  dcorum.  quod  etiam  prodirjiurn ,  velut 
praedictuui  et  quasi  praedictum  f,  quod  praedi- 
cat  eadem,  et  portentum,  quod  portendat  et  signi- 
ficet.     inde    dici    apparet   id  quartum,    quod   miki 

25      visum   est    adiciendum,    praesertim    cum   ex  eadem 
significatione    pendeat,     et  in    promptu    sit   omni- 
bus,   id  est  ostentum:    quod   item   ab   ostendendo 
dictum  est  apud  auctores  : 
\\Monitores  qui    monent    histriones 

30  in  scaena  sed  etiam  ubi  adiciunturf  commentarii. 
Il  Monile  dictum  est  ornatus  mulieris:  qualem  Im- 
buisse Eriphylam  fabulae  ferunt.  ex  eo  etiam  equis 
praependens   a   collo  ornamentimi  monile  appellant. 

29.   Monitore.*]  addc  :    appcllauiur  non  solum  h  ornine»-.  30. 


(98) 


PAUL!  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XI. 


159 


Masucium  edaccm  a  inalidendo  scilicet. 

Mox  paullo  post. 

Morbosum  hominem  morbo  ali  quo  affectum. 

M  or  tu  us  ab  emerita  vita  dictus. 

Moracias  nuces    Titinnius  duras  esse  alt,   unde   fit  diminutivum  moracillum.  5 

M.on  ini  cntuin  est,    quod  et  mortili  causa  aedificatum  est  et  quicquid  ob  incnioriam  alicuius  factum  est,    ut  fana ,   porti- 

cus ,   scripta  et  carmina.     Sed  monimentum  quamvis  mortui  causa  sit    factum ,    non   tu  ni  cu   significai  ibi  sepultum. 
Monitores  dicuntur,  et  qui  in  scena  monent  bistriones,    et  libri  commentarli. 
Monile  et  mulierum  ornatus  dicitur  et  equorum  propendens  a  collo. 


ANNOT.  FESTI.  Qu.  Vili,  19,  1.  Masucium]  voc.  linguae  rusti- 
cae,  ut  opinor,  29.  Moracias  micci]  Las   a  mora  dictas  esse,  fingit 

Dac,  unde  qua  lege  illud  vocabuluni  fingi  potuerit,  non  satis  intelligo. 
Moraculas  coni.  Bothius  P.  Se.  L.  V,  II.  p.  73.  Titinniì  fragni,  ine.  0., 
adiectivum  existimans  liccntia  ridicula  fictum  ,  ut  bibaculus,  quia  dura  e 
nuces  moram  afferant  dentibus.  Placidus  p.  485.  :  Moragis  ,  nucibus 
lonrjis. 

Qu.  Vili,  20,  1.  Monimentum]  Varrò  de  L.  L.  VI.  §.  45.:  Sic  mo- 
nimenta  quae  in  sepulcris  ;  et  ideo  secundum  viam,  quo  praetcreuntis 
admoncant  et  se  fuisse  et  illos  esse  mortalis.  Ab  eo  ectera  auae  scripta 
et  facta  memoriae  causa ,  monimenta  dieta.  Cf.  Cicero  epist.  II.  ad 
Caesarcm  apud  Noniura  p.  32,  10.  Non  significabant  ibi  sepultum, 
quod  cenotaphia  erant    multa  monumenta.  18.  Monstrum]  buius 

articuli  excerptum  Paulus  paulo  inferius,  ut  interdum  facit,  post  v.  modo 
posnit.  Ita  certe  probabilius  statui  videbatur ,  quam  ,  quod  primum  in 
mentem  venerat,  tv.  monitores  et  monile  a  Paulo  loco  suo  mota  et  bic 
iam  esse  occupata,  cum  post  v.  monstrum  et  ante  v.  molucrùm  poncnda 
fuissent.  Ita  si  statuebam ,  totum  folium ,  quod  Qu.  Vili,  17.  18.  19. 
20.  continebat,  -vacuimi  relinquebatur ,  ut  si  iam  ante  Pompo  ni  um 
Lactum  e  libro  msto  piane  sublatum  fuisset.  Sed  quod  dixi ,  Paulus 
facilius  poterat  v.  monstrum  excerptis  suis  paulo  inferius  addere ,  quam 
monitores  et  monile  in  superiorem  locum  evehere.  Accedit ,  quod  ita 
vocabula  origine  inter  se  coniuncta,  monimentum,  monstrum,  monitores, 
continuo  tenore  exponuntur ,  ut  mos  est  Festi ,  et  congruens  quaedam 
barum  pagcllarum ,  quae  gravissimam  ex  omnibus  cladcm  passac  sunt, 
forma  efficitur.  Apud  Aldum  bic  art.  est  p.  108.;  hinc  partim  in  vg. 
Variant  haec  :  19.  Sinnius]  Asinius  Aid.  20.   moneat]  monet 

Aid.  22.  praedictum]  A.  Auc.   in  mg.:    prodictum  vel  praedicium~). 

Sed  melius  corrigitur  alternai  praedictum.     Dac.  tentai:  velut  prodicium 


et  quasi  praedieium.  quasi  praedictum]    quasi   praediclium  Aid. 

Hic  praedicium  aptius  erit.  23.   eadem]  i.  e.  futura,    quae  monstrum 

monstrat.  Non  displiect  tamen ,  quod  vir  doctissiinus  Ed.  Huschbc 
mecum  communicavit  a  se  inventum  :  cladem.  Sed  loci  totius  ratio  ea 
est,  ut  bic  significatio  eius  rei,  quae  praedicatur,  non  requiratur.  28. 
apud  auctores]  om.  Aid.  vg.  Ac  possunt  bacc  verba  etiam  sequenti  articulo 
de  monitoribus  attribui.  Apparet,  Festum,  quae  de  ostento  dicuntur,  ex 
proprio  penu  Verri!  cxposilioni  adiecissc.  Sed  ctiam  Vcrrius  id  voc.  non 
omisit,  ut  intclligitur  ipso  Festo  collato  Qu.X,  17.  p.  180,  17.  v.  ostentuin. 
Cf.  Qu.  XI,  29.  p.37,  14.  v.  prodigia,  Qu.XII,  13.  p.53,  14.  v.  portenta, 
Nonius  p.429,  31.  et  435,  31.  v.  monstra.  29.  qui  monent]  haec  in 

Pomponii  Laeti  sebedis,  nulla  lacuna  indicata,  continuantur  verbis  apud 
auctores:  sed  intercidisse  lemma  monitores,  Paulo  collato  iam  intcl- 
lectum  est  a  Dac.  Hic  verba,  quae  excidcrint,  ita  supplet:  Monitores 
dicli  sunt  qui  monent,  ut  apud  auctores,  qui  monent  histr.  ctc.  Rectius 
scripsisset:  Monitores  appellantur  non  solum  homines,  qui  monent  hisfr. 
Similitcr  Liwd.  ,  qui  etiam  inferiorem  versum  ita  emendat:  libri  dicun- 
tur commentarti.  Glossar.  Labb.:  Monitor,  vnoftoXivi;.  Etiam  in  titulo, 
quem  Forcellinus  indicat ,  Secundus  monitor  Gcnium  collegi!  scaenico- 
rum  veneralur.  Commentarios  sive  tiTto/tr^/tara  monitores  dictos  esse 
apparet,    quod    vice  monitornm    fungebantur.  31.  Monile]   Vcrrius 

fortasse  spcctabat  Ennii  Alcmaeoncm,  vcl  Accii  Alcmaconem  aut  Eriphy- 
lam.  Eriphylam]  Eriphylcm  vg.  ,    male.  praependens]  pcr- 

pendens  Aid.  p.  113. 

ANNOT.  PAULI.  1.  Masucium]  boni  codd.  Mansucium  vg.  Lind. 
Sed  N  litera  a  librariis  propter  elymon  videttir  interpolata  esse.  Man- 
sucum,  quod  A.  Auc.  in   mg.  posuit,  in  nullo   cod.   est.  8.   et  qui]  M. 

vg.  qui  et  Gu.  Lind.  Hic  certe  a  Gu.  codice  vocabulis  transpositis 
sensui  damnum  factum  esse  manifcslum  est. 


s* 


14!) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LD3.  XI. 


(93) 


M  ornar  Siculi  stultum  appellant. 

Moni  in  e*  momento.    Lucretius  :    "Montine  si  parvo  possint  impulsa  mover!." 

Modo    qunm  per  correptumO  dici  tur,    significat  et  tempus,    ut  modo  venit,  et  ponitur  prò  tantum,   ut  tace  modo. 
Quodsi  producta  posteriore  syllaba  enuncietiir,    dativus    vel  ablativus  est  casus  ab  eo  ,    quod  est  modus. 
5  Monstrum    dictum  velut  monestrum,  quod  moncat,  aliquid  futurumj    prodigium  velut  praedicium,    quod  praedicat} 
portentum,    quod  portendat;    ostentimi,  quod  ostendat. 
(99)  Mo  lue  rum   et    quo  molae  verruntur,    quod   Graeci   fivXrjxoQov  dicunt,    et  tumor  ventris ,    qui    etiam  virginibus    incidere 
solet.     Afranius  :    "Virgini",    inquit,    "tani  crescit  uterus ,   quam  gravidae  mulieri.     Molucrum  vocatur,  transit  sine 
doloribus."     Molucrum  dicitur  etiam  lignum  quoddam  quadratimi ,  ubi  immolatili'. 
10  Mola  vocatur  etiam  far  tostum  et  sale  sparsimi,  quod  eo  molito  hostiae  asperguntur. 

Moles  prò  magnitudine  fere  poni  solet.  Sed  moli  ri  et  molitiones  a  movendo  certum  est  dici. 
Mu.nus  significat  officium*,  quum  dicitur  quis  munere  fungi.  Itein  domini,  quod  officii  causa  datar. 
Mummiana   aedificia  a  Munì  mio  dieta. 


ANNOT.  FESTI.  Qu.  Vili,  21,  1.  Stornar]  Glossae  Isidori-:  Mo- 
ntar Siculus  ,  sttiltus,  qui  cito  movetur  ad  iram.  Plautus:  Quid  tu ,  o 
Stornar  Sicilie  homo,  praesumis?  (quod.  Plauti  fragmentum  non  reperio 
apud  Bothium).  Eadem  in  iisdem  glossis  iterum ,  sed  corrupta  legun- 
tur  :  Marsicule  prò  Stornar  Sieule.  Non  puto  ,  etiam  Sieulum  dici  prò 
stulto,  ut  Scal.:  sed  Sieulum  hominem  dici  Momarcm,  quod  ea  persona 
in  Siculorum  conioedia  spectabatur.  Cf.  Paulus  p.  36  v.  carinantes, 
cum  annot.  et  Hesycbius:  Mw/tap,  ftéfiipic ,  ovuSoe ,  aìa/og ,  cuni  Inlcrpp. 
7.  Momùie]  v.  Lucret.  Ili,  189.  13.  Modo]  cf.  Paulus  p.  62.  v.  ergo. 

20.  molae  teruntur]    rotae  vertuntur  Aid.  p .  113.      al.  verruntur  al.  ver- 
tuntur  Urs.  in  mg.     verruntur,  quod  Paulus  habet,  baud  dubic  veruni  est. 

21.  nvhv.Qov]  ixvhjxóoov  recte  proponitur  a  Salmasio  Excrc.  Plin.  p.  19. 
col.  1.  f.,  quem  Dac.  presse  scquilur;  /.ivXuy.qov,  quod  Se  ai,,  conunenda- 
vit,  alienimi  ab  bac  re  est.  Placidus  p.  485.  :  Molo  crii  m  ,  quem  Graeci 
fivXi/.Qov  dicunt.  22.  incidere  solet]  solet  evenire  Aid.  23. 
afranius  in  Virginc]  Botbe  P.  Se.  L.  V,  II.  p.  192.  fr.  3.  vir- 
gini] vigiliti  Aid.  24.  uterus]  crescit  ntcrus  Aid.  ,  quod  vercor  ne 
ex  Paulo  assumpturn  sit.  Omnino  sebedarum  Laeti  minor  fides  quam 
Pauli,:  quocirca  Pauli  lectioni  potissimum  insistcndum,  et  verba  Afranii 
sic  fere  in  senarios  arbitror  digerendos  :  "Ferme  virgini  Tarn  crescit 
uterus,  quam  gravidulae  mulieri,  Molucrum  vocatur  etc."  Scal.  tcntabat  : 
ferme  virgini  E.vcrescit  uterus,  tanquam  gravidae  mulieri.  Hanc  versus 
formam  amplcctitur  Nculiirch.  de  fabula  togata  p.261.  Botbius  :  ferme 
virgini  Tanquam  gravidatae  mulieri  crescit  uterus,  qui  numeri  non 
placent.  De  eadem  re  Hcsycbius:  Mvi'jka  (rectius  Mvltj),  ociqì  ri?  ìxai- 
qovoa  ti/v  yaoTiQa.  25.  20.  Cloatius  etiam]  post  bacc  verba  et  Aelius 
excidisse,  coni.  Uks.  in  mg.  (non  A.  et  Aelius,  ut  Lind.  indicat,  nam 
A  signum  supplementi  est).  Optiine,  sic  enim ,  cur  Aelius  paulo  infc- 
rius  idem  Aelius  dicatur,  intelligitur ,  et  plurale  aiuti t  babeut,  uude 
pendeat.     Caeterum  interpunctione  sebedarum  paululuin  immutata  etiam 


in  lihris  sacrorum  coniunxi  cum  voce,  molucrum  esse.  Sacrorum  enim, 
libros  indices  continuissc  utensilium  et  donorum  in  templis  collocatorum, 
oslendit  Servius  in  Virg.  Aen.  III,  287.  IX,  408.  Ecl.  VII,  31.  26. 

esse    aiunt]    aiunt  esse  Aid.  27.   ligneum]    lignum  Aid.  vg.:    recte. 

ubi  immolatur]  i.  e.  quod  mola  salsa  conspergitur.  molatur  corr. 
Scal.  ,    contra    fidem  sebedarum  et  Pauli.  31.   Mola]   cf.   Paulus 

p.  3.  v.  ador,  et  p.  81.  v.  immolare,  Festus  Qu.  IX,  8.  p.  8,  28.  v. 
niurics ,  et  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  104.  Glossar.  Labb.  :  Molae  salsae, 
xuiOrtl  ^.fifovynivai.  32.  molas  avias]  quis  dixerit  et  quo  sensu,  ex 

bis  sebedis,  e  lacero  folio  negligenter  cxseriptis,  vix  quisquam  divinabit. 

Qu.  VIII,  22,  10.  Sloles]  a  movendo  rectissime  ducitur.  V  ante 
liquidali!  elisimi  est,  ut  in  momcntum,  fomes  a  fovendo,  uligo  ab  uvore. 
20.  Sfunus]  cf.  Festus  Qu.  EX,  6.  p.  6,  4.  v.  munus ,  et  Varrò  de  L. 
L.  V.  §.  179. 

ANNOT.  PALLI.  2.  Stornine  momento]  scripsi.  Stomen  momento 
boni  codd.  Momen  momcntum  vg.  Liixd.  Ex  lectione  codd.  illud  fa- 
cilius   est  rciingerc  ,    quam  boc.  Lucrctins]  ed.  vet.   vg.     Lucilius 

Li.\d.,  nescio  unde,  vitio  aperto.  si]  se  Li>d.,  puto  typotbetae  errore, 
nam  si  est  in  ed.  vet.  et  vg.  tifi  Lucret.  parvo]  a  parvo  quod  A.  Are. 

in  mg.  adscripsit,  non  est  nisi  in  detcrioribus  codd.  et  edd.  vett. 
possint]  boni  codd.  posscnt  vg.  possunt  mg.  A.  Are.  et  Li>d.  e  dete- 
rioribus  codd.  3.    correttimi]  51.,  ut  vg.      eorreptam    Gì.   Li>r>. 

Ltrunique  a  Fcsto,  ut  apud  alios  ponitun.  V.  Qu.XU,  1.  p.  41,  27.  gemino 
r.  Qu.XI,29.p.  37,  15.  quae  mine  o  appellatili-.  et  tempus]  boni  codd. 
Lixd.     et   om.   vg.     venit  boni  codd.  vg.     veni  vg.  5.  Monstrum] 

apud  Fcstum  Qu.  Vili,   20.  p.  168,  20.  7.  /iti/Jxooo»]  Lijid.     my- 

lihoron  boni  codd.  7.   S.   incidere  solet]  solet  incidere  M.  9. 

dicitur  etiam]  M.      etiam    dicitur    Gì.   Li>o.  12.   oflieium]    recte 

supplctum  est  in  Aid.   vg. ,    sed   decst  in  omnibus  codd.  et  edJ.  vett. 


QU.  Vili,  21.  (169,2-16.)         FESTI  SCHEDAE  AP.  LAETUM.   L.  XII. 

Montar 


QU.  Vili,  22.     141 


Montine 


10      Moles 


Modo 


15 


||Molucrum  non  solum  quo  molae  teruntur  f  dicitur,     20     Munus 

id   quod   Graeci   /xvXixgov  t    appellant,    sed   etiam 

tumor  ventris,  qui  etiam  virginibus  incidere  solet: 

cuius   meminit  Afranius  in  Virgine  :    "Ferme  vir- 

gini ,    tanquam  f   gravidae    mulieri   uterus ,    molu-  • 

cruna    vocatur,    transit  sine  doloribus."      Gloatius,     25 

f  etiam   in   libris  sacrorum    molucrum  esse ,    aiunt, 

lifjneum  f    quoddam    quadratum,    ubi    immolatili-." 

Idem   Aelius    in   explanatione    carminum   Saliarium 

eodem  nomine  appellali  ait,  quod  sub  mola  suppo- 

natur.       Aurelius    Opilius    appellai    ubi    mola  tur. 

|| Mola  etiam  vocatur  far  tostum,    essale  sparsimi: 

quod  eo  molito,    hostiae  aspergantur.    molas    avias 

inepte   quidam    dictas    putant 


30     Mummiana 


KMEND.  LECTIO.     20.  teruntur]  vcrtuntur.  21.  tti'hxQov]  fivXijxó(iov. 

gravidulae   mulieri.  25.  26.   Cloatius  etianì]  interpone:   et  Aelius. 


2i.   tanquam   ....   uterus]    Tarn    crescit   uterus,    quam 
27.   liqueum]   li  g  hum. 


142    QU.VIII,23.  (169,17-22.)    FESTI  SCHED.  AP.LAET.  L.XII.    QU.VIII,24.  (169,  22-170,21.) 


10 


Manditi 


Ci 


Mundus   ctiam    mulicris 

potest.      Accius  : 

Cum    virginali    mun do    clam    patre." 


15 


Ennius  :     "Idem    loco    navibus     20 
cclsis     manda     facie     atque    etiam    aere  f. 

Cereris  qui  mundus  appella- 
li"" qui  ter  in  anno  solet 
patere.  Ili  f  Kal.  Sept.  et  III  Non.  Octobr. 
et    III  f     LI.     Novemb.  Qui     vel     omni     25 

dictus    est    quod    terra    movclur. 
Munilio 

Mtmeralù        .  

30 

Mtincm      .... 


EHBNO.  LECTIO.  Q...  VIII,  23,  10.  supplì  Mundus  etiam  mulier 
Idem  Iota  navibus  pulchris  munda  faeit  nautisque  mari  quaei 
validam.  12.   Serti  ih  v    fi  li,,  s.  17.  quasdam.  28.  aluta 


UMamphula  appellatur  panis  Syriaci  genus,  quod, 
ut  jait  Vcrrius,  in  cubano  antequam  percoqua- 
tur,  decidit  in  carbones  cineremque,  cuius  meminit 
Lucilius  :  "Pistricem  valida  f,  si  nummi  suppedita- 
bunt,  addas  cmpleuron,  mampliulas  quae  sciat  omnis." 
||Municeps  est,  ut  ait  Aclius  Gallus,  qui  in  mu- 
nicipio liber  natus  est.  Ilem  qui  ex  alio  genere  ho- 
minum  munus  functus  est.  Item  qui  in  municipio 
ex  servitute  se  liberavit  a  municipe.  Item  munici- 
pes  erant,  qui  ex  aliis  civitatibus  Romani  venissent, 
quibus  non  licebat  magistratum  capere,  sed  tantum 
muneris  partem.  At  Scrvilius  f  aiebat  initio  fuisse, 
qui  ea  conditone  cives  Bo.  fuissent,  ut  semper  remp. 
separatim  a  populo  Ro.  haberent,  Gumanos,  Acerra- 
nos,  Atellanos,  qui  aeque  cives  Ro.  erant  et  in 
legione  merebant,  sed  dignitates  non  capiebant. 
||Mutas  quasi  f  e  litteris  appella tas  quidam  putant, 
quod  positae  in  ullimis  partibus  orationis  obmu- 
tescere  cogant  loquentem.  quidam  quod  par- 
vae,  exiguaeque  sint  vocis,  ut  quando  mutum 
oratorem,    aut    tragoedum    dicimus.  ||3Iultaru 

Osce  dici  putant  poenam  quidam.  M.  Varrò 
ait  poenam  esse,  sed  pecuniariam,  de  qua  sub- 
tililer  in  1.  I.  quaestionum  Epist.  refert.  ||  Mul- 
leos  genus  calceorum  aiunt  esse  ;  quibus 
reges  Albanorum  primi,  deinde  patricii  sunt 
usi.  M.  Cato  originum  li.  VII.  :  "Qui  magistra- 
tum  Curulem  cepisset,  calceos  mulleos  allutaci- 
niatosf,  ceteri  perones."  Item  Titinius  in  Seriana  f  : 
"Iam  cum  mulleis  te  ostendisti,  quos  tibiatis  in 
calceos  f."  quos  putant  a  multando  dictos  .i. 
suendo.  ||  Multifariam     dixerunt     antiqui, 

videlicet,      quod     in    mullis     locis     fari     potcrat. 

i.v   ornatus   dicitur,    quod  et  hie  mo  v  eri  p  o  t  e  s  t.  20.    21. 

cntibus  vitam.  2i.    IX.  25.    VI.  (Ju.    Vffl,  364,    i. 

laciniatos  29.   Sctitia.  30.  31.    tibia  tini    caìceas. 


(99) 


PALLI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XI. 


145 


Munii  us   appcllatur  caclum ,  terra,    mare  et  aer.     Mundus   etiani   dicitur  ornatus  muliebris;    quia  non  alius  est  quam 

quod  inoveri  potcst.     Mundus  quoque  appellatili'  lautus  et  purus. 
Munitio    morsicatiti  ciborum. 
Muneralis    lex   vocata   est,    qua  Cincius    cavit,    ne   cui   liceret   munus  accipere.     Plautus  :    "Nequc   muneraleiti   legein 

neque  lenoniam ,  rogata  fuerit,  nec  ne,    flocci  acstimo." 
Muncra    significare  certuni  est  officiosum,    unde  e  contrario  immunis  dicitur  qui  nullo  fungitur  officio. 
Mutae    dicuntur   literae ,    quod   positae    in   ultimis    partibus    orationis    obmutcsccre    cogant    loquentcs ,    vcl    quod    parvae 

exiguacque  sint  vocis ,    ut  quum  mutuiti  oratorem  aut  tragoedum  dicimus. 
Multa  ni    Osce    dici  pitta  ut  poenam. 
Mullei    calcei  regum  Albanorum  et  post  patriciorum  a  mullando ,   id  est  suendo,    dicti. 


ANNOT.  FESTI.  Qu.  Vili,  23,  13.  Mundus]  Quae  de  Loc  e  sche- 
dis  prolata  sunt ,  adscripsi ,  ut  leguntur ,  sed  ea  e  laccris  fragmentis 
male  esse  consarcinata ,  manifestimi  est ,  primum  quod  in  eam  incidunt 
pagcllam  ,  quae  igne  maximam  partem  crat  absumpta ,  deinde  quod  sen- 
tentiae  defectus  et  Paulus  comparatus  plures  iuesse  lacunas  ostendunt. 
Has  ,  licet  obliteratas  in  schedis ,  significavi  vacuis  spatiis.  Pracmissa 
erat  ea  mundi  definitio  ,  quae  a  Paulo  v.  1.  servata  est,  additimi que 
statini  ,  ut  puto ,  veriloquium  :  quia  haec  omnia  moventur.  Ita  etiam 
Varrò  de  L.  L.  VI.  §.  3.  Isidor.  Orr.  XIII,  1,  1.  Sequitur  Accius  (ita 
sebedae  et  Aid.,  Ateius  vg.  male),  qui  fortasse  de  Medea  dixerat  (Bothe 
P.   Se.  L.  V,  I.  p.  249.  ine.  5.).  18.  patré]  scheda        pater  Aid. 

Tg.  Postea  exciderunt  quae  apud  Paulum  t.  2.  sunt  :  *  Mundus  .  .  . 
lautus  et  purus.  II uno  enim  voc.  significatum  spectat  Ennii  versus, 
tjuem  Dac  vidit  cundem  esse,  qui  a  Fésto  Qu.  XII.  p.  68,  13.  sic  lau- 
datur  :  idem  loca  navibus  pulchris  munda  facit ,  nautisque  mari  quae- 
sentibus  vitam.  Voc.  autem  Cereris  iungendum  est  cum  iis  quae  se- 
cuntur  :  nam  mundum,  qui  sub  terra  erat,  Cereris  dictum  esse,  Roma- 
no rum  religionibus  introspectis  valde  probabile  fit.  22-  Cereris 
qui  m.]  Cereris.  Qui  m.  Uns.  Cererisque  mundus  etiam  Aid.  Quin 
coni.  Urs.  in  mg.  Post  voc.  appellatur  lacunam  significavi.  24. 
patere]  videlicet  addit  Aid.  25.  ///  .  .  .  Novembris]  cf.  Festus 
Qu.  IX.  p.  4,  32.  Paulus  p.  103.:  quibus  Inter  se  collatis  efficitur  veros 
dies  fuisse  a.  d.  IX  Kal.  Sept. ,  a.  d.  Ili  Non.  Oct.  ,  a.  d.  VI.  Id. 
Nov.  Huic  enim  loco  exigua  fides.  Ceterum  cf.  Etrusc.  rer.  Ili,  4, 
"•  vel  omni]  Urs.  vel  etiam  Aid.  id  omne  coni.  Uns.  in  mg. 
Fuisse  puto  vel  cumino  post  lacunam.  27.  Munitio]  voc.  hoc  sensu 
incognitum  :  nam  nihil  agit  Meursius  Exerc.  crit.  P.  I.  in  Curcul.  1. 
29.  Muneralis  lex]  de  hac  notae  sunt  Savinii,  Rudorffii,  Fraudai  dispu- 
tationes.  Klcnzius  de  iure  cogn.  et  affin.  p.  55.  Vcrrium  distinctius 
scnpsisse  opinatur  :  ne  cui  liceret  ob  causam  orandam  donum  munusve 
accipere.  Plautus]  fragm.  ine.  19.  p.  445.  Bothe.  32.  Muncm] 
et.    Nonius  p.  23.   v.   munes,   et  Paulus  p.  81.    v.  immunis. 

Qu.  Vili,  24,  4.  Lucilius]  ap.  Dousam  p.  5.  ine.   13.  Pistricem] 

cf.   Varrò  de  L.L.  V.  §.  138.  valida]  validam  corr.  Scal.  Uus.  in  mg. 


10 


5.  empleuron]  1'(j.7i}livqov,  bonis  lateribus,  intelligit  Scal.  6.  Municeps] 

cf.  Paulus  p.  105.  (supra  p.127.)  ▼.  municipium,  et  quae  ibi  annotavimus. 
In  hoc  art.  apparet ,  duo  disputationis  Verrianae  capita  confusa  esse, 
eo  quod  ilei»  ante  municipes  male  inculcatum  est.  Nam  prior  pars  condi- 
cionein  singuli  municipis,  altera  municipiorum  statum  in  universum  spectat. 
*ji]   om.  Aid.  p.  107.  8     9.   qui  in  municipio    .  .  se  liberavit]  quem 

municipium  .  .  liberavit  coni.  Scal.:  sed  libertini  a  municipio  manumissi, 
de  quibus  Varrò  de  L.  L.  Vili.  §.  83.,  hic  non  significante.  12. 

Servilius]  Scr.  filius  Aid.  vg.  Urs.  iu  mg.  :  unde  Servilius  factum  esse 
videtur.  Servium  Sulpicium  Rufum ,  Sulpicii  leti  filiuin,  intelligit  Nie- 
buhr.  H.   R.  II.  p.  66.  n.  112.  14.    Cumanos]  videlicet  addit  Aid. 

15.  aeque]  et  additur  in  mg.  A.  Auc  ,  quo  non  opus  est.  Cf.  Varrò 
de  L.   L.  V.   §.  179.:    Municipes,    qui  una  munus  fungi  debent.  17. 

Mutas]  cf.  Festus  Qu.  IX,  2.  p-2,  14.  quasi]  quoque  Aid.  p.  108.  quas- 

dam  corr.   Urs.   in  mg.,  recte.  18.   19.    obm.  eog.  loquentem]  loq. 

obm.   cog.   Aid.  20.   quando]  cum  Aid.  21.   Multam]  de  eo 

yoc.  Osco  disputavi  Etrusc.   rer.  Intr.  I,  11.  22.  quidam]  quan- 

dam  Aid.  M.  Farro]  cf.  de  L.  L.  V.  §.  177.  24.  25.  Mul- 

leos]  etiam  de  bis  dictum  Etrusc.  rer.  I,  3,  11.  Placidus  p.485.:  Mul- 
leo,  calciamenti  genus ,   a  colore  albo.  27.   M.   Cato]   Origg.  VII. 

p.  28.  Lion.  28.   calceos]   Urs.   uncis  inclusit.  28.   29.   allu- 

taciniatos]  allucinalos  Aid.  alutacinatos  vcl  lunatos  A.  Aug.  Urs.  in 
mg.:  sed  alutatos  voluit  A.  Auc.  in  annot.  alutacinatos  Turneb.  Adv. 
XIX,  24.  (ab  alutacio).  alii  uncinatos  coni.  Scal.  aluminatos  Ruben, 
de  re  vest.  II,  1.      Praetulerim  :    aluta    laciniatos.  Scriana]  Setina 

Aid.  vg.  recte.      Bothe  P.  Se.  L.  V,  II.  p.  68.  n.  8.  30.  31.  tibiatis 

in  calceos]    tibiatim  calceas  em.  Scal.,  idque  docte  commendat.  31.  32. 

diclos  .»'.  suendo]   i.  e.  suendo  dictos  Aid.  33.  videlicet,  quod]   qu«d 

videi.  Aid.  fari]  passive,    ut  alibi.     V.  Paul.  p.  prox. 

ANNOT.  PAULI.  3.  morsicatio]  morsilatio  M.  mortificatio  V.  C.  mol- 
lificatio')  mg.  A.  Auc.  Illud  frustra  defendiint  Meursius,  Dac.  morsijicatio 
coni.  Scal.  5.  rogala  fuerit  .  .  aeslimo]  roga  nee  fuerit  .  .  existumo 

coni.  Scal.  rogato:)  mg.  A.  Auc.  Bonorum  codd.  lectio  sanissima  est. 
10.  mullando]    M.,   ut   Festus.     millando    Lino,  cum  Gu. 


144 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XI. 


(99) 

Pacuvius  :    "Quid  me 


Multi  fa  riam   dixerunt  antiqui,   quod  in  multis  locis  fari  poterat,   id  est  dici. 
Mulciber    Vulcanus   a   molliendo  scilicet   ferro  dictus.      Mulcere  cnim   mollire  sive   lenire  est. 
obtutu  terres,  mulccs  laudibus." 
(100)  Max  ini  ani  niultam    dixerunt   trium   niilliuni    et   viginti   assium ,    quia  non    licebat   quondam   pluribus   triginta  bobus  et 
5  duabus  ovibus  quemquam  multali,    aestimabaturque  bos  centussibus,   ovis  decussibus. 

Man  la  e  turpes  deformesque  personaè. 

Mutire  loqui.     Ennius  :    "Palam  mutire  plebeio  piaculum  est." 

Moenia   et  muri  et  officia.     Plautus  :    "Probibentque  moenia  alia,  unde  ego  fungar  mea." 

Murrina   genus   potionis,    quae   Graece   dicitur   i>£ktuq.      Hanc   mulicres   vocabant   niurriolani;    quidam   murratum 
10  vinum;    quidam  id  dici  putant   ex  uvae   genere  murrinae  nomine. 

Murgisonem  dixerunt  a  mora  et  decisione. 

Myrmillonica  scuta    dicebant,    cum  quibus  de  muro  pugnabant.     Erant  siquidem  ad  boc  ipsuni  apta. 
Myrtea  corona   Papirius  usus  est,    quod  Sardos  in  canipis  Myrteìs  supcrasset. 

Mussare  murmurarc.    Ennius:    "In  occulto  mussabant."     Vulgo  \cro  prò  tacere  dicitur,    ut  idem-Ennius:    "JNon  decct 
15  mussare   bonos." 

Mucia  prata  trans  Tiberini ,    dieta    a  Mucio,    cui   a  populo   data  fuerant  prò    co,    quod  Porsenam,    Etruscorum  regem, 

sua  constantia  ab  Urbe  diinovit. 
Mug ionia  porta   Rouiae  dieta  est  a  Mugio  quodam,    qui  cidem   tuendae  praefuit. 


ANNOT.  FESTI.  Qu.  Vili,  25 ,  1.  Mulciber]  Glossar.  Labb.  : 
Mulciber ,  Htpuiorog ,  *An,<pvyvi]i t? ,  KuàIotioóIoìv  —  scilicet  ut  epitbeton 
epitheto  reddatur.  Titulus  ap.  Donat.  I,  33,  2.  (Orell.  1382.)=  VOLK. 
MITI  SIVEtMULCIBERO  ,  ÌTVfioloyixàe..  Pacuvii  versus  est  ap.  Both. 
P.  Se.  L.  V,  I.  p.  150.  ine.  16.  Est  scnarius,  nam  ine  non  coalescit, 
ut  saepe.  10.   Multarti   maximam]    ila    in    Fcsto   fuisse    persuasum 

babeo ,  ut  literae  MU  continuarentur.  Cf.  Paulus  p.  21.  aestimata, 
cum    annotat.  17.    3Ianius]    Verrius    bacc    sub    lemmate  :    Multi 

Mani  Ariciae ,  posuit:  quod  vix  quisquam  divinaret ,  si  Pauli  tantum 
excerpta  servata  essent.  De  Maniis  Aricinis  Pcrsius  VI,  55.  cum  Scbol. 
Manius  Egeri  .  .  .]  sebedae  ap.  Urs.  Manius  agrum ,  nulla  lacuna  in- 
dicata, Aid.  Suppleo  :  Manius  Egerius  lucum  Nemorensem  Dianae ,  ut 
opus  non  sit,  cum  Scal.  Dianae  in  Dianam  mutare.  Cf.  Praef.  I,  1. 
20.  Sinnius]  Asinius  Aid.  21.   enim]  om.  Aid.  22.  Manine]  cf. 

Qu.VIII,  9.  p.  167,   10.  23.  panni]  pani  Aid.,  vetustiori  scribendi 

more,  panis  coni.  Urs.  in  mg.  et  Dac.  ,  qui  ad  voc.  manici  addit 
panes.  Mibi  probabilius  visum,  voc.  manici  non  esse  integrum.  Munii 
Urs.   in  mg.  23.  24.    appelletur]  appellanlur  Aid.  Moene] 

singularis    numeri  unus  Festus  testis  est.  Ennius]  De  boc  versu 

v.  Suppl.  Ann.  25.  prò]  per  vg.  26.  Mutire]   cf.  Paulus  p.  6. 

v.  amussim  ,  et  infra  v.  mussare.  Glossar.  Labb.:  Mutio  (et  Muttio) , 
y(ivL,o>.     Muttum,  ygi'i.  Ennius   in   Telepho]   Botbc   P.   Se.   L.  V,   I. 

p.  64.  fr.  4.  ,    qui  plebeio    est  piaculum   scribendum    putat.  27. 

Moenia]    cf.    Paulus    p.  99.    y.    munus ,    Varrò     de    L.    L.  V.  §.   141. 


Apud  Verrini-,    non  dubito,    lemma   munia   praefixum  fuisse.  2-8. 

ccfer«]    «Zia  Aid.  29.    Hellenibus]    helenibus    Aid.      BolLe    P.   Se. 

L.  V,  I.  p.  210.   fr.  2.     Est  tetrameter  troebaicus.  30.   ob  moenia] 

cf.  Festus  Qu.  X,  17.  p.180,  11.   v.   ob.  31.  Plautus  in  Ncrvolaria] 

Botbe   P.   Se.    L.  II.  p.  439.   fr.  2.  32.    Prokibentque]  Pr.   quod 

Aid.     Pr.  ijuin  coni.  Dac.  alia,  unde]  aliunde  coni.  Dac.     alicundi'. 

Botbius.  Mibi  versus  sanus  esse  videtur,  nisi  quod  fungar  ex  Pauloi 
adsciscendum  est.  33.   mea]   in   ea  Aid.,  ubiadditur:   quasi  munia  , 

ù   e.    officia.  Murrinam]  cf.  Festus    Qu.  IX.   p.  8,  22.  v.  murrata, 

et  Nonius  p.  551,  7.  v.  murrbina.  Placidus  p.  485.  :  Murrinum,  vinum 
murra  conditimi.  Inquirit  in  eam  rem  Brodacus  Misceli.  IA  ,  20.  Quod 
Graece  vixvao  dicitur,  intellige  illud  nectar ,  quod  ex  vino  et  melle 
berbisque  conficiebatur.     V.  Athen.  II.  p.  38.  f. 

Qu.VIII,  26,  1.  Murgisonem]  Isidori  Glossae  :  Murgiso ,  callidus, 
murmurator  (morator  corr.  Dac,  ad  Pauli  cxemplum).  Placidus  p.  ì~-t. 
Murgissor  (corrupte)  ,  irrisor  ,  lusor.  Hesycb.  :  Mi'nxoq  ,  ó  xa$-ói.ov  /ir] 
óvvùfisroq  ).a).iTV  2vQaxo\'oioi%  hlóc,  uqxavoc,  5.    Myrmillonica  scuta] 

sculptis  pictisve  inonumentis  satis  cognita.  10.  Myrtea]  cf.  Paulus 

p.  114.  v.  ovalis.  20.  Mussmrè]  cf.  Varrò  de  L.L.VII.  §.  101.  Nonius 

p.  427,  14.  Ennius]  Ann.  VI,  1.  et  X,  29.  ap.  Merulam.  V.  Srrri..  Ann. 
25.    òlucia  prata]    cf.   Liv.  II,   13.  30.  Mugionia]    aliler  de  cadciu 

porta,    quae  Mucionis  ibi  appellatur ,  A  arro  de   L.    L.  V.   §.164. 

ANN.  PAULI.  4.  bobus]  M.  vg.  bubus  Gv.  Lind.  9.  i-«r«(,>]  vg.  nectar 
boni  codd.  1S.  Mugionia]  Mucionis  cod.  Lips.:  nimirum  ex  A  arronc. 


QU.  Vili,  25.  (170,  21  - 171,  5.)      FESTI  SCHEDAE  AP.  LAETUM.  L.  XII.        QU.  Vili,  26.     145 
Mulciber Murgisonem     .      .      .      . ,    .      .      .      .      •      •      •  -    • 

5       Myrmillonica  senta    .........     ^ 

Multam  maximam .     10     Myrtea  corona 


15 


||Manius  Egeri  .  .  .  IXemorensem  Dianae 
consecravit,  a  quo  multi  et  clari  viri  orti  sunt,  et 
per    multos    annos    fuerunt.     lindo  et    proverbimi!  : 

"Multi   Mani  Ariciae."         Sinnius    Capito    longe     20     Mussare     .     . 
aliter   sentit.    ait   enim  turpes   et    deformes   signifi- 
cari,    quia    Maniae    dicuntur    deformes    personae. 
et  Ariciae  genus  panni  fieri  j    quod  manici  f  appel- 
letur.  ||Moene    singulariter    dixit   Ennius  f: 

"Apud   emporium   in   campo  hostium  prò  moene."     25      Muda  prata  . 
|| Mutitc  loqui.    Ennius  in  Telepho:   "Palaia  ma- 
tire   plebeio    piaculum   est."  HMoenia,    muri  $ 
et    cetera     muniendae     urbis     gratia     facta  :      ut 
Accius   in  Hellenibus:    "Signa   ex  tempio  canere, 

ac    tela  ob    moenia    offerre    imperat."         Signifi-     30     Mugionia  porla 
cat      etiam      officia.  Plautus     in     Nervolaria  : 

"Prohibentque     moenia     alia ,       unde     ego     fun- 


goi 


mea. 


EMEND.  LECTIO.    17.  Manius  Egeri 
32.  33.  fungoi-]  funijar. 


Murrinam      genus 

.  .]  supple:    Manius   Egerius   lucuta. 


23.  manici]  corrupte. 

T 


24.   Ennius]    Naevius. 


146      QU.  Vili,  27.         FESTI  SCHEDAE  AP.  LAETUM.  L.  XII.         QU.  Vili,  28.  (p.  171,  5-19.) 


Muginari ,  .      .     .     .       5      Magnimi  annum 


Mustricula 10      Medius  fidius 


Myoparo    . 15      Mortem  obisse 


Minuetti  porta 20 


Martias  calendas 25 


Mavortem      .     '. 30 


EMEND.  LECTIO.    20.  saecularibus]  saliaribus. 
dicati  tur.  24.   dicuntur]    non    bonis    dicuntur. 


||Manuos  in  cai-minibus  saecularibus  f  Aelius  Siilo f 
significare  ait  bonos  :  et  f  Inferi  di  Manes  prò 
boni  dicuntur  f  a  suppliciter  eos  venerantibus  propter 
me  timi    mentis ,     ut     iinmanes    quoque    prò     valde 

dicuntur.      ijMuscerdas  prima  syl- 

laba  producta  dicebant  antiqui  stercus  minimi.  || ]>Ia- 
palia  casae  Poenicae  appellantur  :  in  quibus  quia 
nibil  est  secreti,  solet  solute  viventibus  obici  id  vo- 
cabulum.  Cato  Originum  libro  quarto:  "Mapalia 
vocantur  ubi  habitant  :  ea  quasi  cohortes  rotundae 
sunt."  ||  Metalli  f  dicuntur  in  lege  militari  quasi 
mercenarii.  Acci us  Annali. XXVII:  "Calones  famuli- 
que  metalliquef  caculaeque."  a  quo  genere  honiinum 
Caeciliae  familiae  cognomen  putat  ductum.  Quod  est 

sielius  Siilo]  acide:    et  Jtùrelius.  21.  ait]  aiunt.  et]  linde.  22.   dicuntur] 

30.   3Ictalli]    Mettili.  32.   nirlallii/uc]    me  teli  i  <jite. 


(100)  PAULI  DIACONI    EXCERPTA.     LIB.  XI.  147 

Mu  gì  nari  est  nugari  et  quasi  tarde  conari. 

Mu  stridila  est  macbinula  ex  regulis,  in  qua  calcetis  novus  sui  tur.     Afranius  :  "Mustriculam  in  dentcs  iinpingam  libi." 

Myoparo  genus  navigli  ex  duobus  dissimi lihus  formatura.     Nam  et  myon  et  paron  per  se  sunt. 

Min uci a  porta  appellata  est  co,   quod  proxima  esset  sacello  Minuti!. 

Martias  calendas  matronae  celebrabant,   quod  eo  die  Iunonis  Lucinae  aedes  coli  coepta  erat. 

Mavortem  poctae  dicunt  Martem. 

Ma  gnu  in  annum  dicunt  matbematici ,  quo  septem  sidera  errantia  expletis  propriis  cursibus  sibimet  concordali  t. 

Medius  fidius  compositum  videtur  et  significare  Iovis  filius,    id    est  Hercules,    quod  lovem  Graece  dia  et  nos  Iovein, 

ac  fìdium  prò  filio,  quod  saepe  antea  prò  L  litcra  D  ulebantur.    Quidam  existimant  iusiurandum  esse  per  divi  fideni  5 

quidam  per  diurni  temporis,    id  est  diei,  fidem. 
Mortem  obisse    dicimus    ea   consuetudine,    qna  dixerunt   antiqui  ob    Romam   legiones    ductas,    et   ob   Troiani 

duxit  exercitum  prò  ad,  similiterque  vadimoni  uni  obisse,  id  est  ad  vadimonium  isse,  et  obviam  ad  via  in. 
Manucs    Aurelius    significare  alt  bonos.     Unde    dii    manes  prò  Louis    dicuntur  a  suppliciter  eos  venerantibus  ,    propter 

metum  mortis ,    ut  im  manes  quoque  prò  valde  non  bonis   dicuntur. 
Muscerdas   prima  sy Italia  producta  stercus  niuriuin  appellali t. 
Ma p alia   casae   Poenicae   appellantur,    in   quibus   quia    nibil   est   secreti,    solet   id   vocabulum    solute    viventibus   obici. 

Sunt  enim  mapalia  quasi    cobortes  rotundae.    : 
Metalli^  dicuntur  in  re  militari  quasi  mercenarii.     Accius  in  Annali  bus:   "Calones  famulique  mctallique^  caculaeque"} 

a  quo  genere  bominum  Caeciliae  familiae  cognomen  putatur  ductum. 


5 

(101) 

10 


15 

fi.  H&.       ffau 


ANNOT.  FESTI.  Qu.  Vili,  27,  5.  Muginari]  Glossae  Isidori  : 
Muginatur ,  eausatttr.  Glossar.  Labi).:  Muginor ,  yoyyi'Zo).  Nonius  p. 
139,   5.  :   Muginari,   murmurare.  10.  Mustricola]   Glossae  Isid.  :   Mu- 

strieula,  machina  ad  stringendos  mures.  Afranii  versimi  posuit  Bothc 
P.   Se.   L.  V,  II.  p.  197.  ine.  3.  15.  Myoparo]   plura  Nonius  p. 

534,  14.     Cf.   Paulus  p.  121.  v.   parones.  20.    Minucia]  v.   Paulus 

p.  91.  v.  Mi  nulla.  Supra  t  scriptum,  ubi  bic  e,  quam  discrepantiam 
consulto  non  sustuli.  25.  Martias  calcndas~\   v.   Mcursius  Exerc. 

crit.  in  Plauti  Mil.  3.  Intpp.  in  Horat.  C.  IH,  7,  1.  et  Digest.  XXIV, 
1,  31,  8.  (quem  locum  contulit  Goth.)  Verrius  in  Kal.  Praenest.  ad 
eundem  diem  :  feriae  Marti,  limoni  Lucinae  Exquiliis ,  quod  eo  die 
aedis  ei[us  coli  coep]ta  est  per  matronas ,  quam  voverat  Albinus. 

Qu.  Vili,  28,5.  Magnum  annum]  cf.  praecipue  Cicero  de  N.  D.II, 
20.      Ccnsorin.   de   die  nat.  18,   11.  10.   Medius  fidius]  Verrius  se- 

quitur  Aclii  sentcntiam  ,  v.  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  66.  cf.  Paulus  p.  56. 
v.  dium.  De  d  litera  prò  1  posita  cf.  p.  52.  v.  dacrimas  cum  annot. 
15.  Mortem  obisse]  cf.  Paulus  p.  22.  v.  abisse ,  et  Feslus  Qu.  IX,  27. 
p.  27,   19.   v.   ob.  20.  Manuos]  Manucs  Paulus,    cui  niaiorera  fidem 

deberi  arbitror.  Alias  manum  dicitur  bonuni,  v.  Paulus  p.  91.  v.  ma- 
trem ,  p.  94.  v.  mane,    et  p.  104.  v.   manàre.  saeeularihus]  salùtri- 

hus  Aid.  p.  106.  quod  sive  e  sclicdis  fluxit ,  sìve  coniectura  invectum 
est,  scriptum  est  a  Pesto.  Aelius  Stilo]  Saliaria  carmina  explana- 

vit,    ut    Festus   ipsc    testatur.     V.    Qu.  Vili,  21.   p.  109,   10.    v.    molu- 


crum,  et  Qu.  X,  28.  p.  185,  3.  v.  pcscia.  Nec  tamen  Aurelium  Opi- 
lium  a  Paulo  temere  invectum  esse  ,  credibile  :  Aelii  et  Aureli!  senl'en- 
tiae  saepius  de  iisdem  rebus  referuntur,  modo  inter  se  diversae  ,  modo 
congruentes.  V.  Paulus  p.  51.  v.  dalivum  ,  Festus  Qu.  IX,  21.  p.  21, 
21.  v.  nusciosum,  Qu.  XIV,  22.  p.  126,  22.  v.   sanctum.  22.   dicuntur] 

dicantur  Aid.  Hinc  Festum  scripsissc  puto  :  unde  dicantur.  De  ma- 
nibus  eadem  fere  Paulus  p.  91.  v.  matrem ,  p.  94.  v.  mane:  diversa 
Festus  Qu.  VIII,  14.  p.  167,  14.  v.  manias ,  Qu.  IX,  5.  p.  5,  32.  v. 
manes.  24.   dicuntur]   non   bonis  die.   suppl.  Aid.  Uits.   in  mg-.  :   ex 

Paulo.  Muscerdas]    de  litera  S    in    hoc    voc.  cf.  annot.   ad  p.  46. 

t.  comperce.  Diversa  sunt  bucerda  et  sìicerda.  V.  Festus  Qu.  XIV, 
7.  p.  Ili,  8.  Glossar.  Labb.  :  Muscerda ,  (ivio/adov,  (/tvó/odov  D*c). 
Cerda  erat  Graccum  cxwo.  25.  murum]  murium  Aid.  p.  110.:   sed 

illud  mutare  noli.     V.C.  L.  Scbneidcr.    Gramm.  II.   p.255.  25.   26. 

Mapalia]  cf.  Serv.  in  Virg.  Aen.  1,421.  et  alibi.  Gloss.  Labb.:  Map- 
palia,    xulvfiai.  27.   solute  viventibus]    huius    rei    Senecam    tcstem 

adduxit    Scal.  28.    Orig.    libro    quarto]    libro    IV.    Orig.    Aid. 

Minus  recte  Serv.  1.  1.  ea  verba  paululum  immutata  I.  libro  tribuit. 
Lion.  Caton.  p.  24.  30.  Metalli]  Metelli  Aid.  p.  112.  Urs.  in  mg. 

Gloss.  Labb.:  Metellus,  tùo&io?.  31.  Accius]   Krausc  fragm.   histor. 

Rom.  p.177.     Est  versus  beroicus.  XXVII]   corruptum  piitat  Madvig. 

Opusc.  p.  110.  33.  putat  ductum]  putatur  dictum  Aid.     putatur  coir. 

Liivd.  :    recte,  nisi  nomen  excidit.  Quod  est]   om.    Aid. 


143 


PAULI  DIACOM  EXCERPTA.     LIB.  XI. 


(101) 


Mulis    celcbrantur    ludi   in   Circo   maxìmo   Consaalibus ,    quia    iti   genus    quadrupedum    primum   putatur    coeptum  carrai 

vehiculoque  adinngi. 
Maiis  idibus  mercatorum  dies  fcstus  erat,    quod   eo  die  Mcrcurii  aedes  esset  dedicata. 

Minusculae    Quinquatrus   appellabantur  idus   Iuniae ,   quod   is  dies   festus  erat  tibicinuni,    qni  Minervam  colebant. 
5  Quinquatrus  proprie    dies  festus  erat  Minervae   31artio  mense. 

Muli  Mariani    dici  solent  a   Mario   instituti ,    cuius    milites    in    furca   inlerposita  tabella   yaricosius    onera   sua   portare 

assucverant.  4 

Mulus  veliiculo  lunae  babetur,    quod  tam  ea   sterilis  sit,    quam  mulus  5    vel  quod,    ut  mulus  non  suo  genere,    sed  equis 
creatur,  sic  ea  solis ,  non  suo  fulgore  luceat. 
jfjMurciae    deae   sacellum  erat  sub  monte  Aventino,   qui  antea  Murcus  vocabatur. 

Membrum  abscidi  mortuo  dicebatur,  quum digitus eius decidebatur,  ad  quod  servatumiustaficrcntreliquocorpore combusto. 

(102)  Monodus*  appcllatus  est  Prusiae  filius,  qui  unum  os  babuit  dentium  loco.     Similiter  babuit  et  Pyrrbus  rex  Epirotarum. 

Minotauri    effigies    Inter  signa  militarla  est,    quod    non    minus  occulta  esse    debent  Consilia  ducum,    quam  fuit  domici- 

lium  eius  labyrintbus.      Minotaurus   putatur   esse  genitus ,    quum   Pasipbae    Minois    regis   uxor  dicitur    concubuisse 


15 


cum  tauro.     Sed  affirmant  alii  Taurum  fuisse  nomcn  adulteri. 
Ma  ni  us  pracnoinen  dictum  est  ab  co,   quod  mane  quis  initio  natus  sit,    ut  Lucius,  qui  luce. 


ANNOT.  PAULI  ad  p.  147,  2.  Mustrictila]  boni  codd.  A.Acg.  in  mg. 
Mustricola  vg.  Lino.     Ita  etiam  postea.  3.  myon]  corr.  Scal.     midion 

codd.  vg.  4.  Minutii]   Liind.     Mintici  vg.  11.  olisse]   Gu.  mg. 

A.  Auc  Lino,     ohiisse  M.  vg.     Ita  etiam  v.  12.  12.  isse]  boni  codd. 

mg.  A.  Are  Lino,     iisse  vg.  16.  obici]  boni  codd.,    ut  Festus. 

oblici  vg.   Lind.  17.    rotundae]  cohortes  cortes   addunt  boni  codd., 

glossema  voc.    cohortes.  18.  Metalli]    codd.   Lind.      Metelli  vg. 

Illud  Paulum  scripsisse  manifestum  est.  19.  ductum]  dicium  M. 

ANNOT.  FESTI.     Qu.  Vili,  29,  2.   Manum  et  mentimi]  v.  Suiti. 
Ann.  4.    Calcliantem]   Chalcantem  Aid.  p.  111.  12.  Slulis] 

de    Consualibus    Paulus   p.  32.  :    sed    baec    res   incognita.  17. 

Maiis  idibus]  cf.  Paulus  p.  101.  v.  Maius,  cum  annot.  Mercatorum 
bunc  diem  festum  memorant  Macrob.   Sat.  I,  12.  Kal.  Venusin.  22. 

Minusculae  Quinquatrus]  cf.  Varrò  de  L.  L.  VI.  §.  199.  Disi  de  iis 
Etrusc.  rer.  Ili,  3,  2.  T.  II.  p.  50.  IV,  1,  3.  p.  201.  Haec  de  mulis, 
Maiis  idibus  et  Quinquatribus  coniuncta  esse  patet  argumenti  concordia. 
Pertinent  enim  ad  alteram  lit.  M.  partem  ,  in  qua  non  secundarum  li- 
terarum  series ,  sed  rerum  quaedam  cognatio  obscrvatur.  V.  Prakf. 
II,  2.  Idus  luti.]  iduum  Aid.  25.  3Iartio]  Aid.  addit:   aliter 

minusculae  quinquatrus  appellantur   idus   Iuniae,  ex  Paulo.  Muli 

Mariani]   de  iisdem  Paulus  p.  20.  v.  acrumnulas.  27.  sunt  posila] 

interposita  Aid.  Urs.  in  mg.  Ex  talibus  mcndis  intelligi  videtur,  Pauli 
excerpta  a  Pomponio  Laeto  non  esse  collata,  cum  sebedas  suas  confi- 
ceret.  29.  LIB.  XIII.  INCIPIT]  v.  Praef.  II,  2.  30.  31. 

Mulus  .  .  .  ea]  lacunam  supplet  Paulus,  propter  quem  cara  paulo  maio- 


rem  significavi,  quam  Urs.  In  basi  solii,  cui  Iuppiter  Olympius  inside- 
bat ,  a  Phidia  caelata  erat  2t).rjrT]  "nxov,  ìfioì  do/.ilv,  ut   Pausanias  V,  11, 

3.  ait,  D.uvvovou'  rote  ài  ìortv  tlq^niva  tip  tj fttovov  xijv  0-tòv  ò/(Tc&-atì 
y.ul  ox<x  ignoti,  xal  Xoyov  yì  Tira  ini  ru  ijfiiovm  Xiyovoiv  evtj&ij.  His  alle- 
gorica ratio  tangi  videtur,  quae  non  a  Verrio  primo  tradita  esse  vide- 
tur. 33.  Murtiae]  de  Murteae  Vcneris  sacello  ad  intumum  Circum 
Varrò  de  L.  L.  V.  §.  154.  Id  a  meta  Circi  versus  Austruin  fuisse,  inde 
intelligitur ,  quod  sub  Aventino  monte  erat.  Cf.  Liv.  I,  33.  Plura  de 
Venere  Murtia  sive  Murcia  Scal.  De  Marco  monte  etiam  Servius  in 
Virg.  Aen.  Vili,  636. 

Qu.  Vili,  30,  5.    3Icmbrum   abscidi]   cf.   Varrò    de  L.  L.  V.  §.  23. 
(cum  corr.  annot.  p.  299.)-  12.  Monodus]  cf.  Plin.  N.   H.  VII, 

16,  15.  §.  69.  20.   Minotauri]   cf.  Plin.  N.  H.  X,  4,  5.  §.  16.: 

Erat  et  antea  (ante  C.  Marii  seenndum  consulatum)  prima  (aquila)  cum 
quatuor  aliis  :  lupi,  minotauri,  equi  aprique  sinjulos  ordines  anteibant. 
Porcos  quintum  locum  obtinuisse,  aflirmat  etiam  Festus  Qu.  XII,  3. 
p.  43,  31.  v.  porci.  30.  Manius  —  Lucius]   Cf.   Paulus  p.  S9.   v. 

Lucius.  Eadcin  de  bis  praenominibus  Varrò  de  L.  L.  IX,  60.  et  alii. 
Voc.  initio^ a  Paulo  videri  adiectum,  observat  Urs.:  sed  translatum  po- 
lius  est  a  voce,   dicium  est. 

ANNOT.   PAULI.    1.  Consualibus]  vg.      Consularibus  codd.  edd.  vett. 

4.  appellabantur]  ed.  vet.  vg.  appellantur  Li.\d.  6.  Mario]  boni 
codd.  C.  addit  vg.  Lino.  8.  habetur]  boni  codd.  Lind.  adhibetur  vg. 
8.  9.  equis  creatur]  boni  codd.  Lino,  equi  ereetur  vg.  equis  oriatur  mg. 
A.Acg.  il.  abscidi]  codd.  Lino,  mbscindi  vg.  12.  Monodus]  Aid. 
Monodos  codd.  vg.  Lind.  ,  quod  quomodo  defendi  possit ,   ignoro. 


QU.  Vili,  29.  (171,  20  -  172,  8.)      FESTI  SCIIEDAE  AP.  LAETUM.  L.  XII.         QU.  Vili,  30.     149 


HManum  et  mentum  proverbium  est  ex  Graeco 
ductum,  quod  est  rtoWd  jusTct^v  7téXet  xvXixos, 
xaì  XsiXsos  ctxgov.  Calchantem  vitis  serentem  qui- 
dam augur  vicinus  praeteriens,  dixit  errare:  non 
enim  eì  fas  esse  novum  vinum 


V,-4U^»'1 


iu-ve- 


5      Memorimi 


10 


,  / 


Mulis 


Monodos 


15 


Maiis   idibus 


20     Minotauri 


&£-UVtÌ 


Il Minusculae  quitiquatrus  appellantur  Idus  lun. ,  quod 
is  dies  festus  est  tibicinum,  qui  colunt  Miuervaui, 
cuius  deae  proprie  festus  dies  est  Quinquajrus 
mense     Martio.  ||Muli     Mariani     dici     solent     25 

a    G.     Mari     instituto,      cuius     nuli  Ics     in     furca 
sunt  f       posita      tabella      varicosius      onera      sua 
portare  assueverant. 
SEX.  POMPEI  FESTI  LICER  XIII.  INCIPIT. 

HMulus .     30 

ea  sterilis  sit,  quam  mulus.  vel  quod  ut  mu- 
lus  non  suo  genere  sed  equis  ortus  ;  sic  ea  Solis, 
non  suo  fulgore  luceat.        Il  Murtiae  deae  sacellum 


Manius 


KMEND.   LECTIO.     Qu.  Vili,  29,  27.  sunt  posita]    in  topo  sita. 


30.  Mulus']   supple:  vchiculu   lunac  ndhibrtiv,   quod   lam. 


150       QU.  Vili,  51.          FESTI  SCHEDAE  AP.  LAETUM.  L.  XH.        QU.  YIII,  32.  (172,  9  -  20.) 
Manliae  genlis Magnificissima 


Maiorcs  jlumines 10     Manccps 


Millus 


15 


20 


||  Martius  mensis  initìum  anni  fuit  et  in  La  fio,  et  post 
Romani  eondilam ,  quod  eo  f  gens  erat  bellico- 
sissima, cuius  rei  testimonium  est,  quod  posteri- 
ores  menses ,  qui  a  nini  ni  finiunt,  a  numero 
appellati,    ultimimi    liabent  Decembrem. 

\\  Masculino 


Mocnia 


EMEND.  LECTIO.     18.    co]  ea. 


||  "Malo  cruce",  masculino  genere  cum  dixit  Gracchus 
25  in  oratione,  quae  est  inP.  Popillium  posterioremf,  tam 
repraesentavit  antiquam  consuetudinem,  quam  Lune 
frontem ,  atque  Lune  stirpem  idem  antiqui  dixe- 
runt ,  et  rursus  liane  lupum,  Lane  metum.  Item 
cum    idem    in   Pompilium    et    matronas    ait:     ''Eo 

30     exemplo    instituto     dignus    fuit,     qui    malo    cruce 

periret" 

25.  posteriorem]   posteriore. 


(102) 


PAUL!  DIACONI  EXCERPTA.    LIB.  XI. 


131 


Ma  n  Ha  e  gentis  patriciae  decreto   nemo   ex   ea  Marcus   appellatili" ,    quod  M.  Manlius ,   qui   Capitolimi!  a  Gallis  defen- 

derat ,  cum  regnum  affectasset ,    damnatus  necatusque  est. 
Maiores  flamines    appellabantur  patricii   generis,  minorcs  plebei!. 
Millus  collare  camini  veuaticorum ,  factum  ex  corio  confixumque  clavis  ferreis   emincntlbus  adversus  impettim  luporum. 

Scipio  Aemilianus  ad  populum  :   "Vobis  ,"  inquit,  "reique  publicae  praesidio  erit  is,  quasi  millus  cani."  5 

Moenia  praeter  aedificia  signìficant  etiam  et  intima  ,  boc  est  officia. 
Magnificissima  dicebant  antiqui  prò    magnificentissima.     Re  cnim  vera  magnificens  dici  non  potest,    mule  magnificcn- 

tissima  videtur  deduci. 
Manceps  dicitur,    qui  quid   a  populo  cmit    conducitve,   quia  manu   sublata  significat    se    auctorem   emptionis  esse:    qui 

idem  praes  dicitur,    quia  tam  debet  praestare   populo,    quod  promisit,  quam  is ,  qui  prò  eo  praes  factus  est.  10 

Masculino  genere   parentem   appellabant  antiqui    etiam  matrem.     Masculino   genere   dicebant  crucem,    ut  est  illud 

Graccbi:  "Dignus  fuit,    qui  malo  cruce  periret."     Masculine  etiam  dicebant  et  frontem  et  alia  multa  similiter. 


ANNOT.  FESTI.  Qu.  Vili,  31,  1.  Manliae  gentis]  cf.  Paulus 
p.94.  v.  M.  Manlium.  Etiam  hoc  loco  Verrius  monucrat,  id  decretimi 
ad  patriciam  tantum  Manliorum  gentem  sp celare.  Minus  diligenter 
distinguit  Liv.  VI,  20.  Sed  bene  Musonius  apud  Geli.  N.  A.  IX,  2. 
antiquos  Romanos  ait  censuisse ,  pracnomina  quorundam  capite  damna- 
torum    ne    cui   eiusdem    gentis    putrido    inderentur.  10.  Maiores 

flamines]   cf.  Festus   Qu.  IX,  4.   p.4,  26.  v.   Maximae   dignationis.  20. 

Millus]  idem  collare  dici  melium  sive  maelium  a  Varrone  de  R.  R.  II, 
9,  15.,  monucrunt  intpp.,  idque  a  macie  bestia  dietimi  esse,  persuadet 
Gratius  Cyncg.  402.  coli.  340.  Aliter  tamen  statuunt  Scbneidcr.  in 
V«rron.  1.  1.  et  Doedcrlin.  Synon.  et  Etym.  T.  VI.  p.  207.  Scipionis  Aemi- 
liani locus  est  apud  H.  Meyer.  Oratorum  Roman,  fragm.  p.  103.  30. 
Moenia]  cadem  fere  apud  Festum  iam  supra  Qu.  VIII,  p.  170,  32. 
v.  moenia  legebantur.  Ita  saepe  in  priore  et  altera  eorum  articulorum, 
qui  ab  cadem  litera  incipiunt,  parte  simillimae  inter  se  recurrunt  obscr- 
vationes.      Cuius  rei  de   caussa  disputatum  est  in   Praef.  II,  2. 

Qu.  Vili,  32,  1.  Magnificissima]  cf.  Festus  Qu.  IX,  3.  p.  3,  32. 
v.  muniiicior.  Magnificissime  Accius  Didascal.  ap.  Priscian.  III.  p.  603. 
P.  10.  Manceps]    idem    voc.    explicuit    Paulus    p.  96.       Cf.    idem 

p.  122.  v.  praes.  Recte  observatur,  mancipein  ob  eam  caussam  prae- 
dem  dictum  esse ,  quod  populo  praestare ,  qua  e  pollici  tus  sit ,  non 
minus  debeat ,  quam  praedes ,  quos  dederit.  Nani  manceps  ipse 
bona  sua  populo  obligat ,  quae  inde  praedia  dici  constat ,  nec  bona 
solum ,  sed ,  ut  puto  ,  etiam  caput.  Enimvero  mancipein ,  si  praedia 
non  sufneerent,  ipsum  a  populo  vendi  potuisse ,  supra  ad  p.  96.  obser- 
vavjmus,  nec  video,  cut  illa  quae  Cicero  Verrin.  II,  I,  54.  Philipp.  II, 
31.  de  praedibus  vendendis ,  proprie  intelligi  nequeant ,  etiainsi  popu- 
um  Romanum  rarissime    eam  iuris  saevitiam  exercuisse  facile  concesse- 


ro. 17.  Martius  mensis]    cf.  Varrò  VI.  §.  33.     Non  omnibus  La- 

tinis  cum  primum  fuisse  constat ,  nam  Albanis ,  Aricinis ,  Tusculanis 
tertium,  Faliscis  qui  illuni  ,  Hernicis  sextum ,  Laurentibus  quintum, 
Acquis  decimimi,  Sabinis  et  Pelignis  fuisse  quartum,  docet  Ovid.  F.  Ili, 
87-96.    fastis  earum    nationum    inspectis.  18.   quod  eo]  eo  quia 

Aid.     quod  ea  Urs.  in  mg.  22.   Masculino]    bic    lacunam  fuisse 

in  cod.  statui,  quanquam  in  schedis  non  significatam ,  propter  Paulum. 
Parentem  matrem  dici  observat  Gaius  Digest.  L,  16,  51.:  sed  nihil  de 
genere.  24.    Malo   cruce]  cadem  verba  ex  Ennio  profert  Nonius  p 

195,   12.  24.  25.   Gracchus  .  .  in  P.  Popillium]  H.  Meyer.  Oratorum 

Rom.  fragm.  p.  120.  25.  posteriorem]    posteriore)  A.  Auc  in  mg. 

Altera  oratio  in  P.  Popillium  erat  prò  rostris ,  altera  circum  concilia- 
bula.  26.27.  hune  frontem]  v.  Paulus  p.  68.   v.  frontem,  et  annot. 

ad  p.  46.   v.   corius.  27.    hunc  stirpem]    v.  Festus  Qu.  XIV,    18. 

p.  122,  21.   v.   stirpem.  29.   ut  Pompilium  et  matronas]  in  Popil- 

lium et  mati:  vg.  Mathonem  )  in  mg.  Quod  Scal.  verba  sic  a  se  re- 
ficta:  Item  cum  idem  in  populum  et  matronas  ait,  prò  parte  orationis 
Gracchi  habet ,  non  placet.  Quidni  inter  tot  orationes ,  quarum  etiam 
inscriptio  pcriit ,  quaedam  esse  poterat  in  matronarum  luxunem ,  cuius 
nescio  quis  Pompilius  vcl  similiter  dictus  homo  patronus  extiterat. 
29.    Eo]  Et  Aid. 

ANNOT.    PAULI.      5.    Vobis   reique  pubi.]    Nobis  reique ,    omisso 
publicae,  liber  ms.  Urs.  :  sed  Lindemanni  codd.  tuentur  vg.  erit 

is]  mg.  A.  Acc. ,  quod  egregie  placet,      critis  codd.  vg.  Lino.  6- 

Moenia  .  .  .  officia]  codd.  edd.  vett.  Lind.     om.  vg.  10.   qui  prò  eo] 

prò  quo)  mg.  A.  Auc.  ,  quod  unice  probant  Dac.  et  Cramer  Opuscc. 
min.  p.  136. ,    scìi lentia  grammatici  parum  intcllecta. 


152 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XI. 


(102) 


10 


"Matronis  aurum  redditum"  quum  Icgitur,  boc  significare  videtur,  quia  matronae  contulcrant  ornatas  sui  aurum 
ad  Capitolium  a  Gallis  Senonibus  liberandum,    quibus  postea  est  redditum  a  populo  Romano. 

Magisterare    regere    et  temperare  est. 

Municas  pi-o  communicas   dicebant. 

Multi  fa  cere  dicitur  sicut  magnifacere  et  parvifacerc.  Cato  :  "Ncque  fidcm,  ncque  iusiurandum,  neque  pudicitiam 
multifacit"  :  quod  merito  ab  usu  recessit,  quia  quantitas  numero  non  acstimatur,  nec  dcsiderat  multitudinem. 

M  agiste  ria    dicuntur  in  omnibus  rebus,    qui  magis  cetcris  possunt,    ut  magisterium  equilum. 

Maledictores  dicebantur  ab  antiquis,  qui  mine  maledici. 

Mihipte  Cato  prò  mibi  ipsi  posuit.       Mansues  prò  mansuctus. 

Meritavere  Cato  ait  prò  merucre. 

Magni  fi  cius  idem  ipse  prò  magnificentius  dicit,  et  non  frustra.     Nani  positi  vus  cius  magnifice  est. 


ANNOT.  FESTI.  Qu.  IX,  1,  1.  multini]  pars  similis  sentcntiae,  ut 
in  priore  lit.  M.  parte,  Qu.  Vili,  24.  p.  170,  6.  v.  mutas.  Cf.  Pbaef. 
Il,  2.  2.  Sfetaplioram]  cf.   Quinctilian.  Vili,    6.   Cliaris.  p.  243. 

et  Diomed.   p.  451.  P.  5.    proprii]    supplevi    Quinctiliano    maxime 

comparato,  significanlis  Ues.,  qui  non  vidit  in  fine  v.  5.  saepc  adden- 
dum esse.  6.  speciosiora]  speciosiore  corr.  Urs.  7-10.  quod 
.  ,  .  abut.]  Lacunas  explevi,  quas  Urs.  vacuas  rcliquit.  Dacerii  sup. 
plementa  :  Quod  si  proprium  quam  tvalatum  magis  valcret,  redit  ad 
sua  verbum  tralalum ,  niancbitque  fune  tantum,  cum  quo  pcrvenit  eo 
proprium  pervenire  non  possit.  Praesertim  apud  poetas  qui  alieno  per- 
inde  ac  suo  abutuntur,  spatio  non  congruunt.  10.  Sfetaplaslicos] 
cf.  Quinctil.  I,  8.  Charis.  p.  248.  Verba  exesa  supplcvit,  praecunte 
Scal.,  Urs.  15-21.  Etiam  liaec  ad  figuras  troposve  pcrtinebant, 
velut  metathesin  (cf.  Cbaris.  p.  249.  Diomed.  p.  437.)  tcI  metabolen 
aliasve.  Ultimos  versus  ad  metalepsin,  sine  tiecessitate  admissam  (v. 
Quinctil.  VIII,  G.) ,  spectasse  crediderim.  Nibil  de  metandis  castris, 
quae  Scal.  inesse  putavit.  17.  JEnnius]  fragm. ,  quod  Merula  con- 
cinnavit,  Ann.  Vili,  16.,  nullum  est.  21-31.  Versus  ab  Urs. 
non  recte  redditos  dispescui  sicut  in  con.  leguntur.  23.  superiori 
Urs.  E  cod.  superiore  enotavit  Arndts.  25.  fremii]  tremit  corr. 
A.  Aoo.  in  mg.  Urs.  Frequens  eius  versus  mentio.  V.  Ennii  Ann.  VII, 
64.  apud  Merulam.  29.  vegerat]  vegebat  corr.  Scal.  Merula,  Ann. 
Vili,  69.  Cf.  de  eo  verbo  Non.  p.  183,  1.  vehebat  Dac.  30. 
persuasit  animo  vinum ,  deus~\  Interpungebatur  vinum  deus,  qui.  Alia 
mutationc  non  opus  est.  Cf.  Osann.  in  Symbol,  ad  Gr.  et  Lat.  litcrat. 
I.  p.  71.  Persuasit  nox,  vinum,  deus  (Amorein  intclligit)  Scal.  Est  tc- 
trameter  trocb.  absumpta  prima  syllaba.  Et  exemplum  ad  tcrtium  me- 
tonymiae  gcnus ,  quod  Festus  posuit,  illusi  rami  uni  non  ineptum  est, 
nam  vinum  prò  Baccho  dictum  sumpsit ,  cum  antea  Vulcanus  prò  igne 
fuisset.  Botbe  P.  Se.  L.  V,  II.  p.  278.  Ennii  ine.  4.  31.  Siascu- 
lina]  ita  A'arronis  usuili  «laninasse  videlur  Vcrrius  ,  bic  enim  virilia  et 
mulicbria  dicit  nomina.     V.   de   L.   L.  X.  §.  21.  30. 


Qu.  IX,  2,  1.  sed  uq]  Nunc  in  cod.  nibil  amplius  legi,  testatur 
Arndts.:  nec  credibile,  Urs.  recte  omnia  haec  :  sed  .  .  .  thjlvxa,  tanquam 
in  cod.  etiamtum  conspicua  protulisse  ,  praesertim  cum  cliam  vg.  oinr.u 
et  quae  secuntur  omiltat.  ùòóinxu]  uqoiyixu  Urs.  2.  Slatro- 

nis]  Rcddidi  Urs.  supplementa  ,  nisi  quod  hic  prima  verba  sic  concin- 
navit:  Malvoni- s  aurum  fuisse  redditum  Sinnius  Capi- to  ait.  Sed  Fe- 
stus aperte  explicat  titulum  quendam  vel  in  fastis  notationem  :  MATRO- 
NIS  AURUM  REDDITUM.  Post  baec  nonnulla  verba  desiderante; 
quibus  ne  spatium  decsset ,  Catonem  posui.  De  boc  auro  matronarum 
v.  Liv.  V,  25.  VI,  4.,  et  propter  alteram  narrationem  V,  50.  Festus  Qn. 
XII,  13.  p.53,  4.   t.  pilentis,  Plin.  N.  II.  XXXIII,   5.  8.  Spolloni] 

defendit  Urs.  allato  titulo  numismatis  :  APOLLOM  SANCTO.  Cf. 
Rascbe  Lex.  num.  T.  I.  p.953.  et  aes  ap.  Lanzium  Saggio  T.  II.  p.  -7 5. 
20.  Stille]  de  antiqua  scriptura  :  mille  et  milia  dicium  est  ad  Aarron. 
de  L.  L.  IX.  §.  82.  Idem  discrimen  obscrvatur  in  villa  et  vilico.  V. 
Scbneider  in  Caton.  de  R.  R.  e.  2.  Aliam  scntentiam  inesse  suspicatus 
est  Urs.:  Mille  singulariler  dicebant  antiqui,  quod  nunc  non  alitcr  di- 
cimus,  cum  mille  numum  proferimus,  quae  e  Gellii  N«  A.  I,  16.  petita, 
sed  minus  commode  dieta  sunt.  Longc  diversa  babet  Scal.  de  muta, 
quae  v.  in   Sippl.  Ann.  22.  ilem]   id  est  corr.  Urs.     Placidus    in 

Glossis  (a  Maio  non  editis)  :  Manicare,  communicare  dictum  a  mocniis 
id  est  operibus.  Hinc  pclitmu  est  Urs.  supplementum ,  quod  rcddidi. 
Mancipatione]  Locum  supplevi  ut  potui  ;  de  Urs.  supplementis  v.  Sippl. 
Ann.  24.  patri]  patris   em.   Urs.  88.   Sulpicius  ...  Mcssalam] 

supplevi,  collato   Quinctil.  X,  1,  22.  Meyer.  Oralt.  fragui.  p.  175.  30- 

SI.    Cato]  Meyer  p.  22.     Lion.   Catoniana  p.  57. 

ANNOT.   PALLI.      1.   coniu/erimi]    contulerant  M.  3.   Magi- 

sterare] M.  vg.  ,  quod  praetuli  propter  Festum.  Slagistrare  Liid.  cum 
reliquis.  6.  multifacit]  multifacilis ,  quod  Dac.   in  annot.  balict. 

et  Meyer.   p.  22.  in  multifacit  is  iminutat,  merum  splialma  est.  quod 

iiiuJft'fuaVnem]   Li-nd.  Catonis  verbis  attribuii.     7.  Festum    v.  p.  lòl. 

11.  idem  ipse]  boni  codd.     idem  vg.     Cf.  v.  mediocriculu*. 


QU.  IX,  1,  (1) 


FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARÌV.  L.  XIII. 


QU.  IX.  2.  (2)      135 


fc. blO. 


mutum  dicimus  :  aut  quod  nullius  ilant  vocis ,  cum 
in  eas  litteras  inculati!'.  ||Metaphoram  quam 

Graeci  vocant,  nos  tralationem,  id  est,  domo  mu- 
tuatimi verbum  :  quo  utimur,  inquit  Verrius,  in  oratio- 
ne,  saepius  quidem  honesti  ac  proprii  verbi  defechi,  saepe 
ut  speciosiora  f ,  atque  eodem  etiam  significan- fiore 
quam  proprio  \o-cabulo  rem  indicemus  :  qnod  quamquam 
redit  ad  sua-m  domum,  si  recte  est  tralatum ,  manebit 
quo  pervenit,  praeterquam  apud  poet-us  alieno  perinde 
ac    suo  ah-utemtes.  ||  Metaplasticos  dicitur 

apud   ip-oetas  usurpavi   id,   quod  propter  necessitatem 

nìjKm.  metri  mutare  consueverunt  -  quod  itemi  bar- 
baris -mus       dicitur      in      solu-ta        oratione       con- 

scvìh-enda 

Il  Meta ca  a  cariore     . 

.   .   .   .  pervcntura  .... 

quod dicare  ait  Ennius     . 

id  est    ....   . Meta 

abus   ut     .     .     accip 

gratia 

necessitate.  ||Metonymia    est   tropos,    cum    ab 

eo   quod    continet,    significatur   id,    quod    continetur, 

*CI! r^auÌ  superior  inferiore ,  et  inferior  supe- 
riore. Quae  continet,  quod  continetur 5  ut  Ennius, 
cum  ait:  "Africa  terribili  tremisi  borrida  terra 
tumultu."  ab  eo  quod  continetur  id  quod  continet  5  ut 
cum  dicitur:  "epota  ampbora  -vini."  a  superio- 
re inferior,  ut  Ennius:  "Cum  magno  strepitu 
Volcanum  ventus  vegeratf."  ab  inferiore  supe- 
rior, ut:  "persuasit  animo  vinum,  deus  qui  multo 
est  maximus.  ||Masculina   et    femmina    vocabula 

dici  melius  est  secundum  Graecorum  quoque  con- 
suetudinem,     qui    non     cLvègixà    et    yvvatxetct     ea, 


•  tAtprt  T( ■ 


sed  ag  -  gevixà  dicunt  et  SijXvxcl- 
||  "Matroni-s  aurum  rcdditum"  .  .  .  .  .  Ca- 
io ait  :  quod  videlur  hoc  significare  :  matronis 
fuisse  rc-istitutum  aurum,  ex  quo  P.  R.  crateram  fccerat 
5  et  eam  A-pollini  Delphos  miserai:  ut  est  testi- 
monio in-dex  tabella  :  quod  quidem  aurum  dederant  ma. 
tronae  orna -fui  demptum  suo,  ut  votum  solveretur 
Apolloni.  qui-dam  dicunt  de  eo  potius  esse  intclliijendum 
quod    contuie  -  runt     olimi     matronae    ad    Capitolium 

10  a  Gallis  Senoni  -  bus  liberandum.  id  eis  postea  rcddi- 
tum està  pop-w/o  Romano.  ||  Magisterare  prò  regcre  et 
temperare  die -ebant  antiqui.  Sed  alias  magist- 
erare   quidam    ponimi    prò 

Il  Muta 

15   isi  voce • 

multo 

intelle 

rem  as  dici 

ut  cui   potius    con     .      .      . . 

20  ||M-i7/esingulariterdi-ceiimf,  milia  pluralità* ,  quod  nos 
non  aliter  dicimus  cum  plurale  est  et  singulare.  ||  Municas 
itemf,  communicas,  dicit  ....  «  muniis  i.  e.  operibus 
em  .  .  aut  potius  co  .  .  1 1  Mancipatione  adoptatur-, 
ut    patri f  sui  heres  esse  desinati  sed  eius  qui  adop- 

25  tetytamheresestjqna-msiexeo  matusesset.  Arrogatiome^qui 
in  potestate  alie  -  ma  non  est ,  arrogaforis  fìt  filius 
et  suus  lieres,  ut  p-atet  manifeste  ex  eo,  quod  ait  Ser. 
Sulpicius  in  ea  oratio-ne,  quam  habuit  contra  Messalam 
prò  Aufidia.  ||  Multifacere  antiqui  dicebant   sicut 

30  magniface-re ,  item  et  parvifacere.  tcstis  est  M.  Caio 
in  ea,  quam  scripsit  contra  Q.  Minucium  Thermum  de 
X  hominibus:  "Ncque  fìdem,  neque  iusiuramdum, 
neque   pud  -  icitiam  multifacit" 


EMEISfD.  LECTIO.     Qu.  IX,  1,  6.  speciosiore.  25.  tremiu  29.  vegebat. 


Qu.  IX,  2,  22.  id  est. 

II 


1\.  pntris. 


u 


IA    ti 


h<JJ 


i 


3  fylUWi    v'c-SlU^A. 


154    QU.  EX,  5.  (3)                 FESTI  FRAGM.    E  COD.  FARN.   L.  Xm.  QU.  IX,  4.  (4) 

quod  qui dcm  merito  ab  usu  recessit,  quia  qua-ntìtas  f  sus  est  in  eaquam  dixit  Cato  ini  consulatu:  Ridibundum 
nec  desiderai  multitudinem  nec  conti  -netur  nu-  magistratum  genere  f  pauculos  homines,  medio- 
mero. ||  Magisteria  dicuntur  in  omnibus  rebus,  qui  ma-  criculum  exercitum  obvium  duci.  ||  Mulini  Titini  sa- 
gis  ceteris  possimi,  ut  magistros  e-quitum,  et  cellum  fuit  in  Velis,  adversum  mutuai f  Mustellinum 
magistros  populi,  item  ludorum  ^4/?o-llinis,  dixe-  5  in  angi -porta,  de  quo  aris  sublatis  balnearia 
runt  antiqui^  quae  nunc  aliter  de-cuntur,  veliti  sunt  f-acta  domus  CN.  D-omiti  Calvini ,  cum  man- 
ostendit  Calo  in  oratione  quam  dix -it  contra  o-  sisset  ab  urbe  condita  ad  pri -ncipatum  Aup-usti 
rationem  .  ...  .  ||Maledi-  Caesaris  inviolatum,  religioseque  et  sancte  cultum 
ctores  dieebant  antiqui  quos  nos  appella  mas  fuisset,  ut  ex  Ponlificum  libris  manifestimi  est, 
maledicos.  Calo  cum  profìcisceretur  m  Hispania  f  :  ure-  10  in  quibus  significatili'  fuisse  ad  sacrarium  s-extum  et 
movendi      maledictores."               ||Mihiptc     prò     milii  vicensimum,       dextra       v-i«      iuxta      diver  -  ticulum 

ipsiy    Calo  posuit  cum    dixit    .    .    .    "decuit  talenta  ubi  et  colitur   et  mulieres   sacrificant  in  e- 

.,   .      . versia,     atque  o  togis  praetexlis  ula-taei.    ||  Matronae  a  magistra-tib. 

entia    item    a  non      summove  -  banlur ,       ne     pulsavi     conlrc-  ctari- 

.     || Mansues  prò    mansueto   dixit  Cato   in  epistola  15   ve    viderentur,    neve    gra-wVtae    concutercntur.       Ob 

ad    filium mansues     ad  quam  etiam  ca-usam  ait  Verrius  neque  earum  viros  se- 

||  Meritavere ,    saepe    merue-  denles  cum  uxoribus  de  essequo  i   escen-dcrc  coac-tos 

re    dixit    Cato  $rjìAÙn/LM.YYu ,      Po-enorum  *IIH*  Suf-  a    magistratibus ,      quod     communi     vehiculo     vcbitur 

fetes     evocaverunt   statim     om  -nis     cohortes,     omnis  vir  et  uxor.          ||Minuitur  populo  luctus  aedis  dedica- 

etiam     qui   stipendia    merit  -  averunt.                |]  Magni-  20   tione,  cum  Censores  In  strimi  condiderunt,  cum  votum 

ficius  prò  magnificentius  usurp -a\ìt  Cato  in  ea,  quam  publice  susceptum  solvitur:    privatis  antera,  cum  liberi 

scripsit    de    pascenda    musta     a-gna:      uquis     homo  nati  sunt,    cum  ho  nos  in  fauiilia  7  venit,    cum  parens 

pulchrius   purgat  aut  liberi,  aut  vir,  aut  frater  ab  hostes  f  captus  domum 

autmagnifìcius"nuncmagni/ice-ntiusdicimuS)  cum  magni-  redit,  cum  desponsa  est,  cum  propriore  f  quis  cogna- 
te eius  positivus  sit.  at  nepos  eius,  in  ca  25  tione  quam  hisf,  qui  lugetur,  natus  est,  cum  in  casto 
quam  scripsit  ....  "Trt-men,  ait,  cum  Aedilis  Cererisest, onmique gratulatami f.  ||Maximaedignationis 
curulis  esset)  Magnae  Ma- tris  ludos  magni-  Flamen  Dialis  est  inter  quindecim  Flamines,  et  cum  cete- 
ficentius  quam  ali  fecit."  ||  Magnificior  f  quoque  ra  f  discrimina  maicstatis  suae  habeant,  mini- 
idem  deduxisse  videtur  a  munifice,  cum  dicamus  mi  habetur  Pomonalis,  quod  Pomona  levissimo 
nunc  munifìcentior ,  quam  -vis  munificens  non  sit  30  fructui  agrorum  praesidet  pomis.  ||Mundus,  ut  ait 
apud    nos    in   usu.       Calo  in  ea,    quam   scripsit,   id  Capito    Ateius   in   L.  "VII.   Pontificali,     ter    in    anno  • 

.      .    munifìcior     ....  ,    patere    solet,    diebus     his:     postridie   Yolcanalijj    et 

Il  Mediocriculo   u-  ante  diem  TI.  Id.  Nov.  :    qui  quid  ita  dicatur  sic  re- 

EMEND.  LECTIO.     Qu.  IX,.  3,  1.  q ualitas.            6.  velut.  10.  Hispaniam.           iS.Munifieior.               Qu.  IX,  4,   1.   de.           2. 

genere]  dcle.  4.  mutuiti]  conuptum.  13.  velatae.  17.  cinedo.  22.  familiam.  23.   hoste.  24.  projiiore.  23.   is. 

2fi.   qratulatio  ne.  27.   cetcri.  28.  mi  nini  a  e.  32.   Volcanalìa.     Adde  :   etante  diem  TU.ìSon.   Oetobr. 


.  .t.l 


(105) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XI. 


Vóli 


Munificior    a  munifico  idcnlidem  Calo  dixit,   quum  mine  munificcntior  dicamus,  quamvis  munificens  non  sit  in  usu. 

Mediocriculus  ipse ,  qui  supra,  posuit  quum  ait  :  ''Ridibundum  magistratura,  pauculos  bomincs ,  mediocriciilum, 
exercitiun    ebviarn  duci." 

Mulini  Titini*  sacclhim  fuit  Romac ,  cui  mulìeres  velatae  togis  practextatis  *J*  solebant  sacrificare. 

Matronac   a    inagistratibus     non    submovebantur ,     ne    pulsari   contrectarivc   vidercntur,     neve    gravidae    coucutercnlur.  5 
Scd  nec  viri  caruiu  sedentcs  curo    uxoribus  in    vebiculo  descendere   cogebantur. 

Minuebatur  populo  luctus  aedis  dedicationc ,  quum  a  censoribus  lustrimi  condebatur,  quum  votum  publicc 
susceptum  solvebatur$  privatis  autem,  quum  liberi  nascerentur,  quum  bonos  in  familiam  venirct,  quum  pater  aut 
liberi,  aut  vir  aut  frater  ab  boste  captus  domimi  rediret,  quum  puclla  desponsaretur,  quum  propiore  qnis  cogna- 
tione ,    quam  is ,    qui  lugeretur,  natus  cssct ,    quum  in  casto  Cereris  constitissent.  10 

Maxi  111  a  e  dignationis  flamen  Dialis  est  intcr  quiudecim  fiamines,  et  quum  cacteri  discrimina  maiestatis  suae 
babeant,  minimi  babetur  Pomonalis ,    quod  Poniona  levissimo  fructui  agrorum  pracsidet ,  id  est  pomis. 


ANNOT.  FESTI,  Qu.  IX,  3,  1.  quod  quidem  merito]  Aliter  Urs. 
p.  2,  33.  (juod  quidem  inerito  ab  (p.  3,  1.)  ttsu  recessit,  quia  non  aesli- 
matur  novo  qu-antitas,  (2.)  nec  desiderat  multitudinem ,  nec  conti-  ne- 
tur  nu-   (3.)  mero.  qua-ntitas]   (jualitas    em.    Urs,  5.     ludo- 

rum  jipo  -llinis]  Servavi  supplcmentuin  Urs.  ,  quanquam  Xviros  sacris 
Apollinis  faciundis  magistros  dictos  esse,  ex  titulo  ap.  Fletwoocl  p.  100, 
3.  Orell.  765.  suspectae  fide!  non  efficitur.  Scajl.  ex  Varronis  de  L. 
L.  VI.  §.  18.  19.  verbis  non  recte  distinctis  lacunam  supplerc  studet. 
6.  velit]  velut  corr.   Urs.  3.    Magisteria]    Sic    Paulus.      Maqistri 

suppl.  Urs.  7.   Urs.  supplet:    ostendit  Cato  in  oratione  fjuam  dixit. 

it  cantra  o-]  cod.      contro  ora-  Urs.  10.  Hispania]  Hispaniarn  em. 

Urs.  De  oratione  v.  Meyer.  Oratt.  fragm.  p.  72.  Lion.  Caton.  p.  52. 
1?.  ipsi]  ipse  posuit  Urs.  15.    Mansues]  cf.  Non.  p.  483,   1.     Et 

toc  Catonianum.  16.  fìlium]  addìdi  Urs.  supplemento,  cf.  Lion. 

Caton.   p.  49.  18.  ////  Suffctes   miror;    alii  duos  tantum  agnoscunt. 

V.  Kluge  Arist.  de  poi.  Carth.  p.  87.  Goettling.  Aristot.  Poi.  p.  482. 
Sed  Cato  de  suffetibus  coloniae  cuiusdam  Carthaginensium  dixisse  vi- 
detur.  V.  tabulam  ap.  Grutcr.  p.  470,  1.  Orell.  3057.  cf.  Gesenius 
Script.  Pboenic.  nionum.  I.  p.  214.  19.  20.  Supplem.  Ursino  praei- 

vit  Scal.  20.  21 .]  Urs.  lios  versus  non  recte  disposuit,  sicut  etiam 

24  et  25.  22.    de  pascenda  musta  a-]   Hacc    interposui ,  cunx   Urs. 

Catoni»  orationem  de  falsis  pugnis  contra  Thermum  significatara  putas- 
set.  De  Illa  oratione  v.  Meyer.  p.  40.  Lion.  Caton.  p.  69.  ;  Catonis 
verba  quae  secuntur,  rcttulerunt  Meyer.  p.  86.  Lion.  p.  80.  Crimina 
magna  restituendum  esse  putavit  Dac  24.  ntìus]  eoo.     tius  Urs. 

25.  nepos  eius]  de  hoc   Geli.  N.  A.  XIII,  18.  Meyer.  p.  115.   Lion.  Ca- 
ton. p.  109.  28.    Magnificior]    Munificior  em.  Urs.     Cf.  Paulus» 
p.  102.  v.  magnificissima. 

Qu.  IX,  4,  1.  in  consulatu]  de  consulatu  puto  scribendum  ;  sic  alii. 
V.  Meyer.  p.  73.  Lion.  p.  51.  Versum  bunc  Urs.  non  recte  dispescnit. 
2.  genere]  om.  Paulus,  probante  Scal.     gercre   coni.  Urs.  4,  Velis] 


Vcliis  corr.  Urs.  :    non    opus    est.  mutum    Mustellinum]    murum 

inde  facit  Scal.  ,    sed    ne    bic    quidem  placet;    facilius    vienili    fuissc    ut 
credam  adducar.  10.   Hoc    additamentum    explicatur  et    deiVnditur 

in    Suppl.  Ann.       De    sacris    Mutini    Tertullian.    Apol.    e.  24.       Aruob. 
adv.  gcnt.  IV,  7  et  11.    aliique    ecclesiae   patres.  12.  13.   co]    ea 

Urs.  ni  fi  lue]    velatae   corr.   Scal.  Urs.  17.    essequo]  essedo 

corr.  Urs.  19.  Minuitùr  .   .   luctus]  cf.    Klcnze  de   cogn.   et  affin. 

p.  33.  22.  familia]  familiam  Paulus.  23.   hostes]  hoste  Pau- 

lus. 24.   desponsa]  desponsatio  coni.   Dac.  :    quo  minime   opus  est, 

nani  filia  facile    cogitalione    additur.  propriore]  propiore  Paulus, 

nisi  quod   et  bic    Gv.  propriore.  25.   his]    is    ein.    Urs.  Castum 

Cereris     dies      illos     initiorum      significare,      quibus     a     inultis     rebus 
abslinendum  erat,  mine  allatis  testibus  deinonstrare  non  opus  est.  26. 

gratili ationi]  gratulatione  con».  Urs.     Vj  26-29.  sic  disiunxi,  ut  in   con. 
leguntur,  aliter  Urs.  27.   De  quindecim  flaminibus  v.   Suppl.  Ann. 

27.  28.  edera]  scr.   ccteri.      certa  coni.   Urs.      Notabile   autem   est,  eetcra 
etiam  in  Pauli  bonis  codd.  legi.  28.29.  minimi]   con.  sicut  Paulus, 

minimae    Urs.  ,    quod    sententia    commendata  29.    habelur]    Urs. 

habeatur  e  cod.  enotavit  Arndts.     Et   sic  in   Paulo  M.  30.  Mundus] 

cf.  supra  Qu.  Vili,  23.  p.169,   19.  32.    Folcanoli]   Volcanalia  vg. 

Cclebrabantur  a.  d.  X  Rai.    Scpt.,  ut  legitur  in   Kaleudar.  Maff.  Pincian. 
Capranicoruni.  32.   33.  et  ante]   Urs.   tanquam    e  con.,   sed  in   cod. 

est    e   tante.      Exciderunt ,     propter    eorundem     verborum    repelitionem, 
verba:    et  ante  diem  III.  Non.  Octobr.  Pfov.:    (fui]  Nov.  qui,  Urs. 

ANN.   PAULI.      2.    Itidibutidum]    ed.    vet.  vg.      rudibundum  Lind  , 
nescio,  an  e  bonis  codd.  4.  Mutini  Titini]  ex  Festo  :   Pauli  codd. 

vel  Mutinititi  (Gc.)    vel    Mutini ti tiii m  (M.)    vel    similiter.      Muttuni  Tu- 
tuni   scribendum  putat  Salmas.   Exerc.  Plin.  p.  219.   col.  2.  f.  prae- 

textatis]  rectius   Paulus  practextis  scripsissct.  5.  contrectarivc]   M., 

ut  vg.   et  Festus.      contrectarique  Gu.    Lind.  8.    familiam]    M.   vg. 

Lind.     familia  cett. 

u* 


156 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XI. 


(103) 


Mundum  gentiles  ter  in  anno  patere  putabant,   diebus  bis  :    postridie  Vulcanalia ,  et  ante  diem  tertiuni  Nonas  Octobris, 
et  ante  diem  sextum  Idus  Novembris.     Inferiorem    enìm    cius   partem  consecratam  dils   inanibus  arbitrantes  clausam 
omni  tempore,  praeter  hos  dies,    qui  supra  scripti  sunt,   quos  dies  etiam  religiosos  iudicaverunt  ea  de  causa,  qnod 
(104)  bis  diebus  ea,  quae  occulta  et  abdita  religionis  deorum  manium   essent,  in  lucem  adducerentur,  nibìl  eo  tempore  in 

5  republica    geri  voluerunt.     Itaque  per  bos  dies  non  cum  boste  manus  conserebatur ,   non  exercitus  scribebatur ,  non 

comitia  babebantnr,    non  aliud  quidquam  in  republica,  nisi  quod  ultima  necessitas  exegisset,  administrabatur. 
Mos  est  instilutum  patrium  pertinens  maxime  ad  religiones  cerimoniasque  antiquorum. 
Municipalia  sacra    vocabantur ,    quae  ante  Urbem  conditam  colebantur. 

Manes  dii  ab  auguribus  vocabantur,  quod  eos  per  omnia  manarc  credebant,  eosque  deos  superos  atque  inferos  dicebant. 
10  Monstra  dicuntur  naturae  modum  cgredientia,  ut  serpens  cum  pcdibus  ,  avis  cum  quatuor  alis,  bomo  duobus  capitibus, 
iecur,  quum  distabuit  in  coqucudo. 
Muta  exta  appcllabant,  ex  quibus  nil  divinationis  animadvcrtebant.      Mensae  in  aedibus  sacris  ararum  viceni  obtinebant. 


ANN.  FESTI.  Qu.  IX,  5,  1.  et  2.,  3.  4.  5.  et  6.,  et  7.  8.  et  9. 
dispescui ,  sicut  in  cod.  sunt,  nam  apud  Urs.  non  recte  dispositi  sunt. 
2.  inpositutn]  cod.     impositum  Urs.  3.  ut]  Urs.   om.  cod.  cogno- 

scere]  cognosci  corr.  Goxn.  potuit]  potiti  cm.  Scal.  Urs.     Et  in  cod. 

ultima  li  t  era  nunc  vix  apparere  traditur.  4.   Mae]  Mi  em.  Scal.  Urs. 

Me  vg.      Post  Scal.  recte  interpunxit.  6.   habend.]  addidi.  8. 

occulte  et  abdita  ea]  occultae  et  abditae  em.  Scal.  Urs.  recte,  quan- 
quam  iam  Paulus  occulta  et  abdita  legerat.  15.  Mos]  Hunc  locum 

laudat  Macrobius  Sat.  Ili,  8.  bis  verbis:  Mos  est  instilutum  patrium 
pertinens  ad  religiones  caerimoniasquc  maiorum,  tanquam  ex  Iulii  Festi 
lib.  XIII.  de  verborum  significationibus  petitum.  Quod  XIII.  librum 
dicit,  id  recte  fccit;  nomen  autem  Festi  ipse  aliis  locis  (III,  3.  5.  de 
vv.  ambarvalis  et  religiosi)    non  Iulii  sed  Pompei!  prodidit.  18. 

nummorum]  corruptum  puto.      In  cod.  videtur  esse  nummarum.  19. 

ali]  alii  corr.  Urs.  In  his  Varrò  de  L.  L.  V.  §.106.  est,  qucm  Vcrrius 
notat  non  nominatimi.  xiy/^ov]  KJENXPON  cod.  20.  pfkivrn] 

neminlIN  cod.  24.  adfuissent]    adsuessent   em.    A.  Acc.    in  mg. 

Minora  tempia]    cf.    Brisson.   de  forra.  I,  206.  p.  111.  26.  sepiun- 

tur]  cod.  saepiuntur  Urs.  De  tempio  sepiendo  dixi  Etrusc.  rer.  Ili, 
6,  4.  T.  I.  p.  136.  29.    angulus    quod   afjixus]  angulosque   afjìxos 

A.  Acc  in  mg.  em.  Manalis  fons]  cf.   Paulus   p.  95.  v.  manalem. 

31.  spicicndius]  spiciendus  corr.  A.  Aug.  in  mg.  De  Scal.  opinione  v. 
Suppl.  Ann.  31.  32.  et  33.  w.  ab  Urs.    non   recte   diremptos  ad 

cod.  normain  divisi. 

Qu.  IX,  6,  1.  terrenaeque']  terrenaque  corr.  A.  Aie.  in  mg.  Urs. 
man]  cod.     Urs.    idem  tanquam   suppletum.  4.   hominis.  Mu]  cod. 

hominum  et  rellqua  tanquam  ex  supplemento  Urs.  Quae  ad  munus 
explicandum  supplevit  Urs.,  pleraque  monstrala  a  Scal.,  in*iis  tantum 
v.  5.  few  ante  ihagistratus  et  v.  10.  ex  fide  sua  omisi,  et  minima  quac- 
dam  mutavi.  5.  r.  p.  publi]  cod.      reip.  (publi  Urs.  ,  qui  publicac 

temere  repetitum  e6se  vidit.  II.  ai]  ad  corr.  Urs.  13.   duo- 


bus  cap.]  cum  duobus  e.  Urs.  ,  sed  Paulus  praepositionem  non  babet. 
14-16.  Muta  .  .  .  conlra]  Paulo  aliter  Urs.  cum  Scal.  Biuta  exta  di- 
cuntur, quibus  nihil  divinationis  aut  responsi  elicitur.  ut  contra  rfi'crm- 
tur.  16.  responsi]    lacunani ,     quae    in  eoo.    est    ante    banc    voccni, 

non  indieavit  Urs.  18.   ab  incendio  ut  caveamus]  ef.  Cicero  de  div. 

II,   13,    32.  20.   21.    item   .  .  .   deminutionem]    portendunt  ,     aut   in- 

dicant  finium  deminutionem  Urs.  Minora    .  .  .   auspicio]  in  borum 

explieatione  restituenda  Urs.,  ab  A.  Are.  nionitus,  ea  imprimis  adhibuit, 
quae  ex  31.  Mcssalae  auguris  libro  Gellius  XIII,  15.  afl'ert.  Longc  di- 
versa Scrv.  Dan.  in  Virg.  Aen.  III,  374.  25. '26.  Mensae]  Scal.  quanquani 
in  esplicando  h.  1.  pracclaram  ostendit  doctrinam  ,  in  explendis  tanica 
lacunis  cum  Urs.,  qui  cum  presse  sequitur ,  quaedam  minus  recle  in- 
slituit.  27.  legibus  .  .  .  dedicantur]  sic  ius  Papirianum  ap.  Ma- 
crob.  Sat.  Ili,  11.  at  vero  mensae  arulaeque  eodem  die,  quo  aedes  ipsae, 
dedicari  solent.  Legcs  intelligo  aedium  sacrarum  ,  quibus  definiebatur, 
quo  cae  iure  essent  et  quid  comprebenderent.  Ci".  Test.  v.  opima  Qu. 
X,  5.  p.  174,  27.:  &HMH  aedis  nulla  lex  extat ,  ncque,  templum  habeat 
necne,  scitur,  et  v.  ncsi  Qu.  IX,  14.  p.  14,  26.  Urs.:  Legibus  earum 
omnium  sacrae  quoque  mensae  sunt.  28.  refuf]  corrige  pel.  vel] 
ut  in  cod.  esse  traditur.  Papirianum  ius  baec  babet:  nule  mensa  hoc 
rifu  dedicata  in  tempio  arae  usum  et  religioncm  obtinct  pulrinaris. 
29.  m  primis  .  .  .  apponunt]  in  privis  ipsis  locis  habere  solent  coni,  et 
supplet  Urs.  Equidcm  profeci  ex  bis  Arnobii  adv.  gent.  II,  67.  p.  101. 
Orell.  verbis:  Sacras  facitis  mcnsas  salinorum  appositu  et  simulacris 
deorum,  iisque  quae  Pluni.  ad  Pcrs.  II,  2i.  congessit.  30.  31. 
ubi  .  .  possit]  ubi  sacra  habituri  sint ,  cuius  modi  est  parentatio  non 
sacrificium  coni,  et  suppl.  I  r.s.  33.  tenebat  aram]  Lditores  con- 
fcrunt  Yirgiliauum  :    arasque    tenebat,  et  Macrob.  III.   -. 

ANN.  PALLI.     S.  Municipalia  saera]  glossam  reposuit  I,i>n.  e  codd. 
et  ed.  pr.     Vg.    Festi   verba   bic    ponuntur.  12.   nil]  boni  codd. 

«i7w7  vg.  Lino. 


'k*ei 


>•{*} 


\\JUH 


i-v)    QU.  IX,  5.  (5)                         FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.  L.  XIII.  QU.  IX,  6.  (6)     157 

lw# //".). fert  Cato  in  cominentariis  iuris  civilis  :  "Mundo  nomen  terrenaequef    man  -are    credantur.         Idem    dì    su- 

wnic.  inpositum  est  ab  eo  mundo ,    qui  supra  nos  est:    for-  peri    atque    inferi  dicebantur,    quos   ideo    invocabant 

i  ha.    maenimeiusest,utex^iisquiintraverecognoscerepotuitfad-  Augures,      quod      hi      existìmabantur    favere     vitae 

similis  illaef'N    eius    inferiorem  pattern  veluti   conse-  Lominis.      ||Mu-mw,  ait  Ferrius,  dicitur  administralio       rmms      v£. 

n.   cratam  Dis  Manibus  clausamomni  tempore,  nisi  bis  diebus  5     r r__pi_publi  -  cae  f ,      maqistratus  .      aut     praefectu-      rei/, .  fa*4.i.) 

' ''    «ui  supra  scripti  sunt,  maiores  c-ensuerunt  habendam,  rae,    inperi,    provinciae  :     quae    multitudinis    univer-       /•*»/*«*/      ì4> 

quos  dies  etiam  religiosos  iudicaverunt  ea  de  causa  quod  sae    consensu  ,    atque    legitimis    in  unum   convenientis 

quo  tempore  ea,    quae  occulte,   et  abdita  eaf  religio-  populi      comit-is     alicui     mandatur     per     suffragia, 

nis  Deorum  Manium  essent,    veluti  in  lucem  qua  mia  in  ut     capere     eam     possit     iussu     populi     demandatam 

adducerentur ,     et    patefierent,     nibil    eo    tempore    in  10   certo  ve   ex   tempore et  certuni  usque 

rep.  seri  voluerunt.  itaque  per  eos  dies  non  cum  boste  ma-  at  f  tempus  admi-  nistrare.  \\  Monstra  dicuntur  na-  A^  •^- 
nus  conserebant  :  non  exercitus  scribebatur  :  non  co-  turae  modum  e  -  gredientia  9  ut  serpens  cum  pedibusy 
mitia  babeba-nf ur:  non  aliud  quicquam  in  rep.  nisi  quod  avis  cum  quat  -tuor  alis  :  homo  duobus  capitibus, 
ultima  necessitas  admonebat ,  administrabatur.  iecur  cum  disi- abuit  in  coquendo.  \\ Muta  exta 
HMosest  institutum  pa-trìum 'y  id  est  memoria  veterum  15  dicuntur,  quibus  ni-l  divinationis  aut  de-  *£  u*i  ne  i 
pertinens  maxime  ad  religiones  ,  caerém  -  oniasque  orum  responsi  inesse  animadvertunt ,  contra  ad- 
antìquorum.  ||Milium  quidam  putant  cepisse  nomen  tutoria,  quae  certuni  aliquid  eventurum  indi- 
Si  maxima  nummorum  summa ,  quae  est  mille ,  quod  cant ,  aut  ab  in  -  cendio  ut  caveamus ,  aut 
'f-  -'<■ •■)  ali  Graecae  stirpis  iudicant  esse,  cum  id  illi  xsyx§ov  a  veneno  talique  re  certuni  aliquod  manifestumque 
vocent  j  tam  bercules ,  quam  panicum  fxe\ivi\v-  20  instare  periculum ,  item  quae  r.  p.  porteudunt 
||  Municipalia  sacra  vocantur,  quae  ab  iuitio  habue-  finium  déminution - em.  ||  Minora  itemque  ma- 
runt  ante  civitatem  Romanam  acceptam  quae  iora  auspicia  quae  A-icantur9  docet  Messala  j  nam 
observare  eos  voluerunt  Pontifices,  et  eo  more  maiora  Gonsulum,  Pr- «eforum,  Censorum  dici  ait,'  re- 
facere,  quo  adfuissentf  antiquitus.  || Minora  tempia  liquorum  minora:  cum  illi  maiores,  hi  autem  mino- 
rimi ab  Auguribus  cum  loca  aliqua  tabulis  aut  25  res  magistratus  die -e  consueverint.  \\Men- 
linteis  sepiuntur,  ne  uno  amplius  ostio  pateant,  sae  in  aedibus  sacris  arar -rum  vicem  obtinent,  quia 
certis  verbis  definita,  itaque  templum  est  locus  ita  legibus  carimi  omnium  s  -  imul  mensae  dedicantur, 
-j  effatus ,  aut  ita  septus ,  ut  ea  una  parte  pateat ,  an-  ut  velut  f  in  ararum  vel  in  pulvinaris  loco  sint.  pri-  asva  tri  j./. 
Vt  rffTy$uius  quod  adfìxus  f  habeat  ad  terram.  ||  Manalis  fons  vali  quoque  in  primis  salina  et  patellas  apponunt, 
.,  i       appellatur   ab   Auguribus  puteus   perennis ,    neque   ta-  30   ubi      sacras      Inibituri      sint     mensas ,        in      quibus 

wen  spiciendiusf  videtur,  quia  flumen  id  spicialur,  quod  parentatio,  non  sacrifie  -  tum ,  fieri  possit i\  cyij-  ,  .  -  ti- -| 

sua     sponte     in     amnem     influat.               IIManes     Di  magno  cr „_„     i.  ,      ./■ 

ab  Augunbus  invocantur,    quod   i   per  omnia  aetheria  .      .    teriebat  aram 


EMEND.  LECTIO.     Qu.  IX,  5,  3.  potiti.         i.  flit.         8.  occiillae  et  abditae.         24.  adsuessent.         29.  augulosq  uè  aff'ixos.  &A  ta-Y^k  m 

31.  spicicndus.  Qu.  IX,  6,   1.   terr cnai/ue.  5.  publicae]  dcle.  11.  ad.         28.  vel. 


tJ 
té. 


158     01  •  I*,  7.  (7) 


FUSTI   FU  AGM.  E  COD.  FAIIN.   L.  XIII. 


QU.  IX,  8.  (8) 


.  fa  ||Af///e       tirbitim      protinu-s       slelit       prò      regno 

tli.xisse    ait Veranìus    in    libro 

qtiem  inscripsit  prisearum  t'o-cum,  quod  ei  summae 
antiquitalis  esse  videtur ,  ei</ue  causani  Grae- 
etis  senno  dedisse,  %i\icis  tìcXeoov,  -  eo  anioni  non 
amplius    uti    Lfitinos.  \\3Iutas    et    seni - ivocales 

antiqui  non  duplieabant  in  se -ribendo,  aut 
•    •    .    .    et    ila   primum    Ennìum   scrip  -  sisse ,    in    eo 

a  quo  lilera    .     .    .     duplicata   sit 

primum.  \\Manuinitli     dicitur     seri     sacrorum 

causa,  cum  dominus  eius  tcnens  m-odo  caput 
modo  membruta  aliud  eiusdem  servi  ita  edicitef:  Lune 
hominem  libertini  esse  volo,  ac  prò  eo  auri  X 
puri,  probi,  profani,  mei  solvam ,  si  usquarn  digre- 
tlialur  a  sacris,  cum  fuerit  iuris  sui.  dum  f  hisf  ser- 
vum  circumagit  et  e  marni  homi -nem  liberimi  mit- 
tit.  \\Moscillis   Calo   prò  parvis  qui  moribus  dixit 

1 1  Migrare    mensa, 

quae      loco      sacro      esset      d-isque      templi     posita, 

inauspicatum  apud  antiquos  habeba-tur,cvim  sequiturf  sua 

migrantem  poena.      \\Mensas  aiunt  q-uidam  fuisse  in  tri- 

viis    poni    solitas ,     quae    sint    triv-ìades.    appellatae. 

^  \\  Mente  capliis  dicitur,   cum  mens  ejs  kominis  potestà  te 

abit,  et  idem  appellatur  de -mens,   quif  quod  de  sua 

mente      decesserit      et     a     mente     mente  f     abierit. 

||  Manare       solem       tum       so-litos       esse     antiquos 

dicere      ait     Verrius ,       cum      solis      orientis      radii 

splendorem    tacere    coep  -issent ,    atque    ideo    primum 

diei  tempus  mane  dictum:   quam -\\s  magis  addiciturf 

Utn**    '         '•-    "t  credat,  a  mano  bono  ma-ne,  idem  a  f  mature  :   quod  id 

nt-aHtn.    ,:. domini  est  quod  maturum  est:    unde    et   Matuta    di- 

cta     esse     videtur     Maler.  j|Mamertìni     appel- 

lati    sunt    ha -e    de    causa,    cum     def    toto    Samnio 

EMKND.  LECTIO.     Qu.  IX,  7,  12.  edieit.  15.  tum  is. 

u    mente.  addueitur.  30.   idem  a]  itemi  33.   de]  in. 


gravis       incidissct       pcstilenlia ,        Slbcnuius       Met-      /v^  ^' 
tius   eius    gentis   priuceps,     convocata    civium  suorum 
contione,    exposuit    se    vidisse    in    quiete    praecipien- 
tem  Apollinem ,    ut    si    vellent  eo   malo  liberali ,    Ver 
5     sacrum   voverent,    id   est,    quaecunque   vere   proximo  }**e  M**fx* 
nata    essent,      immolaturos     sibi ,      quo     facto     leva- 
tis       post       anuum       vicensimum       deinde       eiusdem' 
generis      incessit      pestilentia.      rursum      itaque     con- 
sultus  Apollo    respondit,    non   esse   persolutum  ab  bis 

10    votum,    quod   liomines    immolati   non  essent  :    quos  si 
expulissent  ,        certe      fore      ut      ea       clade      libera- 
la  rentur.     itaque  i  iussi  patria    decedere,,    cum  in  par- 
''"    te  ea   Sì-ciliae    consedissent,    quae   min -e   Tauricana 
dicitur,  forte  /«6o-rantibus  bello  no-f-o  Messanesibus 

1 5  auxilio  venerunt  ultro,  eosque  ab  eo  liberarunt  provinciales  : 
quod  ob  me-ritum  eorum ,  ut  gratiam  referrent,  et 
in  siuim  corpus ,  communionemque  agrorum  invi- 
tarunt  eos,  et  nomea  acceperunt  unum,  ut  dicerentur  Ma- 
nierimi, quod  coniectis  in  sortem  duodecim  deorum  no- 

20  minibus,  Mamers  forte  exierat  :  qui  lingua  Osco- 
r«m  Mars  significatur.  cuius  historiae  auctor.;  est  Al- 
fius    libro    primo   belli     Cartliaginiensis.  ||Murra- 

ta    potione    usos    antiquos    indicio    est ,      quod    etiam 
nunc     Aediles     per     supplicationes     dis     addunt     ad 

25  pulvinaria,  et  quod  XII.  tabulis  cavetur ,  ne  mor- 
tilo indatur,  ut  ait  Varrò  in  antiquitatum  L.  I. 
||Muger  dici  solet  a  Castrensium  f  hominibus  quasi 
muccosus  bisf,  qui  talis  male  ludit.  ||Murif  est, 
quemadmodum       Veranius       docet  ,        ea      quae      fit 

30  ex  sali  sordido,  in  pila  pisalo,  et  in  ollam  ficti- 
lem  coniecto,  ibique  operto  gypsatoque  et  in  fur- 
no  percocto,  cui  Virgines  Vestales  serra  ferrea 
secto,    et  in   seriam    coniecto,    quae  est  iutus  in  aede 


20.  scfjtiatur.  24.  qui]  dcle. 

Qu.  IX,  8,  27.   castr ensib  us. 


25.    a  mente  mente]   amena    ifuod 
28.   is       M tir  ics. 


(104) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XI. 


1J39 


Manu  m  itti   servus    dicebatnr,    qunm   dominus    eius ,   aut   caput   ciusdcm   servi,   aut   aliud   membrum    tcnens    dicebat : 

II  u  ne  hominem  1  il)  e  rum  esse  volo,    et    cmiltcbat  cum  e  maini. 
Moscillis    Cato  prò  parvis  moribus  dixit. 
Mentccaptus    dicitur ,   ([iium   mens   ex  hominis   potcstate  abit,    et  idem  demens,    quod  de  sua  mente  decesserit ,    et 

a  m  e  n  s ,    quod  a  mente  abicrit.  5 

Man  are  sol  cui    antiqui  dicebant ,   quum    solis    orientila  radii    splendorcm   iacere   coepisscnt,    a   quo  et  dictum  putabaut 

mane.     Ali!  dictum    mane    putant  ab  co,    quod  inanimi  bonuni  dicebant. 
Murrata  potionc  usi  sunt  antiqui;  sed  postea  assuerunt   diis  suis  libare,   idcoque  XII.  tabulis  est  cautum,  ne  morluo 

inderctur.  Muger    muccosus. 

Murice  diceba  tur  sai  in  pila  tunsum  et  in  ollain  fictilcm  coniectum  et  in  fumo  pcrcoctum ,  quo  debine  in  aquam  misso  10 

Vcstalcs  virgines    utebantur  in  sacrificio. 


ANN.  FESTI.  Qu.IX,  7,  1.  Mille  nrb.]  Supplementa  dedi  admodum 
incerta,  sed  correxi  (amen  quac  Urs.  dederat,  quac  attuti  in  Scppl.  Akn. 
De  slruclura  illa  :  mille  urinimi,  quac  Gracco  /ikiùi;  cum  gen.  respondeat, 
v.  Geli.  1,   16.  6.   Mutas  et  semiv.]  Cf.   annoi,    ad  Pauluni  p.6.   v. 

anus.  Cur  Uns.  supplementa  rciiciemla  fuerint ,  apparebit  ex  Sdppl. 
Quae  posui,  confirmat  ipse  Fcstus  Qu.  XIII,  29.  p.  101,  29.  v.  solitau- 
rilia,  et  Qu.  XV,  29.  p.  161,   4.   v.  torus.  10.  Manumitti]    baec 

quomodo  explicanda  et  restituenda  esscnt,  monstravit  partim  Scal.:  sed 
quae  invenerat,  eo  pessumdedit,  quod  aurum  illud  solvcndum  prò  vice- 
sima  manumissionum  lege  Manila  constituta  Imbuii.  De  manumissione 
sacrorum  causa  prudentcr  dixit  Savinius  de  sacris  privatis  in  Sylloge  : 
Zhchr.  f.  gesch.  R1V.  T.  II.  p.  402.  12.  escile]  edicit  con-.  Urs. 

et  dicit  (post  tenet  suppletum)  Scal.  13.  X]  XX    corr.  Uns.  non 

reclc.  14.  puri,  probi]   tane  formulam  servavit  Festus  Qu.  XII, 

20.  p.  60,    18.  v.  puri.  solvavi  si]    solvit  ut    Scal.     solvo  ut  Urs. 

ttsq'uam  .  .  a  sacris]  ad  quae  facienda  manumittitur ,  puto.  priusquam 
digreditili-  (digrediar  Urs.),   e/ficiatur  iuris  sui  suppl.    Scal.  15. 

dìim]  tum  corr.   Urs.  his]    scribe    is.     Uns.,    similitcr    ac  Scal.: 

his  servimi  verbis  e  manu  hominem  liberum  emitlebat.  17.  Moscil- 

lis] Mosculis  Urs.  qui]    delet  Urs.  18.  Migrare   mensa]    Pli- 

nio N.  H.  XXVIII,  2,  5.  §.  26.  teste  Servii  Sulpicii  principia  viri  com- 
menlalio  est,  quamobrem  mensa  lintjuenda  non  siti  sed  bic  de  privatis 
mensis,  Festus,  ut  videtur,  de  sacris.  19.   quae  ....  essel]  quod 

leijibus  eius  sacra  esset  supplet  Urs.  20.  sequitur]  puto  sequatur  opus 

esse.  24.   qui]  dele.      quod  del.   Urs.  25.  a  mente  mente]  amens 

quod  a  mente  recte  Dac.     Urs.  altermn    mente  dclct.  27.  orientis] 

orienta  in  con.    esse    refertur.  29.    addicitur]    adducitur  (intell. 

Yerrius)  puto  scribendum  esse.  id  dicitur  A.  Aug.  et  Urs.  in  mg. 
Eadcm  duo  etyma  v.  mane  affert  Varrò  de  L.  L.  VI.  §.4.  cf.  Macrob. 
Sat.  I,  3.    Serv.  in  Aen.  I,  139.    II,  268.    Ili,   63.  30.    ut  .  .  . 

mane]  quod  manum  bonum  dicebant   a    mane  suppl.   Urs.  idem  a] 

rectius,  puto,  ilem.  31.  Maluta]    cf.   Paulus  p.91.  v.  Matrcm  Ma- 

lulain.  33.  de]  scribe  in. 


Qu.  IX,  8,  1.  et  2..  6.  et  7.,  8.  et  9.,  11.  12.  et  13.,  14.  15.  16. 
et  17.  ex  cod.  alitcr  dispcscui  atque  Urs.  Etiam  v.  16-21.  ab  Urs. 
non  reete  divisos  accepi ,  sed  veram  distributionem  non  notatam  babeo. 
4.  ver  sacrimi]  cf.  Paulus  p.  161.  v.  ver  sacrimi  et  similcs  de  I'icenti- 
bus  Hirpinisque   narrationes.  13.    Tauricana]    Tauromenia  corr. 

Scal.  Taurominilana)  A.  Auc.  et  Urs.  in  mg.  Puto  illud  servandum 
esse,  cum  tractus  circa  Taurum  collcm,  in  quo  Tauromenium  cxtructuni 
est  (Diodor.  XIV,  59.),  Tauricanus  dici  polucrit.  14.  Messanesibus] 

cod.    ex    antiquiore    more.      Messanensibus   Urs.  17.   et  in  suum 

corpus  etc]  Conspirat  in  hac  narratione  cum  Festo  Strabo  VI.  p.  268.  : 
nisi  quod  ex  boc  scriptore  probabile  fit,  Mamertinorum  nomen  ex  Italia 
in  Siciliani  translatum  esse.  Nam  Mamertium  in  Bruttiis  oppidum  crat. 
Strabo.  p.  261.  22.  Murrata]  cf.  Qu.  VIII,  25.  p.  171,  4.  v.  mur- 

rinam,  et  Mercurialis  Var.  V,  1.  24.  Aediles]  ediles  con.  dis] 

cod.     diis  Urs.  25.  XII  tabulis]  cf.  Cic.  de  legg.  II,  #4.  Dirkscn 

de  XII  t;abb.  p.  675.  27.   Castrensium]   castrensibus  corr.  A.  Aug. 

in  mg.     '  28.  muccosus]  con.     mucosus    Urs.  his]  is  corr.  Urs. 

talis]  telis  coni.  Lipsius  Epist.  Ili,  II.  p.  124.  :  quod  non  placet. 
Muri]  Muries  corr.  Urs.  De  eadcm  murie  Varrò  apud  Nonium  p.  223. 
Fabii  Pictoris  verba  aflfert ,  quae  cum  Veranio  optime  concinunt,  nec 
discrepant  ca ,  quae  Servius  in  Virg.  Ecl.  Vili,  82.  aflfert.  Cf.  annot. 
ad  Paulum  p.  60.  v.  cxfir.  30.  pZctilem]    fritilem    Dac.   ex  Nonio 

proposuit,   sed  Nonium  ex  Fcsto  corrigendum  esse  vidit  Urs. 

ANN.  PAULI.     2.  emittebat]  mittebat  M. ,   fortasse  recte.  3. 

Moscillis]  boni  codd.  Lind.  Mosculis  vg.  Muscillis  et  deinde  muribus 
corr.    temere    Salmas.    Excrc.  Plin.  p.217.  col.  26.  4.  abit]  boni 

codd.     abiit  vg.   Lind.  4.   5.    demens  quod  .  .  .  amens  quod]   Gc. 

Lind.  qui  utrobique  M.  vg.  Ac  Festi  cod.  ipse  indicat,  incertum  fuisse 
librarium.utrum  sciiberet.  6.  antiqui  dicebant]   M.  vg.     die.  ant.  Gp. 

Likd.  9.  inderetur]  vg.     videretur  codd.  edd.  vett.  10.  misso] 

vg.     missum  codd.  edd.  vett.  Lind. 


100 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XI. 


(104) 


Mortuae    pceudis    corio    calceos    aut    soleas    fieri   flaininibus  *J«    nefas    habebatur,    quoniam    sua    morte    exstincta    omnia 
funesta  aestimabantur.  M  e   prò   mihi   dicebant  antiqui. 

(105)  Malevoli  Mercurii  signum  ,    id  est  statuam,  appellabant  ideo,    quod   in  nullius  tabcrnam  spectabat. 

Malluvium  dicitur,    quo  manus  lavantur.     Malluviae,    quibus  manus  sunt  lautae.     Pelluviae,    quibus  pedes. 
5  Maior  consul   dicitur    vcl  is,   penes  quem  fasces  sunt,   vcl  is,    qui    prior   factus  est.     Praetor   autem    maior   urbanus, 
miuores   ceteri.  Mcn diclini    dici  Verri us  putat  a  mente  eius,    quam  fefcllcrit  fortuna,    vcl  quod  pre- 

cetur   quernque,    ut   vitae   suae    medcatur    cibo. 
Mater  Matuta,  manes,   mane,    matrimonium ,    mater  familiae ,    matertera ,    matrices ,   matcriae  dictae    videntur,    ut  ait 
Verrius ,  quia  sint  bona,  qualia  scilicct  sint,  quae  sunt  matura,  vcl  potius  a  inatre,  quae  est  origiuis  Graccae. 
10  Modo   quodam,    id    est   rationc,    dicuntur   ista    omnia:    a   modo    fit  commoditas ,    commodus,    commodat ,    accominodat, 
modicc ,  modestia,  moderatio,  modificalo. 


ANN.  FESTI.  Qu.  IX,  9,  2.  addent]  addunt  corr.  A.  Auc.  in  mg. 
3.  Mortuac  pecudis]  cf.  Scrv.  in  Aen.  IV,  418.  :  Sane  Flaminicae  non 
licebat  neque  calceos,  ncque  soleas  morticinas  habere  :  morticinac  autem 
dicuntur,  quae  de  pecudibus  sua  sponte  mortuis  fivbant.  V.  5.  6.  7. 
dispcscui  ut  in  cor»,  sunt:   alitcr  Urs.  6. 7.  Me  prò  mihi]  Fesli  excmpla 

non  suffieiunt,  nani  ine  fuerit  dici  uni  est,  ut:  quidnam  se  futurum.esscl, 
a  Livio  XXXII,  27.  et  similia  multa,  et  me  accusativo  casu  regi  a  voc. 
impendet   monuil  Dac.  V.   10.   11.   12.   disposui  ut  in   cod.   sunt, 

a  qu©   disecssit  Urs.  13.   qui  item]    coniicio  :    qua    iter,   coli.   Var- 

rone  de  L.  L.  V.  §.47.  in   Turdellis]  Romac  vicus  nobis  incogni- 

tns.  Lacunam  supplet  Urs.  malevoli  etiam  coi/nomine.  Putavcriin  po- 
tius fuisse,  literis'ilf  .  .  .  .  os  (quorum  loco  in  vg.  Me  est)  in  M.  .  .  .is 
mutatis  :  Mercurii  signum  propter  quadratoni  speciem  (iixQuyoìvov  ìqyu- 
<siav  intelligo).  15.    laluni]  corrigo   lacum,  id  est  vas  aliquod  maius. 

diitum    coni.   Urs.  16.    in    commenlarium]    deleo    in.    commentario 

coir.  A.  Atta,  in  mg.   Urs.  significai,]   comma  postposui,   quod  alii 

anteposucrànt.  qui]  de  hoc  instrumentali  qui  cf.   annot.  ad  Varron. 

de  L.   L.  V.  §.  21.      quia  coni.   UrS.  lavef]  scribc  lavent.  A 

v.  10.  ad  pcn ultimimi  usque  codicem  una  duabusvc  syllabis  ab  ea  di- 
Tisione  versuuni ,  quam  Urs.  dedit ,  ita  discedere ,  ut  cani  quasi  prac- 
curra%  notatum  acccpi,  sed  cum  diligentior  notatio  decsset,  Ursini  ver- 
sus reddere  malui  quam  alios  fingere.  17.  malluviae]  inlellige 
aquas  lavando  sordidas.  18.  3Iax.  praet.~\  Lcx  vetusta  est,  priscis 
lileris  verbisque  scripta,  ut,  qui  praetor  maximus  sit,  idibus  Scptembri- 
.  bus  clavutn  pangat ,  Liv.  "VII,  3.  Alius  piane  est  maior  praetor,  de 
quo  infra  v.  33.  19.  et  20.  ali]  cod.  alii  Urs.  20.  quia] 
qui  corr.  A.  Are.  in  mg.  21.  Salutis  augurio]  v.  Cic.  de  div.  I,  47. 
Sueton.  Aug.  31.  Tac.  Ann.  XII,  23.  Cassius  Dio  XXXVII ,  24.  LI,  20. 
(oìojvioua  xìyuiaq).  23.  Mortis  causa]  v.  Digest.  XXXIX,  C.  28. 
imprecatine  solita  uallium]  in  precalionc  solitaurilium  corr.  Turncb. 
Scai.  Urs.  28.  29.  ne  Messala]  nemessalìa,  omnia  in  v.  29.,  cod. 
habere  traditur. 

Qu.IX,  10,  3.    Mater  Matuta]  cf.  supra  p.  7,  31.  S.  Modo 


....  9.  modo]  A  modo  quodam  id  est  ratione  dicuntur  ista  omnia:  a 
modo  scriptum  fuisse  pulat  Ins.  13.  j\aenia]  cf.  A  arro  de  vita  P. 

11.   apud   Non.   p.  145,   28.  li.  15.   Afranius  in   3Iuterteris]   Bofhc 

P.  Se.  L.  V,  II.  p.  179.  n.  7.  IVac/iiam  autem  intcr  ex.  cant.  supplet, 
Scai..   fere  secntus  ,    Urs.     Scd  ita  ne  versus  quideni   cflìcitur.  17. 

credi]  cod.     Urs.   tantum  cred  e  cod.  notat.  18.    abi  ergo]  ubi  ego 

corr.     Dac,  qui  vcrsuiu  ex  Pscudolo  V,   1,   32.   adduci  intellexit.  19. 

Idem     luiic     hom]     cod.  Urs.    post     voc.     Idem     interposuit     Trucul., 

cum  iam  A.  Aie.  versum  ex  Truculento  li,  1,3.  laudari  vidisset,  et 
notti  tanquam  in    cod.  lectum    dedit.  21.  csto]  mesto  corr.  Scai.. 

Urs.  Versus  in  Truculento  nunc  sic  solet  legi:  Iluic  homini  amanti 
mea    Itera     apud     nos     dixit    neniam     de     bonis.  Quosdam   .    .    . 

verbum]    Quosdam   dicunt  velie  ideo   dici  naeniam   suppl.   Urs.  22. 

ci]  ci   corr.  Scal.   Urs.  24.   25.   vocabulo   .  .  .  Piatita/]  vocabulo, 

ad  quod  probandum  testimonio  utmilur  Plauti  suppL.  et  corr.  L'rs. 
2G.  cltedcm]  cod.  chaeocm  Urs.  machaera  fuisse  vidit  Seu..,  qui  lo- 
cum  ex  Bacchid.  IV,  S,  48  sqq.  primus  restituii.  ad]  at  Sc\l.  cum 

Urs.  In    sccuudo    Plauti    versu    scribendo    a   Scal.  et   Urs.  disecssi, 

ut  ego  post  quidein  delerein  et  Ih  adderem  ,  Palatino  Plauti  cod.  obse- 
cundans,  qnanquain  Fcsti  lectio  in  aliis  quibusdam  a  codd.  Plauti  dis- 
crepai lieddam,  ubi  non  coalescit.  -s.  -9.  nt'iie  .  .  .  etiam]  mio 
quod  cxlremam  flendo  cjl'erimus  eam  vocem  quereudoque ,  nam  suppl. 
Urs.  ,  qui  etiam  in  seqq.  verba  alio  ordine  ponit.  30.  die]  eoo. 
Urs.,  qui  id  neglcvit,  cxticmum  dicunt  supplet.  32.  netti]  cod. 
ut  videtur.     Etiam  hoc  omisit  Urs. 

ANN.   PAULI.      1.  flaminibus]    flaminicis    Festus.      Sed    ipso   Paulus 
errasse  videtur.  4.    lautae]   M.      lotac  cctt.  Liso.  6.   quam] 

boni  codd.,  ut  A.  Acc.  coniecerat.  quem  vg.  Li>n.  cum  deteriori  cod. 
Post  mcndicum  art.  municipium  legitur,  quem  in  sujuruirem  loOUB  p. 
127.    rcieei.  10.  Modo   .  .  .   a   modo  fit]   ila  M..   nisi  quod   hic  oui. 

rt  post  omnia.  Hine  reliquoruia  libroruiu  lectio  Oria  est.  Modo  quo- 
dam ,    id    est   rationc    dicuntur    omnia    ista    Gv. ,    quelli    Li>d.    scquitur. 


QU.  IX,  9.  (9)                      FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.    L.  XIII.  QU.  IX,  10.  (10)     161 

fu     Vestae  in  penu  exteriore,  aquam  iugem,  vel  quamlibet  teros.        ||Mend-*c«m    dici    Verrius   putat   a   mente 

praeterquam  quae  per  fistulas  venit,  addenti,  atque  ea  eius,  quam  (ef-ellerit  fortuna,  vel quod precetur  quemque 

demum   in    sacrificiis    utuntur.            IIMortuae   pecudis  ut    vitae    su -«e   medeatur   cibo.           \\Mater   Matuta 

corio    calceos,     aut   soleas    fieri  Flaminicis    nefas   ha-  manis  ,       mane,       matrimonium ,      mater     familiae, 

«'«f    betur.  .sedautoccisaeajno^m^utimmolatae,  quoniamsua  5     matertera ,      matrices ,      materiae      dictae      videntur, 

Z*    morte     extincta    omnia    funesta    sunt.             Il  Me    prò  ut    ait    Ye-rrius,    quia    sint    bona,     qualia    scilicet 

mila    dicebant    antiqui,    ut  Ennius,    cum    ait   L.  II.  sint,     quae     sunt     matura,      vel     potius     a     matre, 

:*m-"Si  quid  me  fuerit  kumanitus,  ut  teneatis."    et  Luci-  quae     est    ori  -ginis     Graecae    ixy\Tn\^.                Il  Modo 

lius:    "Nunc  ad  te  redeo,    ut  quae  res  me  impendet,  quodam,  id  est  ratione,  dicuntur  ista  omnia:  a  modo 

agatur."||Minorumpontificummaximusdicitur,quiprimus  10    fit   commodi-tas,    commodus,    commodat ,    accommo- 

in  id  collegium  venit:    item  minimus,   qui  novissimus.  dat,       modi -ce,        modestia,        mo deratio ,       modi- 

||  Malevoli       Mercurii       signum      erat      proxime      la-  ficatio. 

num  ;    qui  item  f  erat  in  Turdellis  M  .  .  os , ||  Naenia     est     Carmen ,     quod     in     funere    laudandi 

appellabatur  :  Malevoli  autem  ,  quod  gratia  can  -  tatur  ad  tibiam ,  quod  vocabulum  Affa- 
va nulllus  tabernam  spectabat.  ||Malluvium  latum  f  15  nius  in  Mst~terteris  posuil  :  "  .  .  .  •„  •  •  exe" 
in  f  commentarium  sacrorum  significai,  manus  qui  la-  quias  canti -tabant."  Sunt  qui  eo  verbo  finem  «io- 
veti,  a  quo  malluviae  dicuntur,  quibus  manus  sunt  lau-  nificari  credi  -  derunt ,  ut  ait  Plautus  in  Pseudolo  : 
tae  perinde,  ut  quibus  pedes,  pelluviae.  || Maximum  "abiergof  circumvortor,  cado:  id  fuit  naenia  ludo. 
Praetorem  dici  putant  ali  eum,  qui  maximi  imperi  Idem  :  "Huic  hom- ini  amanti  mea  hera 
sitj  ali,  quia  i  aetatis  maximae.  prò  collegio  quidem  Au-  20  dixit  domi,  et  ap-wd  nos  de  bonis  nae- 
gurum  decretum  est,  quod  in  Salutis  augurio  Praetores  niam  estof."  Quosdam  constat  inde  ducere  verbum 
maiores  et  minores  appellantur,  non  ad  aetatem,  quod  et  i  voci  sìm-ilior  querimonia  flentium 
sed  ad  vim  imperii  pertinere.        ||Mortis  causa  stipu-  sit.    quidam  aiunt  nae -niae  ductum   nomen  ab   extre- 

latio   existimatur  fieri,    ut  ait   Antistius    Labeo,    quae  mi    intestini    voca.- buio , 

ita   fit,     ut    morte    promissoris    confirmetur,    aut,    ut  25    nio    utitur  Plautus    in  Bacchidibas  :    ''si  Ubi  est  ma- 
quidam     dixerunt,       cuius      stipulationis      mors      fuit  chedemf:    adi   nob-w  veruina  est  domi,  qua  quidem 

yj^*causa.          ||Marspedis,      sive    sine    r    littera     maspe-  te    reddam ,     u-bi     tu     me     irritaveris ,       confoMo- 

dis ,    inprecaticie    solita    uallhim  i    quid   significet ,   ne  rem    soricina    naenia!';    hinc    quod     extremam    flen- 

Messala       quidem       Augur     in     explanatione     augu-  do  efferim-ws  eam  vocem,  dictam  naeniam  ;  atque  etiam 

riorum      reperire      se     potuisse     ait.              UMaiorem  30    Graeci   vsctrov    dic-wnf    extremum:    sive   quod  chor- 

consulem     L.    Caesar     putat     dici ,     vel     eum ,     pe-  tlarum       ultima   -    vv\rv\       dicitur ,        vocem       extre- 

nes  quem  fasces  sint,   vel  eum,    qui    prior  factus  sit.  mam  cantionis  neni-am  appellarunt.      \\Naeniae  deae 

Praetorem    autem    maiorem ,    Urbanum  :    minores    ce-  sacellum         ultra         portam         Viminalem        fuerat 

EMEND.  LECT.   Qu.  IX,  9,  2.  addimi.         13.  qua  iter.  15.   lacum.  16.  in]  «Icle.       lavent.  >      20.   qui.         27.   in  precatione 

solitaurilium.  Qu.  IX,   10,   18.  ubi   ego.  21.  maesto.  22.   ei.         20.  machaera.  27.  a  t . 


U- 


ku* 


162    QU.  IX,  11.  (11)  FESTi  FRAGM.  E  COD.  FARN.    L.  XIII. 


QU.  IX,  12.  (12) 


éi> 


h^ot 


t. 


*e  cfh  to 


dedicatum: aediculam. 

||  Navali  corona  solct  donari,  qui  pri-mus  in  bostium 
navem  armatus  transilierit ,  cuùtsve  opera ,  ma- 
nuve  navis  hosiium  capta  fuerit.    adeplus  est  eam  M. 

Terentius  Varrò ,  bello  Piratico  donante  GIN.  Pom- 
però Magno.  Item  ali,  inter  quos  M.  ^-tillusf  bello, 
quod  gestum  est  conlra  Poenos,  ut  scrip-tum  est  in  car- 
mine  Saturnio,  quod  quidem  duces  ipsi  sunt  co-nsueti 
in  tabellis  publice  ponere ,  in  quo  wo-minabantur 
navali  corona  donali.  \\Neunquam  ponilur  prò  nulla 
tenus  et  prò  non  ila.  \\Neceunt  non  eun-t,  ut  nec 
prò  non.  ||  Nefrendes  dictos  asserii  Q.  Muci-us  Scaevola 
arietes9  quod  dentibus  frendere  non  pos-sìat.  Ateius 
Capito    inj'anles    esse    nondum    fre  -ndentes,    id  est, 

frangentcs.     Livius ri  :    "Quemjego  ne- 

frendem       alui      lacteam      immulgen-s      opem.      et 

Pro  nefrendibus 

alìi  nefrundines  intelligunt  ,  quos  usus  recens 
dicil  vel  renes  vel  lesticul  -os,  quos  Lanu- 
gini appellant  nebrundines,  Graeci  vsQqo- 
vs,  Praenestini  nefrones.  ||Necerim,  nec  eum. 
\\Nemora  signi ficant  silv -as  amoeuas  :  va- 
letenimidquodGraece  vs/xos^cuius  t>oc-abuli  auctorllo- 
merus ,  cum  dicit  in  Iliade:  "èv  vs/js'i  cxie- 
§£  siti  re  Xtv  sjufBccXs  èaì-pav,  dubium  non 
est  quin  eum  designet  locu-m  qui  campos  et  pascua 
habeat:  vspos  enim  a  Graecis  èia  -  rè  vopets  eìvcti  èv  av- 
rà appellalur.  ||iVe-mut,  nisi  eliam  vel 
nempe  usus  est  Calo  de  pot.  fr-ibuuici  f,  eum  ai  t  :  "nemut 

aerumnas."      [|Neminis 

genitivo  casti  Caio  usus  est  .  .  .  "et  quis  diceret  cum  sit 
neminis."  Idem  de  aedilibus  villo  creatis:  "neniinisque 
Ennius  Erecbtheo:    "lapideo   sunt 


corde   multi,     quos   non   miseret   neminis."        ||Nemo 
tv  «(,.  compositum  videtur  ex  ne,  et  bomo  :  quod  confìrmatur 
magis,  quia  io  persona  semper  ponitur,  nec  pluraliter  for- 
e.  rimari   solet,    quia   intelligitur    prò  nullo.         J| IVeci  da- 
5  u^tus  proprie  dicitur,  qui  sine  volnere  interfectus  est,  ut  ve- 
neno,  aut  fame.      ||  Necessarium  ait  esse  Opillus  f  Aure- 
lius ,    in  quo   non   sit   cessandum ,    aut   sioe   quo   vivi 
non    possit:     aut    sine    quo    non    bene    vivalur:     aut 
quod  non  possit  prohiberi,  quio  fiat.     |)  Necessari  sunt, 
10    ut    Gallus    Aelius     ait,      qui    aut    cognati,    aut    ad- 
fines    sunt,     in     quos    necessaria     oflìcia     conferuntur 
praeter   ceteros.       ||Neclegens  dictus  est,   non  legens, 
neque    dilectum   habens,    quid   facere    debeat,    omissa 
ralione    officii   sui.  ||IXec    coniunctionem    Gramma- 

15  liei  fere  dicunt  esse  disiunclivam ,  ut  nec  legit, 
nec  scribit,  cum  si  diligenlius  inspiciatur,  ut  fecit 
P™1  Sinuius  Capito,  intellegi  possit,  eam  positam  esse 
ab  antiquis  prò  non,  ut  et  in  XII.  est:  "ast  ei  cuslos 
nec  escit."  item:  usi  adorai  furto,  quod  nec  manifes- 
to tum  erit."  et  apud  Plautum  in  Fasmate:  "nec  recle  si  il- 
li  dixeris."  et  Turpilium  in  Demetrio:  "nec  recle 
dici  niihi,  quod  iam  dudum  audio."  ||ì\ec  unquem, 
necunquam    quemquam.  ||Nequalia,    delrimen- 

la.  UNcquinont,  prò  nequeunt,  ut  solinunt,  feri- 
25  nunt,  prò  solent,  et  feriunt  dicebant  antiqui.  Livius 
in  Odissia:  "parlim  errant,  neque  nuncf  Graeciam  re- 
dire." ||IVequitum  et  nequiturpronon  posse  dicebant,  ut  Pa- 
cuius  cum  ait  :  "Sed  cum  contendi  nequitum  utfclam  ten- 
denda  est  plaga."  Plautus  in  Saty  rione  :  "retrabi 
30  nequilum ,  quoquo  progressa  est  semel."  et  Cato  Ori- 
ginuni  L.  I.  :  "Fana  in  eo  loco  compluria  fuere: 
ea  exauguravit,  praelerquam  quod  Termino  fanum  fu- 
itj    id  nequitum  exaugurari."     ||IVequiquam  significare 


Hlilji 
"« 

Ìf 

iti 


EMEND.  LECTIO.     Qu.  IX,  11,  6.  Jtilius.  29.  tribunicia. 


Qu.  IX,  12,  6.   Opilius.         2G.  neqvinont.         23.    vi:   clam. 


(103) 


PAIJLI  DIA.COM  EXCERPTA.     LIB.  XII. 
LIBER    XII. 


163 


Naenia    est  Carmen,    quod   in  funere   laudanti!  gratta  cautatur  ad  tibiam.     Sunt,    qui  co  verbo  finem  signifìcari  putant. 

Quidam  volunt  naeniam  ideo  dici,  quod  voci  similior  querimonia  flentium  sit.     Quidam  aiunt  naeniae  duclum  nomcn 
(106)  ab   extremi   intestini   vocabuloj   Graeci   enim   vèaxov   extremum   dicuntj    sive  quod   cliordarum  ultima  vvjtrj  dicitur, 

extremam  cantionis  vocem  naeniam  appellarmi!.  5 

Naeniae  deae  sacellum    extra  portam  Viminalem  fuerat  dedicatum. 
Navali  corona  solet  donavi,  qui  pritnus  in  liostidm  navem  armatus  transilicrit. 
Nefrendes  arietes  dixerunt ,    quod    dentibus    frendere    non   possint.     Alii  dicunt  nefrendes    infantes  esse  nondum  fren- 

dentes ,    id    est  frangentes.     Livius  :    "Quem    ego   nefrendem   alui   lacteam    immulgcns    opem."     Sunt  qui  nefrendes 


testiculos  dici  putent,  quos  Lanuvini  appella  ut   nebrundines,    Graeci  vstpQovg ,  Praencstini  nefrones. 
Neceunt*  non  eunt.        Necerim  nec  cura.        Ne  mora  significali  t  silvas  amoenas.        Nemut  nisi  etiam ,    vel  nempc. 
Neminis    genitivo  casu  Calo  usus  est,    quum  dixit  :   "Sunt  multi  corde  quos  non  miseret  neminis." 


10 


Ne  ino,    nec  homo. 

Necessarium,    in  quo  non  sit  cessami» m. 


Ne  ci  datus  proprie  dicitur,   qui  sine  vulncre  interfectus  est,   ut  vencno  aut  fame. 


Necessarii  dicuntur  cognati  aut  affines,    in  quos  necessaria  officia  confermi  tur. 
Neclegens  non  legens ,  ncque  elee  Inni  babens ,  quid  debcat  facere. 

Nec  coniunctio  disiunctiva  est,    ut  nec  legit,  nec  scribit.     Ponitur  et  prò  non.      Turpilius  :    "Nec  recte  dici    mibi  iam« 
dudum  audio."         Necunquem,  nec  unquam  quemquam.         Ncqualia  detrimenta.         Nequinont    ncqueunt. 
Nequitum    et   ne  qui  tur    prò  non  posse  dixerunt.  Nequiquam    frustra. 


15 


ANN.  FESTI.  Qu.  IX,  11,  1.  nunt  habet  tantum  aed.  suppl. 
Ues.,  quae  omisi.  De  Naenia  dea  August.  de  C.  D.  VI,  9.  e  Vairone, 
Arnob.   adv.   gent.  IV,   7.  4.  5.   M.    Ter.    Farro']    Lune   intclligi  -vitlit 

A.  Aug.,  collato  Plin.  N.  H.  VII,  30,  31.  §.  115.  XVI,  4,  3.  §.  7.  G. 
Alillus]  Atilius  corr.  Scal.  Urs.  :  quorum  de  addita  mentis  Y.  Suppl.  Ann. 
10.  Neunquam]  Placidus  p.  487.  ap.  Maiuui  :  Neunquam  et  non  signifi- 
cai et  non  ita  et  non  adeo.  11.  Neceunt  n.  e.]  supplevi  ne  l'auto 
auctor  suus  deessct,  quoniam  post  nefrendes  niliil  ciusmodi  interponi 
posset.  Cf.  Pp.aki.  II,  3.  12.  iVe/k  .  .  .  arietes]  continuili  Vario 
de  R.  R.  II,  4.  Terent.  Scaurus  de  orlhogr.  p.  2251  P.,  nisi  quod  de 
porcis  locuntur.  nefrendes  sues  prò  porcis  caslralis  Label  Fulgcnliiis 
P-  559.  14.  infantes]  Laec  Placidus  p.  486.  reddidit.  15. 
Livius]  de  Scal.  et  Urs.  sententia  v.  Suppl.  Ann.  17-19.  Pro 
nefr.  .  .  .  testiculos]  aliter  Ur.s.  v.  Sutpl.  Ann.  Cf.  Fcstus  v.  ricncs 
Qu.  XIII,  13.  p.  85.  19.  os]  eoo. ,  quod  neglexit  Urs.  21. 
iVecerim]  cerini  nunc  in  cod.  cxslat:  de  Loc  voc.  v.  Suppl.  Ann.  22. 
as]  a  addidi  e  cod.  23.  abuli]  item.  22-  23.  De  Urs.  scnlcnlia 
T.  Suppl.  Akn.  24.  cum]  qui  suppl.  Uhs.  Iliad.  A,  480.  intclligi 
vidii  Scal.  25.  Post  àui/iojy  sustuli  punctum.  26.  ni]  addidi 
e  COD.  27.  vofiùq  itvru  ìv  uihiZ]  OMA2  .  ,  ,  EJVAY  nunc  in  con. 
legilur.  29.  tributaci]  tribunicià  corr.  Urs.  Oralio  alias  non 
cognita.  nemut]  om.  Urs.  :  addidi  e  cod.  30.  Neminis]  exem- 
plum  e  Plauti  Capt.  Ili,  5,  106.  addidit  Dac.  Cf.  Non.  p.  143,  17. 
Usum  singultii  uni  casuum  voce,  nemo  et  nullus  nupcr  eximie  illuslravit 
Sluerenberg  in  Cicer.  de  ofl*.  p.  173  sq.  32.  de  aedil.  vitio  crealis] 
noia  oralio  e  Geli.  XIII,  16,  1.  cf.  Meyer  Orr.  fragni,  p.  41.  Lion. 
Caton.  p.  70.  de  magistratibus  v.  cr.  suppl.  Scal.  Urs.  33.  Enn. 
Ercchllico]  BotLe  P.   Se.  L.  V,  I.  p.  41.  fr.  3. 


Qu.  IX,  12.  Per  totam  fere  paginam  versus  aliter  direni!  quam  Urs., 
cum  bic  v.  3.  4.  5.  6.  7.  syllabas  quasdam  non  recte  in  seqq.  vv.  re- 
icccrit,  v.  autem  11.  12.  13.  16.  usque  ad  33,  cxc.  y.  22,  syllabam 
prim Min   (interdum  duas)  proximo    superiori    addidcrit.  6.    Opillus] 

Opilius  coir.  A.  Auc.   in  mg.  9.    Necessari]    hacc  illustrat  Klcnzius 

de  cogn.  et  affin.  p.  13.  10.  aut  ad.]  aut  in  cod.  bis  extare  accepi. 

17.  inlclìegi]  cod.    intelligi  Urs.  18.  ast  ci  custos]  cf.  Dirksen  de  XII 

tabb.  p.  369.  19.  nec  escil]  v.   Suppl.  Ann.  si  adorai]  Dirkscn 

p.  585.       Sed   de   buins    V.  D.    annot.    critica    v.   Phaef.  I,   1.     De  toc. 
adorare    Paulus  p.  16.  20.  Fasmate]    Moslcll.  I,   3,  83.   cf.   etiam 

Baccb.  I,   II,   11.   ed.   Ritscbl.  21.     Turp.    in  Demetrio]  BotLe   P. 

Se.    L.  V,  II.  p.  81.   fr.  14.  22-    Nec   unqucm]    v.  Suppl.    Ann. 

24.   Inter  sol.    et   fcrinunt   Urs.  Lab  et    et,    quod    cod.   om.      Cf.   Paulus 
p.  52.  v.  danunt.  26.    Odissia]  fori,   fuit   Odussia.  ne(/uc  nunc] 

nequinont   corr.   Urs.      nequinunt  Scal.     V.   Suppl.   Ann.  27.   Pa- 

cuius]    BotLe    P.  Se.  V,  II.  p.  150.  ine.  17.  28.  ut]  vi  coir.  Scal. 

tum    Urs.       Quamquam   diaeresis    tetrametri    buie    favet ,     illi    obsequor. 
29.  Plautus  in  Satgr.]    BotLe  p.  440.  fr.  2.  30.     Caio    Orig.]  A. 

Krausc  fragm.  bislor.  p.  106.  cf.   Liv.  I,   55.  31.    compluria]  con. 

complura  Urs.  33.   Nequiquam]  v.   Suppl.  Ann.  significare] 

Urs.     signifìcari  vg\   et  sic   e  cod.   retatimi  habeo. 

ANN.  PAULI.     4.  viaror]  A.  Auc.  in  mg.  Lind.    nematon   M.    nea- 

ton  Gu.     virov  Yg\  vrjrrf]    neten  M.    Gu.      viari}  A.   Aug.  in  mg. 

Lind.     vìttì  v>\  5-   appellarunf]  appellavcrunt  Gu.   Lind.  10. 

ìiebrundiues]    nefrundincs)  mg.   A.  Aug.  nefrones]  ed.  vet.  Aid.   vg'. 

nefrenes  Lind.  :    spliatina  typotbetae.  11.    Neceunt]    ncqueunt   ho  ni 

codd.  v.  Suppl.  Ann.  12.    Calo]   Ennius.      Sed  Laec   est  irrsius   PauK 

socordia.  16.  neclegens]  'Mi.,      neglegens  Gu.  Lind.    negligàns.fg: 

X* 


164 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XII. 


(106) 


Nectere  ligrare. 


Nectar  Graecc  significai  deornm  potionem. 


(107)  "Ne quam  auruin  est,  anris  quodvis  veliementius    ambit."     Hoc   versu  Lucilius  significare  videtur,    neqnam  esse  aurum, 
quod  aures  laedat  pontiere  inanrinm ,  quum  aurìs  inciditur;   vel  etiam  cupiditatem  pccuniae  voluit  significare. 
Nervum   appellamus  etiain  ferrenm  vinculum ,    quo  pedes  vel  ctiam  cervices    impediuntur.  Ncgumate   negate. 

5Nebulo  dictus  est,    qui  non  pluris  est,  quam  ncbula,    aut  qui  non  facile  perspici  possit,   qualis  sit. 
1        Negibundum  prò  negante  dixerunt.  Neutiquam  prò  nullo  modo. 

Ncpotes  luxuriosae  vilae  bomines  appellati,    quod  non  niagis  bis    rei  suae  familiaris  cura  est,  quam  bis,    quibus  pater 

avusque  vivunt.  Nepos    compositum    ab  eo ,    quod   natus  post  sit  patri,    quam  filius. 

Nefasti   dies  N  litera  notantur. 
10  Nepa  Afro  rum   lingua  sidus ,    quod    cancer  appellatur,   vel,    ut    quidam   volunt,    scorpios.      Plautus  :    "Dabo  me  ad  pa- 
rietem ,    imitabor  nepam."  Nepus    non   purus. 

Nautea  herba  granis  nigris,   qua  coriarii  utuntur:    a  nave  ductum  nomcn,  quia  nauscam  facit  permutatone  T  et  S. 


ANNOT.  FESTI.  Qu.  IX,  13,  1.  quod]  ed.  Rom.  prò  Santand.  Li»». 
2-5.]  Urs.  codicem  una  duabusvc  syllabis  ita  superai,  ut  eas  priori 
cuique  versui  addat.  5.   ex  stramentis]    extramentis   cod.  na- 

turasi napuras  corr.   A.  Aug.  in  mg.   Urs.  coli.  Fcsto  p.  17,  22.  7 

Vergil.]  Aen.  I,  437.  8.  Lucrel.]  II,  847.  9.  nardi  .  . 

nectar]  narde  .  .  ,  neetare  co».  floribus]  naribus  Lucrctius.  11 

quod    vis]     coniunge  in    unum    vocabulum.      Cf.   Surra.  Ann.  12 

ambii]   Urs.      ambiat  e  cod.   enotatur.  significare]   Urs.     siqni/ì 

care  cod.  15.   intellegi]    cod.     intelligi   Urs.  19.  20.  Horum  vv, 

primae  syllabae  ab    Urs.  in    superiores    reiiciuntur.  20.  prò]  prò 

pere  corr.  Urs.  Comparati  sunt  iucundissimi  versus  Catulli  65,  19 
Nexum]  cf.  imprimis  Varrò  de  L.  L.  VII,  105.  Cic.  de  Orat.  Ili,  40 
23.  factio,  nexi]  Urs.     factione.  XI  cod.  dando]  dolio  corr.  A.Acc 

in  mg.  liber.]   liberatio  corr.  idem.  Acri»  uni]  Ncrvium  e  cod 

notatur.  24.  25.  30.  31.  32.  33.    Horum  vv. ,    ut  superi'orum  ,    ini 

tium    Urs.  truncavit,  26.  et  27.   autem    Cincin.  25.    inpedhintur] 

eoo.,  sed  literae  ur  in  Loc  deesse  dicuntur.  impediuntur  Urs.  Scal. 
comparat  illud  e  XII  tab.  :  vincilo  aut  nervo  aut  compedibus  ex  Gellio 
XX,  1.  et  alia.  26.    eo  epol]    edcpol   corr.  Scal.  Urs.  nervo] 

cod.  vg.     nemo   Urs.     Collie  p.445.  ine.   20.  probat]   probas  scr. 

Scal.  28.  29.    Cn.  Marci]  de  Marciis   vatibus   Liv.  XXV,   11.  Cic. 

de  div.  I,  40.   50.    Macrob.  Sat.  I,   17.  30.  moventium]   vv.  dd.   cona- 

niina  v.  in  ScprL.  Ann.  30.  31.   auguris]  cod.     auguriis  Urs.     Ne- 

gritu  est  nec-ritu.  33.  quam]  qui  Paulus ,  vg.     Siiniliter  Nonius 

p.  18,  27. 

Qu.  IX,  14,  5.  Sed  mihi  neut.]  Lune  versum  reposuit  Urs.  ex  Cicer. 
Acad.  prior,  II,   17.  6.  7.  Ciceronis  de  univ.  11.  locus,  quein  Urs. 

in  L.  1.  intulit,  hac  una  re  commendatur,  quod  spatio  non  disconvenit. 
8.  Tuscis]  cf.  Etrusc.  rer.  I,  3,  12.  T.  I.  p.  277.  Glossar.  Labb.  :  Nepos 
KUTuvuyut;  (y.uratpuyàq).    Placidus   p.  486.  :    Nepos,   luxuriosus.  vel] 

nam  suppl.  Urs.,  sed  illud  sententi.-!  postulai.  12.    13.  Aristarchi^] 


Ita  Urs.,  quem  in  bis  resarciendis  maxime  secutus  som.     Inter  Aristar- 
cLum  et  CallimacLum   dubius  baerebat    A.  Acc.  14.  vexodiooir  iroiurf] 

IIOJECCIN  solum  est  in  cod.,  ut  in  vg.  Reliqua  Graeca  Urs.  addidit. 
Cf.  Sippl.  Ann.  Aristarcbus  eam  glossam  adhibuisse  videtur  in  espli- 
cando Od.  IV.  v.  404.  cf.  Eustatb.  p.  1502.  R.  14.  Nefasti]  Ne- 
phasti  h.  1.  et  seqq.  Urs.  15.  notantur]  notabantur  sappi.  Urs., 
sed  nota  bacc  in  Kalendariis  ctiam tum  in  nsu  erat.  16.  aput]  apud 
coir.  Urs.  do,  dico,  addico]  cf.  imprimis  Varrò  de  L.  L.  VI,  30., 
ex  quo  Festi  verba  restituenda  esse  vidit  A.  Are.  17.  nep.]  scr. 
NP.  ,  nam  aliter  in  Kalendariis  haec  nota  non  extat.  Quae  ad  expli- 
candam  eam  notam  cum  Urs.  posui,  ex  solis  Festi  verborum  rcliquiis 
colliguntur.  Quae  mutavi  pauca,  explicui  in  Scppi.  Ann.  19.  20. 
scribuntur]  unt.  e  cod.  notatur.  22.  Nepa]  de  nepa  cadesti  v. 
Ennius  Iphig.  ap.  Cicer.  de  R.  P.  I,  18.  Cicero  in  Arateis  scorpium 
intclligit.  Glossar.  Labb.:  Nepa  axoom'o?,  yr/iroq  oxoorilos.  Absurde 
Placidus  p.  488.  24.  Casina]  II,  8,  7.  Eundem  locum  adhibet 
Non.  p.  145.  14.  26.  Nesi]  locum  suppl.  Scal.,  nisi  quod  Urs. 
ad  spatium  explendum  dedicationis  adiecit.  Cf.  de  legibus  aedium  sa- 
crarum  supra  ad  p.  6,  27.  annotala.  Dianae  Avcntincnsis  legem  cele- 
bcrrimam  fuisse  ,  intelligitur  ex  lege  arae  Augusti  numini  a  plebe  Nar 
bonensium  dedicatae  ap.  Gruter.  p.  229,  1.  Orell.  2489.:  ceterae  leges 
huic  arae  titulisque  eaedem  sunto  quae  sunt  arae  Dianae  in  Aventino. 
29.  corion]  cod.  coriarii  Urs.  nave]  supplevi  ex  Paulo,  nausea 
Urs.  Cf.  Non.  p.8,  6.  30.  intertnedinrum]  intennedia  suppl.  Lrs. 
Eliam  illud  non  piane  satisfacit.  32.  Plautus  in  Art.]  V.  Botbe 
p.  433.  ir.  2. 

ANN.   PAULI.      6.    Negibundum]    M.    vg.      negabundum  Gc.   Lino. 
10.   scorpios]   M.      scorphius  Gc.      scorpius   cett.  12.    qua   coriarii] 

qua  om.   M.  ductum]  ftf.  vg.      dictum    Gc.  Lia».  permutatone] 

M.  vg.     per  mutationem  Gc.   Lino. 


QU.  IX,  13.  (13)                     FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.   L.  XIII.              QU.  IX,  14.  (14)    163 

H  fot  idem  quod  frustra,  plurimis  auctorum  exemplis  manife-  || Negibundum  a-ntiqui  prò  negante  dixerunt.    Caio  in      *^t  ^zl 

stum  est.      ||INectere  libare  signifìcat,  et  est  apud  più-  ea,    quam  scrip^^    . A  c4. 

,  li-    rimos    auctores    frequens,    quia    etiam    in    commenta-  negibundus 

rio  sacrorum   usurpatur  hoc    modo:    "Pontifex  minor  ||IYeutiquam  prò  nullo  modo  dici,    testis  est     . 

ex  stramentis   naturas  f   nectito",    id  est  funiculos  fa-  5     cum  ait:   "Sed  miìd  neutiquam  cor  consentii  cum  ocu- 

cito,  quibus  sues  adnectantur.      ||Nectar  Graece  signi-  \ovumasnect-u.'iCic.(iIndissolubilesqudè  èé~ no  potestis 

fìcat    deorum    potionem.      Unde   Vergilius   ait:     uSti-  neutiquam  tamen  dissolvemini."    || Nepos  luxuriosus  a 

pant  et  dulci  distendunt  nectare  cellas"  ;  item  Lucretius  Tuscis   dicitur  :     vel    nepotes    sunt    luxuriosae    vitae 

L.  II.  :   "Et  nardi  florem,  nectar  qui  floribusf  balet."  homines      appellati,       quod     non      magis     his     res 

||  Non  pridem,  aeque,  etrecte,  etfrequenter  dicitur,  aciam-  10    sua  famil-tam  curae  est,  quam  is,  quibus  pater  avusque 

pridem,quampridem.  ||  "Nequamaurum est, auris quod visf  vivunt.  qu-od  nomen  ductumabeo,  quod  natus post  patri       (^oà     tu. 

vehementius     ambit"      hoc     versu     Lucili     signifìcari  sit,     quam     fA-ius.     quidam,     inter     quos    Aristar- 

ait  Sinnius  Capito,  nequam  esse  aurum  quod  auris  lae-  chus   mtev-pres  Homeri,  Graecum  putant,  qui:  "teo7<ti 

datj    vel  pondere   inaurami,    cum  mollissima  pars  aur  ve-Ttóèeaaiv  -  STOi/tif  afferunt  ex  Apollonio.    \\Nefas- 

ris   incidi  tur;     vel  ex   auro    intellegi  pecuniam,    cuius  15    ti  dies  not-antur  JV  litera,  quod  iis  nefas  est  praetori      w°ni  ^±S_  nc:,i 

respectu,     et    nimia    cupiditate    homines    ad    peccan-  aput    quem    lege  agitur,    fari   tria  verba:    do,    dico,                       c    ' 

dum  adduci.      ||Nec  mulieri,    nec  gremio  credi  opor-  addico.    ||Nep.f  nota  designari  solent  qui  nefasti  poste- 

tere:   proverbium  est,  quod  et  illa  incerti  et  levis  ani-  riores   sunt,     q-uorum  pars   anterior    fas:    his   servi 

mi  est,  et  plerumque  in  gremio  posita,  cum  in  oblivio-  liberati    sunt,     delectus     habentur,     exercitus     scrib- 

nem  venerunt prof  exsurgentium,  procidunt.  ||Nexum  est,  20   untur,     et    in    provin-ceas    ire    licet:    sacra    quoque 

&      ut  aitGallus  Aelius,  quodcunque  peraes  etlibram  geritur.  instituta         fiunt ,        et        vota        nuncupata        solvi 

fytcìJ  idque  necti  dicitur.   quo  in  genere  sunt  haec  :  testamenti  et   aedes   sacrari    so -lent.        \\Nepa  Afrorum   lingua          „ 

factio,    nexi   dando  f,    nexi    liberante  f.           ||Nervum  sidus,   quod  dicitur  _a_nostris  c-#wccr,  vel  ut  quidam         y    17> 

appellamus     etiam     ferreum ,    vinculum ,      quo     pedes  scorpios.      Plautus   in    Casina  :    ((Recessim   dabo    me 

inpediuntur.  quamquam  Plautus  eo  etiam  cervices  vinciri  25    ad  parietem,    imita- bor  nepam.      \\Nepus  non  purus. 

(ioL  il>  ait:   "perfidiose  captus  eo  epolf  nervo  cervices  probat.''  ||Nesi  prò  sine  positum  est   in  lege  dedicationis  arae 

||]\exum   aes    apud   antiquos   dicebatur  pecunia,    quae  Dianae    Avenlinen-sw.                  \\Nauteam    ait    Opi- 

per  nexum   obligatur.           ||Negumate   in   Carmine  Cn.  lius    Aurelius,     herb-ae    genus    esse    granis    nigris, 

Marci   vatis     significai,    negate,    cum   ait:    "quamvis  qua     coriari    utuntur,      cuius     videri    a     nave    duc- 

moventium  f   duonum    negumate."        ||IVegritu  in   au-  30    tum  nomen,  quia  nausearti  fa-cif,   permutatione  T.  et 

guris    significat    aegritudo.        ||IVebulo   dictus    est,    ut  S.     literarum       interine -diarum       antiquis     consueta. 

ait   Aelius  Stilo,    qui   non    pluris   est,    quam    nebula,  Plautus  in  Artemone:   ciUnguenlum,  quod  naribus  mu- 

tjt|  i*   autquamf  nò  facile  perspicipossit,  qualissit,nequ.,nugator.  lionum  nauteam   fecisset 


EMEND.  LECTIO.     Qu.  IX,  13,  5.  napuras.  9.  naribus.  11.  quoAvis.  20.  propere.    .       23.  datio.  liberatio. 

25.  edepol.  30.  movent ium]  corrupte.         33.  qui.  Qu.  IX,  14,  17.  NP. 


166      QU.  IX,  15.  (15)  FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.    L.  Xffl. 


QU.  IX,  16.  (16) 


lem   atque  aro- 

matum.  Idem  Cureulione:  (iNam  odor  w-ng-uentum  o- 
mnium  prue  tuo  naulea  est."  InCasinaCiEipr-o  scorto  sup- 
ponetur  hircus  unclus  nautea.i*  Labeo  in  commen- 
tarlo  iiirls  pontifici  ait,  nauteam  ìmbi-dum  qui  del  ani 
esse,  quo  pontificum  vestimento,  quaedam  colorant. 
||  Natio  in  eadem  terra  hominum  genu-s  nat uni.  Cin- 
cius  (jenus  hominum,  qui  non  aliunde  vener-^nt,  sed  ibi 
nati  siint ,  significari  ait.  idemque  n-ationem  ait 
non  tantum  universim  de  om  -  nibus ,  set  e- 
tiam  de  singularibus  hominib  -us  seiuncti- 
m  dici  solere.  Sinnius  autem  Capi  -to,  omnia  fe- 
re genera  hominum  per  nationes dividi,  ulPicent-esSahinos 
esse  gente,  nalione  Picentes.  in  pecoribus  quoque  bonus 
proventus  feturae  bona  natio  dicilur.  ||IVautiorum  fa- 
milia  a Troianisdicitur  oriunda.  Fuit enim eorum  princeps 
Nantes,  qui  Romani  dclulit  simulacrum  aeneum  Mi- 
nen^e,  cui  postea  Nautii  sacri  -ficare  soliti 
sunt.  linde  ipsa  quoque  dea  Nautici  vo-àahaluv  Jtac  de  cau- 
sa.       conductique  a  B 

ruttis Mcss  -anam  oppug-na- 

missus    L.  Caecilius 

Metellus    ........    fectus  essel,    missi 

expostulat -um  de  foedere  viola- 
to     us,    P.  Veturius,    qui 

.      • .     .      .    refectionem  corpo- 

ris co-nsedissent,   Brutti, 

.     .     .      .      .     .     .       Bomanis   erat,  bello 

fecit  :    inde  a  principe 

Naute    familia     Nautia     appellata     est.  ||IVati- 

natio  dicebatur  negoti  -atio:  et  Natinatores 
ex  eo  seditiosa  negotia  g-erentes.  M.  Cato  in 
Orig.  I.  V.scripsit:  "Audito  fo-multu  Macedouiae,  Et 


ruriam,  Samnites,  Lucanos,  inter  se  natinari,  atque 
factiones   esse."  UNaccae    appellantur    vulgo   ful- 

lones,  ut  aitCuriatius,  quod  nauci  nonsint,  id  quodest  nullius 
preti.  Idem  sentii  et  Cincius.  quidam  aiunt,  quod 
omnia      fere      opera     ex     lana,        nacae  f      dicantur 


/U'ic 


■U4.fi 


EMEND.  LEGTIO.     Qu.  IX,  16,  5.  vaxV 
illic.  20.  fiamus.  IS avita 

ierit.  26.  nanxsitov?         28.  n'avis. 


et. 

praen  der  i  i. 


a  Graecis.   ||  Naucum  ait  Atei  us  Philolog'usponi  prò  nugis. 
Cincius,  quod  in  oleae  nucis  quodf  intus  sit.     Aelius  'U^-n 
iL  ■  Siilo  omnium  rerum  putamen.  Glossematorum  autem  script  ''  "V" 
tores,  fabae  grani  quod  haereat  in  fabulo.  Quidam  ex  Grae-  d  cUtà 

10    co,  quod  sit  vai  xaì  où%/,  levem  hominem  significa- ^4ì^' 
ri.     Quidam   nucis   iuglandis,     quam  Verrius  iugulan- 
damf  vocat,  medium  velut  dissepimentum.    Plautus  in 
Parasito    pigTo  :      "ambo     magna     laude     lauti,     po- 
stremo   ambo    sumus    non    nauci.''    item   in   Mostella- 

15    ria  :  "Quod  id  esse  dicam  verbum  nauci,  nescio."  et  in  Tru- 
culento :    "Amas    hominem    non    nauci."     et  Naevius 
et  f    in   Tunicularia  :     "Eius    noctem    nauco   ducere." 
Sed  f  Ennius  :     "illuci  est  nugator  nihili,  non  nauci 
V"t«  homo."        ||IVares  appellari  putant,    quod  per  ea  nasi 

20  foramina  odoris  cuiusque  nari  fiamus  f.  ||I\aricat 
est  g-enus  piscis  minuti.  Plautus  :  "Muriaticam  autem 
video  in  vasis  stagneis ,  naricam  f  bonam  et  canutam 
et  taguma  quinas  f  fartas,  conchas  piscinarias." 
||Nancitorf  in  XII.  nactus  erit,  praeno  eritf.     Item 

25  in  foedere  Latino:  "pecuniam  quis  nancitor,  habeto:" 
et:  "si  quid  pignoris  nasciscitur f,  sibi  habeto."  liba- 
re a  nave  due  timi  Cornificius  ait,  quod  aqua  fe- 
ratur  natans,  ut  avis.  Ennius  L.  VII.  :  "alternare 
cupit,    alter    pugnare   paratust."     Plautus   in   A  ulula  - 

30  ria:  "Quasi  pueri,  qui  nare  discunt,  scirpea  in- 
duitur     ratis."       natare     igitur     est,      saepius     nare, 

.      ut   dictitare,    factitare.  ||Navus,    ccler,    ac  stre- 

tta   nuus,     a    navium     velocitate    videtur     dictus.       En- 

17.  et]  dele.  1S.  Sed    »aje 


7.   quod  ole  a  e  nucis  que.  11.1 

22.  Et  naritam.  22,  23.  cornuta 


11.12.   iu  g  landam. 

et  trigona,  squillasque 


ti.   Xanxitor. 


(107) 


PAUL!  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XII. 


167 


Natio  gcmis  hominum,    qui   non    alamele  venerunt,    sed   ibi    nati   sunt.     In    pecoribus  quoque  bonus  proventus  feturae 

bona  natio  dici  tur.  Nautiorum  familia  a  Troianis  dicitur  oriunda. 

Natinatio    dicebatur   negotiatio,    etnatinatores    exeo  seditiosi. 

Naccae  appellali  tur  fullones,  quod  nauci  non  sint ,  id  est  nulli  us  pretii.    Omnia  fere  opera  ex  lana  nacae  dicuntur  a  Graccis. 
Naucus  prò  nugis  ponitur,   alias  prò  oleae  aut  nucis  nucleo.     Alii    omnium   rerum    putamen  ita  appellar!  volunt.     Qui-  5 

dam  ex  Gracco,  quod  sit  vai  xuì  ovyi,   levem  hominem  significare  volentes.     Quidam  volunt  sic  appellari  membra- 

nulam  ,    quae  in  nucis  iuglandis  est  medio. 
Narita*  genus  piscis  minuti.  Nancitor  nactus  erit.         Nare  a  nave  ductum,  quod  aqua  feratur  natans,  ut  navis. 

Nat  are  est   saepius  nare,   ut  dictitarc,   factitare.  Navus  celer  ac  strenuus  a  navium  velocitate  dictus.  (108) 


ANNOT.  FESTI.  Qu.  IX,  15,  2.  Cureulione]  huius  fabulae  t. 
I,  2,   5.  afferri   vidit  A.   Are.  3.   Casina]    Grcx    7.  ,    ut   indicavit 

A.  Aeg.  4.   Labeoni   quae   suppostili  Urs.  ,  bene  quidem  inventa, 

sed  valde  incerta  sunt.  7.  Natio    .  .  .  natum]    Nationem,  item   apud 

antiqtios  nalum  Urs  et  similiter  Scal.  Sed  natimi  prò  natione  dictuin 
nusquam  reppcii.  10.    11.   set  e-tiam]  set  (quod  mutat  in  sed)  e-t 

Urs.     se   te  vg.  11.    de    singul.]  ut  dicitur:    natione  Syrus.     Sic 

intellige  Urs.  supplem.  13. 14.  ut  . . .  Piccntes]  tentavi  prò  supplem. 

Urs.:  ut  Cures,  Sabinos ,  Hernicos,  Aequos ,  item  Volscos.  De  gentis 
et  nationis  discrimine  quaedam  Boetticber.  Lex.  Tacit.  p.  218.  14. 

pecoribus]  bus  est  in  cod.,   quod  Urs.  neglexit.  15.  feturae]  futu- 

ra* Santand.,  ex  errore  typogr.,  quem  repetiit  Lind.  15.  De  Nautio- 

rum sacris  Mincrvalibus  cf.  Virgil.  Aen.  V,  704.  cum  Servio,  Dionys. 
VI,  09.  Hinc  v.  15-19.  suppl.  Scal.  et  Urs.  Sed  quae  iidcui  iu  v. 
20-30.  tenlavcrunl,  paucis  verbis  exceptis,  reicci  in  Suppl.  Ann.  27. 
Brulli]  con.  i.  e.  Brutti!.     Brutii  Urs.  29.  feeit]  vel  ficit  in  co», 

agnoscitur.     unt  posuit  Urs.  et  suppl.  desciver  -  unt.  30.  Natin.] 

Gioss.    Isid.  :  Natinari,  negotiari.  32.  sediliosa]  seditiosi,  suppl. 

Urs.  33.   Orig.   .  .  .  audito]  baec  supplevi.     Catonis  Origg.  J.V., 

Corn.  Nepote  Cat.  3.  teste,  beli  uni  Punicum  sec.  continebat.  Macedo- 
nica autem  bic  tumultus  Pbilippi  regis  foedus  cum  Hannibale  inituni, 
a.  u.  e.  539,  spedare  videtur.  33.  1.  Et-ruriam]  eoo.     E-tru- 

riam  Urs. 

Qu.  IX,  16,  3.  6.  8.  Inilia  borum  vy.  Urs.  in  priores  vv.  reiecit. 
Sic  etiam  11.  15.  19.  20.  21.  24.  et  seqq.  omnium  usque  ad  ult. 
Vv.  autem   9  et   12.   ultimis  syllabis  spoliavit.  5.  nacae]  scr.  vuxq. 

Dac   coni.  :    nacae  dicanlur  a   Graecis  vcixq.  7.  quod  in  alea  nucis 

quod]  scr.  quod  oleae  nucisque.  quod  in  olea  nucique  A.  Auc.  quod 
in  oleae  nuce  vel  in  olea  et  nuce   quod  Dac  8.  glossemalorum] 

Urs.     gloscmalorum  cod.  9.  fabulo]   fabae  hilo  corr.  A.  Adg.  in 

mg.  Urs.,  sed  fabulus  sivc  fabulum  Catonis  et  Plauti  et  Gellii  usu  dc- 
fenditur.  V.  Schneidcr.  Ind.  script,  rust.  p.  189.  Ex  nostro  loco  in- 
telligitur  fabulos  valvulas  significare,  quibus  singula  grana  inbaerent, 
naucosque  esse  parvos  illos  pcdunculos  ,  quibus  i'abae  in  valvulis  iixae 
sunt.  10.  quod  sit]  cod.     ora.  Urs.  10.    11.  significati]  Urs. 


significare  con.  11.  12.   iugulandam]    iuglandam   corr.  Urs.,  ut  vg. 

12.   13.  Plautus   in  Paras.  pigro]  Botbe  p.  440.  fr.  2.  14.  Moslell.] 

V,  1,  2.  15.   Trucul.]  II,  7,  50.  16.  17.  Naevius  .  .  in  Tunic] 

Botbe  P.  Se.  L.  V,  II,  p.  2.  fr.  3.  17.    et]  transponendum  esse 

in  y.  18.  post  voc.  Sed ,    notavit  A.  Are  in  mg.  uauco]    nauci 

coni.    Botbius.     Nibil   muto.  18.    Ennius]    Botbe  p.  8.   ine.  10. 

illue]  Mie  corr.  Urs.,  ut  vg.  nihili]  Urs.     nihil  in  co»,  esse  tra- 

ditur.  20.  flamus]  fiamus  corr.  A.  Auc.  in  mg.     Sic  narcs  a  nari- 

tate  derivantur  a  Donato  in  Terent.  Adclph.  Ili,  3,  43.  Narica] 

Narita  corr.  Scal.  Naf)i,Tuv ,  ostreorum  generis,  antiqua  est  celebritas. 
V.   lbyci  versus  fragm.  32.   Scbneidcw.  22.  stagneis]  slanneis  corr. 

Urs.  ,  sed  stagneum  dictum  esse ,  quod  e  stanno  factum  stannove  in- 
ductum.  sit,  multa  sunt  quae  demonstrent  a  Forcellinio  b.  v.  composita. 
23.  fartas]  eoo.  factas  Urs.  De  Plauti  vv.,  quos  ila  refingo:  Et  na- 
rilam  bonam  et  comutam  et  trygona,\  squillasque  fartas,  conchas  pisci- 
narias,  v.  Scppi,.  Ann.  '  24.  praeno  erit]  scr.  praehenderit ,  mon-slra- 
tum  a  Cuiacio  Observv.  X,  11.,  Tel  contrada  forma  praenderit.  pren- 
derti Huscbl;.  in  Bicbteri  Ann.  iurispr.  1837.  fase.  X.  p.  900.  prae- 
datus  erit  vg.  Cf.  Fcstus  v.  renancitur ,  Qu.  XIII ,  14.  p.  86 ,  29. 
Nancitor  autem  quomodo  futuruin  exactum  esse  possit ,  non  intelligo 
nisi  correda  una  l'itera.  Ab  antiquo  verbo  nane  io  fut.  ex.  fit  nanxo, 
sicut  a  capio  capso;  idque  translaluin  in  passivam  formam  efficit  nan- 
xitur  vel  nanxi tor ,  ut  a  turbasso  fit  tarbassitur.  Itaque  nanxilor 
a  Festo  scriptum  puto  ,    quanquam  iam  Paulus  nancitor  legit.  25. 

in  foed.  Lat.]  in  ilio,  de  quo  Liv.  II,  33.  Dionys.  Hai.  VI,  95.,  a.  u. 
C.   261.  facto.  quis]  qui  corr.  A.  Are  in  mg.  ,    sed    quis   prò  qui 

dQZfur.óìq  dici  observat  Scal.  26.  nasciscitur]  nancitor  corr.  A.  Auc. 

in  mg.     Fuit  fort.  nanxsitor.  28.  auis]   navis  corr.    Urs.  ,  Ut  vg. 

Enn.    I.   VII]  Ann.  VII,   56.  Mer.  29.  Aulularia]  Urs.     Alularias 

cod.     Est  IV,  1,  9.  30.  pueri]  pueris  coni.  Urs.,  sed  Plauti  locus 

dativum  non  desiderai,  et  cf.  Fcstus  Qu.  XV,  4.  p.  140,  12. 

ANNOT.  PAULI.     2.   «    Troianis]   Gu.   vg.     a   ora,   M.   et  alii.         6. 
vai  y.aì  oi'/i]  vg.     NE  CE  VHI  M.,  cett.  codd.  diani  corruptius.  8. 

Narita]  Narica  codd.  vg.   Lino. 


168 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.    LIB.  XII. 


(108) 


Nassiterna   genus  vasis  aquari!  ansati  et  patentis. 

Nassa  est  piscatorii*  vasis  genus,    quo  cum  intravit  piscis,    exire  non  potest.     Plautus  :    "Nunquam  ex  ista  nassa  Lo  di  e 
ego  esca  ni  petam."  Napurac   funiculi.  Naustibulum  alveum  ad  navis  similitudinem  factum. 

Navi  a  lignum  cavatum  ut  navis,  quo  in  vindcmiis  uti  solent. 
5  Nauscit,  quuin  granum  fabae  se  nascendi  grada  aperit,    quod  sit  non  dissimile  navis  formae. 
Naevia  silva  dieta  iuxta  Urbem ,    quod  Naevi  cuiusdam  fuerit. 


ANNOT.  FESTI.     Qu.  IX,  17,  1.  2.  Ennius]  Ann.  VI,  4.    et  XVI, 
33.  Mer.  3.  insuper.~\  induperantum  corr.   Sc.il.  Merula.  Plau- 

tus in  Frivol.]  Botile  p.  438.   fr.  4.  4.  ductaricr]    i.  e.  non  pati 

ut  lente  ducaris.  ductarie  Scal.  ,  navem  funibus  tractam  intelligens. 
Navalis  scriba]  Homericum  pÓqtov  /j,vrj/A.o>v  ex  Od.  Vili,  163.  comparat 
Scal.,  sed  Lune  a  mercatore,  navis  domino,  non  differre  nunc  slatuunt 
recte.  V.  Nitsch.  comment.  Od.  1.  1.  De  navalibus  scribis  Bartb.  Adv. 
L,  1.  '     7.  esse]  esset  corr.   Urs.,  ut  vg.  Plautus]  Bothe  p.  445. 

ine.  22.  8.  columbari]  columbar  corr.   Scal.  inpudens]  cod. 

impudens    Urs.  columbaria    in    nave]    cf.  Isidor.   Origg.  XIX,  21 

Ita  etiam  otiuì  tignorum  columbaria  dicuntur,  Vitruv.  IV,  2.  In  eadem 
voce  ludi t  Plautus  Budent.  Ili,"  0,   50.  9.   10.  rem  geminent]  remi 

eminent  corr.  T'urneb.  Adv. X,  15.,  Scal.  Urs.,  qui  etiam:  remi  emicant 
proposuit:   e  quibus  remigant  coni.  Dac.  11.  Nassiterna]  Nasitcma 

voluit  Scal.,  quod  vas  tres  nasos  baberet:  veriloquium  minime  probabile. 
Nonius  p.  546,  6.  Fulgent.  p.  563,  29.  perperam  a  Golhofredo  eius  testes 
advocantur.     Placidus  p.486.:  Nasiterna ,  vas  aquarium.  vasi]  cod. 

vasis  Urs.  Vasum  Catoni ,  Plauto ,  aliis  antiquioribus  usitatum  fuisse 
constat.  13.    Plautus    in    Bacehid.]    in  se.   deperd.  Ance 

quis]  ecquis  corr.   Urs.  14.   15.  Nervol.]  locus  legitur  in  Sticlio  II, 

*>  27.  16.  sine  suffragio]   Mirum ,    quod  Fcstus    bacc  voce,    cum 

superioribus  coniunxit,  cum  Plautus  ea  alii  interlocutori  tribuerit.  16. 
17.  Calo  . .  .  in  Q.  Sulpic.]  Meyer.  Orr.  fragm.  p.  77.  Lion.  Caton.  p.  65. 
17.   Quotiens]  cod.      Quoties  Urs.  truilos]  trulleos  corr.  Scal.     Sed 

truleum  neutrius  generis  est  ap.  Varron.  de  L.  L.  V.  §.  118.  Fulgent. 
p.  547.   cf.  Calo  de  B.  B.  10.  11.     Praefero  trullas,  ut  Meycrus.  18. 

perfusos]  pertusos  corr.  A.  Aug.   in  mg.  19.  piscatoria]  piscatorii 

corr.  Urs.,  ut  vg.  vasi]  vasis  corr.  Urs.:   sed  v.  supra  11.  20. 

Plautus]    MU.  glor.  II,  6,   98.  22.   cum  dixit  Pontifex]   pontifici 

minori,  v.   p.  13",  4.  24.  vidclicet  a]  supplcvi ,  cum   COD.     vid. 

a  cum  lacuna  plurium  literarum  babeat.  Urs.  vide  a  tanquain  e  cod. 
et  videlicet  e  coni.  25.   est]  ex  corr.   Scal.,    qui   etiam:    est  unum 

lignum  exsculptum,  tentaverat.  exculpto]  praefero  exculpta.        26. 

quo  ut.  alveo]  alii  lintres  dicunt,  v.  Tibull.  I,  5,  23.  cf.  Voss.  in  Vir- 
gil.   G.  I,  262.  26.   27.  ficus  .  .  .   Navia]    de  bac  alii  scriptores 

nih.il,  nisi  quod  Dionys.  Hai.  Ili,  70.  NaVÌi  aeream  statuam  in  foro 
ante  curiam  esse  dicit  nì.ìjoiov  t/;?  Icgùg  ovx/jg.  De  cote  autem  et  no- 
vacula    et   puteali    superimposilo    v.   Cic.  de  div.  I,  17,  33.    Liv.  I,  36. 


Dionys.  Ili,  70.  Plin.  N.  H.  XXXIV,  5.  Val.  Max.  1,  4.  cf.  Salmas. 
Exerc.  Plin.  p.,801.  Plinius  autem  N.  H.  XV,  18,  20.  §.77.  aliam  faniani 
secutus  Buminalem  ficum  narrat  Atto  Navia  auctore  translatam  esse  in 
comitium:  cuius  verba  post  Turnebi ,  Scaligeri,  Salmasii  et  novissi- 
mas  Bunscnii  in  Ann.  Inst.  Arch.  T.  Vili.  p.  248.  curas  sic  fere  le- 
genda sunt:  Colitur  ficus  arbor  in  foro  ipso  oc  comitio ,  ante  Romani 
nata,  sacra  fulgnribus  ibi  conditis ,  Ruminalisque  ob  memoriam  eius, 
quae  nutrix  fuit  Romuli  ac  Remi,  conditorum  Urbis,  appellata  ,  quo- 
niam  sub  ea  inventa  est  lupa  ìnfantibus  praebens  rumen  (ita  vocabant 
mammam)  :  IVavia  autem  miraculo  ex  aere  iuxta  dicato ,  tanquain  in 
comitium  sponle  transisset  Atti  ISavi  augurio,  quae  cum  arescit ,  rur- 
sus  cura  sacerdotum  seritur.  Cf.  Qu.  XIII,  7.  p.  79,  21.  t.  ruminalis 
licus.  29.   deterrereturque]   e  COD.  invenio   notatum  :    deterretur  quod. 

Atto]  cod.  Atlio  Urs.  Hinc  etiam  v.  27.  Atto  rcstituendum  erit. 
3.2.  ilio]  ille  corr.  Urs. 

Qu.  IX,  18,  1-18.     De  Scaligeri  et  Ursiui  supplcm.  v.  ScrrL.  A>>-. 
12.   dei]    cod.     de   Urs.    rcliqua    supplcns.  19.    nauscit'    ab    rad. 

NAUC ,  sicut  disco  ab  rad.  DIC  (Graece  JAX).  Naucit  coni.  Meurs. 
Exc.  crit.  II,  I,  8.  20.  sit  non]  cod.     non  sit  Urs.  23.  24. 

Cato  .  .  profieisc.]  Meyer.  Orr.  fragm.  p.  72.  Lion.  Caton,  p.  52.  Ca- 
tonis  senlcntiam,  non  ipsa  verità,  rcdclunt  Plin.  N.  H.  Xl\  ,  13.  Fron- 
tin.  Strateg.  IV,   3,  1.  25.   eodem]    tantum    eo    suppl.  Scal.  Urs. 

25.  Naev.  silvam]   cf.  Varrò  de   L.    L.  V.   §.  163.  26.   ad  mil.   quar- 

tum]  suppl.  Urs.,  dubito  an  non  recte,  cum  Varrò  significet ,  Naevia 
nemora  prosane  ipsam  portani  fuisse.  27.  .">aeri]   ut  puto   cod.,  ex 

quo    Natiti   enotatum    babeo ,    Naevii   Urs.  quam]     a   quo   suppl. 

Scal.  Urs.  30.  ads]  cod.     ad  Urs.  reliqua  tanquam  sua  addens. 

31.  32.  M,    Cato  ...  appell.]  Meyer.  Orr.  fragm.  p.  71.   Lion.  Caton   p.  t>2. 

32.  33.  Urs.  supplementa  abicci,  quippe  piane  falsa  et  inepta  :  Orsus 
iter  eram  a  porla  Naevia  atque  eximle  in  nemora  Pfmevim  a  domo  procnl 
Naevia.  Si  bariolandum  esset,  baec  fere  ponerem  :  Vis*  silvam  proxi- 
mam-  a  porta  Naevia  atque  ex-plora ,  qui  in  ea  homines  consistant: 
invenies   Caelium. 

ANN.   PAULI.     1.    Nassiterna]  vg.     Nasiterna  codd.  Li>d.  2. 

piscatorii]   vg.     piscatoria  boni   codd.  cf.  Praef.  I,   3.  3.   alveum] 

v.  annot.  ad  Paulum  p.  7.  v.  alvcolum.  4.   ut  navis]   ed.  vet.  Aid.  vg. 

om.   Li>d.  5.  sit]  Bcrolimnsis  cod.  A.  Acg.  in  mg.     fit  Li>d.    cum 

celt.  codd.  6.  Naevi]  boni  codd.     Naevii  vg. 


QU.  IX,  17.  (17) 


FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.    L.  XIII. 


QU.  IX,  18.  (18)      169 


nius  L.  VI.  :  "Navus  repertus  homo  Graio  palre  Graius 
homo  rex."  et  L.  XVI.  :  "Navorum  imperium  servare  est 
insuperantum  f."  Plautns  in  Frivolaria  :  "Nave  agere 
oportet,  quod  agas,  non  ductarier."  ||Navalis  scriba, 
qui  in  nave  apparebat,  inter  aliud  genus  scribarum 
minimae  dignitatis  habebatur,  quod  periculis  quoque 
eius  ministerìum  essef  obiectum .  Plautus:  "non  ego  te  novi, 
navalis  scriba,  columbari-j-  inpudens."  sive  quod  eo- 
lumbaria  in  nave  appellanlur  ea ,  quibus  rem  ge- 
minent-}-,  sive  quod  columbariorum  quaestus  temera- 
rius  incertusque.  ||Nassi(erna  est  genus  vasi  aqua- 
ri ansati  et  patentis,  quale  est  quo  equi  perfundi 
solent.  Plautus  in  Racchidibus:  "haec  quisf  evocat  cum  nas- 
siterna,  et  cum  aqua  istum  impurissimum  ?"  et  in  Ner- 
volaria:  uEcquis  huc  effert  nassiternam  cum  aqua 
sine  suffragio?"  et  Cato  in  ea  oralione,  quam  eora- 
posuit  in  Q.  Sulpicium  :  "Quoliens  vidi  truilos  f 
nassiternas  pcrfusos  f  aqualis  matellas  sine  an- 
sis."  ||  Nassa  est  piscatoria  f  vasi  genus,  quo  cum  intra- 
vit  piscis,  exire  non  potest.  Plautus:  "Numquam 
hercule  ex  ista  nassa  hodie  ego  escam  petam." 
||Napuras  nectito,  cum  dixit  Pontifex,  funiculi  ex 
stramentis     fiunt.  ||  Naustibulum     vocabant     anti- 

qui vas  alvei  simile  \ide- licei  a  navis  similitu- 
dine. ||Navia  estf  uno  ligno  exculptof,  ut  navis, 
quo  utuntur  alveo  in  vindemia.  ficus  quoque  in  co- 
mitio  appellatur  Navia  ab  Attio  -|-  Navio  augu- 
re. Nam  cum  Tarquinius  Priscus  institutas  tribus 
a  Romulo  mutare  velìet,  deterrereturque  ab  Alto 
per  augurium ,  ut  eluderet  cius  prudentiam ,  inter- 
rogavit  eum,  an  fieri  possit  id,  quod  animo  propo- 
suisset  suo  ;  cui  ilio  -j-  pernii ttente  augurio  cum 
respondisset      effici      posse;      iussit     Rex     cotem     ac 


novaculam  \n-o-ferri,  quibus  prolalis  interro g atti s  augnr, 
an  cos  illa  possel  praecidi,  cum  respondisset  posse,  nova- 
culam  subito  praecidit:  qtiapropter  Naevius,  cum  rnonitus 
ex  eo,    Tarqui-mwA"   niltil   amplius  anelerei  contra  fa- 

5  cere,  nova -culam  Ulani  et  cotem  sub  locum  conse- 
cratum  defo-r/t  iussit,  et  ficum,  praedixit,  proventuram 
esse  intra  i-d  spalium  loci,  qui  contentus  fine 
sacro  sit  :  e-amque,  si  quando  arescere  contigisset, 
subseri,    sum -piis    ex   ipsa   surculis ,    iussit.    qno   fac- 

10  to,  tantos  ì-nlra  temporis  tractus,  cum  aliae  in  eo 
loco  complu-res  ficus  enatae  essent  atque  eae 
evulsae  dei -tuie  de  sacro  ilio  loco  radicilus  re- 
moveren  -  tur  :  imam  ex  omnibus  tradunt ,  quae  ibi 
erant,      ficum     repullulasse     et     celeri     auctu     crev- 

1 5  isse  ;  adm-onenlibus  sic  dcis,  quod  etiam  responso  haruspi- 
cum  et  divin-es  ostentis  confirmabatur,  quamdiu  illa  ficus 
viveret,  \ih -etiatem  populi  Romani  incolumem  man- 
suram  ;  ideoque  illa  ficus  religiose  coli  coepta  est. 
||Nauscit    cum     gran-um    fabae    se     apcrit    nascendi 

20  grafia,  quod  sit  non  diss-imile  navis  formae.  \\Navi- 
tas  secundum  incorr  -  uptam  consuetudinem  dic- 
tos,  quos  nunc  n-aulas  dicimus  ,  testis  est 
Cato  in  ea,  quam  scv-ipsit  cum  in  Jlispaniam  proficisce- 
retur,     cum  ait  :     "navitae    quod    secum    porlaverant 

05  vinum  atque  oleum,  u-sus  eodem  sum/'.  ||  Naeviam  silvam 
vocitatam  extra  urbem  .ad .  iniliarium .  quar- 
tana ,  quod  Naevi  cu-iusdam  ibi .domus.  ftierit:  quam 
nemora  Naevia  ap-pellala  etiam.  fuisse  Verrius 
ait  :    quam    obprobrif    1QC4    obici  ab    antiquis   solere, 

30  quod  in  ea  morari  ads-uessent  perditi  ac  ncquam  ho- 
mines ,    testis  est  M.   Ca-to  in  ea,    quam  compostili  in 

M.  Caelium  si  se  appella-w'sse*  : 

a  porta  Naevia    atque  ex     .      .      .      .      .      ... 


EME1VD.  LECTIO.      Qn.  IX,   17,  3.    indupcr  antum.  7.   esset.  8.   e.olnmbar.  9.10.  remi    eminent.  13.  eeauis. 

trullas.  18.  pertusos.  19.  piicatorìì.  25.  ex  excnlpla.  27.   Aitv.  32.  ilìc. 


Ì7. 


170    QU.  IX,  19.  (19)             FESTI  FRAGA!.  E  COD.  FARN.  L.  XIII.  QU.  IX,  20.  (20) 

Unde  die -unt   proverbi-  ro  estis  mortili,    hoc  exemplo,    ut  pingeretis,    id  est, 

umnatumesse:  e  nemoribus iVaevi/s,  quod  refertur  a  Ver-  cur  cito  mortili  estis?"  Item  inlNelei:  "JXunquam  nume- 
rio.  \\  JVudius  tertìus  videtur  comjio-situm  ex  nunc  ro  ma  tri  faciemus  volui-j-."  Idem  j  est,  nunquam  nimium 
et  die  tertio.  ■•  \\N  .  .  .  .  dicuntur  in  agro  faciemus.  Apud  Naevium  :  "IVeminem  vidi,  qui  numero 
quos alio  nomine  appell-ant,  a  par-  5  sciret,  quique  scit,  i. e.  opusj",  i. e.  nimium  sciret.Anj  Pa- 
té    totum     signifìcantes    quasi     inde     appetì  -ali     sint  nurgus      Antonius     haec     ait     numero      nimium      ci- 

dicantur  pa-  to,  celeriter  nimium:  ut  Plautus  in  Casina  :    "Ere  mi? 

dici -iur  caelum  cau-  quid    vis    mea    ancilla?    nimium   saepius  f   numero    di- 
r/m      dicatur   dam-  cis",  nimium  cito.  Attius  in  Oenoinao  :   "Ego  ut  essem 

.  .  \\Nuplam  uxorem  a  nubendo  (ut  inu-lieres  quibus  10  adfinis  libi,  non  ut  te  extinguerem ,  tuam  pe- 
lli nuptiis  utuntur  pronubae  ab  eadem  causa  ti  gnatam ,  numero  te  expurgat  f  timor."  Afra- 
hoc  est  a  nubendo  dicuntur)  ali-quì  appellatali!  nius  in  Suspecta  :  "per  falsimi,  et  abs  te  creditum  nu- 
esse  volunt  :  nec  defuerunt  tamen  qui  dice-  mero  nimis."  celeriter.  CaeciliusinAethionei:  "Ei|  pe- 
rent,  sic  appellatam  ab  eo  quod  v&ctv  -  vv/j^t\v  ri:  quid  ita?  numero  venit:  fuce  7  domum."  Afra- 
Graeci novam  nuptam  vocant $  alii  quod  «^-pellat  uxo-  15  nius  in  Simulante:  "e  f  misera  numero,  ac  ne- 
retti vvòv  Homerus ,  antiqua  quadam  consuetudi-  quicquam  egi  gratias."  [|  ì> umera  Senalum  ait  quivis 
ne  loquendiy  cum  in  Iliad.  I.  Ili  ait:  "i£  aiti-  Senator  Consuli,  cuin  impedimento  vult  esse  quo 
t[S  yctl^s  vvòv  civègàv  aì%fji-if\Tcioov.  ||IXume-  minus  faciat  S.  C,  postulatque,  ut  aut  res,  quae 
ro  antiqui  cum  prò  nimium   diceba-nt,    videntur  esse  adferunturf,     dividantur;      aut     singuli     consulantur; 

num  numero  fu-  20   aut    si   tot    non    sint    Senatores,     quo    numero     lice- 

.     eo    ordine  usur-  at  praescribij  S.C.    |J  ZVupta  verba  dicebantur  ab  anti- 

pa consti -etudìnc  loquen-  quis,     quae    virginem    dicere    non    licebat,    ut  Plau- 

di *                  eiusmodi:    sive  tus  in  Dyscolo  :    "Virgo  sumj  nondum  didici  nupta  ver- 

.     .     .    ntm-ium,    queraadmodum  ba  dicere."       ||ì\uptias    dictas   esse  ait  Santra  ab  eo, 

usus  Pompeius    Sex-  25    quod  nymphaeaf  dixerunt  Graeci  antiqui  yct'yucv,  inde 

tus extre-ma   syllaba    voca-  novam*    nuptam     victp     vv/jl^w.       CorniGcius,     quod 

tivi casus    eadem    cor-  nova   petantur   coniugia.       Curiatius,    quod  nova  ratio 

repta    .            e,    temporis  praesentis,  fiat.     Aelius  et  Cincius,    quia  flammeo  caput  nubenlis 

antiquos,     nimium  obvolvatur,  quod  antiqui  obnubere  vocariot:  ob  quam 

Sinnius   Capito;    esse   enim  30    causam      legem      quoque      parensfamf     iubere     caput 

um:    vos   estis  minime  eius    obqubere,     qui    parentem    necavisset,     quod    est 

.      .      .      ....      .      .  num -ero  perbiterint,  nisi  cito  obvolvere.       [|  IVumerius  praenomen  numquam  ante  fu- 

.      .      .      .     .      .     m-niium  si  isso,  qui  exeam  nume-  isse  in  patricia  familia  dicilur,    quarnvisf  Fabius,    qui 

EMEND.  LECT.     Qu.  IX,  20,  3.  volup.  id.  5.  quod  scito'st  opus.  Al.  8.  facili  Plautus.  11.  t.r/.«j««l.         13. 

Aethrione.          13.   14.   11  e  i  peri  (i.  e.  perii).          14.  fuge.          15.  ei   i.  e.  hei.          19.   referu  n  tu  r.            ti.  perseribi.            25.   t  rustia. 
30.  p arcns  lam]  eorrupte.               33.   quam   is. 


(108) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.      LIB.  XII. 


171 


Nudiustertlus   composi tum  ex  mine  et  die  tertio. 

Nupt'am  a  Graeco  dictam.     UH  enhn  nuptam  appellant  viav  vv/LMpyv. 

Numero  dicebant  prò  nimium. 

Nupta  verba  dicebantur  ab  antiquis ,    quae  virginem  dicere  non  licebat.     Plautus  :    "Virgo  sum,  nondum   didici  minta 

verba   dicere."  5 

Numerius    praenoinen    tractum   ab  avo. 

Nusciciosus,    qui  panini  videt  propter  vitium  oculorum,    quiqne  plus  videt  vesperi ,  quain  meridie. 
Nundinas  fcriarum  diem  esse  voluerunt,  quo  mercandi  gratia  Urbcm  rustici  convenirent. 


ANNOT.  FESTI.     Qu.  IX,  19,  1.  uni]  cod.     nt  tantum  Urs.  e  cod. 
dedit.  2.  e  nemoribus  Naeviis]    a  domo  Naevia  suppl.  Urs.     Illud 

posui  ut  ostenderem  ,  quale  esse  potuerit  hoc  proverbium ,  non  quale 
fuerit.  3.  situm\  e  cod.  est.     tum  Urs.  8.  cau]   ca  Urs.     Eo 

probabili us   supplevit  Urs.   cavili».     Cf.   Varrò  de   L.  L.  V.   §.  19.  9. 

dicatur]   COD.      d  Urs.  ut  ex  suppl,  10.  uxorem  a  nubendo]  novam 

sponsam  suppl.  Urs.  Scaligerum  secutus ,  qui  hic  aliena  miscet ,  sed 
quae  secuntur  pleraque  egregie  expedivit.  Cf.  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  72. 
14.  vvuqitjv]  vg.  Nunc  YM'bHN  tantum  in  con.  legitur.  Urs.  vìuv  ante 
vvftyTjv  ex  Paulo  ,   tanquam  e  Festi  libro,  addidit.  16.   17.  antiqua 

.  .  .  ait]  loquendi  qu  adam  consuetudine ,  quae  est  antiqua  Graecorum, 
ciim  ait  suppl.  Urs.  17.  ait]  cod.:  Urs.  idem  tanquam  ex  suppl.        18. 

Numero]  li.  1,  quibus  macbinis  Scal.  et  Urs.  resarcire  tentaverint,  v.  in 
Suppl.  Ann.  Mibi  omnia  tenebris  obscuriora  visa  sunt:  itisi  quod  in- 
telligo,  p.  19,  18-33.  et  20,  1-5.,  ea  aliata  esse,  quapropter  numero 
nimium  significare  videatur,  p.  20,  G  -  16.  quae  faverent  interpretationi 
cito.  Hanc  explicationem  Nonius  p.  352.  pluribus  testimoniis  confirmat. 
Cf.  etiam  Varrò  de  R.  R.  Ili,  16.  Placidus  p.  486.:  Numero ,  prope 
(propere,)  velociter.  32.  si  isso]   cito   corr.  Urs.  33.   qui  exeam] 

qui  exea  e  cod.  notatum  babeo.  Incipit  bis  verbis  locus  ex  Poenulo 
Plauti  V,  4,  101.  102.,  qui  nunc  sic  legitur:  o  Spella,  o  Zeuxi  pictor, 
cur  numero  estis  mortui ,  hinc  exemplum  ut  pingeretis.  Sed  quo  modo 
initium  versus  et  fabulae  nomen  Festo  restituì  possit ,  non  divino. 

Qu.  IX,  20,  2.   tn  Nelei]    i.   e.    Carmine,    v.    Suppl.  Ann.  3. 

voluf]    volup    corr.    Urs.  Scal.  Idem]    id   corr.    A.  Aug.    in  mg. 

4.  Naevium]  v.  Botbc  P.  Se.  L.  V,   I.  p.  92.  ine.  4.  5.  id  est  opus] 

id  cum  lineola  transversa  per  d  ducta  cod.  Haec  cum  proximis  verba 
sic  refingit  Scal.  :  quod  scito  est  opus  ,  comparato  simili  versu  Turpilii 
apud  Nonium  1.  1.,  satis  probabilitcr.  Sic  eflicifur  tetrameter  troebaicus. 
qui  scitod  opust  coni.   Botbe.  An]   corr.  At.     Nam    Antonius  Pa- 

nurgus  haud  dubie  grammaticus  habendus  est,  qui  contrariam  opinio- 
nem,  numero  esse  cito,  defendit ,  et  inde  quod  numero  nimium  coniun- 
geretur ,  numero  non  esse  posse  nimium  demonstravit.  7.  cito]  post 

b.  v.  interrogandi   signum  susttili.  in  Casina.     Ere  mi]   Haec  cod. 


sic  coniungit:  in  Casinae  remi.  In  Casin.  Ili,  5,  21.  locus  hunc  ad 
modum  legitur:  Pa.  Ere  mi?  St.  quid  vis  mea  ancilla?  Pa.  nimium 
saevis.  St.  numero  dicis.  Sed  Panurgus  ille,  miro  sane  errore,  nimium 
cum  numero  coniunxit.  9.  Attius  in   Oenomao]  v.   Botbc  p.  226. 

fr.  3.  Ita  Pelops  loquebatur.  Sunt  duo  iambici  senarii,  sicut  sequentes 
comicorum  versus   omnes.  10.   11.  peti]    petii  trisyllabum  metrum 

postulat.  11.  gnatam]  Urs.     guata  cod.  expurgat]  ita  etiam 

in  Nonio  1.  1.  nunc  scribitur.  Nihilominus  corrigendum  palo:  expugnat. 
11.   12.  Afranius   in   Suspccta]    Botbe.   V,  II.    p.  191.    fr.  9.  13. 

Aethione]  cod.  Aethinne  Urs.  ,  qui  recte  corr.  Aethrione.  Botbe  p. 
128.  fr.  2.     Spengel.    Caecilii     Statii  fragm.  p.  10.  13.   14.  ei  peri] 

i.  e.  Hei  perii.  14.  fuce]  fuge   corr.  A.  Aug.  in  mg.     Ante  hoc  voc 

interpunxi  :   ante  venit  Urs.  14.   15.  Afranius  in  Simulante]   Bothe 

p.  189.  fr.  9.  15.  e]  ei  (i.  e.  hei)  corr.  A.  Aug.  in  mg.  16. 

Numera  senatum]  Interpretes  conferunt  Cic.  ad  famil.  VIII,  11.  ad  Att. 
V,  4.     Dionys.  Hai.  XI,  16.  19.  adferuntur]    referuntur    corr.  A. 

Aug.  in  mg.  referantur   em.  Urs.  21.  praescribi]  perscribi  corr.  Urs. 

Infine   cogitatione  supplendum   est:  ut  nnmeretur  senatus.  23.  Plautus 

in    Dyscolo]  Botbe  p.  437.  25.  nymphaea]  vvfiipiZa  recte   Scal.,  nam 

vvpipata  ab  bac  re  aliena  sunt.  yu/tov]  Urs.,  e  COD.  notatum  babeo  garnon. 
26.  Cf.  Gloss.  Labb.:  Nova  nupta,  vfóvvficpoi;,  vtóya/xoq.  27.  Curiatius] 

Urs.  Curiatus  cod.  ratio]  pactio  corr.  A.  Auc.  in  mg.  pacio  Dac.  ad  v. 
pacionenv  (Qu.  XII,  20.  p.  60,  23.).  Sed  ratio  prò  ratione  domestica  com- 
putanda  accipienda  est.  29.  obnubere]  cf.  Paulus  p.  112.  v.  obnubit. 

vocarint]  vocarunt   vg.    et  ita   corr.  Urs.    sine  necessitate.  30.  pa- 

retistam]  Parens  ta.  Ili  voluit  Scal.  i.  e.  legem  ,  cuius  principium  pa- 
rens,  in  tabula  III.,  mirifico  invento,  funestam  coni.  Urs.  paricam 
coni.  A.  Aug.  in  mg.,  aliique ,  propter  Paulum  p.  121.  v.  parrici.  At  v. 
annot.  ad  id  voc.  Pompeià  de  parricidiis  lex  (v.  Digest.  XLVIII,  2, 12. 
§.  4.  9,  1.  §.  3.  Institut.  IV,  18.  §.  6.)  lata  a.  U.  e.  DCCI.  mihì  ab  hac  re 
aliena  esse  videtur  :  huius  verba  grammaticorum  aequalium  interpreta- 
tione  eguisse  non  crediderim.  De  capite  civis  in  supplicio  ohnupto  v. 
Liv.  I,  26.  cum  interpp.  caput]   Urs.     capud  co».  33.  quam- 

vis]   qnam  is  corr.  A.  Aug.  in  mg. 

ANN.   PAULI.      2.   dictam]  honi   codd.   Lino,      dictum  vg.  ., 


172  PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XII.  (103) 

Nuculas  Pràenestino9  appcllabant,    quod  inclusi   a  Poenis  Casilini  famem  nncibus  snstentarcnt,   vcl   quod  in  cornm  re- 
gione plurima  mix  minuta  nascitur.  Nuinmus  ex  Gracco  nomismate  dicitiir. 
Nuncius  et  res  ipsa  et  persona  dicitur.             Nuper  quasi  noviter,    tanquam  dicimus  novissime. 
Numen   quasi  nutus  dei  ac  potestas.                  Numella  genus  vinculi ,    quo  quadrupcdcs  deliganìur. 
5  Numidas  dicimus,  quos  Graeci  Nomadas,  sive  quod  id  genus  hominum  pecoribus  negotietur,   sive  quod  lierbis,   ut  pecora, 
aluntur.             Nuces  flagitantur  nuptis  et  iaciuntur  pueris ,   ut  novae  nupfae   intranti  domum  novi  mariti  sccundutn 
fìat  auspicium.                Numac  Pompilii  in  Ianiculo  est  sepulcrum. 
Nonuncium  et  teruncium  dicitur,  quod  novem  un  ciani  m  sit  sive  trium. 
(109)  Nomen  dictum  quasi  novimen ,  quod  notitiam  facit. 


ANNOT.    FESTI.      Qu.  IX,  21,  2.    inductis]  inductus   corr.    Uns., 

ut  vg.  3.    Otac.  Malev.]  cadem  piane  narrantur  in  Epit.  de  noni. 

rat.   §.  24.:   scd  fidem   coruin  iranilnuunt ,   quac  Madvig.   de  iure  colon., 

Opuscc.  p.274.,  obscrvat.  ut  tum  dicco."]  nain  postea  Beneventani 

/dicti  sunt.     Dac.  ineptit.  4.  filiam]  Urs.     filia  cod.  5.  Non 

omn.   dormici]    Similia  de  Maeecnatc  et  Galba  cius  scurra  narrai-  Plutarch. 

Erot.  16.  p.1352  Fr.  cf.  Iuvenal.  1,  56.  6.  videtur]  coD.vg.     om.  Urs. 

Cipio]  De   Cipia  gente  A.  Adg.  ,    qui  Ciceronem  ,    obscrvavit,    in  cp.   ad 

fam.  VII,  24.   candela  rem  tangere  :     Cipius  (sic   ex  Fcsto   scribitur,   Ci- 

tius ,   Capius  Cicer.   codd.),   opinor,  olirti  :  Non  omnibus  dormio.  7. 

Pararhcnchon]   COD.     Pararhencon  Uks.  8.  impunitius]   Uns.     impu- 

nitus  cod.  9.  Nucup.]  JSuncupata   corr.   Urs.  ,    ut  vg.     Cf.  Varrò 

de  L.  L.  VI.  §.   60.  10.    nomina]    nominata    corr.    Urs.    cf.  infra 

v.  18.  1.1.   pronunliata]   COD.      pronunciata  Urs.  cum  nexum] 

Vcrba   esse  XII  tabb.,  intelligitur  claiissime  ex  Ciceron.  de  oli*.  III,   16. 

de  orat.  I,   57.   cf.   Dirbsen  de  XII  tabb.   p.  397.  12.   nuncupasset] 

scr.   nuncupassit  cum  plerjsquc  VV.  DD.,  qui  XII.  tabularuin  fragracuta 

recensuerunt.     Urs.  nuncupasit.  ita]   id  est  corr.  Urs.  18. 

de  recto]  scribe  :  directo.     Ita  etiam  Huscbbius.  19.  20.  recep-ta, 

quod]    cod.       re-ceptaque    (alia    vocabuli    distributionc)    Urs.  21. 

Nuscieiosum]  cod.  vg.     Pfusciosum   Urs.     Ulud    ctiam    Paulus.     Rectius 

scriberetur  nnscitiosus,  cum  nuscitio  nomen  verbale  sit ,    quod  conditio- 

nem  nuscientis  s.  luscientis    (quod   verbum    fingimus  propter  ctyinologi- 

cam  rationem)  significat.     Cf.  supra  Paulus  p.  90.  v.  luscilio.  23. 

At]  Urs.     Ad  cod.  Popil.]    Opilius   corr.  Urs.     P.   Opilius)  A. 

Auc.  in  mg.  nusciciones]  scribe:    nuscitioncs.  24.   qui]  Urs., 

cuius  siglam  quod  interpretatur  Liinb.       Cum  Aclio  conspirat  Fulgentius 

in  explicando  v.  luscitiosos  p.  561.  29.   u  lift.]  Hi  igitur  NOViNAS 

scribi  voluerunt.  30.  Nundinas]  cf.   Granius  Licinianus  ap.   Macr. 

Sat.  I,   16.     Plura   de    ca  re    dixi    Etrusc.    rcr.  IV,  7,  3.   T.  II.  p.  324. 

feriarum]  fcriatum  corr.  Dac     Sic  Varrò  ap.   Serv.  in  Virg.   G.  1,27  5. 

nundinas  feriatis  diebus  babitas   esse  scribi  t.      Paulum  quaerc    p.  171. 

Qu.  IX,  22,   1.  Aulul.]  II,  4,  45.   ubi  legitur:     Cocus  Me  nundina. 
lis  est,  in  nonum  diem  Solet  ire  cocttim.  2.  dinaie]  cod.   d  in  Me 


Urs.,  qui  suppl.  nundinalis  Me.  Sed  h.  1.  solimi  erat  nundinal/s. 
2-5.   Ine   .  .    coqueref]    L'RS.    suppl.   v.   in    Si/ppl.   Alta.  5.   Nuculas 

Praen.]  De  bac  obsidione  fameque  nucibus  tolerata  narrare  Liv.  XXIII, 
19.,  monuit    A.  Aie  7.   vel]    Urs.     ut    e  cod.    nolatum    babeo. 

8.  pascihir]  nascitur  corr.  Urs.  De  Praenestinis  nucibus  Calo  de  R. 
R.  8,  2.  et  Varrò  ap.  Macr.  Sat.  II,  14.  Qui  ab  boc  versus  afferun- 
tur  Naevii  in  Ariolo  ,  in   iis  interpretandis  Dac  mirifiee   fallitur.  9. 

islimant]  COD.  Urs.  tantum  slimant  e  COD.  affert.  De  nnmo  cf.  maiiiac 
Varrò  de  L.  L.  V.  §.  173.  Boccili,  metrolog.  quacst.  p.  310.  Urs.  snp- 
plera.   v.   in    Serri..  A>>-.  13.   In   lacuna,   quam   rcliqui,   Urs.  posuit 

vcrba   C.    Caesar ,    idemque  suppl.  v.    14.    fecisse    videtur.  13.   li. 

commentaris]   COD.      cotnmcntariis    Urs.  noviter]    v.    Paul,      novipcr 

suppl.   Urs.  17.  ti»]  COD.    ni  Urs.     Fuisse  videtur:   in  causa  erant 


qui 


Annidi]    cf.   Varrò  de  L.   L.  VII.  §.  85. 


18. 


dei]    Urs.     di   cum    lineola    supraposita    cod.  Numella]  Placidus 

p.  486.:  Numellatus ,  numella  ligatus ,  i.  e.  rinculo,  quo  quadrupcdcs 
alliqantur.  19.     deliijantur]    sumpsi   ex   Paulo,   alligantur   suppl. 

Urs.  23.   nuptis]    ex  Paulo,    i.   e.    nupliis ,    cuius    ablativi  idem 

usus  rcperitur  in  Varr.  de  L.  L.  V.  §.  34.  dicitur  nuptiis  eamillus 
(e  cod.  Fior.).  De  co  ritu  nuptiarum  cf.  Varrò  ap.  Scrvium  in  Virj;. 
Ecl.  Vili,  30.    et    Intpp.   Maii.  24.    novae]    Urs.      nonne   cod. 

25,    ausjìici]  cod.      Urs.    tantum    auspi   e    cod.    affert.  25.  26. 

solist]  Plin.  N.  H.  XV,  22,  24.  §.  86.  idem  auspicium  soniviuni  ap- 
pellai •  27.  Ionie,  in  m.  situm  esse]  baec  supplevi  collatis  Livio 
XL,  29.  Plin.  N.  H.  XIII,  13,  20.  Plutarch.  Num.  22.,  ctiam  Paulo. 
Urs.,  Scaligcrum  sccutus,  non  recte  suppl.  :  laniculum  montem  habita- 
visse.  30.  iVonunctnm]  alia  suppl.  Urs.  v.  Scppl.  Aw.  3'2. 
sex]  corrige:  sesc-  lincia.  Idem  voluisse  videtur  Lrs.  33.  sii'*] 
addidi  supplemento  Urs. 

ANNOT,    PALLI.     2.    dicitur]    M.    nascitur   cett.    codd.    vg.  Liid., 
quod  aperte  fluxit  ex  arlic.   supcriore.  3.  noei'fer]   M.   vg.      novipcr 

Gì.  mg.  A.  Aie.  Lisd.,  quod  Fotum  fiuxisse  vii  addacor  ut  creJain. 
dicimus]  boni  codd.      dicumus   vg.  0.  nuptis]   nuptiis  Gueltrbvtanus 

alter,    ad  scusuu»  recto,      uupliis  ivi  a  nuptis  Kig.   A.   Ai 


QU.  IX,  21.  (21) 


FEST1  FRAGM.    E  COD.  FARN.   L.  XIII. 


QU.  IX,  22.  (22)    175 


unus  post  sex  et  trecentos  ab  Etruscis  interfectos 
superflui ,  inductis  f  magnitudine  divitiarum ,  uxo- 
rein  duxit  Otacili  Maleventani,  ut  tum  dicebantur, 
filiam,  ea  condicione,  utquiprimus  natusesset,  praenomine 
avi  materni ,  Numerius  appellaretur.  [|  Non  omnibus  5 
dormio  :  proverbium  videtur  natum  a  Cipio  quodam,  qui 
Pararhencbon  dictus  est,  quod  simularet  dormientem, 
quo  impunitius  uxor  eius  moecbaretur  j  eius  meminit  Lu- 
cilius.  |]  IXuciipataf  pecunia  est,  ut  ait  Cincius  in  L. 
II.  de  olìicio  iurisconsulti ,  nomina -J-,  certa,  nomi-  10 
nibus  propriis  pronuntiata  :  acum  nexum  faciet  manci- 
piumque,  uti  lingua  nuncupassetf,  ita  ius  esto"  :  itaf 
uti  nominarit,  locutusve  erit,  ita  ius  esto.  vota 
nuncupata  dicuntur,  quae  Consules,  Praetores,  cuoi 
in  provinciam  profìciscuntur,  faciunt:  ea  in  tabulas  prae-  15 
sentibus  multis  referuntur.  At  Santra  L.  II.  de 
verborum  antiquitate,  satis  multis  nuncupata, 
conligit ,  non  de  recto  f  nominata  significare ,  sed 
promissa,  et  quasi  testificata,  circumscripta,  recep- 
ta,  quod  etiam  in  volis  nuncupandis  esse  conve-  20 
nientius.  ||Nusciciosum     Ateius     Philologus     ait 

appellari  solitum,  qui  propter  oculorum  vitium  parimi 
videret.  At  Popilius  f  Aurelius  nusciciones  f  esse 
caecitudines  nocturnas.  Aelius  Stilo,  qui  plus  videret 
vesperi,  quam  meridie,  nec  cognoscerct,  nisi  quod  usque  25 
ad  oculos  admovisset.  ||Nonas  quidam  a  nova  Luna, 
quod  in  eas  concurreret  principili  in  Lunae  :  alii,quod  semper 
ante  diem  Iduum  nonum  essent,  scribique  ideo  debe- 
re primam  appellationis  eius  syllabam  adiecta  u.  lit- 
tera.  ||  Nundinas    feriarum  f    diem    esse   voluerunt    30 

antiqui ,  ut  rustici  convenirent  mercandi ,  ven- 
dendique  causa,  eumquenefastum,  ne  si  liceret  cum  populo 
agi,      interpellarentur     nundinatores.  |]Nundina- 

EMEND.  LECTIO.   Qu.  IX,  21,  2.  induetus.         9.  Nuncupata. 
23.    Qpilius.  nuscitio  nes.  30.  feria  tnm.  Qu. 


lem  cocum  Plau-£ws  dìxit  inAidularia  :  6iCocus  Me  nun- 
dinale  f  est,  in  nonum  diem  solet  ire  coctumì";  Me  ab  alia 
novendial  - 1«  appellatili"  et  cocum  viliorcm  sig- 
nificat,  quem  t enuiores  oducebant,  ut  in  nonum  diem  coque- 
ret.  ||Nucu-ZV/s  Praenestinos  antiqui  appellabant, 
quod  inclusi  a  Poenis  Casilini  famem  nucibus  sustenta- 
verunt  :  vel  quod  in  eorum  regione  plurima  nux  minu- 
ta pasciturf.  ||  Nummum  ex  Graeco  nomismate  ex- 
istimant  d-ictum,  idemque  nobis,  quod  vov/xfxop  Mis, 
valere  :  quia pecuniae  nomina  a  Siculis  accepimus,  quorum 
hoc  proprium  est.  ||  Nuntius  et  res  ipsa  et  persona  dicitura 
in  persona  dicitur,  ut  nuntius  advenit,  in  re,  ut  nuntius 

allatus  est:    qu-awi    differentiam in    Com- 

mentaris  fec-isse  dicitur.  \\Nuper  quasi  noviter, 
tamquam  dica  -mus  novissime,  estque  praeterili  tempo- 

ris,    id    a  idem 

sa  erant,  qui  nu- per  ....  \\Numen  quasi 
nutus  dei  ac  pote-stas  dicitur.  [j  Numella  genus  vinculi, 
quo  quadrupe  -  des  deligantur,  solet  autem  ea  fie- 
ri nervo,  aut  co-rio  crudo  bovis,  ut  plurimum.  ||  Numi- 
das  dicimus  quos  Gr-aeci  "Nq/jcc^us  ,  sive  quod  id  genus 
hominum  pecoribus  n-egotiatur,  sive  quod  herbis  ut  pe- 
cora, aluntur.  ||Nuces  flagitantur  nuptis  et  iaci- 
untur  pueris,  ut  novae  nuptae  intranti  domum 
novi  mariti  auspici  -um  fiat  secundum  et  so- 
listimum. 

||IVumam  Pompilium  Ianicu-Zo  in  monte  situm  esse 
ferunt,  in  quo  arcam  eius  ia-ventarn,  cum  libris  Numae 
nominis,  a  Terentio  quodam  scriba  repastinan- 
te agrum.  ||Nonuncium  et  sescunciam  quod  magistri 
ludi  appellante  significa*  dodrantem  et  dimidium  te- 
runcium,  quod  singula  sex-micia-^  micia  et  dimidi- 
um sit.    ||  Nomen  sive  ex  Graeco  -  opofja  dictum  est,  sive 

IO.  nominata.         12.   nuncup  assi  t.  id    est.         18.   directo. 

IX,   22,  2.  nundinalis.  8.   nascitur.  32.  scsc-uncia. 


174      QU.  IX,  23,  (25)  FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.  L.  XIII. 


QU.  IX,  24.  (24) 


quasi  novimen  quod  nolitiam  faciat.  Neq-ye  familiae  est, 
sed  gentis.  ponitur  etiam  prò  debito,  ut  ex-actum  dicimus 
nomen  ,  cum  a  debitore  exacta  pecunia  sit. 
||  Noctua  videtur  dieta  a  noctis  fem-pore  eo,  quo 
canere  solet  aut  volare,  ab  ea  yXav-xójitis  appellatur 
Minerva  a  Graecis,  quod  ea,  ut  noctua,  ocu-Iis  est  caesis. 
||  Noneolasvocantpapillas,  quae  e  faucibus  c«prarumsup- 
pendent.    ||  Noctilugamj-  cum  dixit Luciliusij.il.  obscae- 

num   significai medica. 

||  Noverca  dicitur,  quam  quis,  liberis  subla-tìs,  novam 
uxorem  ducil  arcendae  familiae  gratia,  idest,  coer- 
cendae.  prima  autem  memoratiti'  apud  veterannia  f. 
||  Nova  via  stintela  esse  dicitur  regnante  Ser.  Tullio, 
cum  ex  delubro  olim  in  ripam  ibi  e-scenderetur, 
infra  eum  locum ,  ubi  rex  Aven  -  tinus  in  Aven- 
tino monte  situs  esse  fertur.  |]  Novalem  a-grum  Aelius 
Stilo  et   ...  Graecum  vocabulum  aiunt  esse, 

cum  Graeci  eum  veiòv  dixerint.  in  qua  re  Ho-mero  quoque 
teste  utuntur,  qui  dixit:  iiv-eio7o  &aSEtr\s  tts- 
Xtrov  f  ìxéa&cti*'  .  •  sed  C-incius  eum  esse,  ubi 
terra  sìne  cultura  ad  novam  sementem  sit  relic- 
ta.  ||  Novem  trib.  mil.  in  exercitu  T.  Sicini,  Volsci 
cum  rebellassent  et  atrox  proelium  inissent  adversus 
Romanos,  in  eo  occisi  et  in  Cir-co  combusti  feruntur 
ibidemque  sepulti  in  crepidi-ne,  quae  est  proxirae  Cir- 
cum ,  qui  locus  postea  est  la  -  pide  albo  constratus  : 
qui  timi  prò  It.  P.  occubuernnt,  fuerc  Opiter  Yerginius 
Tricostus.     M.    Valerius    Laevinus.      Postumus    Co- 

minius  Auruncus Uius  Tolerinus.    P.  Ve- 

turius  Geminus.  A.  Sempr -onius  Atratinus.  Ver- 
ginius  Tricostus.  Mu -tius  Scaevola.  Sex.  Fusi- 
li*  Medullinus.  ||iVo.rm,  ut  Ser.  Sulpicius  Ru- 
fus   ait,    damnum   significai,    apud   poelas  autem,    et 

EMEND.  LECT.     Qu.  IX,  23,  8.  IVoetipug  am.         12.  veteres 
6.  muliebri' st.       11.   quatuor.        13.    Vcliensis.        il.  Spuri. 
19.  serviente,         23.  <y.         27.  28.  ornamento    inceduti  t  gno 


oratores  ponitur  prò  culpa,  adi  noxa  peccatum ,  aut 
prò  peccato  poenam,  ut  Accius  in  Melanippo  :  "Tete 
esse  huic  noxae  obnoxìum."  Item,  cum  lex  iubet  uoxae 
dedere,    prò  peccato   dedi   iubet.      Caecilius    in  Hypo- 

5  bolimaeo  chaerestato  f  :  "INam  istà  quidem  noxa  mu- 
liebrem  etf,  magis  quam  viri."  |]  IXovae  curiae  proxi- 
mae  compitum  Fabricium  aedificatae  sunt,  quod  parum 
ampia  e  erant  veteres  a  Romulo  factae,  ube  is 
populum ,      et     sacra     in     partis     triginta      distribue- 

10  rat,  ut  in  is  ea  sacra  curarent,  quae  cum  ex  vete- 
ribus  in  novas  evocarentur,  septeiu  j  curiarum  per  re- 
ligiones  evocari  non  potuerunt.  itaque  Foriensis, 
Raptae ,  Vellensis  f ,  Yelitiae  res  divinae  fiunt  in 
veteribus    curis.         ||I\otluim  Graeci   natum    ex    uxore 

15  non  legitima  vocant,  qui  apud  nos  spurio  patre 
natus  dicitur,  quod  Ser.  Tullius  qui  Romae  rcgnavit,  natus 
est  ex  concubina  Spurius  f  Tulli  tributisi,  nisi 
forte  malumus  cederei,  Oclisiam  corniculam  cap- 
tivam  i  eum  susceptura   matre   servientem  i.        l'IVota 

20  alias  significai  signum  ;  ut  in  pccoribus ,  tabulis, 
libris  ,  lilterae  singulac ,  aut  binae.  alias  igno- 
miniam.  ||I\obilem  antiqui  prò   noto  ponebant,    et 

quidem  per  e.  f  lilteram,  ut  Plautus  in  Pseudolo  :  "Pere- 
grina     facies      videtur     hominis  ,      atque     ignobilis. 

25  et,  "oculis  meis  obviam  ignobilis  obiicitur."  Accius 
in  Diomede:  "Ergo  me  Argos  referam ,  nam  liic 
sum  nobilis."  Livìus  in  Virgo  :  "ornamentum  incenduut 
nobili  ignobilesi.  ||ì\ocgeum  quidam  amiculi  genus 
praetextum  purpura;  quidam  candidum  ac  pcrlucidum, 

30  quasi  a  navoi,  quod  putamen  quorundam  pomorum 
est  tenuissimum  non  sine  candore,  ut  Livius  ait 
in  Odyssia:  "Simul  ac  lacrimas  da  ore  noegeo  de- 
tersit",    idest   candido.  ffNiti    di   appellanti^    tria 

Annia.         19.  20.  filo  o».  Q».  IX,  21,  ! .  «  f.         S-  Ckmerestrmtp. 

Tiburlis.        18.    errori-.         18.19.    Ocrisin    Ccruiculana    captila- 
biles    ignobili.  30.   manco. 


(109) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.    LIB.  XII. 


173 


No  e  tua  a  tempore  noctis  dieta,    quo   canit  vel  volat.  Noneolae  vocantur  papillae,    quae  ex  faucibus 

caprarum  dependent.  Noctilugam   Lucilius  quum  dixit,    obsccnum  significa t. 

Nibili,  qui  nec  bili  quidein  est.  Noverca  dicitur,    quain   quis    liberis    sublatis  novam  uxorem  ducit 

arcendae  familiac  gratia.  Nova  li  s  ager  novae  relictus  sementi. 

Noxia  apud  antiquos  damnum  significabat,  sed  a  poctis  ponitur  prò  culpa:  noxa  ponitur  prò  peccato  aut  peccati  poena,  5 
quum  lex  iubet  noxae  dedere  prò  peccato. 

Notbum  Graeci  natum  ex  uxore  non  legitima  elicimi;    qui  apud  nos  spurio  patre  natus  dicitur. 

Nota  mine   signifìcat  sigiami  ,   ut  in  pecoribus  5    mine  literas  singulas  aut  binas;    nuuc  ignomiuiam. 

Nobilem  antiqui  prò  noto  ponebant.     Plautus  :    "Peregrina   facies   atquc    ignobilis." 

Noegcum  amiculi  genus.     Noegeum  candidum.     Livius  :    "Lacrimas  de  ore  noegeo  detersit,"  id  est  candido.  10 

Nixi  dii  appcllabautur,  quos  putabant  praesidcre  pallenti  uni  nixibus. 


ANN.  FESTI.  Qu.  IX,  23,  1.2.  neque  .  .  gentis]  sive  familiae  est,  ut 
Terenlius  suppl.  Urs.  idque  familiae  est  Scal.  Proxinia  Scal.  optime 
explevit,  quem  cum  Urs.  secutus  sum.  4.  Noctua]  simillima  Varrò 

de  L.  L.  V.  §.  76.  5.  yXuvxomiq]  quae    eius  v.  pars  in  cod.    extet, 

non  notatuin  inveni  ;  puto   xwtik;  tantum.  6.   ea  ut  noctua']   supplevi. 

Urs.  tantum  noctua.  7.  Noneolas]  Isid.  Gloss.  :  Nomicolae  (corrupte), 

tubercula ,  t/uae  sub  mento  caprae  sunt.  Schneider.  in  Varron.  de  R. 
R.  II,   3.   p.  418.  8.  Noctilugani]  sic  Paulus.     Noctilucam  Urs.  : 

sed  in  hoc  v.  vix  quicquam  obscaeni.  Cf.  Varr.  de  L.  L.  V.  §.  68. 
Noctipugam  probabilius  Salinas.  Exerc.  Plin.  p.  70.  col.  2.  d.  ,  adductis 
ctiam  glossis  Palatinis,  quas  apud  se  habere  afnrmat  :  noctipugam  obscae- 
num  quod  quasi  noclibus  compungat.  Scal.  noctilugani  intcllexerat 
avem  mali  ominis    noctu    lugentem  ,    Coni.    Varr.   p.  26,   8.   (44.).  12. 

veterannia]  Urs.  uettrania  e  cod.  notai  uhi  invenio,  lineolis  positis  supra 
altcrum  t  et  a.  veteres  Annia  coni.  Urs.,  cuius  supplein.  reddidi,  quan- 
quain    incertissimum.  13,   Nova  via]  quae    bic    posui ,    defendi  in 

Suppl.  Ann.  Tullio]   Urs.      tulio    cod.  15.   rex  Avcntinus]   cf. 

Paulus  supra  p.  16.  v.   Aventinus,   cum  annot.  16.   Novalem]  addita- 

mciitum   Urs.,  quod  in  nonnullis  immutavi,  v.  in  Suppl.   Ann.  19. 

ni]  ri-?,aov  corr.   Scal.    Urs.     Iliados    versus    est  XVIII,   547.  22. 

Novem  trib.  tuil.]  in  boc  memorabili  Romanac  kistoriae  documento  re- 
stituendo, cur  aliquantulum  ab  A.  Aug.  ,  Scal.,  Urs.,  lougius  a  Nichuh- 
rio  discesserim ,    monstravi   in    Suppl.  Ann.  32.  Noxia]   Paulus.     Urs. 

suppl.  Noxa.  Sed  v.  Serv.  in  Virg.  Aen.  I,  41.  :  Noxam  prò  noxiam. 
Et  hoc  interest  inter  noxam  et  noxiam ,  quod  noxia  culpa  est  (id  est 
peccatimi):  noxa  autem  poena.  (Quidam  noxa  quae  nocuit ,  noxia  id 
quod  nocilum,  accipiunt.)  De  noxa  plura  Dac  et  Goni.  Cf.  Suppl.  Ann. 
Qu.  IX,  24,   1.   ad]  at  corr.    Urs.  2.  poenam]  poena  corr.   Urs. 

Sed  accusai iv us  pendet    a    superiore    significai.  Melanippo]  cod. 

Melanippa  babet  Urs.  et  corr.  Menalippo ,  non  recte.  Accium  puto 
Melanippum ,  Ennium  Mclanippam  scripsisse  :  nain  Varronis  locus ,  de 
L.  L.  VII.  §.  65.  ,  lacunosus  est.  Botbe  P.  Se.  L.  V,  I.  p.  218.  fr.  I. 
5.  chaereslato]  cod.  cherestato  Urs.,  qui  cum  Scal.  corr.  Chaerestrato. 
Botbe  P.  Se.  L.  V,  II.  p.  138.  Caecilii  fragra,  ed.  Spengel.  p.  27. 
5.  6.  muliebrem  et]  muliebre  est  Bothius,  probante  Lind.  muliebris  est 
corr.   Urs.      Cf.   Suppl.  Ann.  6.  Novae  cur.]  cf.   Varrò  L.  L.  V, 

§.155.  6.  7.  proximae]  proxime  corr.   A.  Aug.  in  mg.:    quo   vix  opus 

e9*.  8.  ube]  ubi  corr.   Urs.,  ut  vg. ,    quo    fortassc  non  opus  est. 

10.   is]  coi),      iis  Urs.  11.   s eptem]   quaiuor  scribendum   esse,   errore 


ex  notis  numerorum  nato ,  probabilitcr  statuerunt  A.  Aug.  in  mg.  Scal. 
Urs.  12.    JForiensis]  Forensis    corr.   Scal.  :    de  cuius   opinione  v. 

Suppl.  Ann.  13.   Vellensis]    Veliensis  corr.  A.  Aug.  in  mg.,  a  Velia 

Palatinae   tribus.  14.   euris]   curiis   corr.  Urs.  15.   spurio  patre] 

Hanc  consuetudinem  loquendi  comprobant  tituli ,  in  quibus  SPURI  F. 
prò  spurio  dicitur,  v.  Maft'ei  Mus.  Veron.  143,  4.  Orell.  2692  sqq. 
Ilaque  recte  Scal.  in  Plutarch.  Quaest.  Rom.  103.:  ùiù  ri  Totìq  ÙTiàro- 
p«?  2tio^Iov  vlotìq  xaXovot,  correxisse  videtur.  17.  Spurius]  corrige 

Spuri.     Sp.   Urs.  tributis]   Tr.   (Tribuni)  vel   Tiburtis  corr.  A.   Aug. 

in   mg.      Hanc  fabulam  alii  scriptores  ignorant.  18.  cedere]  credere 

corr.   Urs.  18.    19.    Oclis.    .  .  .   cap-tivam]   sic,   ut   verba    disposui 

cod.,  cum  Urs.  ca-ptiva  dederit.  Hic  cum  A.  Aug.  corr.:  Oclisia  corni- 
culana  captiva.  Si  Dionysium  IV,  1.  sequimur,  scribendum  erit  :  Ocrisia 
Corniculana  captiva.  19.  servientem]  serviente  corr.  Urs.  Niebubr. 

H.  R.   T.  I.  p.  376.   Festi    testimonium   in  bac  re    neglexit.  23.   e] 

g  corr.  Urs.  ,  ut  vg.  litteram]  Urs.  ut  vg.  littcra  cod.  Pseud.] 
IV,  2,  9.  23.    24.    Pere-grina]    cod.       Pe-regrina    divisit    Urs. 

24.  ignobilis]  gnobilis  corr.  Urs.,  ut  vg.  :  male,  cum  hic  v.  non  aliam 
ab  caussam  appositus  sit,  nisi  ut  intelligcretur,  ignobilem  esse  qui  non 
noscatur.  25.  oc.  meis]    Pseud.  II,   1,   18.      Nunc    ibi    legitur:    fluì 

oculis  meis    obviam    ignorabilis    obiicitur.     Iterum   gnobilis  vg.    et  Urs. 

26.  Acc.  in  Diom.]  Botbe  V,  I.  p.  197.  fr.  5.  Dioinedes  ita  loqui  vi- 
detur, Agrii  filiis  in  Aetolia  occisis.  27.  sum  nobilis]  fuam  gnobilis 
corr.  A.  Aug.  in  mg.  e  Nonio  p.  351,  29.  (sed  Mercerus  Nonium  ex  Festo 
correxit).  Est  senarius  iambicus.  Ergo  me  Argos  rèferam  ;  nam  hie 
fuam  gnobilis ,  cum  biatu  post  me.  Livius]  Urs.  vg.  leuius 
cod.                     Virgo]    Virgine    corr.    A.   Aug.    in    mg.    Bothe  V,   II.  p.  5. 

27.  28.  ornam.  .  .  .  ignob.]  scr.  ornamento  incedunt  gnobiles  ignobili, 
ita  ut  tetrametro  prima  syllaba  desit.  Ornamento  incedunt  gnobili,  ul- 
timo v.  omisso,  voluit  Scal.  ornatu  incedunt  gnobili  ignobiles  Urs. 
gnobilid  ignobiles  Botb.  30.  ji«uo]  nauco  vg.,  recte:  cf.  supra 
p.  16,  6.  32.  lacr.]  Livium  dacrumas  scripsisse  constat.  noegeo] 
cum  detersit  coniungcndum  esse  contra  Festi  opinionem  observavit  Dac. 
Od.  Vili,  88.  comparavit  Scal.  Placidus  p.  486.  :  Nageum  (scr.  Noe- 
geum) ,  nigrum  pallium  tenue.     Hariolatur  Meurs.  Exerc.   crit.  II,   I,  8. 

ANNOT.  PAULI.     2.    dependent]    dependunt  M.  3.    Nihili] 

baec  Paulus  e  superiore  loco  p.  75.  v.  hilum  bue  transtulisse  videtur: 
in    Festo  ea   ncque  spalimu   tolerat  ncque  ordo  literarum. 


17G 


PAULI  DIACONI   EXCERPTA.     LIB.  XII. 


(109) 


Nictare  et  oculorum  et  aliorum  membrorum  nisu  saepe  aliquid  conari.     Dieimus  enim  nictatloncm  et  nictu  m.     Caecilius: 

"Hunc  trcinulis  palpcbris    pcrcutere  nictu." 
Nictit  canis  in  odorandis  ferarum  vestigiis  levitei*  gannicns.      Ennius:    "Nare  sagaci  scnsit,  voce  sna  nictit    ululatque }" 
unde  et  gannìtio.  Ningulus  nullus.     Marcius  vates:  "Ne  ningulus  mederi  queat." 

5  Nequam,    qui  ne  tanti  quidem  est,  quain  quod  habetur  mimmi.  Nanum  Gracci  vas  aquariam  dicuut 

bumile  et  concavum,    quod  vulgo  vocant  situlum  barbatimi ,    nude  nani  pumilioiics  appellantur. 
INccem    a  Gracco  dici  certuni  est.     Ntxvv  enim  mortuiun  dicunt  Gracci. 
Ni  veni  interprelantur  novuui  ex  Graeco,    quod    illi  viw  dicunt. 
(110)  Ncquinates  Narnienses.  Ne  goti  uni,   quod  non  sit  otium. 

10  Navos    a  navis  celeritate  dicimus.  Novendiales   fcriae   a   numero    dierum  suut  dictac. 


ANN.  FESTI.  Qu.  IX,  25,  2.  parimi,  nixibus]  v.  Ovid.  M.  IX,  293. 
Non.  p.  57,  19.  Gloss.  Lab]}.:  JSixae ,  wdTvtc.  Docto  de  ea  re  Sicbuld. 
bist.  art.    obstetric.  I.  p.  120.  sua]  signa  corr.   Urs.,  ut  Tg.  4. 

M]  Manium*)  A.  Aire,  in  mg.  jÉccillum]  Aciliwn  corr.  Urs.  5. 

elittm  qui]  ctiamque  corr.  A.  Aog.  in  mg.  Urs.,  non  recte.  Dicit,  ctiam 
esse  qui  Corintho  advecta    tradidcrint.     Sic   Scal.  7.   mcnsac]  ila 

ut  tria  illa  signa  gcnibus  nixa  mensac  essent  prò  pedibus.  Nictare] 

cf.  Paulus  p.  24.  v.  adnictat.  9.  Lucr.  in  L.  IV.]   coir.    in.  L.  VI. 

Est  VI,  837.  nexari]  filetari  e  Lucretio  corr.  Urs.  10.  Caccil.  in 
Bgmn.]  Botte  V,  II.  p.  136.  n.  4.  Spengel.  Caccil.  fragm.  p.  24.  fr.  4. 
10.  11.  Garr.  .  .  .  iactent]  Garruli  sinc  dentes  iactent  egregie  Scal. 
Grallis  sedentes  iactent  Dac  12.  Macchoco  pone]  scr.  Macco  coponc. 

Capone  iam  em.  A.  Acc.  in  mg.    Botbe  p.  48.  scribere]  Urs.     serio 

cum  lincola  transrersa  per  b  COD.  scibis  corr.  Scal.  scribes  coni.  Urs. 
13.   neclabcre]    nictabere  Tg.  14.   m  pugilem]    in  pugile  corr.  A. 

Auc.  in  mg,  Botbe  p.  46.   Spengel.    Caccil.  p.  49.  ,  laudandum]    lu- 

dendum  coni.  V.  D.  in  Stcpbani  coilect.  15.  nictum]  nictu  Paulus. 

nietio  Dac,   qui  ctiam  plura  movet.  16.   Nictit]  Isid.   Gloss.:  Nictit 

eanis,  quum  acute  gannii.  H.  vestigis]  cop.     vestigiis  Urs.  17.18. 

Ennius]  Ann.  X,   14.  apud  Merulam.  18.  si]  delendum.        quando 

prò   aliquaiido   est.  19.  venenox]  scr.  velox.  forte]  bic  exci- 

disse  pulo  f'eras.  ex]  scr.  ea.  20.   nictw]  nictit  Paulus,  rette. 

acuta  et]  ser.  acute,  acuta  est  coni.  Urs.  De  Turnebi ,  Scaligeri  alio- 
rumque  lectione  v.   Suppl.  Ami.  21.    unde]  inde  corr.  A.  Aie.  in 

nig.  Urs.,  sine  necessitate.  Post  h.  v.  Urs.  habet  et,  quod  cod.  om. 
gannitio]   cf.  Paulus  p.  74.  t.  gannitio.  Ni   quis  scivit]  Verrium 

plcnius  nomen  posuissc  :  N.  q.  se:  sciscito  in  hac ,  ostendunt  quae  sc- 
cuntur.     Simililcr   Huschkc    de    Servio  p.  225.  22.  Ser.    Tullio] 

scrtullio  cod.     Servio    Tullio    Urs.  24.    civis]  Urs.     civi    in    cod. 

est.  25.  scisscito]  scr.  sciscito.     scisco   corr.    Urs.  idemque   postea 

dico   et  fero.  27.  quicquam]   quisquam  corr.  A.  Acc.  in  mg.     Illud 

defendere   sludet  Iluschb.  de  SerT.  p.  226.  29.  nequis]  ni  quis  corr. 

Urs.  30.   Ennius]  Ann.  II,  22.   apud   Mcrnlam.  31.  ninculus]  nin- 


gulus corr.  Urs.,  ut  Tg.  De  lacuna  post  h.  toc.  t.  Suppl.  A».  33. 
ali]  alii  corr.   Urs. 

Qu.  IX,  20,  1.  2.  Friuslulum]  buius  sepulcrum  prò  rostris  sub  la- 
pideo leone  duobusve  leonibus  esse  ferebatur.  A  .  Dion.  Hai.  I,  87. 
Acro   in   Horat.  Epod.  XVI,    12.   a   Scal.   adducli.  2.   3.    Quinctil.] 

de  Quiiictiliis  Jlomuli  sociis  Ovid.  F.  II,  378.  ;  ab  bis  Luperci  Quiucti- 
liani  repcluntur.  Sed  quae  Fcslus  bic  narravit  ,  eorum  nullum  alium 
testem  baliemus.  3.   ti]  ti  vel   tu  in  cod.   est.  5.   iYVinum]  cf« 

Varrò   de  L.  L.  V.  §.  119.  6.  ■  humilein]    humile  Urs.   ci  Paulo. 

7.  pumilionenive]  p  in  cod.  est,  quanquam  Urs.  u  indicavit,  qui  e  Paulo 
bacc   suppl.  :    unde    nani   pumiliones    appellantur.  9.    10.    neci  da] 

suppl.  Urs.  ,  recte  puto.  Videtur  ita  in  anliquis  legibus  scriptum  fuisse. 
Cf.  supra  p.  12,  4.  11.  et  ninguere  yiq.in]   addidi  ad  supplem.  Urs.,  ut 

Vcrrii  sentcntia  intelligi  posset.  11.  12.   N  .  .  .  .  significai]  Nequam, 

quod  Paulus  1.  1.  explicat ,  nulla  arte  videtur  in  Festum  inferri  posse. 
Nequin.]  Ncijuinum  Umbriae  oppidum,  in  quod  bello  captimi  Romani 
Narniam  coloniam  deduxerunt.     Liv.  X,  9.  Plin.  Ili,   14.  13.  3nr- 

ncnsis]  Narnienses  corr.  Urs.  1J.    versus  X]   Urs.  cm.:  in  ea  ad  Ther- 

mùiii  de  X  hominibus.  Si  scribitur ,  ut  Festus  alibi,  in  Q.  Therm.  de 
Xh.,  erroris  caussa  facilius  intclligitur.  Meyer.  Oratt..  fragm.  p.  22. 
Uion.   Caton.   p.   58.  20.  Nuces]  de   missilibus,    quae  populo   spar- 

gebantur,  bic  dietum  esse  intellcxit  Scal.:  eamque  rem  Urs.  allato 
titillo,  qui  post  crustulum  et  mulsum  munieipibus  dari  iubet  nurum 
sparsionem  mod.  XXX.,  comprobavit.  2-'.  vellimus]    cod.      velimus 

corr.   Scal.   Urs.  26.  prae  fiamma]  fricturae  gcnus  significari  nio- 

net  Scal.  sunt]  cod.,  ut  Tg.     sint  Urs.  "1 .  Novcnd.    feriae]  t. 

Suppl.  A>>.  2S.  Uostillo]   Ilostilio  corr.  Urs.  mon]  cod. 

Urs.   m   tantum  codici  tribuit.  30.   tiiore]   monte  corr.    I  r.s.  33. 

miss*  cratc  a]  amissa  civitate  ac  corr.  Urs.  De  Turno  cratc  iuiccla 
uccato  (Liv.  1,   51.)   noli  cogitare. 


AKNQT,  PAUL1.     3.    leviter]    Gc  Li>d.     batter  M.  vg. 

navis   celeritate]   M.      celeritate   naris  Gt.    Lim>. 


10. 


QU.  IX,  25.  (25)                      FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.  L.  XIII.  QU.  IX,  26.  (26)      177 

signa    in    Capitolio     ante     cellam     Minervae     genibus  sed   non   usu  ob\-enit ,    ut   ibi  sepeliretur ,    sed  Fau- 

nixa,  velut  praesidentes  parientium  nixibus,  quae  suaf  stuìum  nutri-ciwm  eius  ibi  sepultum  fuisse,  et  Quinc- 

sunt    qui    memorine    prodiderint,    Antiocko   rege   Sy-  tilium  avum   ti    ...   .  qui  Romuli  partes  sequebatur, 

riae  superato,    M.   Accillum-j-   subtracta  a  Populo  R.  cuius     familia      dieta      Quinctilia ,      iuxta      appella- 

adportasse,    atque  ubi  sunt,   posuisse.  etiam  qui  capta  5     tionem  eius.       \\Nanum  Graeci  vas  aquarium  dicunt, 

Corintho    advecta     huc,      quae    ibi     subvecta    fuerint  humilem  f   et   concavum ,    quod  vulgo  vocant  situlum 

mcnsae.     ||l\ictare  et  oculorum  et  aborti  m  membrorum  barbatum ,    n-umilionemve ,    nam   ita    nani    dicuntar. 

nisu    saepe    aliquid    conati,     dietimi    est    ab    antiquis,  ||Necem  suspica-fur  Verrius  a    Graeco  duci,  nam  UH 

ut  Lucretius  in  L.  IIII  f  :    uHic  ubi  nexari  nequeunt  necyn    mor -tuum   dicunt.      Inde  nos    dicimus    {(neci 

insistcreque   alis."     Gaecilius   in    Hymnide:     "garrulis  10   da."           ||Nivem    Verrius     interpretatur    novum    ex 

medentes  f  iactent;    sine   nictentur   perticis."      Novius  Graeco, quiidne-on etninguere ygtyeiv dicunt.  \\N. .. sig- 

in  Macchoco  pone  f  :  "actutum  scriberef,  cuna  in  nervo  nificat    da 1 1  Nequinates  dicti  sunt 

nectabere  f ."  unde  quidam  nictationem  $  quidam  nictum,  Narnensis  f  ,  qui  e  Ncquino  oppido  eiectis  colo- 
ut  Gaecilius  inpugilemf:   "tum  inter  laudandum  hunc  nis     veteri-iws     ibi     habitarunt.       Caio    in      Q.     T 

timidum    tremulis    palpebris    percutere    nictum  •{-:     hic    15    versus  f   X    hominibus: 

gaudere,  et  mirarier/'  j|Nictit  canis  in  odo-  ||  Negotium,  quod  n-on  sit  otium.  ||  Navos  a  navis  celeri- 
randis  ferarum  vestigis  leviter  ganniens,  ut  En-  tate,  quae  \e-locissima  est,  dicimus.  \\Numidae  di- 
nius  in  L.  X:  "veluti  sif  quando  vinclis  venati-  cuntur  ISoma-des,  qui  diutius  vivere  dicuntur, 
ca  venenox  f  apta  solet ,  si  forte  ex  -J-  nare  saga-  unde  Cato  in  .  .,  .  Numidas  vivaces,  quod 
ci  sensit,  voce  sua  nictu-J-  ululatque  ibi  acuta  etf."  20  mullam  vivunt  aetatem,  dixit.  \\Nuces  rnitti  in 
unde  ipsa  gannitio.  ||  "INiquis  scivit"  centu-  Gerialibus  Capito  S-innius  solitum  esse  dici 
ria  est,  quae  dicitur  a  Ser.  Tullio  rege  constituta,  ait,  cuna  vellimus -J-  sig - nificare ,  missilia  Cerca- 
va, qua  liceret  ei  suffragami  ferre,  qui  non  tulisset  libus  in  Circo  mitti,  quod  cum  mitti  nuces  mos  es- 
ìn  sua,  nequis  civis  suffraga  iure  privaretur,  nam  set  ,  piane  volumus  a  parte  totum  designare, 
scisscito  f  signifìcat  sententiam  dicito,  ac  suf-  25  quia  adeo  diligantur  supra  omnia  alia  missilia, 
fragili m  ferto,  unde  scita  plebis.  sed  in  ea  centu-  prae  fiamma  cum  sunt  u-stae  quae  sparguntur  nuces. 
ria,  neque  censetur  quicquamf,  neque  centurio  praeficitur,  ||  Novendiales     feriae     dicuntur     institutae     a     Tulio 

neque  centurialis  potest    esse,     quia    nemo   certus   est  Hostillof   rege,  ex  mon-itu  haruspicum 

eius  centuriae.  est  autem  nequis  -J-  scivit,  nisi  quis  sci-  is    nono  die   in  feri-is .  .sive  quod  in 

vit.      fJNingulus,  nullus,  ut  Ennius  L.  II  :   "qui  fer-  30    moref  Albano  lapi-dibus  pluisset,  sive  quod  vox  esset 

ro       minitere  ,        atque     inte      ninculus  f  f      mederi  exaudita,  ut  Albani  suo  ritti  facerent,  quae  omissa  e- 

queat."        ||  IViger    lapis    in    Gomitio    locuui    funestum  rant  sacra,  nam  ab  bis  eadem  sacra  fieri  di  voluerunt, 

signifìcat,      ut      ali,       Romuli       morti      destinatum,  quae      missa      crate      af      poe-ne     funditus      deleta 

EMEND.  LECT.     Qu.  IX,  25,2.  signa.     &.  W.  Acxlium.     <Ì.VI.     nixari,     10.11.  Garruli  sine  dentes.     \%.  Macco  cafone,     scibis. 
13.  nictabere.      li.  Pugile      15.  n'ictu.      18.  si]  dele.      19.  velox.      forte  feràs  ea.     20.  nictit.      acute.     25.  sciscito.     27 .  quisq  uam. 

29.  ni  quis.  31.  nittjulus-  Post  haec  plura  yerba  exciderunt.  Qu.  IX,  26,  G.  kumile.  13.  14.  Namieuses.  15.  Thcrmum  de. 
22.   velimns.        28.  H%stilio.       30.   monte.           33.   Amissa    civitate  ac. 

z 


178    QU.  IX,  27.  (27)  FESTI  FRAGM.  E 

negligere  temporibus  insec/u  en  -  tibus  coepissent: 
\\N  .  .  .  .  dicuntur  invenlae  a  Marcel-io  cos.  operae, 
quibus  admolis  Syracusae  facilius  espugnali  pos- 
sent.  \\Navalis  porta,  item  navalis  regio,  vide- 
tur  utraque  a  vicinia  navalium  it-a  appella- 
ta esse.  \\Nonarum  dies ,  item  Id-num,  Kalen- 
darum  nuptis  alieni  habentur  ,  quia  no-vae  nuptae 
sic  diem  postridie  nuptias  credilur  «-tfum  inlucisce- 
re,  quoniam  decreto  Pontificum  atri  hi  di-es  esse  iudica- 
ti  sunt,  quod  quotienscunque  Romani  du-ces  belli  ge- 
renti causa  his  diebus  supplicavere,  mal-e  remp.  ges- 
sere.  SEXTI  POMPEI  FES -TI  DE  VER- 
ROR.  SIGN.  LIB.  XIII.  INCIPIT.  FELICITER 
L.  XI V.  ||  OR  PRAEPOSITIO  ALIAS  POMTUR 
prò  circum,  ut  cum  dicimus  urbem  obsideri,  ob- 
vallari,  obsignari.  alias  ponitur  in  viceni  praepo- 
sitionis,  quae  est  propter,  ut  ob  merita,  ob  superatos 
hostes.  unde  obsides,  qui  ob  fidem  pat-riae  praestandam 
dantur.  alias  prò  ad  ponitur  ,utEnnius  :  iiOb  Romani  noe- 
ta legiones  ducere  coepit",  et  alibi:  uob  Troiani  duxit." 
||  Oculissimum  carissimum.  Oculissi-mum  ostium  amicae 
Plautus  in  Cureulione,  item  omlissi-me  dixit,  signifi- 
catque  carissime.  Idem  in  JRseM-dolo  osculatuui-f-  prò  prae- 
senti  ponit  cum  dixit:  " Emi -to  die  caeca  herculc 
olivum,  id  vendito  oculata  die."  Id-em  alibi  oculatum  Ar- 
gum,  quod  toto  corpore  oculos  habet.ldem  :  "pluris  est  ocu- 
latustestisunus,  quam  auriti  decem" ,  i.e.,  quisevidissedi- 
cat.  ductam  autem  ait  Verrius  liane  immani  ab  oculi  ap- 
paritione.  ||  Oculitus dicitur,  ut /tm-ditus,  peni t us ,  signifi- 
catque  tam  carum,  quam  ocu  -limi,  vcl  instar 
oculi  esse.  ||  Odefacit  dicebant  antiqui  ab  odore, 
prò  olfacit ,  vetere  quadam  consuetudine  in- 
mutandi  literas ,    quae  sunt ,   ut  saepe  alias ,    tum  in 


COD.  FARN.   L.  XIH.  QU.  IX,  28.  (28) 

/ 

hoc  quoque  libro  contentae.  quae  vox,  ut  quibusdam  videtur, 

ex   Graeca    cc/jifj    tracta    est.  ||Octaviae    porticus 

duae  appellantur ,  quarum  alteram ,  theatro  Marcelli 
propiorem ,  Octavia  soror  Augusti  fecit  ;  alteram  the- 
5  atro  Pomp.  proximam  CIV.  Octavius  CIY.  filius,  qui  fuit 
Aed.  cur.  Pr.  Cos.  decemvirum  sacris  faciendis, 
triumpbavitque  de  rege  Perse  f  navali  triumpbo  :  quam 
combustam  reficiendam  curavit  Caesar  Augustus. 
||Ogygia      moenia      Accius      in     Diomede      appellans 

10  sign ifìcat  Thebas,  quia  eam  urbem  Ogygus  condidisse 
traditur.  ||  Occasio ,     opportunitas     temporis     ca- 

su  quodam  provenientis  est.  ||  Occasus,  interitus,  vel  So- 
lis,  cum  decidit  a  superis  infra  terras:  quo  vocabulo 
Ennius  prò  occasione  est  usus  in  lib.  II.  :    "hic  occasus 

15  datus  est,  at  Oratius  inclutus  saltu."  item  in  L.  V.: 
"inicit  inritatus,  tenet  occasus,  iuvat  res."  Item 
in  L.  Vili.:  "aut  occasus  ubi,  tempusve  audere 
repressit."  ||  Occisum  a  necato  distingui  quidam,  quod 
alterum    a    caedendo    atque    ictu    fieri    dicunt,    alte- 

20  rum  sine  ictu.  itaque  in  Numae  Pompili  regis  le- 
gibus  scriptum  esse  :  "si  hominem  fulminibus  -{•  occisit, 
ne  supra  genua  tollito  f ."  Et  alibi  :  "homo  si  ful- 
mine occisus  est,  ei  iusta  nulla  fieri  oportet." 
||  October  equus  appellatur,  qui  in  campo  Martio  men- 

25  se  Oct.  immolatur  quod  annis  f  Marti ,  bigarum 
victricum  dexterior.  de  cuius  capite  non  levis  con- 
tendo solebat  esse  inter  Suburaneses,  et  Sacra- 
vienscs ,  ut  hi  in  regiae  pariete,  illi  ad  turrim, 
Mamiliam    id    figerent;      eiusdemque    coda    tanta    ce- 

30  leritate  perfertur  in  regiam,  ut  ex  ea  sanguis  de- 
s  lille t  in  focum ,  partieipandae  rei  divinae  gratia. 
quem  hostiae  loco  quidam  Marti  bellico  deo  sacrari 
dicunt,   non   ut  vulgus   putat,    quia   velut  supplicium 


EMEND.  LECTIO.     Qu.  IX,  27,  23.  octtlatum. 


Qu.  IX,  28,  7.   Perseo.  21.  fulmen   lovis         22.   tollitor.  23.   quo  tanni*. 


(110) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.    LIB.  XIII. 


179 


Navalis  porta   a  vicinia   navalium   dieta.  /    - 

Non  a  rum,    i  diurni,    calendari!  ni  dies  nuptis  alieni  habentur,    qnoniam  hi  dies  decreto  ponlificum  atri  iudicati  sunb 
quod  quotiescunque  Romani  duces  belli  gerendi  gratia  bis  diebus  supplicavcrnnt ,    male  rempublicam  gesscre. 

L  I  B  E  R    XIII. 

Ob  praepositio  alias  ponitur  prò  circum.  ut  qnum  dicimus  urbcm  obsideri,  obsignari,    obvallari,   alias  in  vicem  praepo-  5 
sitiouis  ,    qnae  est  propter,  ut  ob  merita,    ob   superatos  bostes ,   unde  obsides  prò  obfidcs ,    qui   ob  fideni  patriac 
praestandam  dantur;   alias  prò  ad,  ut  Ennius:  "Ob  Romam  noctu  legiones  ducere  coepit." 

Oculissimum  carissimum.     Plautus  :    "Oculissimum  ostinili  amicae." 

Oculatum  prò  praesenti  posuit  Plautus,  quum  dixit  :  "Oculata  die."     Ite'm  ipse  :   "Pluris  est  oculatus  testis  unus  quam 

auriti  decem,"  id  est  qui  se  vidisse  dicat.  10 

Oculitus  quoque  dicitur,  ut  funditus,  penitus,  quo  significatili1  tam  carum  esse,  quam  oculum. 

Odefacit  dicebant  prò  olfacit,    quae  vox  a  Graeco  6a[.irj  tracta  est. 

Ogygia  moenia  Tbebaua  ab  Ogyge  conditore  dieta.  Occasio    opportunitas  temporis  casu  proveniens. 

Occasus  interitus  vel  solis  in  oceanum  mersio. 

Occisum  a  necato  distinguitur.     Nam  occisum  a  caedendo  dicium,   nccatum  sine  ictu.  15 

October  equus  appellabatur ,  qui   in   campo   Martio    mense   Octobri    Marti   immolabatur.     De    cuius  capite  magna  erat  (HI} 
contentio  inter  Suburanenses  et  Sacravienses ,    ut  bi  in  regiae  paride,    illi    ad   turrim  Mamiliam  id  figerent.     Cuius 
cauda,  ut  ex  ea  sanguis  in  focum  dcstillarct,  magna  celeritate  perferebatur  in  regiam. 

TI.      Qu.  IX,  27,  2.   3.    Supplem.    ab    Urs.    ingeniose         5.  6.   Cn.   Octav.   .  .  .  cos.]  a.   588.  a.  u.  e.  decemvirum]    decemvir 


inventum  reddidi,  quanquam  nomen  carum  macbinarum  etlamnunc  igno- 
ratili-. 6.  iVon.  dies]  v.  Suppl.  Ann.  8.  a-trutn]  trum  eoo. 
at-rum  Urs.  inhicisce-]  cod.  inlucescere  Urs.  11.  mal -e] 
e  tantum  in  cod.  conspicuum  est.  male  Urs.,  nt  e  cod.  12.  Ti] 
in  cod.  est.  Urs.  id  supplem.  tribuit.  13.  LIB.  XIII.]  aliter  Urs. 
V.  Praef.  II,  2.  18.  unde  obsides]  prò  obfides  addit  Urs.  ex  Paulo, 
quod  spatio  vix  admittitur.  19.  Enti.]  Ann.  VIII,  70.  apud  Meru- 
lam.  Versus  est  etiam  Qu.  X,  8.  p.  175,  22.  v.  oboritur.  Ob] 
quod  Urs.  ut  e  eoo.  ponit,  nunc  non  legitur  in  eo.  20.  ob  Tr. 
duxit]  baec  addas  I.  Ann.  1.  fragm.  21.  Plautus]  Cure.  1,1, 
15.  y.  Suppl.  Ann.  22.  Cureul.]  I,  2,  28.  ,  de  quo  loco  dixit 
Lind.  23.  carissime]  qui  dare  aspicit  suppl.  Urs.  :  at  id  Plauto 
non  convenit.  Pseud.]  1,  3,  66.  osculatum]  oculatum  Paulus. 
Placid.  p.  249.:  Oculati,  praesentis.  24.  Emito]  to  in  cod.  est, 
quod  Urs.  non  notavit.  V.  Suppl.  Ann.  25.  Id-em]  em  cod. 
Idem  e  cod.  affert  Urs.  alibi]  respici  videtur  Aulul.  Ili,  6,  19. 
ubi  nunc  quidera  oculeus  legitur,  sed  oculatus  metro  non  respuitur. 
26.  pluris  est]  Trucul.  II,  6,  8.  28.  29.  apparit.]  appellatane 
suppl.  Urs.  29.  Oculitus]  cf.  Non.  147,  27.  Speetat  Festus  ad 
dictionem  oculitus  amari.  31.  odef.]  cf.  Paul.  p.  52.  v.  dacrima, 
cum  annot. 

Qu.IX,28.  2.  èofiij]  OCMHI  cod.    oow?  Urs.        2.  3.  Octav.  port. 
duae]   de    bis  v.  Praef.  II,  1.  5.    Pomp.]  Cn.   Pompeii    Magni. 


corr.   Urs.  ,    sed    genitivus   non    incommodus    est.  7.  Perse]  scr. 

Perseo.     Triumpbavit  a.  586.   a.  u.   e.  8.  refìciend.]  ante  b.  v.  cod. 

literas  RE  babet.  9.  Acc.  in  Diomede]  Bothe  P.   Se.  L.V,  I.  p.  198. 

10.  Ogygus]  Ogyges  corr.  Urs.,  sed  etiam  illa  forma  non  raro  reperitur» 
12.  13.  Solis]  mersio  addit  Scal.  ex  Paulo,  sed  vix  opus  est,  cum  occasus 
ex  ipsa  voce  explicanda  repeti  possit.  14.   Ennius]   Ann.  II,   19. 

apud  Memi.      Cf.  Suppl.  Ann.  15.   in  L.   V.]  V,  13.  apud  Merul, 

Interpunctionem,  quae  apud  Urs.  post  tenet  est,  correxi.  16.  inieit] 

iniicit,  metro  postulatur.  17.   in  L.  Vili]  Vili,    57.  ap.   Merul. 

20.  sine  ictu]  cf.   Qu.  IX,  12.  p.  12,  4.  21.  me]  con.,  videi,  ee 

cum  lineola  supraducta.     est  Urs.  fulminibus]  fulmen  Iovis  corr. 

Scal.  22.    tollito]  praefero   tollitor.     Plura  de    utraque  lege  v.  in 

Suppl.  Ann.  24.  25.  mense  Oct.]  cf.  Paulus  p.  61.  v.  equus  cum  annot. 

25.   quod  annis]   quotannis  corr.  Urs.,  ut  vg.  26.  victricum]  Urs», 

sed  ex  cod.  refertur  victrigum ,    quod    fortasse  victricium  est.  27. 

Suburaneses]  eoo.  antiquo  more.  Suburanenses  Urs.  28.  hi  in  reg. 
par.]  Sacravienses  intellige.  V.  annot.  ad  Paulum  p.  96.  v.  Mamilia. 
29.  coda  tanta]  Urs.  :  in  cod.  est  quod  atanta.  Caviares  bostiae  ap. 
Paul.  p.  44.   ab  boc   Octobri   equo  piane  differnnt. 

ANN.  PAULI.     2.  dies]  posteri  praeponitur  vg.:   sed  om.  Gu.  Lind.: 
recte.  nuptis]  Gu.    Ita  prò  nuptiis  Paulus   ex  ipso  Festo.    nuptiis  vg. 

Lind.  5.  obsignari]  M.  vg.     obsignare  Gu.  Lind.  13.   Ogyge]  codd. 

Lind.    Ogygio  edd.  veti.    Ogygo  vg.      17.  fiorirti]  M.vg.   turrem  Gu.  Lind. 

z* 


180 


PÀULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XIII. 


(HI) 


O  e  ci  da  m  us  Plautns  posuit  prò  contra  cedamns. 

Occentare  dicebant  prò  convicium  facere,    quum   id   dare  et  cum  qnodam   canore  fieret,  ut  procul   exaudiri   potuisset, 
quod  turpe  babebatur;  quia  non  sine  causa  fieri  pntatur,  inde  cantilenam  dici,  quia  Ulani  non  cantus  iucunditatem  puto. 
Ocrem  montoni  confragosum  dicebant  antiqui.     Hinc  o  crea  e  dictae  inaequaliter  tuberatae. 
5  Occare  et  occator  ab  occaedendo  dictum ,    quod  grandes  terrae  caedat   globosa 
Ocius  et  ocissime  positivum  Latinum   non  babent,   sed  ab  eo  veniunt,  quod  est  in  Gracco  wv.ivìe. 
Ocimum  Graecum  et  a  celerità  te  nasccndi  est  dictum. 

Occupaticius  ager  dici  tur,  qui  descrtus  a  cultoribus  propriis  ab  aliis  occupatur. 

Orchitis  genus  oleae  ex  Graeco  dictum,    quod  magnitudine  sit  instar  testiculorum.  Orchestra  locus  in  scena. 

10  Orca  genus  ìnavinac  beluac  maximum,  adeuius  simililudincm  vasaficaria  orcae  dicunlur;  sunt  enim  teretes  atque  uniformi  specie. 


ANN.  FESTI.     Qu.  IX,  29,  2.  ita  effigie  in  equi]   scribendum  puto  : 
lignea  effigie    equi.  4.    Laced.]    laeaedemoni   cod.      Lacedaemonii 

Urs.  Taygeto]  in  Taleto,   Taygeti  vertice,  Pausai).  Ili,  20,  5.:    sed 

hic  tamen  non  ventis,  sed  Soli  eos  cquos  mactari  narrat.  7.  Mcn- 

zanae]  obscurum  Iovis  cognonien.  Scal.  suspicatur  legendum  esse 
Meni  Zanae,  Mrjvl  Zavit.  vivos]  vivus  corr.  Urs.,  non  recte.     Cf. 

Praef.  IV,   3.  7.8.   conicitur]     Urs.      conlicitur  e  cod.   notatimi 

babeo.  8.   et  Rhodi]  Urs.  i.  e.    et  Jthodii.  et  trodi  e  cod.   aflertur. 

quod    annis]    quotannis    corr.   Urs.  8.   9.  soli]    cod.      so-li   Urs. 

Cf.  M.  G.  Heffter.  de    sacris  Rbodiis  III.  p.  8.  10.    Occidamus] 

id  voc.  Dac.  censet  Pseudol.  1 ,  3 ,  20.  rcstituendum ,  Lind.  apud 
utrnmque,  et  Plautuni  et  Festum ,  occedamus  scribendum.  At  potest 
occìdere  a  cèdo  fieri,  ut  perbìtere  a  bètere,  dellnire  a  lenire.  12. 

13.  Occentassint]  videtur  illam  XII  tabb.  legem  respicere  :  Si  quis  oc- 
centassit  etc,  quanquam  nescio  cur  plurale  verbum  posuerit.  De  Illa 
v.  Scal.  in  b.  1.  Dirksen  p.  507  sqq.  Isid.  Glossae  :  Occentare ,  male 
ominari.  13.   14.  fecerinf]  Urs.     fecerit  e   cod.  affertur.  15. 

turpe]  Urs.     turpi  cod.  16.   17.   quia  illam]    querellam,  corr.  Gabr. 

Faernus  ap.  A.  Are  17.  cantus]  Urs.     candus  cod.  Ocrem] 

id  v.  Sabinum  esse  intelligitur  ex  nomine  Interocrii  inter  iuga  Apcnnini 
montis,  idemque  Umbricum  ex  aliis  locorum  nominibus.  Sed  idem  etiam 
in  Graeca  lingua  reperitur.  20.  Livium]  Botbc  P.   Se.  L.  V,  I. 

p.  14.   15.   fr.  2-5.  21.  putria]  petrila    corr.    Scal.     patria  em. 

Urs.:  neutrum  placet.  Virgil.  saepe  :  puti-is  campus,  gleba  et  talia. 
G.  I,  44.  215.  II,  204.  Aen.  Vili,  596.  Metri  caussa,  quod  Saturnium 
esse  videtur,  fortasse  :  celsósque  oeris  et  drva  putria  et  mare  magnum, 
scribendum  erit.     Post  magnum  adde  et.  23.    ocriae]    ocrcae  corr. 

Urs.,  ut  vg.  Aliud  etymon,  non  melius,  affert  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  116. 
26.  Cicero]  de  scnect.  15.  Idem  etymon,  quod  nescio  venustius  an  fu- 
tilius  dicam  ,  Serenus  ap.  Non.  p.  61,  31.  commendat:  occatio  occacca- 
tio  est.  28.   collationis]    quam  nos    dicimus  gradum   comparalionis. 

Ita    etiam    Varrò  de  L.  L.  VIII,   §.  78.  29.  dictas  nostros]  co». 

dictas    nostras    Urs.      Idem    corr.    n<m    dieta,    s.  (voluit  e)    nostro ,    sed, 


probabiliter.  Scal.:  dictitant  nostras,  alii.  Dac.  proponit  :  dieta  a 
nostris,  alii.  32.    consolalionis]   collationis  corr.   Urs.,  ut  vg.  ma- 

iora]  rariora  corr.   Urs.  33.  Plautus  in  Nervol.]  Botbe  p.  439.  fr.  3- 

Qu.  IX,  30,  2.  occisi]  scr.   ocissi-  cum  supplem.    ocissime.  7. 

Ocivium]  cf.  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  103.  Non.  p.  550,  32.  Gloss.  Labb.: 
Ocimum  ,   òiy.ifiov  rò   ì.ù/avov.  8.    dicitur]   Urs.   suppl.     dicebatur  ab 

antiquis.      Cf.    Praef.  II,   3.  Occupaticius  ager]   idem  dici   videtur, 

quem  Aggenus  Urbicus  p.  48.  ed.  Gocs.  occupatorium  sive  arcifinium  dieit. 
Huius  exemplum  Festus  ex  secundi  Punici  belli  bistoria  proposuit,  sed 
quale  illud  fuerit ,  non  divino.  Ursini  pcriculum  v.  in  Sippl.  Ami. 
18.  Orchitin]  cf.  Virg.  G.  II,  86.  cum  Servio.  Lcx.  rustie,  v.  oreb. 
18.  19.  jéteius  Philol.]  quod  Urs.  addit  ih  colleelaneis,  delevi;  Lic  liber 
erat  Ateii  Capitonis,  teste  Nonio  p.  54,  30.  Ab  Ursino  se  decipi  pas- 
sus  est  I.   N.  Madvig.,  vir  diligcntissimus,   Opusc.   p.  98.  20.   oo-/uq] 

Quae  huius  v.  pars  in   cod.   extet,   non  indicatum  babeo.  22.   gran- 

dior.      Ore]  con.     grandiore    Urs.     Hinc    lacunam    supplevi ,    cum  Urs. 

hacc  tantum  posuisset  :    itaque  vocari  ex  eo  orchitin Orchestra] 

a  Festo  eo  sensu  intelligitur ,  quo  id  v.  ncque  in  antiquo  Graeco, 
ncque  in  Romano  the  atro  instructum  erat ,  sed  in  scenicis  ludis  sene- 
scentis  Graeciae ,  apud  Alexandrinos ,  puto,  et  Antiocbenos.  In  bis 
proscenio  additum  erat  pulpitum  inferius,  ab  aliis  thvmelc,  ab  aliis  or- 
chestra dictum,  in  quo  musici  artifices,  saltatores,  mimi  comniitterentur. 
V.  praecipue  Suid.  et  Etymol.  M.  s.  v.  axijrq  et  cf.  Vitruv.  V,  8. 
Phrynich.  p.  163  Lob.  Lucian.  de  saltat.  76.  Isidor.  Origg.  XVIII,  43. 
44.  47.  De  planipcdibus  Dioniedes  III,  p.  487  P.  Hinc  verba  quae  deerant 
restituere  conatus  sum ,  mutalis  Scal.  et  Urs.  supplementi*  ,  quae  in 
Soppl.  Akjc.   attuti.  28.   ducerent]  Urs.     ducerct  con.  30.  ficaria] 

faecaria  Scal.,  coli.  Varr.  de  R.  R.  1,  13.:  sed  ad  illud  defendendum 
Colimi.  XII,   15.   Plin.  N.  H.  XV,  19.  iani  adduxit  Dal.  31.  informi] 

uniformi  Paulus. 

ANN.  PAULI.      3.    quia   illam]  v.   Praef.  I,   3.  10.    uniformi] 

verìus  puto  informi,  quod  Festi  eoo.  liabet. 


QU.  IX,  29.  (29)                     FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.   L.  XIII.  QU.  IX,  30.  (30)    181 

de  eo  sumatur,  quod  Romani  Ilio  sunt  oriundi,  et  Troia-  beri  possimus  fier-i." 

ni  ita  effigie  in  equif  sint  capti.     Mullis  autem  genti-  "quicquam  occissi-me  -J-"    ......            Coe- 

bus  equum    bostiarum    numero   haberi  testimonio   sunt  lius  bistoriarum  libro iiconci- 

Lacedaemoni,     qui   in    monte   Taygeto    equum   ventis  tantur   occissime  f"        .     .   Aelius 

immolant,    ibidemque    adolent,    ut    eorum    flatu    cinis     5     Lamia  apud 

eius  per  finis    quam  latissime  differatur.     Et  Sallenti-  Lamiam  oport-ef . 

ni ,    apud    quos    Menzanae    Iovi    dicatus    vivos  coni-  ||  Ocimum,  Graecum  et  a  celeritate  nascendi  est  dictum. 

citur  in  ignem,  et  Rbodi,  qui  quod  annis  f  quadrigas  soli  ||  Occupaticius    ager   dicitur qui  desitus 

consecratas  in  mare  iaciunt,  quod  is  tali  curricu-  a  cultoribus  fve-quentari  propriis  ab  aliis  est  occupa- 
lo fertur  circumvehi  munduin.      ||Occidamus  Plautus    10    ri  coeptus.  quod  in 

ponit  prò  contra  cedamus.  cum  plurimae  aliae  praeposi-  Nani  cum  Hannì-bal 

tiones    familiariores    huic    verbo    sint.  IlOccen-  bene  meri-fi ........•• 

«^^  tassint    antiqui    dicebant,    quod   nunc    convicium    fé-  atque  eorum  agr-é 

cerint,  dicimus,  quod  id  dare,  et  cum  quodam  canore  fit,  tamquam  ex  ho-ste 

ut  procul  exaudiri  possit.  quod  turpe  habetur,  quia  non  15  nandos  nub-lice au- 
sine  causa    fieri    putatur.     inde    cantilenam  dici,   quia           diret   commu-nem 

illami    non    cantus    iucunditatem   puto.  ||Ocrem  est  a  privatis, 

antiqui,  ut  Ateius  Philologus  in  libro  Glossematorum  accepissent, [|  Orchitin  Ateius 

refert,     montem     confragosum     vocabant  ,      ut     aput  Philologus  in     .      .      .      .      .      .    ait  esse  genus  oleae 

Livium:  uSed  qui  sunt  hi,  qui  ascendunt  altumocrim?"  et:  20  ductum  ex  Graeco  oq-%eis,  quod  testiculorum  sit  magni- 
"celsosque  ocris,  arvaque  putria,  et  mare  maguumf."  tudinisfitaque\-ocariexeoorchitin,quodsitgenereconsue- 
f 'Namque  Taenari  celsosocris."et:  ahaut  ut  quemChiro  to  grandior.  1 1  Orc-hestra  locus  in  scucila,  in  quo 
in  Pelio  docuit  ocri."  unde  follasse  etiam  ocriaef  antea,  qui  nunc  n\a-nipedes  dicuntur,  agebant,  in  quem 
sint  dictae  inaequaliter  ,  tuberatae.  ||Occare,  et  non  admittcbantur  histriones  ,  nisi  tantum  inte- 
occatorem  Verrius  putat  dictum  ab  occaedendo,  25  rim  dum  fabulae  ex-plicarentur ,  quae  sine  ipsis  ex- 
quod  caedat  grandis  globos  terrae  :  cum  Cicero  venustis-  plicari  non  potera-ni.  planipedes  autem  soccos  non  por- 
sime  dicat  ab  occaecando  fruges  satas.  ||Ocius  tabant,  quo  aequiore habitu  prodirent:  quo  factumut inde 
secundae  collationis ,  et  deinde  tertiae  occissime  fre-  nomen  ducerent.  ||  Orca  genus  marinae  beluae 
quentata  sunt.  Alii  dictas  nostros  f ,  tracta  ex  Grae-  maximum  dicitur  ,  a  -  d  cuius  similitudinem 
co,  id  est  ùxscos,  cuius  prima  significatio,  ex  qua  prò-  30  vasa  quoque  ficar-ia  orcae  dicuntur.  sunt  enim  de- 
cedere   in    comparationem    debet,    apud   nos    non   est,  retia,   atque  infor-mi  specie                       t     •      •     • 

tertiae  vero  consola tionisf,  cuius  maioraf  exempla  sunt,  male  etante . 

auctor    est   Plautus   in   Nervolaria  :    "ocissime  nos  li-  quantae  ne 

EMEND.  LECT.    Qu.  IX,  29,  2.   lignea  effigie  equi.         8.   quotannis.        16.17.   querellam.        21.   magnani]  aihlc  ;   et.       23.    oercac. 

29.    non    dieta    e    nostro,  sed.          '.Vi.  collationis.          rariora.  Qu.  IX,   30,  2.   et   il    oeissimc. 


182     QU.  IX,  51.  (51)            FEST1  FRAGM.  E  COD.  FARN.   L.  XIH.                     QU.  IX,  52.  (52) 

|f  Orivi   nasci    vel    surgere.            ||  O-rba    apud    poe-  eos  nostri   alii  f  prò  legatis  appellant,    ut  Cato  in  ea 

tas    signifìcatur    privata    aliqua   persona    cara:     apud  quam    scripsit    de    suis    virtutibus    contra    Thermum. 

oratores    quae   patron    amisit    aut  matr.  f,    ut    Ser.  "M.Fulvio  consuli  legatus  sum  in  Aetoliam,  propterea 

Sulpicius  ait,    quae  liberos    quasi    oc-ulos.    orba    est  quod  ex  Aetolia    conplures    venerant  :    Aetolos   pacem 

tris  est  ante  5    velie  :    de   ea   re   oratores    Romani    profectos."    et   in 

...  .     . GaWus  Aelius  Originum     L.    I.  :        "propter     id      bellum      coepit 

.      ...........     O  Coelius  f     PR-     Albanus.     oratores      misit     Romam 

stantior  cum    .     .     ."     alias     prò   decretoribus  f,     ut   Teren- 

in   eo  libro  tius:   "orator  venio,  facite  exorator  sim."  Item  et  Afra- 

.      .      .....        pontificati!  10   nius   in   Emancipato:     "sic  est  orator,    si   qui    oritur 

puella  sine  "  alias  prò  disertis  et  eloquentibus,  ab  eo  quod 

sacrae  antiqui    orare    dicebant     prò    agere:     ob    quam     cau- 

, a:    nupta  sam  orationes  quoque   eorum    vocantur.        ||  Orata  ge- 

ali-cwì   fuisset  nus    piscis     appellatur    a    colore    auri  ,     quod    rustici 

Gornificius  in  15    or  uni   dicebant,     ut   auriculas,    oriculas.     itaque    Ser- 

on   Yginus  gium  quoque  quendam  praedivitem,  quod  et  duobus  anu- 

interserunt  lis    aureis,     et    grandibus    uteretur,     Oratam     dicunt 

nactos  esse    appella  tu  ni.            |]Orae     extremae     partes     ter- 

sse.       |]  Orty-  rarum,  idest  maritimae    dicuntur,    unde  est  vestimen- 

gia    dieta   est    insula ,     quae    voci-tatur    nunc  Delos.  20    torum    extremae   partes ,    quae   quidem   et  primae  dici 
||  Orbius    clivus   videtur  appella-tus  esse   ab  orbibus.  possunt.      Caecilius    in  Aethrione    usus   est    prò    ini- 
Jluius    per     ftexuosos     orbes      Tulli -a  ,      filia     Ser.  tio   rei,     cum    ait:     "oram    reperire    nullam     quam  f 
Tulli  regis,  et  cum  ea  L.   Tarqui-mus  Superbus  gè-  expediam,  queo."     ||Oreae,  freni  quod  ori  inferunturf. 
ner^  rege  in  Curia  interfecto,  propera-\erat^  tende-  Titinius    in    Setina:     "et    si    tacebit,    tamen    gaude- 
nte* in  regiae  domus  in  Exquilis  po-ssessionem.    eoe-  25    bit  sibi  promiti  oreaef."   et  Naevius  inHariolo:   uDe- 
perat   autem   hunc    clivum    rex  Tulliu-s,    quod    prò-  prandi   autem    leonisf    obdas    oreas."     Cato   originum 
nus  erat  ascensus,  per  orbes  in  monte-m  ducere,  unde  L.    III.     "equos    respondit:     oreas     mihi    inde,    tibi 
Orbius      ab      ipsis     his      orbibus      appellatus      est.  cape  flagellum."     Coelius  prò  se  apud  populum:    "e- 
■  LyiUiri    <"    \    \\  Oratores     ex      Graeco      àgi\7Ì\§-ES       dictos      exi-  quusque    mibi    sub     feminibus     occisus    erat,     oreas 
Laai<nij  it*  $~>n'\  stimant ,     quod     ad     reges     et     gentes,      qui     missi  30   detrabo     inspectante     L.     Stertinio."                  |]Oreos 
a  ^i-i^^^y      erant      prò       republica      no -s tra      a      populo      R.  Liber     pater,      et     Oreades     Nympbae     appellantur, 
\      _   \laJL^  [«;-"      conceptis      verbis      solerent      deos    -    cl§cLg§cii,  quod    in    montibus    frequenter    apparent.            ||  Ordi- 
J<A  ilitn''* , A    id     est    testavi qui    .   .    cit  narium    hominem    Oppius    ait     dici    solitum     scurram 

lÀ\u*     m'JjHl        EMEND.  LECTIO.     Qu.  IX,  31,   3.  mafrem.          24.  proV  eraverant.  Qu.  IX,  32,  1.  antiqui.         7.  Cloelius.         8.  depriea- 
^                                foratili.            22.  qua  me.            23.  inuninliir.            25.  pronti  fi   oreas.           26.  leoni  si. 


1  v*l 


(HI) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XIII. 


183 


Ori  ri  nasci  rei    surgere. 

Orba  apud  poetas    significat    privata   aliqua  persona  cara.' 

Orba    est,    quae   patrem   ant  filios    quasi   lumen  amisit. 

Ortygia   Delos  insula. 

Oratores   ex  Graeco   ùg^r^geg  dicti,    quod  missi  ad  reges  nationesque  deos  solercnt  ugciod-ai,   id  est  testar!.     Hi  modo  5 

appellantur  legati.  « 

Orata  genus  piscis  a  colore  auri  dieta,  quod  rustici  orma  dicebant,   ut  auriculas  oriculas. 
Oreae  freni,    quod  ore  in  senni  tur,  dicti. 

Ore  us  Liber  pater  et  Oreades  nymphae   a   monti  bus  appellantur. 
Ordinarius   homo   scurra  et  improbus,   qui   assidue   in   litibus  moratur,   ob  eamque  causata    in  ordine  stat   praetorem  10 

adcuutiiim,   sive  d'ictus   per  con  tranciatela ,    quia  minime  ordine  vivit. 


ANN.  FESTI.  Qu.  IX,  31,  2.  privata]  Urs.  suppl.  ita  immutavi, 
ut,  quid  Paulum  in   errorem  induxerit,  patefacerem.  3.  matr.]  ma- 

trem  corr.   Urs.  11.  puella]  co».     Urs.  tantum    ella  e  con.  affcrt. 

13.   a  nupta~\  cod.     a  om.   Urs.  16.    Yginus]  con.      Uginus  Urs. 

Intelligitur  Hyginus.  18.  nactos]   Urs.,   sed  in  con.   esse  ad  notros 

vel  ad  nocros  affirmatur.  19.   20.    Ortygia]    cf.   impr.     Dissen.  in 

Pindari  N.  I,   1.  21.    Orb.   elivus]    hunc    constat,    supra    Ciprium 

vicum  in  declivi  parte  Oppii  montis,  qui  pars  erat  Exquiliarum, 
fuisse.  Cf.  Sachse  Hist.  Urb.  T.  I.  p.  247.  Urbius  dicitur  a  Livio 
I,  48.  et  Solino  1,  25.,  "Og^og  a  Dionys.  Hai.  IV,  39.  (ex  lect.  Vat. 
cod.  unice  vera).  De  hoc  dixisse  Festum,  intellexit  Urs.,  cuius  restitu- 
tum  contcxtum  cur  aliquantulum  immutaverim,  dixi  in  Suppl.  Ann.  Cf. 
edam  Fest.  Qu.  XV,  6.  p.  142,  32.  v.  sceleratus   vicus.  22.   Tulli-a] 

a  in  cod.   est,  quanquam  Urs.  om.  24.  propera-verat]  propera-verant; 

corr.   Urs.  26.  rex  Tullius]  hic  enim  primus  Exquilias  urbis  moe- 

nibus  contprebendisse  dicitur ,  ut  credibile  non  sit  ante  eum  Orbium 
clivum   munilum   esse.     V.  Liv.   I,  44.  29.    Oratores]  cf.   Paulus 

p.  16.  v.  adorare-,  et  Festus  Qu.  X,  16.  p.  179,  28.  v.  orare.  Eadem 
Serv.  in  Virg.  Aen.  XI,   100. 

Qu.  IX,  32,  1.  alii]  alias  corr.  Urs.  Malo:  antiqui.  Scal.  baec 
cum  proximis  sic  em.:  alias  P.  Ro.  legatos  appellant.  1.  2.   Caio 

....  e.  Thermum]  Meyer.  Oratt.  fragni,  p.  64.  Lion.  Caton.  p.  56. 
3.  Fulvio]  Urs.     fululo  cod.  4.  conplurès]  cod.      complures    Urs. 

venerali  t]  post  k.  v.  cum  Scal.  interpunxi,  ut  orationem  indirectam  sequi 
pateret.  6.  Originimi   L.  /.]    Krausc  fragm.  hist.  p.  105.     Lion. 

Caton.  p.  19.  propter]  propterea  corr.  Urs.  ,  sed  id  cum  praeposi- 

tione  coniungendum  est.  7.   Coelius]   Cloelius  corr.  Popma  in  Ca- 

tonianis  et  intelligit  Cluilium ,  Tulli  Hostilii  adversariun*.  PR.  ,  quod 
praetor  est,  Dac.  interpretabatur  Populo  Romano.  8.  cum  .  .  alias] 

haec  vv.  nunc  vix  legi  possunt.     alias  deest  in  vg.  deeretoribus] 

depreeatoribus  corr.  Scal.   Urs.  8.   9.    Terent,]    Hecyr.  prol.   II,   1. 

Orator  ad  vos  venio  omatu  prologi ,    sinite  exorator  sim.  9.  cro- 


rator]  Urs.     exoratorum  (r   lineola    adiecta)  cod.  9.   10.  Afran. 

in  Emano.]  neglexit  Bothe  P.  Se.  L.  V,  II.  p.  166  sq.  sic  est  orator, 

si  qui]  in  cod.  dare  agnoscitur,  nisi  quod  si  etiam  fa  esse  potest.  si  .  . 
tum,  si  quod  Urs.  11.  disertis  et  eloquent.]  disertis  elocutoribus  coni. 

Scal.  13.  orationes]  post  b.  v.  Scal.  infert  edissertationes.     Dubito,   an 

nib.il  excidcrit.  Orata]  v.  Varrò  de  R.  R.  IH,  3.    Colura.  VIII,  16. 

Plures  affert  A.  Auc.  15.    16.   Sergium]   De  hoc   Sergio  Orata  v. 

Orellii  et  Baiteri  Onomast.  Tuli,  p.538.  21.  in  Aethrione]  inAechrione 
vg.:  hinc  vitio  aucto  factum  Aeschrione,  ut  Bothe  V,  II.  p.  129.  versum 
e  Caecilii  Aeschrione  retulerit.  Rectius  Spengel.  Caecil.  fragm.  p.  10. 
22.  quam]  qua  me  corr.  Urs.  et  Carrio  Ant.  lect.  I,  13.  Sic  non  iamb. 
senarius,  sed  tetrametr.  troch.  efficitur,  prima  syllaba  minor:  me  non 
coalescit.  23.   Oreae]  cf.   Paulus  v.  aureax  p.  8.  et  v.  aurea  p.22. 

Hinc  aureax  et  auriga.  inferuntur]  inseruntur  Paulus.  24. 

Setina]    Urs.     Saetina  cod.     V.  Bothe    p.  69.   fr.  9.  25.  promiti] 

scr.  promitti.     permuti  corr.   Urs.  oreae]  oreas  corr.   A.  Adg.  in 

mg.   Urs.  Naev.  in  Hariolo]    Bothe  p.  16.   fr.  1.  26.  leonis] 

leoni  si  corr.  Urs.  Scal.  leonis  ita  retinuerat,  ut  deprandi  genitivo 
casu  a  nom.  deprandius  duceret ,  sed  multo  probabilius  est ,  nominando 
casum  fuisse  deprandis.  Dac  aliique  obdas  in  subdas  mutant,  non  bene. 
oreas]  Urs.     oreat  in  cod.  est.  26.  27.   Calo  Orig.   L.  IH]  Krause 

p.  109.  Lion.  Caton.  p.  23.  Fabulam  ibi  narratam  esse  eandem,  qua 
Stesichorus  Himerenses  monuisse  fertur ,  ne  Phalaridi  se  committerent 
(v.  Aristot.  Rhetor.  II,  20.),  apparet:  puto  in  originibus  Himerae  urbis, 
cum  tertio  libro  Calo  Siciliae  civitates  silentio  transinittere  vix  potuerit. 
27.  equos]  equus)  A.  Auc.  in  mg.:   male.  28.   Coelius]  Meyer.  Orati, 

fragm.  p.  194.  28.  29.   equusque]  equus  qui  Scal.     equo  qui  Urs.  : 

neutro  opus  est.  30.  L.]  cod.     Lucio  Urs. 

ANN.  PAULI.  2.  privata]  codd.  privatavi  vg.  Sed  illud  Paulum 
scripsisse  paene  iuraverim  ,  cuin  ,  ut  erat  homo  stupidus ,  persona  abla- 
tivo casu  a  privata  pendere  iu  Festi  verbis,  non  intellexisset.  8. 
ori]  vg.     ore  codd. 


184 


PAULI  DIACONI   EXCERPTA.     LIB.  XIII. 


(112) 


Ornatus  dicilur  et  bonis  artibus  instructus  et  honores  adcptus,  appcllatur  quoque  -ornatus  cultus  ipse,  quo  quis  ornatur. 

Ordir!    est   rei   principium  facere.  Opaca  umbrosa. 

Opalia   dicebantur   dies    festi ,    quibus   Opi    supplicabant. 

Obn  u  bit,    caput   operit;    unde  et  nuptiae  dictae   a  capitis    opertìone. 
5  Oppidum  dichun,  quod  ibi  bomines  opes  suas  conferunt.     Oppidum  dicitur  et  locus  in  circo,  unde  quadrigae  emìttuntur. 

Oppi  do  valde  multimi.  Ortum  est  autera  hoc  verbum  ex  sermone  inter  se  confabulantìnm ,  quantum  quisque  frugum 
faceret,  utque  multitudo  significaretur,  saepe  respondebatur ,  quantum  Tel  oppido  satis  esset.  Hìnc  in  consuctudi- 
nem  venit,  ut  diceretur  oppido  prò  valde  multimi.  Itaque  si  qui  in  aliis  rebus  eo  utuntur,  ut  puta  si  qui  dicat 
oppido  didici,  spectavi,  ambulavi,  errat,  quia  nulli  eorum  subici  potest,  vel  quod  satis  est. 
10  Opi  ter  est,  cuius  pater  avo  vivo  mortuus  est,  ducto  vocabulo  ,  aut  quod  obitu  patris  gcnitus  sit,  aut  quod  avum  ob 
patrcm  habeat,    id  est  prò  patre.  Opitulus   Iuppiter   et   Opitulator  dictus  est,    quasi   opis  lator. 

Obturare  ex  Graeco   trahitur  ab  eo ,  quod  illi  ostia    diclini  &vQag. 

Optio    est    optatio ,     sed   in    re    militari    optio    appcllatur   is,    qucm    decurio    aut   ccnturio    optat    sibi   rerum   privatarum 
ministrum,    quo    facilius   obeat    publica    officia. 

Obtcstatio   est,    quum  deus  tcstis  in  meliorcm  par  lem  vocatur;    detestata) ,    quum  in  detcriorem. 


ANNOT.  FESTI.      Qu.  X,  1,  2.    iti   ordine   staref]    apparct    certum 
fuisse  ordinem  eorum,  qui   caussas  apud  Praetorem  acturi  essent.  4. 

.   .    .   .]  91.   Caio    suppl.  Urs.      V.  Meyer.   Oratt.  fragm.  p.  64.  6. 

in  ordine]  uncis  inclusit  Ubs.  ,  nec  dubitari  potcst ,  quin  glossema  sit. 
Ordinarium  opponi  contubernali,  ino  net  Lipsius  Anal.  ad  dial.  de  mil. 
Rom.  II,  7.  8.   quid]    eum,  qui  vg.  parva  lacuna  est  in  Aid.  sit 

ordinis]   ordinis  sit  Aid.  vg.  9.  credant]   tradant  mg.  A.Auc.  ordi- 

nariuni]  ita,  ut  videtur ,  Vopisc.  Bonos.  14.  Isidor.  Gloss.  :  Ordinarius 
miles,   qui  in  integro  ordine  est  vel  numero.  14.   tragico  .  .  .  orn.] 

de  hoc  v.   Suppi,.  Ann.  18.    Orestiades]  liaec   desunt  in  vg.,  sed  le- 

guntur  in  Aid.  19.   Ordo  saeerd.]  de    hac    re    cf.  quae  Festus  Qu. 

IX,  4.  p.  4,  26.  v.  Max.  dignationis,  et  Qu.  IX,  9.  p.  9,  10.  v.  Mino- 
runi  pontif.   disseruit.  deorum  .    .   .]  d.  maicstate,    ut  suppl.  Urs, 

d.  ordinem  referre ,  ut  Dac  Sentcntiam  eam  esse,  quam  voluit  Urs., 
comparato  Festo  p.  4,  26.  apparct  :  verba  baec  fere  fuisse  puto  :  deorum 
ordine,    ut  deus.  22.  Itaque  iti]  eonviviis  addit  Aid.   vg.  :    apte. 

Cf.   Masurius  Sabinus  apud  Geli.  N.  A.  X,   15,  21.  23.  Lieet]  sed 

Aid.   vg.      scilicet  coni.  Urs.     Aptius  correxeris   sic    et.  24.   omnes] 

«•)   mg.    A.  Aug.  25.    idem]    inde    Aid.       dein    vg.      item    corr. 

Urs.  26.    univ.  mundi]    de    love    mundo   Varrò  apud  Augustin.  de 

C.   D.  VII,  9.  27.  Diurn]  Dius)  vel  Jióq)  A.  Aug.  in    mg.:    sed 

divom  caolini»  esse  dicit  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  66.,  caclum  autem  moven- 
te»» mundum  appellat  VI.  §.  3.  29.  Curibus]  oni.  Aid.  Quirino] 
non  dativus  est,  ut  opinatur  Dac,  Tatium  a  Romulo  in  societatem  regni 
adscitum  esse  ,  bene  memor,  sed  ablativus  casus,  ut  appareat,  a  Verrio 
Quirinum,  Sabinorum  dcuiu,  in  Quirinali  monte  cullimi,  recte  distinctum 
esse  a  Romulo,  Latino  dco,  cuius  aedis  in  Gennaio  crat.  32.  c.v- 
»rdiae]  exorditae  Aid.   vg.  :   coniectura ,   opinor,  et  prava  quidem  ,  quan- 


quam  participium  orditus  scriptorum  quorundam  cxcmplo  excusatur. 
Sed  pracstat  exordia,  vocabulum  proprium  de  eo  togae  margine,  unde 
tesi  coepta  crat.  V.  Quinctil.  Inst.  V,  10.:  IXon  possum  togam  prae- 
textam  sperare,    cum  exordium  pulitini  videam.  33.  supplicatur] 

supplicant  mg.  A.  Acc.  Opalia  celebrabantur  a.  d.  XIV.  Kal.  Ian.  V. 
Varrò   VI.  §.  22.   cum  annot. 

Qu.  X,  2,  1.  alter]  dies,  ut  videtur,  quanquam  alii  scriptores  unum 
tantum  Opalium  diem  agnoscunt.  altera  pars  nefasta,  altera  fasta  est 
suppl.  Dac,  parum  apte  ad  pluralem  numerum.  In  Kalendariis  dies 
Opalium  notatur  NP ,    nefastus  prior.  4.    Obnubit]    de    capite  in 

supplicio  obnupto  Festus  dixissc  videtur.  Cf.  Qu.  IX,  20.  p.  20,  24. 
v.   nuptiae.  8.    Oppidum]    idem    fere    veriloquium    proponitur    a 

Varrone  de  L.  L.  V.  §.  141.  et  Pomponio  ,  in  Digest,  de  verb.  signif. 
239.  §.7.:  Oppidum  ab  opc  dicitur,  quod  eius  rei  causa  moenia  sint 
confittila.      De    Circi    oppido    Varrò    V.   §.  133.  12.    Oppido]   cf. 

Non.  p.  361,  6.  Festi  doctrinam  cum  consuetudine  scriptorum  discor- 
dare, ex  ipso  intelligi  potcst.  16.  Opiter]  cf.  Valer.  Max.  de  nom. 
rat.  12.  Placidus  p.  491.:  Opiteros  (scr.  Opiter),  qui  obito  patre,  et 
avo  vivente  natus  est.  20.  Opitulus]  quasi  'BmxovQux;.  2  i. 
Oiirurare]  prò  Obtusare  dictum  esse,  cum  Docdcrlino  Etym.  III.  p.  167. 
non  facile  statuerim,  quia  illud  S,  quod  ex  litcra  D  similibusque  ortum 
est,  non  transiit  in  R.  28.  Optio]  de  hoc  militari  voc.  explicatius 
Festus  in  altera  litcrae  O.   parte  Qu.  X,   16.   p.  170,    16. 

ANN.  PAULI.  3.  supplicabant]  SI.  vg.  supplicabantur  Gl\  Li>i>.. 
forma  verbi  inaudita.  8.  si  qui  dicat]    M.      «  7111*  dicat  Gr.    Li>d. 

si  qui  dicant  vg.  Illud  servavi ,  quod  ab  usu  ipsius  Ciceronis  non  ab- 
horrcre  constat.  9.  errat]  M.      errant  Gu.  vg.  Li>b.  iuti'e»] 

Gr.      subiici  ceti. 


QU.  X,  1.  (172,  24  - 173,  23.)    FESTI  SCHÉDAE  AP.  LAETUM.   L.  XIV.   QU.  X,  2.  (173,  24.)    185 


et  improbum,  qui  assidue  in  litibus  moraretur: 
ob  eamque  causam  in  ordine  starei  adeuntium 
Praetorem.      At    Aelius    Stilo,     qui    minime    ordine 

viveret in    ea   oratione,    quam   scribit   de 

suis  virtutibus  contra  Thermum  :  "Quid  mihi  5 
fieret,  si  non  ego  stipendia  in  ordine  f  omnia  or- 
dinarius  meruissem  semper?"  sunt  quidam  ed- 
am, qui  manipularem  ,  quia  infimi  sit  ordinis, 
appellatum  credant  ordinarium.  ||Ornatus  dicitur, 
et  bonis  artibus  instructus,  et  honores  adeptus  a  10 
populo  :  etiam  bene  aptus,  ut  miles  aut  gladiatore 
et  acturus  fabulas.  Atque  et  ornatus  dicitur  cullus 
ipse,  quo  quis  ornatur,  ut  cimi  dici  cri  us  .  aliquem 
tragico   vel  comico    ornatu  prodire 


appellantur  $      quorum    alter 


Obnubit 


Oppidum 


Oppi  do 


15 


O pi  ter 


||Orestiades     nympbae     montium     cultrices. 

||Ordo    sacerdotum     aestimatur     deorum     .... 

maximus  quisque.    Maximus  videtur  Rex,  dein  Dialis,    20    Opitulus 

post   lume   Martialis ,    quarto   loco    Quirinalis  ,    quinto 

Pontifex   maximus.     Itaque  in  f  solus  Rex  supra  om- 

nis     accubat.      Licet  f     Dialis     supra    Martialem ,    et 

Quirinalem  $      Martialis     supra     proximum.        Omnes  Obturarc 

idem  f     supra     Pontificem.       Rex  5     quia     potentissi-    25 

mus.      Dialis,     quia    universi    mundi    sacerdos,     qui 

appellatur     Dium.       Martialis,    quod    Mars    condito- 

ris   urbis    parens.       Quirinalis,    socio    imperii   Roma-  Optio     . 

ni  Curibus  adscito  Quirino.     Pontifex  maximus,  quod 

iudex  atque    arbiter  habetur  rerum   divinarum    huma-    30 

narumque.        |]Ordiri  est  rei  principium  facere,  unde 

et  tògae  vocantur  exordiaef.    Il  Opaca  vocantur  umbro-  Obtestatio 

sa.       |j  Opalia    dies    festi,    quibus    supplicatur    Opi, 


EMEND.  LECTIO.     Qu.  X,  1,  6.    in  ordine]    delc. 
Ì5.   itera.  ?>2.   ex  orili  a. 


19.   Supple  :    ordine,    ut    detti 


22.   in]  addo  :    convivili. 

A  a 


23.  Sic   et. 


186     QU.  X,  3.                 FESTI  SCHEDAE  AP.  LAETUM.   L.  XIV.     QU.  X,  4.  (173,  24  -  174,  7.) 
Obiees 


Obrutuit 5     Oboedìre 


Obambulare Opperiri 

10 


Obrogare Obtractat 

15 

Obacerarc 

HOptutu,     quasi    optuitu,     a  verbo,   quod  est   fuor 5 

et     significat    video.  ||  Optatam     hostiam  ,     alii 

20    optimam ,     appellant  eam  ,     qnam  Aedilis  tribus  con- 

Obliteratum stitutis    hostiis    optat,    quam    immolari    velit.       Il  Opi- 

ma spolia  dicuntur  originem  quidem  trahentia  ab 
Ope  Saturni  uxore,  quod  ipse  agrorum  cultor  babetur, 
nominatus     a     satu  ,      tenensque      falcem      effingitur, 

Obprobrare 25    quae  est   insigne   agricolae.      Itaque    illa    quoque    co- 

gnominatur  Gonsiva,  et  esse  existimatur  terra.  Ideoque 
in  Regia  colitur  a  P.  R. ,  quia  omnes  opes  bumano 
generi     terra     tribuat  ;      ergo     et     opulenti     dicuntur 

Obacerbat terrestribus      rebus      copiosi  5        et      bostiae      opimae 

30  praecipue  pingues  5  et  opima  magnifica  et  ampia, 
unde  spoba  quoque,  quae  dux  P.  R.  duci  bostiuni 
detraxit  5     quorum    tanta    raritas    est,     ut    intra    an- 

Obluciwiasse nos    paui0 

KMEND.   LRCTIO.     Qu.  X,  4,  33.  />«uf«]  supple  :    miuus    quiugentòs    triginta    tantum. 


(112) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XIII. 


187 


Obices  pessuli,  serae. 

Obbrutuit*    obstupuit,   a  bruto,    quod  antiqui  prò    gravi,    intcrdum  prò  stupido  dixcrunt.     Afranius  :    "Non  possum 

verbum  facere ,  obbrutui." 
Obambulare  adversum  alios  ambulare,   et  quasi  ambulanti  sesc  opponere. 

Obrogare  est  legis  prioris  infirmandae  causa  legem  aliam  ferre.  5 

Obacerare    obloqui   atque    alterius    sermoncm   moleste    impedire;    quod    sumptum  videtur  a  paleis,    quas  Graeci   ayvQU 

vocant.     Itaque  et  frumentum  et  panis  non  sine  paleis   acerosns    di  ci  tur  5    itcm  lutum  ac  e  rat  um  paleis  mixtum. 
Obliteratum   alii  ab  oblivione,   alii  a  litorc,    quod  ibi  notata  fluctibus   acquari  et  tolli  solent. 
Obprobrare    probrum    obicere. 

Obacerbat    cxacerbat.  10 

Oblucuviasse  dicebant  antiqui  mente  errasse,    quasi   in  luco  deorum  alieni   occurrissc.  (113) 

OI)o  e  di  re    obaudire.  Opperiri    cxspectare. 

Obtractat  contra  scntentiam  tractat. 

Obtutu   quasi  obtuitu  a  verbo  tuor,   quod  significa t  video. 
Opis    dieta    est  couiux  Saturni,   per    quam   voluerunt  terram   significare,    quia  omnes  opes  bumano  generi  terra  tribuit,  15 

unde  et  opulenti  terrestribus  rèbus  copiosi,  et  bostiae  opimae  praccipue  pingucs,  et  opima  magnifica  et  ampia  spolia. 


ANNOT.  FESTI.  Qu.  X,  3,  1.  Obices]  bos  pessulos ,  seras  dixit 
Festus,  non  pessulos  serae,  ut  Lim>.  in  Paulo  interpunxit.  Obices  enim 
serae  quoque  sive  vectes  ,  quibus  fores  claudebantur, .  dicuntur.  5. 

Obbrutuit]  ita  scribendum ,  ut  A.  Aug.  in  mg.,  quanquam  Pauli  codd. 
Obrutuit,  utroque  loco.  Obbrutescit  Lucret.  IH,  544.,  laudatus  edam  a 
Nonio  p.  77,  32.  y.  brutuni.  Afranii  versum  babet  Botbe  P.  Se.  L.  V, 
II.  p.  197.  fr.  4.  9.    Obambul.]  eo  ,   quo  bic   dicitur,   significata 

non  reperitur ,    sed    reperiebatur  sine  dubio    apud  antiquiores.  13. 

Obrogare]  cf.  Paulus  p.  11.  v.  abrogare,  p.  53.  v.  derogare,  et  Festus 
Qu. XIII,  20.  p.  92,  27.  v.  rogat.  Recte  abrogare  legem  definivi!  in- 
firmare, i.  e.  piane  tollere,  derogare  de  lege  detrabere  aliquid  rogata 
nova,  obrogare  ad  priorem  legem  tollendam  ferre  novam.  Similiter  Ul- 
pian.  Fragm.  §.1.  p.  4.  ed.  Hugo.  17.   Obacer.]  cf.  Paulus  p.  8. 

t.  acus,  et  p.  1G.  v.  aceratum.  Illud  verbum  ad  leves  moras  et  tenuia 
impedimenta  obiecla  transferri  potuisse  quis  negaverit  :  certe  quae  Dac, 
obloquitur  ,  infirma  sunt.  Obucorare  in  libris  collatis  ncc  legitur ,  nec 
Pauli  explicationi  convenirci.  21.   Obliter.]  cf.   Non.   p.  146,  28. 

t.  obliterare.  29.    Obacerbat]  voc.  boc  solo  teste   notum.  33. 

Oblucuviasse]  id  Festus  putavit  esse  obviutn  in  luco  fieri  in  unum  vcr- 
bum   contrae  (uni. 

Qu.  X,  4,  18.  Optutu]  Obtutu  Paulus.  Illa  scribendi  ratio  pro- 
nunciationi  unice  convenit.  quod  est]   om.  Aid.,   ut  Paulus.  tuor] 

ita  eliam  Paulus.     Cf.  Festus  Qu.  XV,   30.  p.  162,   1.  20.   optimum] 

post  boc  yoc.  commatc  interpunsi  :  nam  eiiani  optimam  apparct  eam 
bostiam  dictam  esse,   eodem  sensu  quo  optatain.  21.22.    Opima 

sp.]  v.  de  bis  Liv.  I,  10.  IV,  20.  Plutarcb.  Marc.  8.  Serv.  in  Virg.  Aen. 


VI,  856.  Cf.  impriinis.Perizon.  Animdv.  bist.  e.  7.  p.263  sq.  ed.  Har- 
les.     Dirksen   Versuche    zur  Kritik  u.  Ausi.  p.  321.  23.  Saturni 

.  .   agr.  cultor]  cf.  Qu.  XIV,  29.  p,  133,   6.  v.   Saturno  d.  f.  ipse] 

post  boc  voc.  parvam  lacunam    babet  Aid.,    nullam  vg.  Urs.  25. 

quae]  quod  mg.  A.  Aug.  26.   Consiva]  vg.  Urs.      Constituta  Aid. 

Consiviam  dicunt  Varrò  de  L.  L.  VI.  §.21.  et  Macr.  Sat.  IH,  9.,  ut 
Ianum  Consivium  idem  Macr.  I,  9.  Sed  festum  dieta  Opeconsiva  dicit 
Vario,  ex  fide  optimorum  librorum ,  OPIC.  Kalendaria,  ab  ipsa  ope 
condenda ,  i.  e.  frugibus  in  area  tritis  in  pcnus  inferendo,  quocirca  ea 
dies  celebrabatur  a.  d.  VIII.  Kal.  Sept.  Itaque  non  festum  diem  a  dea, 
sed  deain  a  festo    die  dictam    putaverim  Consiviam.  27.  in  Regia] 

de  hoc  Opis  Consiviae  in  Regia  sacrario  v.  Varrò  de  L.  L.  VI.  §■  21. 
et  Festus  Qu.  XII,   18.  p.  58,   17.  y.  praeferic.  28.  terra]  natura 

Aid.  opulenti]  cf.  Qu.  X,  8.  p.  175,  30.   v.  ops.  32.  deb-axit] 

opima   dicuntur    additur    vg.  :     ex    coniectura   puto.  33.   paulo] 

minus  quingcntos  triginta  tantum]  suppl.  Sigonius  apud  A.  Aug. ,  quibus 
vacuimi  spatium,  quantum  Urs.  indicat,  ad  amussim  expletur.  Non 
alitcr  Brissonius. 

ANNOT.  PAULI.     2.   Obbrutuit]  v.  ann.  Festi.  7.  uyyQu]  vg. 

chira  boni   codd.  8.    aceratum]  ed.  vet.  Aid.  vg.     aecrosum    Lino., 

fonte  lectionis   non  indicato.  9.  obicere']  Gc.     obiicere  cett.  11. 

Oblucuviasse]   codd.  mg.   A.  Aug.   Liwd.      Oblucinasse  vg.  12.    Oboe- 

dire]  boni  codd.  Likd.      Obedire  vg.  13.   Obtractat]  M.    Obtrectat 

cett.,  etiam  Lind.  Sed  distinctior  verbi  compositi  significatus  adiuvatur 
vocali  non  violata.  15.    Opis]    bacc    Paulus    sumpsit    e  Festi  de 

opirais  spoliis  titillo.  coniux]  M.  vg.      coniunx   Gu.   Lini». 


188 


PAULI  DIACONI   EXCERPTA.     LIB.  XIII. 


(113) 


Obscum  dicilup  significare  sacrum,   unde   et  leges    obscatae  id  est  sacratae. 

O  pie  uni  quoque  invenimus    prò    Osco.     Oscis    enim  frequentissimus   fuit  usus  libidinum  spurcaruin ,    unde  et  rerba  im- 

pudentia  appellantur   obscena.     Titinnius  :    "Obsce  et  Volsce  fabulantur,    nani    Latine  ncsciunt."  _ 
Obinunt     obeunt. 
5  Obigitat  ante  agitat,  ut  obambulat. 
Obiurare  iureiurando  obstringere. 
Obito   dicebant  prò  aditu. 
Opiparum  magnar  uni  copiar  uni  apparatimi. 
O  b  e  s  e  e  t   oberi!  vel  aderit. 
10  Offernmenta   dicebant,   quae   offerebant. 
Obsecrare   est   open»  a  sacris  petere. 
Obesus  pinguis,  quasi  ob  edendum  factus. 


ANN.    FESTI.     Qu.  X,  5,  4.  Iovi  Feretrio  de]  om.  Aid.  Viri. 

domaro]   Virdumaro  A.'Aug.   et  Urs.  in  mg.  6.   duci  hostium]   de- 

traxerit  addit  Aid.  delraxerit.  quoti  atttem  omnia  solita  suppl.  Sigonius 
et  Brissonius.  Recte ,  nisi  quod  plura  exciderunt,  si  Urs.  recte  unum 
et  dimidium  v.   vacuum   reliquit.  8.    ad]    id  voc.   a  superioribus 

apud  Urs.  et  vg.    puncto    distinguitur.  9.   libros  Pontif.]  in  bis 

apparet  etiam  Numac  legem  servatam  esse ,  quae  a  Varrone  infra  appo- 
nilur.  10.   bovem]   bove)  A.  Aog.  in  mg.:    verissime.  12. 

compelli    reges]    Pompilii   regis    em.  A.  Auc.   in  mg.  legem    .   .    . 

talem]  ipsa  legis  vei'ba  restituere  tentaverunt  Scal.  Urs.  :  sed  Festus 
atque  ipse  Yerrius  non  nisi  ca  apposuerunt ,  quae  Varrò  inde  pro- 
tulerat.  14.  darier  oporti/t]  baec  Scal.   et  Urs.  viderunt  ad  aeris 

CjC  ponenda  esse.  Asscntitur  Perizon.,  qui  recte  observavit,  per  totani 
legem  distingui  eum,   qui  spolia  ceperit,  a  duce   exercitus.  15.   aeris 

CC]  aeris  CCC  corr.  Urs.  Festi  vei-bis  et  cinendandis  et  explicandis 
aptissima  sunt,   quae  Plutarcbus  Marc.  8.:    v.uì  ia/ifiùviiv  yiyuc ,  uaouQiu 

1QW./.0OM    1UV     7TQWTOV  ,     1QV     Òi     ÓtUTlQOV     ÓiaXOOtU  ,      TOV     Óì     TQtlOV     {XUTOV. 

Singularis  de    ea    re  est  Niebuhrii  scntcntia  H.   R.  II.  p.  498.  se- 

cunda  sp.]  adde  cogitatione  :  cxiius  auspicio  capiùntur.  16.  ih  campo] 

in  om.  Aid.  16.   17.  utra  voluerit]  vel  maiora  vel  lactentia,  inter- 

pretatur   Scal.  17.    caedito]    exciderunt:    qui    cepit,    ei   aeris    CC 

dato,  ut  monuit  Urs.  Ianui]  latto  Aid.  vg.  Urs.  in  mg.     Fortasse 

illud  defendi  potest.  18.   e*  aere]  ex  aere  manubiarum  vel  ex  aerario 

publico,  nisi  quid  corruptuiu   est.  19.  20.    cuius  auspicio  .  .  dato] 

om.  vg.  20.   liuius  aedis]    buius    art.    caput    esse    truncatum  ,    non 

dubito  affirniare.  Literaruin  lex  cuin  aut  Ob  aut  Op  postnlct,  nullius 
dei  dclubrum  buie  loco  convenit ,  nisi  Opis  :  non  sacrarium  illud  in 
Regia,    puto,    sed    aedis    in  Capitolio.     V.  Liv.  XXXIX,  22.  lex 

nulla]  de  legibus  aedium  v.  ami.  ad  v.  mcnsac  Qu.  IX,  6.  p.  6,  27. 
aeris")  mg.  A.  Aie.  neaue]  ncque  quod  mg.  A.  Acc.  20.   21. 

habeat]   habeant  mg.   A.  Ave.  :   quae   omnia   femore   conicela  esse  apparet. 


21.  neque]  necne  corr.  Scal.:  optimc.  Aedem  Yestae  templum  fuisse 
negant  Varrò  ap.   Geli.  XIV,  7.   Scrv.   in  Virg.  Aen.  VII,   133.  Ut 

qui  op  tinta]  Uns.,  ut  A.  Aie.  in  mg.,  Scal.  et  Carrio  Ant.  leet.  Ili,  "1. 
correxerant.  Haec  Verrius  sub  v.  Optima  posuerat.  De  ipsa  formula 
V.    Brissonius   de  form.   p.  127.   ed.    Conr.  21.  22.   fuerint]  fuant 

coni.   Urs.  24.    Obscum]    Oscum    Aid.  Tg.    et   ita  semper.     Illud 

eliam  in  Paulo  boni  codd.  et  Li>d.  tuentur.  Opscos  dictos  esse  Oscos, 
Festus  testatur  Qu.  X,   16.  p.  180,  2.  26.    sacrae]    sacratae  Aid. 

vg.  ,  quod  etiam  Paulus  commendat.  Cf.  Qu.  XIV,  24.  p.  128,  9. 
obscatae]  Urs.  oscae  Aid.  vg.  oscilae  mg.  A.  Aie.  Hinc  Scal.  coni, 
obscitas  dictas  esse  non  alio  scnsu,  quam  adscitas.  Sed  obscalas  edam 
Paulus.  28.    Op.  prò    Obsco]   intelligc  :    Obscum   co  settsu   quo    Opi- 

cum.  29.    quinta]    Quinto  corr.   Scal.      Botbe   P.   Se.  L.  V,   II.  p.  67. 

fr.  7.  31.   obscena]  longe  aliter  Varrò  de   L.  L.  VII.  §.  96.   97. 

Qu.  X,  6,  1.  Augurcs]  publici  populi  addit  Urs.  in  mg.:  quan- 
quam  neque  ipse,  ncque  Aid.   vacuum  bic  spatium  nolavit.  4.   Obi- 

nunt] adde  boc  exemplis  in  ann.  ad  Paul.  p.  52.  v.  danunt  appositi*. 
Obiurare]  iure  turando  obstringere  addunt  Aid.  vg.  :  ex  Paulo,  opinor. 
Quae  apud  Urs.  secuntur ,  ea  ad  voc.  Obitu  explicandum  spedare  ap- 
paret: sed  baec  in  ipsis  Pomponii  Laeti  sebedis  ita  confusa  fuisse  puto. 
6.  Penthesilea]  Pantesilea  Aid.  vg.      Fabula  aliunJe  non  cognita.  /  . 

Obitu]  cf.  Nonius  p.  357,   19.  15.    Obcscet]    cf.   Paulus  p.  58.  v. 

escit,    cum  annot.      Obescet  fut.   verbi  ineboativi  est.  20.    Offerti- 

menta]  Obferumenta  scripsisse  Verrium ,  ordo  ostendit  literarum.  De 
voc.   cf.  Turneb.  Adv.  XVI,   %%.  25.   Obsecrare]  cf.   paulo   inferlus  : 

Ob  vos  sacro.  30.   Obesus]  cf.  Geli.  >.  A.  XIX,  7.  Non.  p.361,  13. 

ANNOT.  PAULI.  1.  obscatae]  ed.  vet.  obsatae  boni  codd.  obscit.te 
Li>d.  e  Lipsicnsi  cod.  Repudiavi  boc  ,  in  dubia  et  obscura  re.  propter 
consensum  Laeti  sebedarum   et  Pauli  codd.  8,   apparatimi]  iu   Pesta 

fuisse  puto:    apparatu   instrtictuiii. 


QU.  X,  5.  (174,  8  -  173, 8.)    FESTI  SCHEDAE  AP.  LAETUM.  L.  XIV.     QU.  X,  6.  (175,  8-14.)    189 

trina    contigerint     nomini    Romano,     ima,    quae  Ro-  quo       frui       soliti        produntur        Augures       Roma- 

mulns  de  Acrone;     altera,    quae   Consul  Cossus  Cor-  ni.         |]Obigitat     antiqui     dicebant,     prò     ante    agi- 

nelius     de     Tolumnio  ;      tertia ,     quae    M.    Marcellus  tat,    ut    obambulare. 

Iovi   Feretrio    de  Viridomaro   fixerunt.     M.  Varrò  ait  ||Obinunt,    obeunt.      ||Obiuraref 

opima  spolia  esse ,    etiam  si  manipularis   miles  detrax-     5     antiqui   prò  aditu   ponebant  f ,    ut  est  in     ... 

erit,    dummodo    duci   hostium Penthesilea:     "Formidabant  obiurare." 

Obitu 

non  sint  ad  aedem  Iovis  Feretri  poni,  testimonio 
esse  libros  Pontificum  j  in  quibus  sit  :  Pro  pri- 
mis    spoliis     bovem  f  ,     prò     secundis     soli  tatuili  bus,    10    Optparum 

prò  tertiis  agno  publice  fieri  debere  $  esse  etiam 
compelli  reges  f  legem  opimorum  spoliorum  talem  : 
"Cuius  auspicio  classe  procincta  opima  spo- 
lia   capiuntur,      Iovi    Feretrio    darier     oporteat,     et 

bovem  caedito,    qui  cepit  aeris  CCf.   secunda   spolia,    15    Obescet 

in  Martis  aram  in  campo  solitaurilia  utra 
voluerit  caedito  f .  tertia  spolia ,  Ianui  Quirino  a- 
gnum  ni  arem  caedito ,  C.  qui  ceperit  ex  aere 
dato,  cuius  auspicio  capta,  dis  piaculum  da- 
to,   f  huius  aedis  lex  nulla  extatj    neque  templum  ha-   20    Offerumenta 

beat,  neque  f  scitar.  H  "Ut  qui  optima  lege  fue- 
rint"      adici      solet ,       cum      '  quidam       magistratus 

creantur      x 

HObscum    duas     diversas    et    contrarias     significatio- 

nes     habet.      nam    Cloatius    putat    eo     vocabulo     si-   25    Obsecrare 

gnificari  sacrum ,  quo  etiam  leges  sacrae  f  obscatae 
dicuntur.  et  in  omnibus  fere  antiquis  commenta- 
riis  scribitur  Opicum  prò  Obsco,  ut  in  Titini  fabula 
quinta  f  :  "Qui  Obsce  et  Volsce  fabulantur,  nam  lati- 
ne  nesciunt."     a   quo   etiam   verba   impudentia    et   e-    30    Obesus ;.'.    V.     '.'.-•'•'     • 

lata  appellantur  obsccna,  quia  frequentissimus  fuit 
usus  Oscis  libidinum  spurcarum.  Sed  eodem 
etiam     nomine      appellatur     locus     in     agro    Veienti, 

EMEND.  LECTIO.     Qu.  X,  5,  6.7.  Supple  :  ea  detraxerit.  ...   Quodautem  omnia  spolia  solita.  10.   bove.  12.  Pompili 

regis.  li.   darier  oporteat  et]  liic  dele.  15.  CCC  darier  oportet.  17.    caedito]   adde  :   qui  cepit,  ei  aeris   CC  dato.  20.   ftwiws] 

praefijjc  verl>a:,0/»$  dea.  .  .         21.  necne.         26.  sacratae.         29.   Quinto.  Qu.  X,  6,  4.   Obitir.]  .  excidenmt  voce:    iureiu rondo 

o  bj  trina  ere.  5.  ani.   .  .  .  poneb.]    haec    pone   post    Obit"   v.   7, 


190    QU.  X,  7.  FESTI  SCHEDAE  AP.  LAETUM.   L.  XIV.     QU.  X,  8.  (175,  lo  -  176, 15.) 


H Ob  vos  sacro,  in  quibusdam  precationibus  est, 
prò  vos  obsecro,  ut  sub  vos  placo,  prò  supplico. 
|j  Opportune      dicitur     ab     eo ,       quod      navigantibus 

Opertal 5     maxime    utìles    optalique    sunt    portus.  H  Obher- 

bescere,    herbam    increscere. 

||Oboritur,  nascituri,  nam  praepositionem  ob,  prò 
ad,  solitam  poni,  testis  bic  versus:  *  'Tantum 
gaudium     oboriri     ex      tumultu     maxime"      et     En- 

Obnoxius 10   nius  :     aOb   Romani    noctu    legiones    ducere    coepit." 

||  Obnectere  ,  obligare  ,  maxime  in  nuptiis  fre- 
quens  est.  |]Observasse  dicitur,  qui  observat,  quid, 
cuiusque  causa  facere  debet.  Itaque  bisj  obser- 
vat,     coluisse      aliquem     dicitur.  ||Ommenlans, 

"P%"° 15    Livius  in  Odyssea,  quom  ait  :   uIn  Pylum  adveniesy, 

aut  ibi  ommentans",  significat  obmanens ,  sed  ea 
significatione ,  qua  saepe  fieri  dicitur ,  id  enim 
est    man  tare.  |]  Ops     antiqui     dicebant,      quem 

nunc    opulentum,     ut   testimonio    est,     non    solum    ei 

Opunculo 20   contrarium    inops concedit  f. 

ego     egens     exortus  f     sum."  ||  Obsidionalis 

corona  est,  quae  datur  imperatori  ei,  qui  ob- 
sidione  liberavit  ab  bostibus  obsessos.  ea  Ut  ex 
[•ramine   viridi    fere   ex   eo   loco   decerpto,    in    quo  e- 

Obpuviat 25    rant      inclusi.       herbam      autem      victoriae      signum 

fuisse  apud  antiquos  alii  quod  f  exemplis  do- 
cuimus.  Quae       corona        inagnae        auctoritatis 

fuit.  nam  et  P.  Decio  datae  duae  suntj  una, 
ab    exercitu    universo  j     altera ,     ab    bis    qui    fuerunt 

Obdere      . 30   in  praesidio  obsessi  ;    et  L.  Sergio  t  Dentato,  qui  A- 

chilles  Romae  f  existimatus  est  $  ac  ferlur  centies 
et  vicies  prò  rep.  depugnasse,  coronis  donatus 
XXYI. ,    in   bis   aureis   Vili,   civicis    XIIII.    murali- 

^        EMEND.  LECTIO.     Qu.  X,  S,  7.  adnaseitur.         13.  Ila  quod  is.  15.  adveniens,         20.   Lacunam  cxple  :    sedetiam  co/»*,    ut: 

M.        cops  edit.  21.   emortuux.  26.   aliquot.  30.   Sicinio.  31.   Romauus. 


(115) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.    LIB.  XIII. 

Obnoxius   poenae  obligatus  ob  delictum. 


191 


Opertat  sacpe  opevlt. 

O pillo    geuus   avis. 

Op  un  culo,    quoti    opillonls    gcnus    cantus    imitatili". 

Obpuviat   vcrbcrat,    a  puviendo ,   id  est   feriendo.    ,Unde   pucri,   quod  puviendo  cocrcentur,    id    est  plagis ,   unde   et 

pavimenta.  5 

Obdere  opponere  vel  operire. 

Ob  vos  sacro    prò  yos  obsecro,  ut  sub  vos  placo  prò  supplico. 

Oblierbescerc    berbam  increscere.  (H4) 

Opportune    dicitur  ab  eo,  quod  navigantibus  maxime  utiles  optatiquc  sunt  portus. 

Oboritur    adnascitur.  Obnectere    obligare.  10 

Ops  antiqui  dicebant  opulcntum  ,    unde  e  contrario  inops. 
Oh  sii!  i  on  ali  s   corona  diccbatur,    quae  ei ,  qui  obsessos  liberassct  ab  bostibus,  dabatur.     Ea  fiebat  ex  gramine  viridi 

ex  eo  loco  decerpto ,    in  quo  erant  inclusi.     Quae  corona  inagnae  auctoritatis  erat.     Civica   corona  singularis  salutis 

signum  eratj  obsidionalis  universorum  civium  servatorum. 


ANN.  PESTI.  Qu.  X,  7,  10.  Obnoxius]  de  boc  toc.  fuse  dlsputat 
Geli.  N.  A.  VII,   17.  15.    Opilio]  sic,  ut  in  vg.   est,  appellatane 

esse  Lane  avem  putavi,  licet  Pauli  boni  codd.  Optilo  praeberent :  quo- 
niaiii  id  vilumi,  Il  prò  li,  etiam  in  optimis  codd.  frequens  est.  Nescio 
laiucn,  an  Paulus  quaedam  in  hoc  loco  turbaverit,  ac  Fcstus  scripserit  : 
ab  opilione  genus  avis  dietimi  est  opunculo,  quod  opilionis  cantum  imi- 
tatur.  25.    Obpuviat]    cf.  Paulus  p.  53.  v.   depuvere ,    et   Festus 

Qu.  XII,  13.  p.  53,  33.  v.  puls.  Dac  putat  scribendum  esse  obpuvit, 
sed  ab  antiquo  -verbo  puvere  codem  iure  puviare  deducere  poterat ,  quo 
a  furcrc  ducitur  furiar!  ,  a  fingere  effigiare.  Viam  munit  nomen  obpu- 
Tiae,  quod  Fr.  Dousa ,  in  Lucil.  fr.  ine.  88.  ex  Afranio  protulit.  Sed 
ubi  Afianius  :  Oppuviis  pueri  coerecntur ,  dixerit,  ncque  ipse  indicavit, 
neque  alius  quisquam  demonstravit.    De  paviinentis  cf.  Isid.  Origg.  X,  230. 

Qu.  X,  8,  2.  Ob  vos  sacro]  cf.  Qu.  XIV,  13.  p.  117,  30.  v.  sub 
yos  placo.  6.   herbam]  in  vel  ad  herbam  coni.  Dac.  :    quo  non  opus 

est.  7.  naseitur]  adnascitur  Aid.  vg.  ex  Paulo,  recte.  ob] 

cf.  Qu.  X,  17.  p.  180,  11.    v.    ob.  8.  9.    Tantum  .  .  .  martino] 

tetranieter  trocb.  ,    si  post    gaudium  addideris  mi.  9.   10.  Ennius] 

Ann.  Vili,  70.  ap.  Merulam.  11,  in  nuptiis]  nexis  mancupiis  vcl 

nexi,  mancupii  coni.  Scal.  in  nexis  Dac.  Nibil  muto  ;  quid  enim  im- 
pedit ,  quominus  baec  ad  coemptionem  matrimonii  caussa  ladani  traha- 
mus?  12.  observaf]  fortasse  fuit:  observavit.     Post  boc  voc.  comma 

ex  vg.  restituì,    quod  om.  Uks.  13.  Itaque  bis]  Ita  quod  is  (is 

etiam  vg.)  Aid.  :  recte  puto.  13.  14.  observat]  observasse  et  deinde 

id  est  mg.  A.  Aug.  14.  dicitur]  om.  Aid.      De    voc.  observare  ple- 

nius  Non.  p.  359,  29.  Ommentans]  Placid.  p.  492.:   Omentat,  ex- 

spectat,  dietimi  a  montando,   id  est  din  munendo.  15.  Livius]  oin. 

Aid.  vg.  advenies]    adveniens  corr.   Scal.,    aut   n    antiquo    more 


omissum  statuit.  Idem  monuit ,  Homcri  esse  versimi  Od.  II,  316.  Her- 
mann. El.  doclr.  mctr.  p.  620.  post  Pulum  aliquid  excidissc  significat  : 
sed  initio  potius    syllaba  adiecta   opus    est.  17.   sacpe]  om.  Aid. 

18.    mantare]    v.    Qu.  Vili,   13.  p.  167,  21.  20.    contrarium]    Urs. 

ut  Aid.  contrariti  vg.,  minus  bene.  Lacunam  Scal.  explet:  sed  etiam 
cops ,  ut:  is ,  idemque  Coir,  concedit]  in  cops  edit.  Aid.:  cum  cedit. 
Nihil  est,  quod  bis  addam,  nisi  quod  21.  exortus  in  emortuus  refin- 
xcriin.     Cf.  Non.  p.  84,  19.  v.  copi.  21-  22.    Obsidionalis    cor.] 

de  hac  e  scriptorlbus  ab  A.  Aug.  laudatis  pienissime  agit  Plin.  N.  H. 
XXII,   3  sqq.     Cf.  Paulus  p.  30.  v.  corona,  cum  annot.  24.  e*] 

om.  Aid.  25.  herbam]  cf.  Paulus  p.  74.  v.  berbam  do.  26. 

alii  quod]  aliisque  Aid.  vg.  aliquot  mg.  A.  Aug.  :  recte.  Paulus  supra 
unum  tantum  exempluin  apposuit.  28.  P.  Decio]  eadem  Liv.  VII,  37. 
30.  L.  Sergio]  Sicmio  Aid.  vg.  :  recte  puto,  quanquain  Sicinium  alii 
Siccium  dicunt.  V.  Niebubr.  H.  R.  IL  p.  390.,  qui  Festi  lectionem 
parum  diligenter  examinavit.  31.   Romae]  Romanus  coir.   A.  Aug. 

in  mg.  32.  vici'e*]  vicesies  mg.  A.  Adg.:    quod    nibil  est.  co- 

ronis  donatus]  coronae  donatae  scribi  vult  Dac  ,  aut  L.  S.  Dentato  re- 
fingi in  nominativum.  Neutro  opus  est.  33.  his]  iis  Aid.  Fuit 
is  in  cod. 

ANNOT.  PAULI.     2.   Opilio]  v.  annot.  Festi.  3.    Opunculo] 

Opiniculo  mg.  A.  Aug.  quod    opilionis   genus]    genus  avis,    quod 

opilionis  causa  coni.  Dac.  imilatur]  imitantur    Gu.   Likd.  4. 

puviendo]  oppuviis  corr.  Dac  cum  Fr.  Dousa:  ad  sensuin  grammatici 
parum  accommodate.  6.   operire]    opperire  vitium  est  ex  Santan- 

dreana  natum.  8.    Obherbescere]  vg.      Obhebcscere  codd.  9. 

Opportune]  Oporlune  ex  uno  cod.  Gu.  et  vg.  recepit  Li*».,  nescio  quo 
praetexto. 


192 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XIII. 


(114) 


10 


Obstitum    violatum.  Obstinat  obfirmat. 

Obstrudant.  avide   trudant.  Obstitum   oblicum. 

Ob  salutare    salii  tamii   gratia    offerre.  Obsequela   obseqnium. 

Oleagineis  coronis    ministri  triunipbantium  ntebantur,    quod    Minerva  dea  belli  esse  putabatur. 

Olentica    mali    odoris    loca. 

Olivetam   dicebant  ab  oleis ,  ut  a  vino  vindemiam. 

Offici os us    ab    efficiendo   dictus. 

Offudas   fallacias. 

Of  fu  care    aquam  in   fauces    obsorbendam  dare. 

Offcctores    colorimi    infectorcs. 


ANN.   FESTI.      Qu.  X,   9,  2.   interesse]    interest  quod  vg.      Sed  for- 
tasse  quaedam  exciderunt.  singularis]   singulis  mg.  A.  Aie.  ,    per- 

peram.  3.   divers.~]  universorum  coni.   Urs.   ex  Paulo,  sed  abhorret 

id  a  Yeritate.  4.    Obstitum]    Obscitum    A.  Aug.    in  mg.     Sed   v. 

Cic.  legg.  II,  9.  et   infra  Qu.XII,   18.  p.  58.,  v.    pura   vest.  5.  6. 

quom  qui]  eum  qui  Aid.  cum  quid  vg.  quota  qui  (i.  e.  quis)  defendi 
potest ,  cum  obstitum  non  homo  ,  sed  ipsum  piaculuin  esse  videatur. 
deeque]  deacque  Aid.  qui  deae  coni.  Urs.  Equidem  cum  Huschhio 
meo  scripserim  deaeve.  7.  videri]  videre  A.  Acc.   et   Urs.  in  mg. 

7.  8.    persev.]    per     iusiurandum    mg.    A.    Auc;.  :     temeraria     coniectura. 

8.  Pacuv.]  Bothe  P.  Se.  L.  V,  I.  p.  151.  ine.  18.  8.  9.  Obstinati] 
praestat  Obstinari.  9.  cvorfws]  exorsus  Aid.:  recte  ,  ut  videtur. 
Aceius  in  Ampli.]  Bothc  p.  169.  fr.  4.  Ut]  Aut  Aid.,  quod  for- 
tasse  praestat.  10.  Cato]  v.  Meyer.  Oratt.  fragro,  p.  21.  Lion. 
Caton.  p.  58.  coli.  p.  85.  12.  capitas]  cupitus  mg.  A.  Aie.  ,  sed 
intercutibus  scribendum ,  et  obstinatus  cum  stupris  coniungendum  esse, 
quanquam  vg.  et  Urs.  ea  voce,  commate  distinguunt ,  vidit  Scax.  et 
ostcndit  Priscianus.  V.  Paulus  p.  82.  v.  Inter  cutem,  cum  annoi.  13. 
flagit.]  probris  flagitatus  corr.  Scal.  :  sed  bacc  eius  opinafio  sat  iirrais 
caussis  destituitur.  Naev.  in  Lyc.]  Botbe  p.89.  fr.  22.  14.  obsa- 
tulent]  obsaiulient  Aid.  Tg.  Scribendum  obsalullenl,  ut  id  deminutivum 
sit  verbi  obsaturare.  Idque  a  proximis  ita  distinxi,  ut  poetae  cuiusdam 
sermoni  Iribueretur ,  et  senarii  versus  partem  cfficeret.  14.  15. 
.fruendo]  tradendo  Aid.  vg.,  recte.  15.  eyngilam]  gulam  Aid.  vg. 
gingivam  coni.  Urs.  Scr.  in  gulam.  16.  obslrudul.]  Placidus  p. 
492.  :  obslriilenta  (scr.  obstrudul.),  appctenda,  quod  ex  ipso  Festo  ductum 
esse  apparet.  17.  Titin.]  Botbe  V,  II.  p.  73.  ine.  7.  Obstru- 
dul.]    Obstrude  lentis  coni.   Scal.,  mirifice.           quod]   quoad  coni.  Scal. 

17.  18.  peetam]  appectam  coni.  Dac,  quod  idem  esse  Volt,  quod  oppcclam, 

18.  luculcntasler]  hic  laetasler  Aid.  vg.  Illud  pracstabit,  si  altera  voc. 
syllaba  syncopa  quadam  eliditur.  Parasili  videatur  esse  facetiac.  20. 
recte  die]  secum  pugnat  Fcslus,  sed  in  altera  lit.  O.  parte,  Qu.  X,  Id. 
p.  179,  24.  21.  C.Iael.  prò  se]  Meyer.  p.  97.  apud]  ad  mg. 
A.Aie.           Ut  in]  iti  coir.  A.  Aie.   in  mg.          23.  <>/>«■»•.]   opibus  Aid.  vg. 


24.  perf.]  profectis  Aid.  vg.  coepit]  cepit  Aid.  vg.  25.    Obstitum] 

Obstipum  hic  et  in  proximis  ut  scribatur  iubet  Gifanius  in  Ind.  Lucret., 
aliique.  Quibus  ut  obsequamur,  suadet  maxime  syllaba  secuuda  ubique 
producta,  quod  in  obstitus  fieri  potuisse  ,  vix  credibile  est,  et  corrupta 
lectio  v.  27.     Paulus    tamen  obstitum  lcgerat.  26.  XVI]  XVIII 

Aid.  vg.      Enn.  Ann.  XVI,    16.    ap.    Merulam.  27.    in]    om.  Aid. 

L.  Vili]  VII,  91.  posuit  Merula,  quod  eum  versum  de  Regulo  dictum 
putat.  exaugere]   ex  augure  Aid.   vg.     exangere   Merula.      Ita   nempe 

Carthaginenses   ad  Regulum.  27.  28.  obstipolumve]  obstitumve  A. 

Aie.  in  mg.  Sed  idem  ibidem  corr.  obstipo  lumine.  Ita  etiara  Urs.  et 
Merula.  28.    Caecilius   in   imbros]    C.   Licinius    Imbrex  Aid.   vg. 

Caecilius  in  Imbres  A.  Acc.  in  mg.  Aid.  lectionem  interpolatori  deberi 
non  dubito,  cui  Licinius  Imbrex  ex  Geli.  N.  A.  XIII,  22.  iunotuerat, 
sed  hic  P.,  non  C,  pracnoniine  dictus  esse  viJclur.  V.  Liv.  XXXI,  11. 
Corrigo  in  Imbris,  i.  e.  Imbriis,  et  versum  qui  sequitur  addo  fragmen- 
tis  collectis  ap.   Spcngel.  p.  29.  29.   cunicala]  tunicula  corr.   Lrs., 

optime.  Merulae  aliorumquc  coniecturas,  quas  Dac.  commemorai ,  ni- 
miuiu   quam  ridiculas,  referre  nihil  attinct.  Lucret.]  IA  ,   519.,  ubi 

recte  obstipa  scribitur.  31.   offerre]  se  addit  Dac:    sed  etiam  Pau- 

lus id    ignorai.  32.  persalut.]  prò   salut.   Aid. 

Qu.  X,   10,   5.    Oleag.]    congrua   habet    Geli.  N.  A.  V,  6,   4.  9. 

Oìealica]  bine  Olenlicelum.  Male  Voss.  et  Dac  Olentia  substitucre 
>olebant.  13.    Olivet.]    Olivitam    dicit    Fcstus  Qu.  X,  20.  p.  181, 

18.,  in  secunda  lit.   O.  parte.  21.   Offudas]    a    fundendo  ,    si  toc. 

recte  traditile  Placid.  p.  492.  Off'ucas ,  off'ers  (coniunge  ea  voce.)  vel 
(hoc  voc.  dele)  in  fraudem  das.  25.    Off  tic]  a  faucihus,   ut  occlu- 

dere a  claudo  ,  accusare  a  causa.  Meursio  tamen  ,  Crit.  Arnob.  Ili,  9. 
Opp.  VI.  p.  139.,  offocare  unice   probatur. 

ANNOT.  PAULI.  2.  Obstrud.]  boni  codd.  Li>d.  Obstrundant  vg., 
nt-postea   trundant.  oblicum]    Gì.       obliquum    ceti.   Lim».      Illud    a 

Festo   seripliim   esse   poto.  S.    Offudas]    boni   codd.   vg.    Lin».      Of- 

futias  Aid.      Ofjveias  corr.   S.:kL.,   ut  apud   lUautam  est  9.    Ojfuc] 

Ojfularc  coni,    quidam    a[>.    Die  obso>bcadiun:    boni   codd.   Li>b. 

ad  sorbendnm    v;y. 


QU.  X,  9.  (176,14-177,10.)    FESTI  SCHEDAE  AP.  LAETUM.    L.  XIV.  QU.  X,  10.     193 

bus    tribus.     obsidionali    una.      Inter    obsidionalem    et  Obseqncla .      .      .      ;      .      .      .      .      » 

civicam  hoc  interesse  :  altera  singularis  salutis 
signum    est  5     altera    diverso-rum    civium     servatorum. 

||Obstitum      Cloatius     et     Aelius     Stilo     esse     aiunt 

violatum      attactumque     de     caelo.         Cincius     quom     5     Olcagineis •      • 

qui  deo  deeque  f  obstiterit,  id  est  qui  viderit, 
quod  videri  nefas  esset.  ||Obstinato,  obfirmato,  per- 
severanti,   ut  tenere    possit,    ut   Pacuvius  :    "obstina- 

tif  exortusf."  ut  Aceius  in  Amphitryone  :  "Ut  tana  ob-  Olentica 

stinato    animo     confisus     tuo."       Cato    in    Q.    Tber-    10 
mum    de    X.    hominibus  :     "Rumorem ,    famam    floc- 
ci     fecit      capitas  i     stupris      obstinatus  ,     insignibus 

flagiliis."      Naevius    in    Lycurgo  :     "Vos    qui    astatis  Olivetani 

obstioati."  ||  "Obstrudant,  obsatulentf",  ab  avide  fruen- 
do    cyngilamf,      non      sumendo     cibum.       Unde    et    15 

obstrudulentum *      . 

dixit    Titinius  :     "Obstrudulenti    aliquid,     quod    pec-  O/ficiosus 

tam  sedens  ,  aut  luculentaster ,  aut  forma- 
ster     frigidus."  ||Obsidium,      lanquam      praesi- 

dium ,       subsidium  ,       recte      dicitur.       cuius      etiam    20 

auctor   C.  Laelius    prò    se   apud   populum:    "Ut   in  f  O/fudas 

nobis  terra  marique  simul  obsidium  facerent." 
Et  Sallustius  historiarum  I.  :  "Magnis  operibus 
perfectis       obsidium        coepit        per       L.      Catilinam 

legatum."  |]Obstitumf,     obliquimi.      Ennius   L.    25    Offucare 

XVI.:  "Montibus  obstitis  f  obstantibus,  unde  oritur 
nox."  et  in  L.  VIII.  :  "Amplius  exaug-ere  obstipo- 
lumvef  solis.'"'  Gaecilius  in  imbrosf  :  "Resupiua  obsti- 

tof  capitalo  sibi  ventum  facere  cuniculaf."  Lucretius:  O/fectores  .     .      .      .      . • 

"Omnia    mendose   fieri,    atque    obstitaf   necesse  est."    30 

||  Obsalutare ,  offerre  salutandi  gratia  dicebant 
antiqui ,     ut     consalutare ,     persalutare. 


EMEND.  LECT.      Qu.  X,  9,  6.  deaeve.       8.   9.   obstinari.       cxorsus.       12.   intereutibus.        li.obsatullent.  15.   irridendo  in 

gulavt.  21.    Vii.         25.    Obstipum.        26.   obstipis.         27.28.   obstipo   ìumine.         28.  Imbris.         29.   tunieula.         30.   obstipa. 

Bb 


194    QU.  X,  il-. 

Oxime  . 


FESTI  SCHEDAE  AP.  LAETUM.   L.  XIV.     QU.  X,  12.  (177,  10-178,  8.) 


Oenìgenos 


Oestrurn 


Omen 


Ovem 


Ovanies 


Ovalis   corona 


||  Obvaricator  dicebatur ,  qui  cuipiam  occurrebat, 
quo     minus     rectum     iter     conficeret.  ||  Oufen- 

tinae  tribus  initio  causa  fiat  nomea  ilu- 
minis    Oufens  ,     quod    est    in     agro    Privernate    ma- 

5  re  intra  et  Tara  ci  nani.  Lucretius  f  :  "Priverno 
Oufendina  -J-  venit ,  fluvioque  Oufente."  postea 
deinde  a  Gensoribus  alii  quoque  diversarum 
civitatum     eidem      tribui     sunt     adscripli.  Os- 

cillimi    Santra     dici     ait,     quod    oscillent -j- ,     id    est 

10  inelinent,  praecipitesque  afferantur  -j-.  |]  Oscillantes, 
ait  Cornificius ,  ab  eo  quod  os  caelare  f  sint  so- 
liti personis  propter  verecundiam ,  qui  eo  genere 
lusus  utebantur.  Causa  autem  eius  iactationis 
proditur     Latinus      rex ,     qui     praelio ,      quod     eis-f- 

15  fuit  adversus  Mezentium,  Caeritum  regem, 
nusquam        apparuerit  ,  iudicatusque       sit       Iup- 

piter  factus  Latiaris.  Itaque  scit  eins  dies  •{■ 
feriatos  liberos  servosque  requirere  eum  non  so- 
lum     in    terris ,      sed    etiam     qua    videretur     cadimi 

20  posse  adiri  per  oscilla tionem  ,  velut  imaginem 
quandam  vitae  humanae ,  in  qua  altissima  ad 
infimum  interdum ,  infima  ad  sunimum  efferuntur. 
atque  ideo  memoriam  quoque  redintegrari  initio 
acceptae     vitae     per    motus    cunarum     lactisque    ali- 

.25  nicntum .  quia  per  eos  dies  feriarum  et  oscillis  mo- 
veantur,  et  lactata  potione  utantur.  nec  desunt  qui 
exemplum  Graecorum  secutos  puteut  Italos,  quod  illi 
quoque,  iniuria  interfecto  Icaro,  yErigone  filia  eius  do- 
lore   inpulsa     suspendio    periisset,     per    simulalionem 

30 ||Ostentum  non  solimi  prò  por- 
tento      poni       solere  ,       sed       etiam       participialiter 

testimonio    est    Pacuvius 

in  Medo:    * ÉAtque    eeeiun   in    ipso   tempore    ostentum 


EMEND.  LECTIO.     Qu.  X,  12,  5.  Lucilius.         6.  Oufcntina.  8.9.  os  dilani.  10.  efferan.t%r.  II.  celare.         14.  ti. 

17.  solitos  iis  diebus.        28.   adde  eum.  30.   supple  :   arboribus  suspensos  se  agitasse»  t,  32.   exci'dentnt  voce,  prò    ostentato. 


(114) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.    LIB.  XIII. 


195 


Oxime   ocissimc. 

Oenigenos    unigcnitos. 

Oestrum  furor   Graeco   vocabulo. 

Omen   velut   orcmcn ,    quod   fit   ore   augurinm,    quod   non   avibus  aliove   modo   fit. 

Ovem    masculino    genere    dixerunt,    ut  ovibus    duobus,    non   duabus.  5 

Ovantes    laetantes ,    ab  eo  clamore,    qucm   faciunt  redeuntes  ex  pugna  victores  milìtcs,  geminata  O  litcra. 

Ovalis  corona    est  murtea  ,    quam  habcbant,    qui  ovantes  introibant,    quum  bella  non  craut  indieta,,  aut  sinc  sanguine 

confecta. 
Obvaricator   diccbatur,    qui  cuipiam  occurrcbat,  quominus  id  rectum  iter  conficcrct. 

Ouf  entina  trib  us    ab    Oufcnte   fluvio  dieta.  10 

^  (115) 

Ostentimi    ostentatimi. 


ANNOT.  FESTI.     Qu.  X,  11,  1.  Oxime]  a  stirpe  OC,   ut   maxime 
a  MAG.  11.   Oestrum]  Isidor.   Gloss.  :  Oes  (scr.    Oeslrus) ,   insania. 

16.  Omeri]  conspirant,  quae  Varrò  de  L.  L.VI,  70.  VII,  97.:  nisi  quod 
tic  rectius  omen  olim  osmen    dictum  esse  refert.  21.    Ovem]  cf. 

Geli.  N.  A.  XI,  1.  Nonius  p.  216,  21.  et  Festus  Qu.  X,  20.  p.  181,  10. 
t.  ovibus,    et  XIII,  24.  p.  96,  18.  v.  recto  fronte.  26.    Ovantes] 

congrua  prodit  Dionys.  Hai.  V,  47.;  dissona  Plutarcb.   Marc.  22.  31. 

Ovalis  corona]  cf.   Geli.   N.  A.  V,   6,  20.  Paulus  p.  100.  v.  myrtea. 

Qu.   X,   12,    1.     Obvaricator]     cf.   Nonius    p.  147,  21.    v.  obvarare. 
2.  3.   Oufentinae  tribus]  ceteris  additae  a.   u.  e.  435.   Liv.  IX,  20.  4. 

5.   mare  intra]  intra  mare  Aid.     intcr  mare  vg.  Urs.  in  mg.  5.    Tara- 

cinam]    Terracinam  Aid.  vg.  Lucrctius]  Lucr.  Aid.     Lucilitts  corr. 

Scax.  et  Lambinus  ad  Lucret.  p.  XLVIII.  (ed.  Francof.  1583.)  Fr. 
Dousa  p.  22.  ine.  187.  6.   Oufcndina]   Oufentina  Aid.  vg.  7.  8. 

diversarum  civitatum]  ut  Aquini  in  Latio ,  Attidii  in  Umbria,  Comi  et 
Mediolani  in  Gallia  cisalpina.  V.  Grotefcnd.  in  epbemcr.  antiquit.  a.  1830. 
fol.  114  sqq.  9.   oscillent]     oscellant    Aid.     os    cillcnt  Vossius    in 

Etimologico.  Sed  coniunctivo  opus  est,  ut  vel  cillant  vel  cillcant  scri- 
bendum  sit.  Cillentur  indie,  modo  praesenti  tempore  scripsit  Servius  in 
Virg.  G.  II,  389.  Mythogr.  Mail  I,  19.  (ubi  cillerentur  e  codd.  fide  resti- 
tuendum  est),  II,  61.,  qui  quidem  mytbograpbi  niLil  nisi  compilatorcs 
Servii  sunt.  In  Isidor.  Origg.  XX,  14,  11.  nunc  e  codd.  cilluntur  et 
coniunct.  modo   cillantur  e   codd.  restituta  sunt.  10.   afferantur]  in  os 

ferantur  Aid.  vg.  efferantur  coni.  Urs.  :  recte.  Alójqai,  Graecorum  de- 
scribuntur.  11.    caelare]  celeres  mg.  A.  Ave.     cillere  coni.    Scal., 

contra  Cornificii  sententiam.  Festus  scripsit  celare:  eodem  sensu,  quo 
Virgilius  G.  II,  387  -  389.  haec  coniungit  :  Oraque  corticibus  summit 
horrenda  cavatis,  et:  Oscilla  ex  alla  suspendunt  mollia  quercu.  Cf. 
Sery,  ad  v.  387.      Glossar.  Labb.  :    Oscilla,   nqoswTtiTov ,  qui  sìgnificatus, 


non  dubito  ,    quin  primitivus  sit.  12.  personis]  uti  addit  mg.  A. 

Auc,  quo  bene   caremus.  14.   qui]  quod  Aid.  vg.  eis]  ei  Aid. 

TP1.,  recte.  15.  fuit]  om.  Aid.  Mezentium   Caeritum  rerjem] 

cf.  Etrusc.  rer.  II,  2,  6.    T.  I.  p.  368.  17.   Latiaris]  Latialis  Aid. 

Sed  Latiaris  praestat.     V.  maxime   Cbarisius  p.  109.   P.  scit    eius 

dies]  per  sex  eos  dies  Aid.  vg. ,  quod  ex  obscuris  codicis  ductibus  con- 
iectura  effectum  esse  non  dubito.  scilicet  eos  coni.  Urs.  Slructuram 
expediemus    sdribendo    solitos   Us  diebus  (SOLIT   OSIS  DIEB).  18. 

scrvosque]  comma,   quod  ante  boc  voc.  ponebatur,   sustuli.  19.  vi- 

derctur]  viderentur  Aid.  21.   22.   ad  inf.  interdum]  int.   ad  inf.  Aid. 

23.  inilio]  om.Ald.,  atque  eius  loco  v.  24.  post  voc.  vitae  habet  a  Lucio. 

24.  cunarum]  funium  corr.  A.  Aoc.  in  mg.,  non  intellecta  Festi  scntcnlia. 
27.  Italos]  Italicos  Aid.  28.  Eritjone]  cum  excidisse  apparet. 
30.  excidcrunt  voce,  quaedam,  quibus  uìóioóJv  ritus  significabatur,  velut: 
arb oribu s  suspensos  se  aijitarunt.  Si  plura  pauciorave  ea  sunt,  quam 
olim  hic  fuerunt ,  sine  frauda  esto  :  nam  lacunae  spatium  in  sebedis 
parum  diligenter  significatum  babemus.  De  ritu  ilio  omnia  nota:  v. 
Lobecb.  Aglaopb.  p.  585.,  qui  quem  Hesychii  locum,  v.  dìmqù ,  advocat, 
correctus  est  Etrusc.  rer.  Intr.  2,  6.  T.  I.  p.  84.  et  a  Rad.  Rocbettio 
Monum.  ined.  p.  181.  Ostentimi]  cf.  Qu.  Vili,  20.  p.  168,  30.  v. 
monstrum.  32.  prò  ostentato  suppl.  D.*c.  Ita  Paulus.  De  eadem 
re  Serv.  in  Virg.  G.  I,  248.  Pacuvius]  Paeu.  Aid.  33.  in. 
Meda]  Botbe  P.  Se.  L.  V,  I.  p.  131.   fr.  7.               eccum]  et  cum  Aid. 

ANN.  PAULI.  2.  Oenigenos]  boni  codd.  Oenitjenas  Lind.  e  Guelf. 
altero  et  vg.  At  licet  ab  aliis  unigena  masculine  dicatur ,  illud  analo- 
giae  Latinae  linguae   non  minus  convenit.  unigenito*]  boni  codd. 

Lino,     vino   genitos  vg.  3.    Oesbum]  et  bic  vereor,  ne   Paulus  ac- 

cusativnm  prò  nominativo  babnerit ,  ut  p.  36.  cassiculum. 


Bb: 


196 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XIII. 


(113) 


Oscillimi    augurium  a  cantu  avium. 
Ostinet   prò   ostendit. 
Oscines   avcs    auspicìum    ore    facìentes. 
Ostia    urbs   ab    cxilu  Tiberis   appellata. 
e  O sorem    dixerunt,    qui   aliquem  odisset. 
Ollic    illic. 
Obiurgatio   post  turpe   factum  castigatio.     Monitio   vero   est  ante  commissum. 


a 


.%M1ltTlfc  ì-1/i-  w.  v.é 


ANNOT.  FESTI.     Qu.  X,  13,  1.  Accius  in  Bacchis]   Bothc  P.  Se. 
L.  V,  I.  p.  190.  fr.  18.  2.   irridetis]   irridet  mg.   A.  Aug.  stipe] 

post  hoc  voc.  Urs.  tertiam  versus  partem  vacuam  relinquit ,  Aid.  nul- 
lam.  Scal.  Accii  versum  ita  refingit  :  Pcntheus  |  Praesto  cerrilus  nobis 
se  stupens  ultro  ostentimi  obtulit,  Bolli.  :  Praesto  irridet  is  nos  :  stipi- 
tem  ultrod  ostentimi  obtulit,  Lind.  :  Praesens  se  praesto  eerritus  nobis 
stupens  I  Pentheus  tdtro  ost.  obt.  Milli  is  versus  non  ad  Pentheum,  sed 
ad  BaccLum  spectare  visus  est,  iisque  respondere ,  quac  apud  Eurip. 
Baccli.  429.  leguntur  :  o  &i]Q  ó  od  tjhXv  tiquoc;,  ovà  vnio^iaaiv  ifvyfj  mot) 
yikmv  òì  x«ì  àlVv  KÙiiuya,v  ìipliro.  Quocirca  correxerim  :  Praesens 
hic  praesto  irridenti  se  nobis  stupe-ntibus  |  Voltu  —  u  —  u  —  u  — 
ultro  ostentum  obtulit.  3.   Oscinum]  cf.  Varrò  de  L.   L.  VI.  §.76. 

5.   cecinit]   crocivit  mg.  A.   Are.  picus]  Aid.  addii:    alii  Oscinum  et 

quac    apud  Paulum  leguntur.  6.   Obstinet]    Obstcnit  coni.   Dac, 

quod  vult  esse  idem  quod  ostendit ,  non  intelligens ,  tendere  et  te- 
nere eadem  esse  inter  se  proportione,  ut  sldere  et  sedere  et  multa. 
est]  om.  Aid.  7.  se]  de  corr.   Scal.     Sed  recte  Dac.  montasse  vi- 

detur,  se  cacio   eedens  esse  id  quod  cacio  secedens;    si  usus  praepositio- 
'  nis    s  e  in    vetcribus   bis    carniinibus    eodcni  iure    adinitti   potest ,    ut  in 
priscis  locutionibue  sq  fraude  et  se  dolo.     Alia  Dac.  minus  recte   novat. 
7.   8.    cedeiis]  eondens  Aid.     cdndens  vg.  8.    suum  patrem]  Solcm  : 

genealogia  paulo  ab  Hesiodca  diversa.  9.   aves]  alites  mg.  A.  Auc. 

Ap.  Claudianus]  Appius  Claudius  Aid.  vg.  :  recte,  ut  videtur.  Intelligi 
videtur  Appius  Claudius  Pulcber ,  cuius  de  augurali  disciplina  libri 
alibi  a  Fcsto  adbibcntur.      Cf.   Cic.   ad  famil.  Ili,  4.   11.  10.   cor- 

vo/] corvus  Aid.  vg.     Illud    rarunt  in  Fcsto.  11.  aut]  alites  corr. 

A.  Are.   in  mg.  ac]  aut  vg.  buteo  ,    sanqu.]  idem  ordo  ob- 

servatur  a  Paulo  p.  3.  v.  alites,  nisi  quod  ibi  aquila  immusulo  post- 
ponitur,  ac  dignitatem  auspiciorum  significare  videtur.  Cf.  Brisson.  de 
formulisi,  207.  p.  IH.  ed.  Conr.  Etrusc.  rer.  Ili,  7,  10.  T.  II.  p.  189. 
De    buteone    Paulus  p.  27.  12.   immissulus]   milvus  mg.  A.  Acc. 

immusulus  rectius  Paulus  p.  83.  84.  picam  aut]  pica  aut  Aid.  vg. 

picus  aulem  corr.    A.  Aug.  in  mg.  et  Brissonius.  17-19.  quod... 

Quod]  om.  Aid.     Erroris  caussà  est  bomoeoteleuton.  19.  20.    Quod 


.  .  .  debet]  om.  vg.  Mihi  hoc  alterum  Quod  in  schedis  vitiosnm  esse 
videtur,  ut  lacuna  ita  expleri  possit  :  Quod  sive  .  .  .  refertur:  ncutrnm 
certe  plura-liter  dici  Ostia  probat:  qui  usus -ferri  non  debet.  Plu- 
ralcm  bunc  usum  agnoscit  Cbarisius  p.  76.  P.  :  sed  in  Iuvcnal.  XI,  49. 
ad  ostrea  unice  veruni   est.  20.   ferri]  fieri  Aid.  Osculana 

puifiia]  Asculi  commissam  esse,  ex  aliorum  scriptorum  fide,  nec  vero  a 
Valerio  Laevino,  ut  Festus  narrat,  notum  est.  Cf.  Turncb.  Adv.  Ili,  li. 
22.   Laevinus]  Levinius  Aid.  Ro.]   Bomaiius   Aid.   vg.  24. 

Sulpicius]  Sulpicio  Aid.  Sulpicius  est  Laud  dubie  P.  Sulpicius  Sa- 
verrio ,  qui  cos.  a.  474.  ad  Asculum  (sed  minus  feliciter)  dimicavit. 
Scal.  l.ieunam  explet  voce.  :  victorem  vicit  ;  equidem  cum  Dac  punctum, 
quod  ante  Sulpicius  ponebatur ,  sustuli  :  quo  facto  ,  Fcsti  certe  quae 
fucrit  sententia,  liquido  apparet.  26.    Titinius]  Botbe  V,  II.  p.  75. 

ine.  18.  27.   In  lacuna  nibil  desiderari  nisi  non,  vidit  Scal.  in] 

om.  Aid.  hinc  vg'.  hinc  qui  coni.  Scal.,  qui  fugere  lcgit,  et  alterum 
Itine  dclet.  qui  Bolh.  et  deinde  fugére.  Hoc  praefero.  Dac  duplex 
hinc  assumpsit.  28.  polsi]   impulsi  Aid.  vg.   Scai.     in  fuga  repulsi 

coni.   Li>d.  colligant]   colligunt  corr.   Scal.  ,    recte.  Signifi- 

catur]  Significat  vg.  Ante  boc  voc.  plura  periisse  suspicor,  velut  :  Oscu- 
lum,  parvum  pueri  puellaeve  os.  29.   o-scuZo]   osculum  vg.  29. 

30.  Ncrvolaria]  in  Sticho  I,  2,  34.:  quam  fab ulani  bic  et  t.  nassiterna, 
Qu.  IX.  p.   17,   14.,    cum   Ncrvolaria    confundi ,    monuit  Perizon.  Anim. 

bistor.   p.  380.  est]   osculi  addunt  Aid.   vg.,  nulla  notata  lacuna. 

Bectius    banc    voce,    osculi  vestri  expleveris.  ambo]    amalo  mg. 

A.  Aug.  :    ex  Plauto:    unde    etiani    apparet    inde    a  Sat  et    Qui  personas 

distingui. 

Qu.  X,  14,   5.    Osorem]    Glossar.   Labb.  :     Osor ,    fno>;n;;   do^ai  («o- 

yaimq  corr.  Dac).  15.   Ollic]  cf.  Paulus  p.  16.   v.  ab  oloes.  cum 

annot. 

ANN.  PAULI.     2.    Ostinet]    codd.  laro.      Obstinet   v8.  :    ex    Festo. 

Apud  Lind.,    ncscio    quo    auctore ,    hacc   glossa  ante    Oscinum  ponitur: 

sed  restituì  ordineni  ed.  vct. ,  qui  Festi  fragniento  compiobatur.  4. 

ab  exitu]  ad  evitimi  corr.  Uns.,  ex  Festo.  6.  illic]  quod  vg.  additur': 

ut  olii  UH,  abest  a  codd. 


QU.  X,  13.  (178,  8  -  179,  5.)     FESTI  SCHEDAE  AP.  LAETUM.    L.  XIV.  QU.  X,  14.     197 

senem."     et    Accius  in  Bacchis  :     "Praesens   praesto      < 

irridetis   nobis   stipe  f .  ' 

ultro  ostentum  obtulit."  ||Oscinum  tripudium  est, 
quod     oris     cantu     significat     quid     portendi  j      cuna 

cecinit      corvus,      cornix,      no  e  tua,      parrà,      picus.     5     Osorem 

II Obstinet  dicebant  antiqui,  quod  nunc  est  ostendit; 
ut  in  veteribus  carminibus:  "Sed  iam  se  caelo  ce- 
dens    aurora    obstinet    suum    patrem."  ||Oscines 

aves  Ap.  Glaudianus  \  esse  ait,  quae  ore  canentes 
faciant  auspicami ,  ut  corvos  ,  cornix ,  noctua.  10 
aut  \ ,  quae  alis  ac  volatu  $  ut  buteo ,  sanqualis, 
aquila ,  immissulus  ,  vulturius.  picam  aut  f 
Marlius ,  Feroniusque  ,  et  parrà  ,  et  in  oscini- 
bus,     et    in    alitibus     babentur.  ||Ostiam    urbem 

ad      exitum      Tiberis       in      mare      fluentis      Ancus    15    Ollic 

Martius  rex  condidisse  ,  et  feminino  appel- 
lasse vocabulo  fertur.  quod  sive  ad  urbem ,  sive 
ad     coloniam ,     quae     postea    condita   est ,     refertur  : 

Quod  f    neutrum    certe    plura 

ferri    non    debet.  []Osculana    pugna    in    prover-   20 

bio,  quo  sig-nifìcabatur  victos  vincere,  quia  in 
eadem  et  Valerius  Laevinus  impera  tor  Ro. 
a     Pyrrho      erat     victus ,      et     brevi      eundem     re- 

gem    devicerat    Sulpicius 

item       Imperator        noster.         eius       rei       meminit   25    Obiurgatio • 

Titinius       hoc       modo.  aHaec        quidem       quasi 

Osculana     pugna     est  secus ,     quia     in  f 

fugere  polsi  bine  spolia  colligant  \.'ì  Significatur 
etiam      osculo     savium  ,      ut      Plautus      in      IVervo- 

laria  :  "Osculum  sat  est  mihi qui  ambo  f    30 

mi  pater"  j  quod  inter  cognatos,  propinquosque 
institutum  ab  antiquis  est ,  maximeque 
feminas      .      .      . 

EMEND.  LEGTIO.     Qu.  X,   13,  1.2.    Praesens   hic  praesto    irridenti   se    nobis    s  tup  e-ntib  us   Volta  ...  9.   Claudius. 

11.  aliter,  12.  picus  autem.  19.    Quod]  dclc.  Supple:  plura-liter   Ostia  dici  probat,    qui  usus.  24.   supple  :  Saverrio. 

27.   supple:    non.  qui.  23.   collirjunt.  30.   supple;    osculi   vestri.  31.   amabo. 


198  QU.  X,  15.      FESTI  SCHEDAE  AP.  LAETLM.  L.  XIV.   QU.  X,  16.  (179,  6  -  180,  6.) 

faciendo,  qui  vulgo  Dictator  appellatili',  quam  ple- 
nissinium  posset  ius  eius  esse  significabatur ,  ut 
fuit  Mani  Yalerii  M.  F.  Volusuiaae  gentisf,  qui  pri- 
mus    Magister  a  populo  f  creatus  est.    propter  f  quam 

Obtrectator  .....' 5  vero  provocatio  ab  eo  magistrata  ad  populum  di- 
eta f  est,  quae  ante  non  erat,  desitum  est  adici 
uut  optima  lege",  ut  potè  imminnto  iure  priorum 
Magistrorum.  ||Originum     libros    quod    inscripsit 

Cato,  non  satis  plenum  titulum  propositi  sui  vi- 
10  detur  amplexus,  quando  praegravant  ea ,  quae 
sunt  rerum  gestarum  P.  R.  ||Optio.  qui  nunc 
dicitur,  antea  appellabatur  accensus.  bis  f  adiu- 
tor  dabatur  centurioni  a  Trib.  Militum.  qui  ex 
eo   tempore,    f  quem  velint,    centurionibus    permissum 

Obmanens 15    est  optare,    etiam  nomen  ex  facto  sortitus  est.     Plau- 

tus  in  Asinaria  :  "Qua  me,  qua  uxorem,  qua  tu  ser- 
vum  Sauream  potes,  circumduce,  aufer,  promitto  tibi 
non  obfuturum  si  id  effeceris  tibi,  optionem  sumito 
Leonidam."  |]  Obsidionem  potius  dicendum  esse,  quam 
20  obsidium,  adiuvat  nos  testimonio  suo  Ennius  in 
Telamone  quom  ait:  "Scibas  natum  ingenuum  Aia- 
cem,  cui  tu  obsidionem  paras."  Item  alio  loco  :  uHe- 
ctor,  qui  baud  cessat  obsidionem  obducere.  ||  Orare 
antiquos  dixisse  prò  agere,  testimonio  sunt,  quod 7  et 
25    oratores,     et     qui     nunc     quidem     legati,     tunc    ve- 

Uflringi ro     oratores ,      qui  f      reip.      mandatas      partis     age- 

bantj  Ennius  quoque  quom  dixit  in  1.  I.  Anna- 
lium  :  "Facere  f  vero  quod  te  cum  precibus  pater  orat." 
Il  Oscos  quos  dicimus,  ait  Verrius,  Opseos  antea  dictos, 
30  teste  Ennio,  quom  dicat  :  "De  muris  rem  gerit  Opscus." 
Adicit  etiam,  quod  stuprumj  inconcessae  libidinis-  ob- 
li Optima  lex  scena  dicantur,  ab  eius  gentis  consuetudine  inducta. 
• 'n  Magistro  populi           quod  verum  esse  non  satis  adducor,  quom  apud  antiquos 

EMEND.  LECTIO.     Qu.  X,  15,  33.  Supplc  :   cuti»   dieebatur.  Qu.  X,  16,  3.   Volusi  nepotis.  i.   Mai/i.-ter   populi.  post. 

5.6.   data.  U.    is.  U.   ndde    ?ho.  24.  del  e  tjuod,  26.  quod.  28.  Fate.  3t.   st  u  p  r  ii  m    et.  libidine*. 


(115) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XIII. 


199 


Obtrectator     est,    qui  facit    quid   con  tra    rcctc    tractantem. 

Obmanens    prò    diu    mancns ,    ut   peroianens. 

Offringi    terra    dicitur,    quum    iterum    transverso    sulco  aratur. 

Orare    antiqui   dixerunt  prò  agere.      Unde    et   oratorcs    causar  um  actores,    et   oratores,    qui  nane  legati,    quod  rei- 
publicae    mandata    peragerent. 


ANN.   FESTI.      Qu.  X,   15,   5.    Obtrectator]  cf.    Paulus    p.  113.    r. 


obtractat. 
ommcntans. 
scriplores. 
optima  lege. 
servat  Uas. 


15.    Obmanens]    cf.    Fcstus    Qu.  X,   8.  p.  175,  27.  v. 

26.    Offringi]    non    aliter    eo  voc,  utuntur  rer.  rust. 

32.   Optima    lex]    cf.   Qu.  X  ,   5.  p.  174 ,  28.  v.  ut  qui 

33.   Excidisse  voce,  «tm   dicebatur  (rei  similia)  ,   ob- 


Qu.X,  16,  2.  eius]  om.  Aid.  vg.  Post  me  addit  eius  A.  Atre. in  mg. 
3.  jF.]  Fabii  Aid.  vg.  filius  A.  Aug.  in  mg.  Volusuinae  gentis]  Voltisi 
nepotis  corr.  A.  Aug.  in  mg.     De  ipsa  re  cf.  Liv.  II,  18.  4.  a  populo] 

populi  corr.  Urs.  et  Perizon.  Animadv.  histor.  p.  24.  ,  recte.  Niebub- 
rium  falli  puto ,  cum  ex  bis  potissimum  verbis  dictatorem  a  populo 
(patricios  intelligit)  creatum  esse  putat,  H.  R.  I.  p.  591.  ann.  1176.  ed. 
sec.  Creabatur  enim  dictator  a  consulibus ,  aut  ex  auctoritate  Senatus 
aut  iussu  populi.  propter]  post  corr.  A.  Auc.  in  mg.  5.  6. 

dieta]  rectius  data  Aid.  vg.  Intelligitur  lex  Valeria  Horatia.  V.  Liv. 
Ili,   55.  6.   adici]  dici  Aid.  vg.     adiici  mg.  A.  Aug.  8.  Ma. 

gistrorum]   magistratuum  vg.  :  male.  Originum   libros]    cf.   Krause 

fragm.   bistor.   p.  91.  11.    Optio]  cf.  Paulus  p.  112.  v.   optio.     Paulo 

aliter  nominis  originerà  explicat  Varrò  de  Vita  P.  R.  apud  Nonium 
p.  68,    1.  12.  his]  is  Aid.  vg.,  recte.  13.  Militum ,   qui]  mi- 

litemque  corr.  Lipsius  in  Tacit.  Ann.  XIV,  54.  p.  258.  ed.  Antverp.  : 
nec  tamen  bac  mutatione  dilìicultas  loci  tollitur.  Evanescet  autem  sta- 
tini ,  cum  post  e.r  eo  tempore  addideris  quo  ,  et  membra  ita  distinxeris, 
ut  feci.  Priores  ante  qui  comma,  post  optare  v.  15.  punctum  posue- 
rant.  Locum  recte  explicuit  Cuperus  Observv.  IV,  9.  Lind.  ante  ex 
co   tempore    addendum   esse    quia  exislimat.  15.  etiam]   et  Aid.  vg. 

15.  16.  Plautus  in  Asinaria]  I,  1,  83.,  ubi  versus  fere  iidem  leguntur, 
qui  in  sebedis  apud  Ursinum  ,  nisi  quod  Inter  verba  :  si  id  hodie  effe- 
ceris,  et  Tibi  optionem  sumito  Leonidam  duo  Libani  servi  versus  inter- 
ponuntur.  16.    Qua  me,   qua]    Quando  me  aequam  Aid.  qua] 


quam  Aid.  ,    et    deinde   Sauream   servum.  17.    potes]  putes  Aid. 

circumduce]   circumduc  Aid.  v      18.  non   .  .  .   tibi]  om.  Aid. ,    propter 

bomoeoteleuton.  19.    Obsidionem]    contraria  bic  Festus   docet  iis, 

quac  in  priore  parte  lit.  O.  Qu.  X,  9.  p.  176,  30.  disserucrat:  qua  de  re 
dictum  in  Praef.  II,  2.      Cf.   Nonius  p.  216,  27.  v.   obsidio.  20.  21. 

Ennius   in  Telamone]  Bothe  P.  Se.  L.  V,  I.  p.  61.  fr.  1.  22.   tu] 

om.  Aid.,  male.  alio  loco]  in  Hectoris  lytris  ponit,    coniectura  non 

satis  probabili  adductus,  Botbe  p.45.  fr.  16.:  a  quo  Nonius  falso  eiusdem 
versus  auctor  apponitur.  23.   qui]   quod  Aid.      quidem  vg.  Orare] 

cf.  Paulus  p.  16.  v.  adorare,  et  Festus  Qu.  IX,  31.  p.  31,  29.  v.  ora- 
torcs, ubi  de  eadem  re  multo  plenius  agitur,  etiam  Varrò  de  L.  L.  VI. 
§.  76.  VII.  §.  41.  Nonius  p.  360,  14.  v.  oratorum ,  et  361,  1.  orare. 
24.  quod]   delendum  esse  monuit  Lind.  25.   oratores]  intellige:   dice- 

banlur.  "26.    qui]  quod  Aid.   vg.      Ita  etiam  Paulus.  partis] 

parleis  Aid.  26.  27.  agebant]   post  boc  voc.  non  piene  interpunxi, 

ut  adbuc  fiebat  :  quanquam  non  video  ,  quo  iure  Verrius  Ennii  versuni 
in  testimonium  suae  sententiae  adducere  potuerit.  Sed  credibile,  Vcr- 
rium  plures  Ennii  versus  apposuisse  ,  quibus  diversos  voc.  significatila 
illustrarci,  ac  Fcstum  ea ,  qua  non  raro  peccavit,  negligentia  omisisse 
eos ,  qui  potissimum  ad  Verrii  sententiam  demonstrandam  fecissent. 
27.  Ennius]  Ann.  1,  143.  apud  Merulam.  28.  Faccre]    Tu  face  corr. 

A.  Aug.  in  mg.  Scal.  Collimila.  29.  Opscos]  cf.  supra  Qu.  X,  5.  p.  174, 

31.  Quod  ilio  loco  Opscus  vel  Obscus  ex  aliis  scriptoribus  affertur 
quam  Ennio  ,  non  iniriun  est ,  cum  alter  articulus  ex  alio  Verrii  opere 
fluxerit.  V.  Praef.  II,  2.  Hinc  corrigitur  iudicium  Neukirebii  de  fab. 
togata  p.  129.  antea]   a  natura  Aid.  30.  Ennio]  Ann.  Vili, 

72.  apud  Merulam.  31.  stuprum]  stupra  vg.     Praetulerim  stuprum 

et  inconc.   libidines. 

ANN.    PAULI.     Paulus    quod   tam    pauca    excerpsit,    non    mirimi, 
cum  videret  pleraque  voc.  recurrere ,    quac  supra  iam  tractata  cssent. 


200 


PALLI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XIII. 


(115) 


Oc  e  is  ita  11 t  a  r  saepe  occidua  tur. 
Osi  sa  ut   ut    perosi    sunt    dicebatuv. 
Optionatus  iut  decurionatus  sive  pontificatus  dicitur. 
O  b  o  s  signifìcat  ad  os. 
5  Obsonitavere   saepe    obsonavere.     Signifìcat  autem  convivavi. 
Ostentas    saepe  ostendis    gloriando  causa. 
Opigcnam  Iunonem    Matvonae  colebant,    quod  ferve  cani  opem  in  pavtu  labovantibus  evedebant. 


ANN.  FESTI.     Qu.  X,  17,  4.    quom  ait]    Acneid.  Ili,  241.  et  367. 
5.   Ob]    de  eadem   re  Festus    dixerat   Qu.  X,  20.  p.  175,  20.  6. 

Ennius]  Annal.  XIV,  3.   apud  Merulam.  7.   8.   accensi]   lucenti  mg. 

A.  Aug.  ,    quod    nescio  unde  manaverit.  8.   et  in  Iphiyenia]  Bolhc 

P.  Se.  L.  V,  I.  p.  51.  fr.  3.,    cum  Wuestemanni  annot.  adibo] 

ohibò  Aid.   vg.  9.   adiacent]   obiacent  Aid.  vg.     Utrumque  ex  con- 

iectura,  puto  ,  sed  verissima.  Cf.  paulo  inferius  Qu.  X,  21.  p.  182,  8. 
v.  oLiacuisse.  10.  ait]  vidi  vg.  obtulit]  occulit  Aid.     obeulit 

vg.,  sed  obtulit  in  mg.  11.    Ostentimi]  idem  aliis  exemplis,    e  Pa- 

cuvio  et  Accio  sumptis,  demonstraverat  Qu.  X,  12.  p.  178,  5.  Hic 
autem  locus  eum  sequentibus  duobus  ex  interprctationc  rariorum  voce, 
in  C.  Gracchi  orationibus  ductus  est,  quae  Catonianas  glossas  praecedit, 
ut  infra  Qu.  XIII,   24.  p.  96,  8.  v.  respubliea.  quo]    quoque  Aid., 

male.  13.    non]    nec  Aid.     Rcctius    Aid.   dubium   f'acit   coniungit, 

nullo    interposito   coinmate ,   quod  est   apud  Urs.  14.    C.    Gracchus 

de  leyfj.  a  se  promulfj.]  Meycr.  Oratt.  fragni,  p.  123. ,  qui  in  ostentimi. 
interprctatur   ad   oslenlandum ,    contra  mentem  grammatici.     ,  15.   in 

ostentimi]  et  in  usimi]  Scal.  ita  coniunxit ,  ut  singula  cfficcrcnt  verba'. 
16.  adportatur]  asportatili-  Aid.  (ubi  tu  usimi  poslponitur)  vg.  adoptatur 
mg.   A.  Auc.  17.    C.    Gracchus  prò  rostris  in  P.  Popillium]  Mcyer 

P-  H9.  18.   Osi  sunt]  potcrat    cliain  ex  Plauto   all'erri,    sed  boc 

non  agit  Festus  in  boc  articulo.  odio]  pracsens  boc  magis  linxisse, 

quam  ex  consuetudine  loqueiidi  sumpsisse  videtur  Verriu.s.  19.  20. 

C.    Gracchus   .  .    de  letjc  Minucia]  Meyer  p.  124.  21.  his]  iis  Aid. 

vg.     Fuit  is  in  con.  sii]  fit  Aid.  vg.  :    quod  pracstat.  22. 

quom]  quando  Aid.  23.  semper]  om.  Aid.  vg.  Ostendc]  baec 

glossa  deest  in  vg.  Cf.  Paulus  p.  22.  v.  attinge ,  cum  annot.  Etiam 
banc  glossam  ex  Catone  pctitam  esse  ,  cum  aliis  eiusdem  consucludinis 
exemplis,  quae  ad  Catoncm  rcfcrunlur,  tu  in  ordine,  quo  baec  in  Festo 
leguntur,  demonslratur.     Nani   quae  sccuntiir  usque  ad  voc.  obsonitavere, 


omnia  Catonis  esse  intelligitur.     V.   Praef.  II,  2.  24.  permultis] 

prò  multis  Aid.  23.    Optionatus]    cf.   Festus  Qu.  X,    15.   p.  179. 

16.  v.    optio,   et  Paulus   p.  112.  26.    Cato    .  .  .   apud  equites]   Mover. 

Oratt.   fragni,  p.  17.      Lion.   Caton.  p.  78.  28.    hastas  donalicas] 

cf.   Paulus  p.  76.  v.   bastae.  29.   ad   os  signifìcat]   siijnif.  ad  os  Aid., 

ubi  nulla  indicatur  lacuna,  significare  ait  f'errius  suppl.  Dac.  Possunt 
cliam   alia  inferri.  30.   Itèm  ut]    coniuncta    erant   cum  proximis. 

supcrioribus  quoque  exemplis]  v.  Qu.  IX,  27.  p.27,  14.  v.  ob,  et  paulo 
supcrius  v.  5.  testatus]   testatimi  corr.  A.  Acc.   in  mg.  :   non  recte, 

nam  intelligitur  Verrius.  31.   32.     Cato   .  .  .   derogarehn"]    Mcver. 

p.  44,   Lion.    Caton.   p.  74.  de  letje   Orchia]   ne   legi   Orchiae  corr. 

A.  Are.  in  mg.  qua  leqem  Orchiam  dissuadet ,  scribendum  putavit 
Scbneider.  de  R.  R.  I.  p.  5.  :  sed  has  leges  iam  Pigbius  Annal.  p.  330. 
recte  discriniinavcrat.  32.   anlca  obsonit.]    denis    excidisse    coni. 

A.  Acc.  per  se  suppl.  Scal.  singuli  vel  prò  se  vel  denis  coenitavere 
coni.  Dac.  octoni  adJit  Popnia.  vili  vel  notam  pretii  quandam  adden- 
ti ani  putat  Pigbius.  Constat,  Orchia  lege  polissimum  numerimi  eonvi- 
varum  pracscriptum  fuisse  ,  et  Catoneiu  in  oialionibus  suis  vociferatimi 
esse,  quod  plures  (ita  Macrob.  Sat.  II,  13.),  Rimili  praescripto  eius  ca- 
vebatur,  ad  coettam  vocarentur.  Hinc  probabile  scriptum  fuisse  :  octoni 
coenavere,  ne  voc.  obsonitavere  sine  caussa  itcretur.  32.  33.  cente- 

nis]  ccnteni  corr.   Scal. 

Qu.  X,    18,   1.  participialilcr]  v.   Qu.  X,   17,   11.  20.    Opijenam] 

Cf.  Martian.  Gap.  II.  §.149.  cum  annoti.  Grotii  et  Koppii.  Opiaeram 
scribi  vult  Meurs.  Crit.  Arnob.  Ili,  9.  T.  VI.  p.  139.  Faeilius  credo, 
Verrium  in  interpretando  nomine  errasse.  Iovem  et  Iunonem  Opc  dea 
gcnitos  esse ,  notissimum. 

ANNOT.  PAULI.     3.   Optionatus]   vg.      Optinatus  Gì:.      Optimatus 
cctt.  codd. 


QU.  X,  17.  (180,  6  -  181,  8.)  FEST1  SCHEDAE  AP.  LAETIJM.  L.  XIV.   QU.  X,  18.  (181,  8-10.)    201 

omnes    fere    obscena     dieta    sint,     quae    mali   ominis  tentas,  saepe  ostendis  gloriandi  causa.  Sed  et  participialitcr 

habebantur,       ut      illa      Yirgilii      testimonio      sunt,  id  et  dici  debet,    et  dictum  est  feminino  genere. 

ut  superiorum  auctorum  exempla  referre  non  sit 
necesse,  quom  ait:  "Harpyias  obscenas  volucres." 
et:  "Obscenamque  famem."  || Ob  praepositione  antiquos     5 

usos  esse  prò  ad,  testis  est  Ennius,  quom  ait  L.XIIII.:  i 

"Omnes  occisi,   obeensique  in  nocte  serena."  id  est  ac- 
censi.  et  in  Iphigenia:  "Acherontem  adibof,  ubi  mortis 
thesauri    adiacent  f."      Eiusdem    autem    generis    esse 
ait    obferre,     obtulit,     obeurrit,     oblatus,     obiectus:    10 
mila  non  satis  persuadet.  ||Ostentum,    quo  nunc 

utimur  interdum  prodigii  vice ,  quin  participiali- 
ter  quoque  dici  solitum  sit,  non  dubiimi  facit  eti- 
am  C.  Gracchus  de  legibus  a  se  promulga tis,  quom 
ait:  "Quod  unum  nobis  in  ostentimi-}-,  ipsis  in  usum-j-  15 
adportatur."  ||  Occisitantur,  saepe  occiduntur.  sic 
C  Gracchus  prò  rostris  in  P.  Popillium  :  "Homines  li- 
beri nunc  in  oppido  occisitantur."  [ J  Osi  sunt,  ab  odio 
declinasse  antiquos  testis  est  C.  Gracchus  in  ea,  quae 

est    de    lege    Minucia ,    quom    ait:     "Mirimi    si   quid    20    Opigenam    Innonem       ...      .      . 

bis  iniuriae  sitf ,  semper  eos  osi  sunt."  quod  nunc 
quoque  cum  praepositione  elatuin  frequens  est,  quom 
dicimus,  semper  perosi.  ||Ostende,  ostcndam  j  ut 
permultis  aliis   exemplis   eius    generis   manifestimi    est. 

||Optionatus,  ut  Decurionatus,  Pontificatus  dicitur,  ut  25 
Cato  in  ea,  quam  habuit  apud  equites  :  "Maiores  seor- 
sum,  atque  diversum  pretium  paravere  bonis  atque 
strenuis ,  decurionatus ,  optionatus ,  hastas  donaticas, 
aliosque  honores."  ||  Ob  os,  ad  os  significat  .... 
Item    ut    superioribus    quoque     exemplis    testatus    est.    30 

||  Obsonitavere  saepe  obsonavere.  Cato  in  suasione  de  lege 
orchiaf  derogaretur:  "Qui  antea  obsonitaveref:  posteacen- 
tenisf  obsonitavere."  Significat  autem  convivari.     ||Os- 

EMEND.   LECTIO.      Qu.  X,   17,  8.    ohibò.         9.   obincenl.  15.   inox  t  en  lum.  inusum.  lì.fit.  31.32.   ne  le  <j  i  O  r  chiae. 

32.   octoni    co  e  nctv  er  e.  32.   33.   centeni. 

Ce 


202     QU.  X,  19.  FESTI  SCHEDAE  AP.    LAETUM.    L.  XIV.         QU.  X,  20.  (131,  10  -  32. 


10 

||Ovibus  duabusf  multabantur  apud  antiquos  in  mi- 
noribus  delictis,  ut  in  maioribus  amb.f,  nec  Lune 
ultra  numerum  excedebat  multatio:  quodf  postea  quam 
aere  signato    uti   civitas    coepit,    pecoraque    multa  ti  eia 

15  incuria  corrumpebantur ,  unde  etiam  peculatus  crimen 
usurpari  coeptum  est,  facta  aestimatio  pecoralis  multae, 
et  boves  centenis  assibus,  oves  denis  aestiuiatae.  Inde 
suprema  multa,  id  est  maxima,  appellatili-  tria  millia 
aeris.     Item  vincesisf  minoribus  delictis.       ||  Olivitam 

Oletum      . 20   antiqui   dicebant,    quom    olea   cogebatur:    ut   messem 

cimi  frumenta  :  aut  vindemiam  cum  uvas  j.  quod 
vocali  uluin  potius  frequentari  debebat,  quam  nul- 
lum  eius  significa tionis  causa  f  haberemus.  quam- 
vis     quidam    oli  vita  lem     meam  f     dicant.  1 1  Op- 

25  pidorum  originem  optime  refert  Cato  +.  Cicero 
lib.  I.  de  gloria,  eamque  appellationem  usurpatio- 
nem  appellatami  esse  existimat,  quod  opem  darent, 
adiciens  "ut  imitetur  inerlias-j-  Stoicorum."  Oreuni 
quem     dicimus ,      ait     Yerrius     ab     antiquis     dietimi 

30  Uragumf,  quod  et  u.  litterae  sonum  per  o.  efferebant: 
f  per  e.  litterae  formam  nilulominus  g.  usurpabant. 
Sed  nihil  affert  exemplorum ,  ut  ita  esse  credamus  : 
nisi   quod   bis  f  deus    maxime   nos   urgeat.       |]Obmo- 

EMEND.  LECTIO.     Qu.  X,  20,   11.  duo  bus.  12.  XXX   bobus.  13.  sed.  19.  vietisi*.  21.   uvae.  23.  causai  delc. 

24.  eom.  25.   Calo]  dele.        26.  27.   usurpationem  appellatavi]   usurpata  m.        28.  inepiim*.        30.    l'rgun*.        31.  per)  et  per.       33.  is. 


(115)  PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XIII. 

Ole  tu  m  stercus  humanum.     Vcranius  :  "Sacerdotula  in  sacrario  Maritali  fecit  oletiini.'" 

Oppidum    dictum   est,    quod   opcm    pracbet. 

Ore us    ab   urgendo    morteni    dictus.      C   enim   prò   G   frequenter   ponebant   antiqui. 


203 


ANN.  FESTI.  Qu.  X,  20,  11.  Ovibus]  et.  Paulus  p.  21.  v.  aesti- 
mata, cum  annoi.,  et  p.  100.  v.  maximam  multam  :  quo  loco  diligentius 
de  ea  re  traditur,  quam  hoc.  duabus]  duobus  corr.  Scal.,  propter 

testimonium   Pauli    p.  114.  v.   ovem.  12.    delictis]    criminibus  Aid. 

vg.  ut]  om.   vg.  amb.]  autem  bubus  Aid.  vg.      triginta  addit 

A.  Acg.  in  mg.  Illud  amb.  apparet  miro  errore  .e  XXX  bob.  ordini  esse. 
13.  quod]  quae  Aid.  yg.  Sententiae,  cui  neutrum  convenit,  non  refra- 
garetur  part.    sed.  15.  peculatus]  et.  Qu.  X,  29.  p.  186,   18.  et 

Qu.  XII,  5.  p.  45,  13.  Concinit  Vano  de  L.  L.  V.  §.  95.  :  Hinc  pe- 
culatum  publicum  primo  ,  tum  cum  pecore  diceretur  multa  et  id  essct 
coactum  in  publicum,  si  erat  aversum.  Ita  Varrò  ex  consuetudine  sua 
loquendi  prò  bis  :  si  peeus  tum  aversum  erat  (id  est  abactum ,  quod 
non  diligenter  custodiebalur,  ut  Festus  ait) ,  cum  pecore  multa  dicere- 
tur et  id  (pecus  multaliciuni)  esset  coactum  in  publicum.  In  quibus 
non  video  quid  offenderit  C.  Lacbmannum  (in  Mus.  Rben.  Philol.  T.  VI. 
p.  110.).  16.  facta]    est   addit   Aid.  vg.  19.   vincesis]    tncesis 

Aid.  vg.     vicessis  Urs.  in  mg.  Olivitam]    Olivetam  vg.      Ci"  Paulus 

p.  114.  v.  olivetam  (in  parte  priori  literae  O.)  Apud  Nonium  p.  148, 
2.  est  olivitas  cum  genitivo  olivitatis ,  ut  apud  Columellam.  Cato 
tempus     olearum     colligendarum     oleitatem     dicit.  20.    qttom] 

quando    Aid.      Ita    etiam    v.    21.  bis.  cogebaiur]     colligebatur 

Aid.  vg.      Cogere  oleam  Cato   de  R.  R.   64.   144.  21-    uvas]  uvae 

corr.  Dac.  propter  structuram.  22.    quam]   quom  corr.   Lind.     Sed 

optane  dicitur:  Perpessus  est  omnia  potius ,  quam  conscios  indicaret. 
22.   23.   nullum]  nullam  Aid.  23,    causa]    causam  Aid.   vg.     cum 

corr.  A.  Acg.  in  mg.  Delendum  esse,  monuil  Lind.  Nam  causa  ab  iis 
additum  est ,  qui  genitivuni  a  ntdlum  vocabulum  pendere  non  intellige- 
rent;  alii,  etiam  corruptius,  nullam  causam  putaverunt  esse  coniungenda. 
24.  mearn]  eam  Aid.  vg.  24.   25.    Oppidorum]  et.   Paulus  p.  112. 

V.  oppidum,  qui  ex  priori  literae  O  parte  idem  etymon ,  sed  in  aliam 
tamen  sententiam  deflexum  affert.  25.    Cato]  om.  Aid.  vg. ,   idque 

Uns.  probabiliter  censet  adiectum  ab  eo ,  qui  de  originibus  oppidorum 
Catonem  disseruisse  meminisset.  Lino,  putat  Catonem  a  Cicerone  lo- 
quentem  introduci,  quod  an  Cicero  in  bis  de  gloria  libris  fecerit,  vehe- 
menter  dubito  :  ut  tamen  fecerit ,  vix  pntaverim ,  grammaticum  eius 
sermones  ficto  interlocutori,  non  ipsi  scriptori,  assignaturum  fuisse.  26. 
27.  usurpationem  appellatala]  usurpatone  appetì.  Aid.  usurpatam  recte 
corr.  Dac  28.   adiciens]  comma,    quod    post   boc   voc.  ponebatur, 

anteposui ,    ut   intelligeretur ,    quid    Cicero    etymologico  buie  lusui  adic- 


cerit.  inertias"]    ineptias    vg.  :   recte.  30.    Uragum]    Urgum 

corr.  Urs.  et  Lipsius  Ep.  Qu.  Ili,  20.  p.  183.:  recte,  quantum  e  Festi 
excerptis  intelligi  potest.  et]   etiam  Aid.  per]  et  per  Aid. 

vg.,  recte.  31.  e.   .  .  .  g.]  et.  Paulus  p.  20.  v.  acetare,  cum   annot. 

nihilominus]  om.  Aid.  :  quo  intellectus  Festi  non  adiuvatur.  Equidem 
vereor,  ne  qua  edam  verba  buius  enunciationis  exciderint,  ut  Festus  ita 
scripserit  :  et  per  e  litterae  formata  etiam  g  comprehendebant ,  quan- 
quatn  in  loquendo  nihilominus  g  usurpabant.  Ita  certe  si  Festus  dixit, 
fedissime  dixit:  nam  licet  primum  Sp.  Carvilium  post  bellum  Punicum 
primum  invenisse  constet  G  literae  formam  (v.  Voss.  Aristarcb.  I,  15. 
29.  C.  L.  Schneider.  Gramm.  I.  p.  270.):  vini  tamen  et  sonum  eius  li- 
terae vel  in  antiquissimo  Latinorum  sermone  fuisse  ,  compuntilo  lingua- 
rum  persuadet.  32.  exemplorum]  exempli  mg.  A.Aug.  33. 
his]  is  Aid.  vg.,  recte.  —  Alia  de  Orco,  non  meliora,  Varrò  de  L.  L. 
V.  §.  66. 

ANN.    PAULI.      3.    urgendo   tnortem]    manifestissimum    exemplum, 
quam  incuriose  Paulus  interduni  Festi  sententiam  reddiderit. 

ANN.   FESTI.     Qu.  X,  21.   1.   diceb.  apud  ant.]    apud    ani.    diceb. 
Aid.  vg.  2.  quae]    supra   addunt  Aid.  vg.     V.   Qu.  IX,  27.    p.  27. 

14.   et  Qu.  X,  17,  5.   et  30.  Offend.]    Isidor.   Gloss.  :    Offvndices, 

nodi  quibus   libri  signantur.  3.   et  remiti.]  om.  Aid.  4. 

cortola]  choriola  Aid.  vg.      coriola  corr.  A.  Aus.    in  mg.  6.  sit] 

est  vg.     Miscelili'  bic  oratio   obliqua  cum  directa ,    ut    saepe.  7. 

off.  mentum]  offendimentum  Aid.,  ex  Paulo.  Sed  illud  Festi  sententiae 
unice  convenit.  Olvatum]   Olvatium  Aid.  :     Olus  atrum  coni.   Scai.. 

ludens  opinor.  Meursius  Exerc.  crit.  II,  III,  16.  olvatium  dictum  putat, 
quod  in  ollis  coctum  esset,  ab  olla,  ut  testuali mn  a  testa.  Sed  testua- 
tium  non  a  testa,  sed  a  testu  dictum  est.  V.  Varrò  de  L.  L.  V.  §.100. 
Potius  olvatum  oleris  mensuram  putaverim,  dictam  ab  olu  (olim  nEiu), 
prò  olere,  cuius  formae  aliud  documentum  sunt  belvola  et  belvella.  V. 
annot.  ad  Paulum  p.  74.  v.  belus.  8.    offerre]    efferre  coni.  Dac, 

probabiliter.  9.   fere]  ferre  corr.   Dac  antea]   ante  em.  idem, 

et  hoc  recte.     Cf.  Qu.  X,  17,  9.  v.  ob.  10.  Praeceptat]  de  glossis 

extra  ordinem  praepositis,  quae  pleraeque  e  Saliaribus  carminibus  sumptae 
esse  videntur,  v.   Praef.   II,  2,  11.    Pa]  Par  coni.  Dac,    Ennia- 

num  coil  comparans.  Sed  multum  interest  Inter  hanc  grammatici  poetae 
apocopen    et  Saliarium    carminum    scrmonem.  parte]  patre  coni. 

Im.  HuscLl;.   de    Annio   Cimbro    p.  53.:    quam    coniccluram ,    sane   quam 


Ce* 


204 


PAULI  DIACONI   EXCERPTA.     LIB.  XIII. 


(US) 


Offcndices    diccbant  ligaturac   nodos,    qnibus   apex   rctincbatur.     Id    quii  in  pervenisse!    ad  mcntum,    dicebant   offendi- 
meli tuin, 

LIBER    XIV. 

Praeceptat    saepe    praccipit. 
5Plìsìma    plurima. 
Potila  ni    s  lira  di    significa  t    un  gii  la  ni    equi    albani. 

Pilare    et    compilare    a    Gracco    trahilur.      Graeci    cnim    fures   pLiletas    dicunt. 
(HO)  Pilat    pilos    Iiabere  incipit;    alias    prò    detraliit  pilos ,   a   quo  depilati. 
Pila,    quae  parietem  susteutat,    ab  opponendo  dieta  est. 
iOPilcntum    veliiculi  gcnus ,  quo  niatronac  fcrebantur. 
Pilani   pilis    pugnantcs. 
Pellicator,    qui  pcllicit   ad  fraudem. 
Peli  ir  e  in    galcrum ,    quia   liebat    ex   pelle. 


probabilem  ,  occupavlt  Valcltenaer.  in  Theocr.  Adoniaz.  p.  382.  e.  (225. 
ed.  Berol.)  potiss.]  populo  Aid.  vg.  :    quod  plerisque  placuit.  12. 

Promen.]  cf.  Paulus  p.  91.  v.  Minerva.  Fruter.  Verisim.  I,  16.  in 
Grut.  Lamp.   T.  II.  p.  831.  13.  moncf]  vg.   additur:    (in  aaliari 

Carmine).  Praedotiont]  Pracdoliunt  vg'.     Praedopiunt  coni.   Meurs. 

Ex.  crit.  1.  Casin.  2.  :  probabiliter.  Composituin  est  e  praed  (ut  red, 
sed,  prod)    et  opere,  quod  frequentative  dicilur    optare.  Prospices] 

Prospica  coni.  Dac  ,  collato  Nonio  p.  155,  24.:  sed  Nonio  prospica 
adiectivum  est.  14.  Pesnis,  pennis]    Pocsnis  pocnis  Aid.   vg.      Cf. 

Paulus  p.  51.   v.   dusnio,  cum   annot.  16.   nond.   gemin.]   adde  hoc 

cxemplum  annotatis  ad  Paul.  p.  5.   v.   anus.  17.   Plisima]  Plusima 

mg.  A.Auc.  Ita  sane  Varrò  de  L.L.VII.  §.27.  Malleiu  Ploisuma.  Et 
hoc  adde  ad  Paul.  p.  13.  v.  arboscm.  17.  18.  Pret.   .  .  .  pe]  om.  Aid. 

vg.  Pretes-tem,  interpretes -  tem ,  prisce  coni.  Lind.  Facilius  posscs  : 
Prac  tet  (i.  e.  ted)  tremonli,  praetremu.nl  (ut  dicitur  pracnictuo)  (e. 
Illud  antiquissimac  Romanorum  linguae  convenire  vidclur.  Tremoliti 
Doricum  est  iqIhovti  i.  e.  tqì/iovoi.  De  tniesi  cf.  Qu.  X,  S,  2.  v. 
ob  vos  sacro.  18.  perfr.]    persb-ingas  Aid.  19.  Promerion] 

Promorion  mg.  A.  Aoc  Promerito  coni.  Scal.;  Promedio  Dac;  Pro- 
merilom    Lind.  20.    aut  prò  medium]    ut  prò  medio    coni.   Scal. 

medio  ctiam  A.  Aug.  in  mg.  ut  promerct  coni.  Lind.  Tentavi:  aut 
prò  hoqìoì.  participat]  participcm  Scal.  ,    quae  cum  seqq.  iungit. 

Corrige    parlicula.  aut]  ut  Aid.      et  coni.  Scal.  21.   die] 

accipimus    corr.   Lind.  Privielio  es]    Privivio  es   (in  mg.  est)  vg. 

Privicloes  corr.  Ur.s.,  i.  e.  priviculis ,  collato  Paulo  p.  16.  v.  ab  oloes. 
Lind.   mavult  privoloes.  22.  Pelilam]  ef.   Nonius  p.  149,  7.      Isidor. 

Glossae  :  Petulus  (scr.  Pctilus)  equus  qui  habet  albos  pedes.  Cf.  Meurs. 
Exerc.    Crii.  II,  3,  2.  substrictam]  strida  Aid.  23.  interpr.] 


inlerpr e lantur  mg.  A.  Are.:    recte.  24.    .Pi/ttinuoe]    genitivum  ex- 

istimat  Dac:  sed  genitivi  eius  formae  nulhim  certum  documentum  est, 
nominativi  pluralis  multa.  26.    hoslis]   hosteis  Aid.  Praepeles] 

haec  Aid.  alio  loco  collocavit,  ante  v.  picati  (Qu.  X,  24.):  minns  com- 
mode. Cf.  Qu.  X,  13,  8.  v.  oseines,  et  Qu.  XII,  14.  p.  54,  22  v. 
praepetcs.  28.   aut  ea]  antea  Aid.  vg.  28.    29.   quae  praepc- 

tatnus]  quam  putamus  Aid.  ijuam  petamus  vg.  Sed  unice  probandum 
quod  Urs.  habet.  29.   praetervolenl]  fortasse  hoc  loco   fuit  praevo- 

Icttt.  au(]   "'"   scribendum   esse  apparet ,    et    iuonuit  Huschkius. 

31.   s.]  scilicet  vg.  :   quod  illa  nota  indicatur.  32.    33.    omniV]   omnes 

Aid.  vg.  33.   Pilare  camp.]   et  interponi!  Aid.      Cf.  Paulus  p.  32. 

v.   compilare,    cum   annot. 

Qu.  X,  22,  1-  Post  lac.  vg.  additur:  Graeci  cnim  fares  pilctas, 
ncscio  an  e  schcJis  Laeli.  Canter.  Nov.  lecct.  I,  12.  corr.  fures  ?«- 
h'juq.  6.   Pilaf]   cf.   Nonius  p.  39,   25.  16.   Pilenlum]  cf. 

Feslus   Qu.  IX,  2,  2.    v.  matronis,  cum  annot.  21.   Pilani]  cf.  Varrò 

de  L.   L.   V.   §.  S9.  26.   Pellic.]   Gloss.   Labb.  :     Pcllicator ,   .-r?oe- 

uyatyóc.     Pclicalor  (corrupte)  ,  tyXòvmoc.  31.  Pcllirem]  priscum, 

ut  vidclur  ,  voc.  ,  quo  sacerdotum  galerus  signiiicabatur.  V.  Serv.  in 
Aen.  II,  683. 

ANN.  PAULI.  7.  fures]  boni  codd.  A.  Aie.  in  mg.  Li>d.  plures 
vg.  philetas]   M.     pilctas  Gi\   vg.      Tulqrus  Lind.      rifiourus   mg. 

A.  Acc.  9.   oppon.]  oppilando  corr.  Vossius  in  Etimologico   et  Dìo 

Sed  Festus  simplex  verbum  pilare  significasse  et  ilio  verbo  explieuisse 
videtur.  dieta  est]  M.   vg.      est  dieta  Gì.   Lind.  12.  pdlieit] 

vg.     pcllicet  boni   codd.  13.    Pellirem]    boni  codd.   Lind.     Pelli- 

cum  vg. 


QU.  X,  21.  (181,  32-182,  31.)  FESTI  SCHEDAE  AP.  LAETUM.  L.XIV.  QU.  X,  22.  (182,  52.)  205 


veto,    prò  admoveto  dicebatur  apud  antiquos,  ut  alia,  qui  Graecae   originis 

quae  relata  sunt.  ||  Offendices  ait  esse  Titius  nodos, 
quibus  apex  retineatur  et  remittatur.  At  Yeranius 
coriola  existimat ,  quae  sint  in  loris  apicis ,  quibus 
apex    retineatur    et    remittatur ,    quae    ab    offendendo     5 

dicantur.     nam     quom     ad     mentimi     perventum     sit,  Pilat 

offendi!;     mentimi.  ||  Olvatum      Antistius      Labeo 

ait  esse  mensurae  genus.  ||  Occultum  offerref,  significat 
sub  terram  fere f  ponere.  ||  Obiacuisse,  anteaf  iacuisse. 
||Praeceptat,     in    saliari    Carmine   est,    saepe    praeci-    10  « 

pit.      ||Pa  prò  parte!;  et  pò,  prò  potissimum  positum  Pila .     .      . 

est  in  saliari  Carmine.  ||Promenervat  itera,  prò 
monet.  ||  Praedotiontf,  praeoptant.  ||Prospices,  pro- 
spice.  ||Pesnis,  pennis,  ut  Casmenas  dicebant,  prò 
Camenis  :     et     caesnas    prò     caenis.  ||Polteo    prò    15 

ulteriore.      ||Polet,    pollet:    quia   nonduni   geminabant  Pilentam ...'.. 

antiqui  consonantis.      ||Plisimaf,  plurima.      ||Pretetf 

tremonti    praetemunt.    pe  f.        ||Perfines,    perfringas. 

HPromerion,    praecipuum,    praeter  caeteros   meritum.  ' 

aut     prò    medium  -f-    boc    est    participat  -J-  ;     aut    prò   20 

indiviso  dicimus.       ||Priviclio  esf,    privis    id  est  sin-  Pilani " • 

gulis.  ||Petilam  s urani ,  siccam,  et  substrictam  vul- 
go interpretatili*  -J-.  Scaevola  ait  ungulam  albani 
equi  ita  dici.  ||  Pilumnoe  poploe  in  Carmine  sali- 
ari,    Romani,    velut  pilis  uti   assueti:    vel  quia  prae-    25 

cipue     pellant     bostis.  ||  Praepetes     aves    quidam  Pellicator  .      . •      • 

dici  aiunt  ,  quia  secundum  auspicium  faciant 
praetervolantes.  alii  quoti  aut  ea ,  quae  praepeta- 
inus ,  indicent  :  aut  quod  praetervolent.  aut  \  ex 
Graeco  traci  uni  putant,    quod  ante   conspectum  volent    30 

nostrum  :  ineple  s.  ex  praepositione  Latina  componen-  Pellirem •      • 

tes  et  (ìraeco  voeabulo.  ceterum  poelae  promiscue  om- 
uis    aves    ita   appellane.  || Filare,     compilare    sunt 

EMEND.   LECTIO.     Qu.  X,  21,  8.   cfferre.  9.  ferro.  ante.  11.   palre.  13.   Pruedopiont.  1S.  Prue    tei.  lò.prac- 

tremunt   te.  20.  /tooiw.  par  tienici.  21.  Privieloes.  23.  in  te rprctan  tur.  2*0.  pruevolent.     alti. 


206   QU.  X,  25. 


FESTI  SCHEDAE  AP.  LAETUM.  L.  XIV.    QU.  X,  24.  (183,  1  -  30.) 


Pelluvìae 


Pelamys 


jjPicati  appellanti»*  quidam,  quorum  pedes  formati 
sunt  in  speciem  sphingum  :  quod  eas  Dori  ficas  vo- 
cant.       ||  Petulantes,  et  petulci  etiam  appellantur,    qui 

Pellexit .      .     5     protervo    impedì,    et   crebro    petunt    laedendi    alterius 

gratia.  Ver.  in  IV.  Geor.  :  "Neque  oves  hoedique  petul- 
ci floribus  insultent"  et  f  :  "Cornigeras  norunt  matres 
.  .  .  agnique  petulci."  Et  Afranius  in  Ida:  "No- 
strum in  conventum  aut  consessum,  ludum  lapsumque 

10   petulcum."    Interdum  prò  veloce  usi  videntur  antiqui; 

ut  hoc  versu  intelligi  potest:  "Exiluit  quasi  petul- 
cus  quidam,  pedibus  convibravit."  ||Petrarum  genera 
sunt  duo,  quorum  alterum  naturale  saxum  prominens 
in    mare ,     cuius    Enoius    meminit    L.  XI.  :       ••Alte 

15    delata  f,   ceterisque  f  iugentibus  tecta."  et  Levius-J-  in 

Gentauris:  "Ubi  ego  saepef  petris."  alterum  manilla  - 
ctum,  ut  docet  Aelius  Gallus:  "petra  est,  qui  locus 
dextra  ac  sinistra  fornicem  expleturusque  f  ad  li- 
bramentum   summi    fornicis."      lì  Petissere  antiqui   prò      ^ 

20   petere    dicebant,    ea    quidem    forma   verbi,    qua   sunt 

lacessere,  et  incessere.  sed,  ut  mibi  videtur,  quom 
significabant  saepius  petere,  ut  7  petessaut,  sae- 
pius  petant.  ||Petrones  rustici  fere  dicuntur  pro- 
pter    vetustatem,      et    quod     deterrima     quaeque     ac 

25   praeruptus  .  .   iam -j-   agri   petrae    vocantur,    ut   rupi- 

ces  idem  a  rupicis-j-.  1 1  Petauristas  Lucilius  a  pe- 
tauro  appellatos  existimare  videtur,  quom  ait:  "Sicuti 
medianici ,  cum  alto  exiluere  petauro."  At  Aelius 
Stilo  quod  in  aere  volent,  cum  ait:   "Petaurista  proprie 

•     • 30    Graece  ideo  quod  bisf  itgòs  à.s§ct  TtiTcnai"   ||Petoritum, 

et  Gallicum  vehiculum  esse ,  et  nomen  eius  di- 
ctum  esse  existimant  a  numero  II1I  rotarum. 
alii    Osce,     quod   hi    quoque    petora   quattuor   vocent, 


ut 


Pelle 


ut 


Pillca 


Pelta 


EMEND.  LECT.    Qu.  X,  24,'  7.  et  Litcrcfius.         8.  Lacuna  nulla  est     i    1*-  15.  Alttà  elata?         Impetrisene*         Lmewius. 
Echu  saepta.  18.  expletur    usane.         Ti.  uf]  excidit  noincn  scrijiloiis.  2j.  praevuptu    etiam.         86.   ru/iibus.         99.  is. 


lt:. 


(116) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XIV. 


207 


Pellexit   in  fraudem  induxit.  Pelluviae,   quibus  pcdes  lavantur,  ut  mail  u  via  e  ,   quibus  manus. 

Pelarnys    genus  piscis  dictum  ,    quod  in  luto  moretur,  quod  Gracce  dicitur  ni]Xós> 

Pellcm  habere  Hercules  fingitur,  ut  bomines  cultus  antiqui  admoneantur.    Lugentes  quoque  diebus  luclus  in  pcllibus  sunt. 

Pi  11  e  a   Castori  et  Polluci  dederunt  antiqui,    quia  Lacones  fuerunt,  quibus  pilleatis  pugnare  mos  est. 

Pelta    genus    scuti. 

Petrones    rustici    a   petrarum   asperitate  et  duritia   dicti. 

P  e  tori  tu  m  vebicnlum  Gallicum.     Alii  Osce  putant  dictum,  quod  Ili  petora  quattuor  appellante  quattuor  cnim  babet  rotas. 


ANN.  PESTI.     Qu.  X,  23,  5.  Pellexit]  cf.  Paulus  p.23.  v.  allicit, 
p.  86.   87.  v.  lacit.  10.  Pelluv.]  cf.  Qu.  IX,  9,  15.  y.  Malluvium. 

15.  Pelarnys]    cf.    imprimis    Kòbler  Tagi/og ,    Mém.  de  l'Ac.   d.  Petersb- 
Se.  polii.  T.  I.   p.  360.  25.    Pillea]    Laconicos    nlkovc.    commemo- 

rant  Appian.  Syr.  41.   Pollux  I,   10.     Cf.  Aeneas   Poliorc.  11.    Mytbologi 
qua  ratione   Dioscurorum  pileos  interpretentur ,  notum  est. 

Qu.  X,  24,  3.  Dori]  Dorii  Aid.  vg.  Sed  in  cod.  unum  i  fuìt. 
ficas]  sphincas  Aid.  phicas  vg.  picas  A.  Aug,  In  mg.  Spbingas  dictas 
esse  Boeotis  Aeolensibus ,  non  Doriis ,  ylxw;,  et  Hesiodus  (v.  Theog. 
326.  cum  annot.  Graevii)  et  Phicium  mons  (de  quo  dixi  in  Orcbom. 
p.  33.)  ostendunt.  Cf.  Valcltenacr.  in  Eurip.  Pboen.  813.  De  Latino- 
rum toc  pica  Turneb.  Adv.  III,  10.  4.  Petul.]  cf.  Nonius  p.23,  17. 
petulci]  Dac.  etiam  in  Isidor.  Glossis  petulus  mutai  in  petulcus.  Sed  v. 
annot.  ad  Qu.  X,  21,  22.  v.  petilam.  6.  Ver.]  Virgil.  G.  IV,  10. 
7.  el]  Lue.  Aid.  :  scilicet,  quod  corrector  Aldinae  viderat,  Lucretii  II.  v. 
368.  intelligi.  8.  Lacunae  signa  om.  Aid.  :  nec  quicquam  deest. 
Af'ranius  in  Ida]  fabulae  nomen  incertissimum.  Botbe  V,  II.  p.  176. 
10.  veloce]  veloci  Aid.  vg.  11.  Exiluit]  Exilivit  Aid.  Tg. ,  ubi  illud 
in  mg.  additur.  Versus  est  iambicus  tetrameter,  ex  ine.  fabula  ductus. 
12.  pedibus]  pedicus  Tg.  14.  Ennius]  Ann.  XI,  23.  ap.  Merulam. 
14.  15.  Alte  delata]  Alte  elata  specus  corr.  ScÀl.,  idque  in  fragmenta 
Ennii  receptum  est.  Dubito  tamen ,  an  Ennio  vocalem  ante  specus 
corripere  non  licuerit ,  ut  non  licuit  Virgilio.  Ennium  scripsisse  suspi- 
cor:  Alted  elata,  ut  facilumed  est  in  SC.  de  Baccanalibus,  quod  Ennio 
vivo  et  fiorente  factum  est.  Elata  et  teda  ablativi  sunt.  15. 
cetcrisque]  petrisq uè.  coni.  A.  Aug.  in  mg.  Scal.  Levius]  Livius 
Aid.  vg.  Laevium  intelligi  eundem ,  quem  Gellius  XII,  10.  laudat, 
monuit  Ues.  et  comprobavit  A.  Weichert.  de  Laevio  poeta ,  Poet.  Lat. 
rell.  p.  60.,  qui  Centauros  Erotopaegenion  libruin  fuisse  suspicatur. 
Aliud  est  iudicium  Osanni  Anal.  crit.  p.  52.  16.  ego  saepe]  Echo 
sepia  coni.  Scal.  :  ingcniose.  17.  qui  locus]  quae  Iovis  vg. ,  sed 
in  mg.  qui  locus).  quae  domus  coni.  Scal.,  re  ipsa  non  intellecta. 
Petram,  intelligitur,  dici  solida  saxa,  quibus  pilac  et  incumbae  fornici- 
bus  subiectae  a  latore  continentur  et  amplificantur ,  ut  oneri  fornica  tio- 
nis  satis  resistere  posslnt.  18.  f'ornicem]  pendei  a  voce,  dextra  ac 
sinistra,     quae    codem     iure    accusa livum    regunt ,     quo    infra    et    supra. 


expleturusque]  expleturus  aquae  Aid.  expletura  est  vg.  Illud ,  quod  e 
sebedis  Urs.  dedit,  optimum  est,  si  voce,  recte  dividantur,  Qua  re 
locum   emendar!  ,  monuit  etiam  Huscbkius.  19.  Petissere]  Petesserc 

Aid.  Petessere  e  Cicerone  affertur  ;  in  Lucretio  legitur  petissens  '  (V, 
808.)  et  petessit  (III,  648.).  21.  22.  sed  .  .  .  peterc]  haec  Fcstus 

addidit,  ut  significaret ,  sibi  petissere  non  desiderativuin  sed  frequenta- 
tivum  videri,  contra  aliorum  grammaticorum  opinionem  (v.  Priscian.  Vili, 
p.  827.   P.).  quom]  tum  Aid.   vg.      eo  mg.  A.  Aug.  22.   ut] 

et  A.  Aug.     Mihi   poetae    nomen    bic    excidissc  videtur.  petessani] 

retissant  vg.  pitissànt  et  deinde  23.  prò  petant]  potant  coni.  Fruter. 
Verisini.II,  15.  in  Grut.  Lamp.  T.  II.  p.855.,  cum  Aurato  :  satis  inepte. 
Non  aptius  tanica  Dac.  retissant  et  refaiif,  quasi  a  verbo  reto  duci 
posset   desiderativuin    retissare.  24.   vetust.]    terrae  vastitatem  corr. 

C.  Bartb.  Adv.  XXIV,  25.,  quod  non  placet.  24.  25.  «e  praeruptus 

.  .  iam]  ac  praerupti  inni  Aid.  ac  praerupta  .  .  iam  vg.  oc  praerupta 
etiam  Scal.,  longe  probabilius,  quam  Bartb.,  qui  coni.:  ut  potè  rudus. 
26.  idem]  b.   e.    iidem,  ut  est  in  Aid.    vg.  a  rupicis]   om.  vg.     « 

rupinis  Aid.,  ubi  additur:  aliter  a  petrarum  etc.  e  Paulo,  a  rupis  du- 
ritie  dicti  siuit  Dac  :  at  facilius  corrigitur  cum  Urs.  :  a  rupibus.  Cf. 
Festus  Qu.  XV,  2.  p.  138,  31.  v.  squarrosos.  Petaur.]  cf.  Nonius 

p.  56,  26.  Lucil.]  fragm.  ine  40.   ap.  Dousam.  27.  pitoni] 

quando   Aid.  28.    mediati.]    Seneca    ep.  89.  :    machinatores ,    qui 

pegmata  per  se  surgentia  exeogitant.  Cf.  Scaliger.  in  Manil.  Spbaer. 
p.  405.  30.  his]    is  corr.   Urs.     ii  Aid.  vg.    et    deinde  nitòivxui. 

diga]  uvgaq  mg.   A.  Aug.  Petoritum]   Gloss.   Labb.  :  Petoritum,  tpo- 

qìZov.  Plura  Beklser.  Gali.  I.  p.223.  Gallicum  toc.  dicit  etiam  Quinctil. 
Inst.  I,  5.  De  Osco  toc,  petora  et  Gallico  peduar  dictum  rer.  Etrusc. 
introd.  I,  7.  T.  I.  p.  30.  32.  Mirabilia  de  co  commenta  profert  Voss. 
in  Etymol.  p.  533.  33.  hi]   ii   vg.  petora]  petor  Aid. 

ANNOT.   PAULI.     2.  ntjkóq]  vg.   Lino,     pylon  boni  codd.  4. 

Pillea]  boni  codd.  Lihd.  Pilea  vg.  Illa  forma  quanquam  non  solet 
inter  excmpla  geminatae  lit.  L  recensori,  non  repudianda  tamen  videba- 
tur.  pilleatis]  pillextis  M.     pellextis  Gv.     pileatis    vg.  Lino.  7. 

petora]  vg.     potora  M.     pettora  Gu.  Lino.  quattuor]  utroque  loco 

M.   vg.      quatuor  Go.  Liisn. 


t 


208 


PAULI  DIÀCONI  EXCERPTA.     LIB.  XIV. 


(116) 


Pe  tini  ina    ìu    humeris    iuuientorum    ulcera. 

Pietà    quae    nunc    toga    dicitui',    antea    vocabatùr    purpurea,    eaijue    erat   siine   pictura. 
Pie  tate  ni    ut    deos    ceteros    colebant    Romani. 

Pendere    poenas    solvere    signifieat,    ab   eo ,    quod    acre    gravi    quum    ntercntur    Romani,    penso    eo ,    non  numerato 
5  debitum    solvebant  :     linde    etiani   pensiones    dictac. 

Penetralia    sunt    pcnatium    deorum    sacrarla. 

Peniculi    spongiae    longae    propter    similitudinem    caudarum    appellatac.       Penes    cnim    vocabantur    caadae. 
Penetrare    pcnitus    intrare. 


ANN.  FESTI.  Qu.  X,  25,  1.  Pettinina]  Gloss.  LaLL.  :  Pi-lumen, 
mtjvovc.  tXxog.  Servius  Dan.  in  Virg.  G.  I,  138.  petimen  in  Love  idem 
dicit,    quod    Graeei    \'<pov.  2.    his]    humeris    Aid.    vg.  :     e    Paulo. 

vulgo   appellanti  vulijus  appellai  Aid.  vg.  3.    Lucilius]  fr.   ine. 

•41.   ap.  Dousara.  5.   nectos]  pectas  Aid.    vg.  ,    ree  te  ,   ut    videtur. 

5.    6.   solitimi  appetì.']   appetì,   sol.   Aid.  vg.  6.   sullae]  suillac  Aid. 

vg.,   et  hoc  recte.  7.  piscino]  porcino  Dalccamp.   in  Plin.   N.   H. 

II,  37.      Nec  tamen  eo    Nacvii   versiculus ,    quem    in    fragmentis    conioe- 
diarum  desidero,  satis   emendatus   esse  videtur.  Pennas]   cf.   Qu.  X, 

21,   14.  v.   pesnis.  8.  fertili-]  ferunt  Aid.  vg:   qua  corrcctionc  opus 

est.  appetì,  peenas]   om.  Aid.   vg.     Feslum    credibile  est  vel  petc- 

nas  vel  petnas  scripsisse  ,  propter  etymon  quod  sequitur.  9.   volu- 

criora]  volucria   Aid.   vg.      Sic  corrigendum  est.  10.    ut]  et  vg.: 

sed  in  mg.    ut.  Zeuxis]  Zcusis  Aid.  vg.  risui]  risii  Aid.  vg.  : 

correctione    necessaria.       Non    placet,    quod    Li.m>.  ,     ne    litera    i    piane 
pereat,  quod  sequitur  voc.   mortuus  in  emortuus  mutat.  11.  youvv] 

yqavrjv  mg.   A.   Aug.     Vcrrius    Graecuin    voc.    forsitan    iccirc      addiderit, 
quod  tabulae  illius  quasi  proprium   nomcn   esset  r}  yqaìiq.  14.    15. 

adhaereret  tul.]    adderei    tul.    Aid.       adderc   .  .  .   tal.   vg.      ad  id  relulit 
coni.   Scai.  :    sed   omnium  optiinc   Urs.  :     ea  de  re  rcttulerit.  15. 

ineptos   pati;    sed]    ineptia    pari,     et  coni.    Scal.      Mclius  Urs.:  ineplos 
satis,   et.  practoris]   auctoris~)   vel  poetae)   A.  Ave.   in  mg.      pretii 

coni.  Urs.      Scai.  id  voc.  piane    delcndum   existimat.     Sed  voc.   auctoris 
facile  a  librario   festinantc   cum  praetexto  sic   confundi  poterat.  16. 

hi]  ii  Aid.  vg.     Versus  sunt  duo  senarii    iambici.  17.   risu]  risus 

A.  Aug.  in  mg.     Sed  risii  praestat,   si  antiquam  dativi  forinam   esse  me- 
mineris.  18.  Pietà  .  .  .   toija]  Fcsti  scntentiam  comprobat  Scal., 

collatis  inter  se  Livii  locis  XXX,   15.   et  XXXI,   11.  19.   ante]  antea 

Aid.  vg.  20.   est]  post    boc  voc.   in  vg.    lacuna  est,   quam    Dac. 

explet  voc.  duplex.     Quo   tamen   supplemento    non    opus    est  ,    si    aliud 


erat  Vertumni,    aliud    Consi    templum.  21.   22.  31.   Fulvius  FI.] 

M.  Fulvius  Q.  f.  31.  n.  Flaceus  cos.  a.  489.  triumpbavit  de  Vulsinien- 
sibus.     V.    Grutcr.  Corp.   Inscr.   p.  297.  22.    T.  Papi,-.    Curs.]  L. 

corr.  A.  Aug.  in  mg.  :  recte.  Intclligitur  aut  L.  Papirius  Cos.  a. 427., 
aut  filius  eius  L.  Papirius  Cos.  a.  460.  (in  quem  niagis  inclino)  :  utruni- 
que  de  Samnilibus  trluiuphasse  constat.  23.    Tunica  .  .  palmata]  de 

bac  disscruit  Manut.  epist.  quaest.  II,  4.  .  laudatus  a  Dac.  Festi  scn- 
tentiam impugnavi  rer.  Etrusc.  II,  2,  7.  T.  I.  p.  373.  25.  Impe- 
tum]  bacc  apparet  Verrium  posuissc  sub  literis  Pe,  sed  Aid.  et  vg.  ca 
transtulcrunt  in  lit.  I.  ,  quo  loco  cadem  verba  Lindemannum  seculi  su- 
pra  p.  81.  dedimus.  indtislrium]  sed  alitcr  idem  voc.  explieatur 
apud  Paulum  p.  79.  28.  Pietati  aedem]  banc  aedem  a  M".  Acilio 
Glabrionc,  a.  u.  e.  571.,  dedicatam  esse  narrat  Liv.  XL,  34.  Fabulo- 
sam  illam  caussam  plures  commeinorarunt.  eonsecr.  ab  Acil.]  ab 
Ac.  eonsecr.  Aid.  vg.  Acilio]  Accilio  Aid.  Acilio  vg.  29. 
quondam]  quundam  mg.  A.  Aug.  31.  impunitus]  impunitas  Aid. 
vg.  ,  recte  :  impunitus  et  deinde  concessili'  A.  Aie.  in  mg.  32.  est] 
sit  Aid.  vg.  Picum  avem]  cf.  Fcstus  Qu.  XII,  15.  p.  55,  14.  v. 
Picum  regem. 

Qu.  X,  20,  1.  quo  dissolulus  sit]  quod  is  solitus  sit  eo  uli  Urs. 
corr.   et  suppl.  :    optiine.  7.   Pendere  poenas]   candem   locutionem 

explicat  Festus  in  secunda  lit.  P.  parte,  Qu.  XII,  li.  p.  51,  3.  t.  poe- 
nas. Cf.  Paulus  p.  55.  v.  dispensatorcs,  cum  annot.  13.  Penetralia] 
cf.  Qu.  XII,  20.  p.  60,   15.  v.  penetrale  sacrif. 

ANNOT.  PAULI.  7.  spongiae  lonrjae]  intellige  penicillos  pictorum, 
nani  Los  e  spongiaruiu  tenuissiino  et  densissimo  genere  factos  esse,  testa- 
tur  Plinius.  Alii  sunt  peniculi  e  caudis  extremis  facti ,  quibus  ad  de- 
tergenda  vel  calciamcnta  vel  alias  rcs  utebantur  antiqui.  Cf.  Fcstiis 
Qu.  XI,  32.  p.   ÌO,  2i.   v.   peuem. 


QU.X,  25.  (183,31-184,30.)    FESTT  SCHEDAE  AP.  LAETUM.  L.  XIV.    QU.  X,  26.  (184,  30.)    209 


Penetralia 


alii    Graece,      sed     ctloXixws     dictum.  |]Petìmina 

in  hisf  iumentorum  ulcera,  et  vulgo  appellant,  et 
Lucilius  memi  ni  t  quom  ait  :  uUt  petimen  naso  aut 
lumbos  cervicibus  tangat."  eo  nomine  autem,  et 
inter  duos  armos  suis  quod  est  aut  nectos  f  solitimi  appel-  5 
lari  testatili-  Naevius  in  descriptione  sullae-j-,  quom  ait: 
"Petimine  piscino  qui  meruerat."  ||  Pennas  antiquos 
ferturf  appellasse  peenas-f-  ex  Graeco,  quod  illi  rtsTtìvct 
ea ,  quae  sunt  volucrioraf,  dicant.  Item  easdem 
pesnas ,  ut  caesnas.  ||  Pictor  Zeuxis  risuif  mortuus,  10 
dum  ridet  effuse  pictam  a  se  anum  ygctvv.  cur 
hoc  loco  relatum  sit  a  Verrio,  cum  de  significata 
verborum  scribere  propositum  habuerit,  equidem 
>A  ntt.  non    video ,    cum    versiculos    quoque    adhaereret    ta- 

lerit  f  et  ineptos  pati  :  sed  f  nullius  praetoris  f  prae-  1 5 
texto  nomine  :  qui  tamen  sunt  hi.  "Nam  quid  mo- 
di facturus  risu  denique  ?  nisi  pictor  fieri  vull ,  qui 
risu  mortuus  est."  ||  Pietà  quae  nunc  toga  dici  tur, 
purpurea  ante  vocitata  est,  eaque  erat  sine  pictu- 
ra.  eius  rei  argumentum  est  pictura  in  aede  20  Peniculi 
Vertutimi,  et  Consi,  quarum  in  altera  M.  Fulvius 
Flaccus,  in  altera  T.-j-  Papirius  Gursor  triumpbantes 
ita  picti  sunt.  Tunica  autem  palmata  a  latitu- 
dine clavorum  dicebatur,  quae  nunc  a  genere  pi- 
cturae  appellatur.  |]Impetum,  industrium  ,  indul-  25 
gentem  perinde  composita  esse  ait  Verrius,  atque 
impune ,  et  immunis  :  mihi  non  satis  persuadet. 
||  Pittati  aedem  consecratam  ab  A  ci  Ilo  f  aiunt  eo 
loco ,  quo  quondam  mulier  babitaverit ,  quae 
patrem  suum  inclusimi  carcere  mammis  su-  30 
is  clam  aluerit  :  ob  hoc  factum ,  impunitus  -J- 
ei     concessa     est.  HPicum     avem     quidam 

dictum        putant       a       Pico       rege        Aboriginum , 


quo    dissolutila    sit  f 


Pendere  poenas 


Penetrare 


EMEND.  LECTIO.     Qu.  X,  25,  %.  humeris.  5.  pectus. 

14.    15.    ea    de    re    rettulerit.  15.   satis,  et.  aueto  r  is. 

solitili     sit-co     in     autjuriis    Itti. 


10, 


6.  suillae.  8.  ferunt.  petnas,  9.  volueria.  1«.  ri»u. 

n.  L.         %%.  Icilio.        31.   impunita*.  Qu.  X,  ?6,  1.  quod    ts 

Dd 


210     QU.  X,  27.  FESTI  SCHEDAE   AP.  LAETUM.    L.  XIV.     QL.  X,  28.  (184,  52  -  18d,  51.) 

Pennatas ||Piscatorium    aes   vetusto   more   appellatur,    quod    in 

monte    Albano     datur     prò    piscibus.  |]  Pedam 

vestigium  humani  praecipue  pedis  appellasse  anti- 
quos  in  commentariis  quibusdam  inveniri  solet. 
5  ||  Pescia  in  saliari  Carmine  Aelius  Stilo  dici  ait  capitia 
ex  pellibus  agninis  facta  y  quod  Graeci  pelles  vocent 
pesce  neutro  genere  plurali  ter.  ||  Pestiferum  fulgur  dicitur, 
quo    mors     exiliumve    significali    solet.  1 1  Pisali- 

tem  f    appellai   JXaevius   Pantaleontem ,    id    est    Pisis 

Penora 10    oriundum      tyrannum  ,      cum      alioqui     inde     profecli 

nunc   Pisani   dicantur.  j ,  Pedibus    obsitum,    id  est 

pediculis ,  Titinius  pedicosum  appellai  hoc  modo  : 
"Rus  detrudetur  pedicosus,  squalidus."  Pedes  autem 
prò  pediculis ,  sic  Plautus  refert  in  Cureulione  : 
15  "Item  genus  f  inter  homines  meo  quidem  animo, 
ut  muscae,  culices,  cimices,  pedesque,  pulicesque." 
et  Livius  in  Gladiolo:  "Pulices  ne,  an  cimices,  an 
pedes,  responde  mini."  etLucilius:  "Ubi  me  vidit, 
caput  scabit,  pedes  legit."     ||Pesestas  inter  alia,  quae 

LI.  X.V.  INCIPIT.  20    sif   inter  precationem  dicuntur,  cum  fundus  lustratur, 

significare  videlur  pestilentiam  ,  ut  intelligi  ex 
ceteris  possunt-j-,  quom  dicitur:  "Avertas  morbum,  mor- 
tem,    labem,     nebulam ,     impetiginem."  \\  Pedum 

baculi   genus   incurvimi,    ut  Tir.   in  Bue.  quom   ait: 
25    "At  tu   sume  pedum,    quod  me  cum  saepe   rogaret." 
||  "Pedem    struit"     in    XII.    significat    fugit,     ut   ait 
Ser.    Sulpicius.  ||Pistum     pisendo     perpolitumf 

antiqui  frequentius  usurpabant  ,  quam  nunc 
nos     dicimus.  ||Pedarium     Senatorem     signifi- 

Pentathhun , 30    cat  Lucilius,    quom    ait:    "Agipesf    vocem    mittere 

coepit."  qui  ita  appellatur,  quia  tacitus  trans- 
eundo  ad  eum ,  cuius  sententiam  probat  ,  quid 
sentiat,     indicat.  ||Piscatorii     ludi     vocantur, 

EMEND.  LECTIO.     Qu.  X,  28,  6.9.  Pisatilem.         15.  «Ade  :    est    lenonium.         20.  si]   dcle.         22.  possit.         27.   a   piando    pra 
molitum.  30.   Aeipex. 


(116) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XIV. 


211 


Pennatas    impcunatasquc   agnas    in    Saliari   cannine   spicas    significa t    cum    aristis,    et   alias    sino   aristis  :    agnas    novas 

voluit  intelligi. 
Penora    dicuntur  res  necessariae  ad  victum  quotidianum,    et  locus    eorum   penarius. 
Pentathlum  antiqui  quinquartium  dixerunt.     Id  autem  genus  exercitationis  ex  his  quinque  artibus  constai,   iactu  dlsci,  (117) 

cursu,  salili,    iaculatione ,  luctatione.   '  Pedani    vestigium   humanum   appellabant.  5 

Pisatilem  Naevius  dixit  e  Pisis  oriundum. 
Pedes  dicuntur,  quos  diminutive  dicimus  pediculos.     Ab  his  pedicosi   appellanlur,  ut  est  illud:    "Pcdicosus,  squali- 

dus   ubi   me  vid.it ,    caput  scablt,    pedes   legit."  Pescstas   dicebatur  pestllcntia. 

Pedum  baculi  genus  incurvum.     Virgllius  :    "At  tu  sume  pedum." 

Pedem   struit  dicebant  prò  eo ,   quod  est  fugit.  10 

Piscatorii   ludi   diccbantur ,   qui  fiebant  prò   quaestu  piscantium. 


ANN.  FESTI.     Qu.  X,  27,  1.  Perniate*]  "Agvae   e   Theopbrast.  H. 
PI.  Vili»  7.  in  comparationem  aftert  Scal.     Minus  bene  Fruter.  Verisim. 

I,  8.  (in  Gruteri  Lamp.  T.II.  p.  519.)  Graecum  u/vr]  Latino  agna  expres- 
sum  putat.  Alienum  est,  quod  legitur  in  JLsidor.  Gloss.  :  Pentium  bis  acu- 
tum,  quod  truncatum  est  e  :  Pentium,  aculum,  hinc  bipenne  bis  aeittum. 
Cf.  Origg.  XIX,  19.  10.  Penora]  Quod  in  Gloss.  Labb.  est:  Penusa, 
Pgmrd  v.v.l  nord,  puto  ex  ipso  Festo  fluxisse.  Cf.  Paulusp.74.  v.  belus  et 
helusa.  20.  LI.  XV.]  v.  Praef.  II,  2.  30.  Pentathlum]  cf. 
Festus  Qu.  XII,  25.  p.  65,  8.  v.  quinquertium.  Iustus  quinque  artiura 
ordo  a  Paulo  Festove  vel  ipso  Verrio  nonnisi  ea  in  re  mutatus  esse  vi- 
detur ,    quod  discus    ex  tertio  in  primum    locum  summotus  est. 

Qu.  X,  28,  2.   Pedata]   Gloss.   Labb.:   Peda,  pedatura,   fyvoq.  7. 

pesce]  nioxt]  vg.     Hesych.:  IJea/.fotv,  óiq/j.Ùtoìv.    Idem  est  nixog.  Pesti- 

ferum]  cf.  Festus  Qu.  XII,  13.  p.  53,   19.   v.  postularla,  Seneca  Qu.Nat. 

II,  49.  8.  9.  Pisalitem]  Pisatilem  Aid.  vg. ,  ut  Paulus  :  idemque 
probat  Uks.  Pisatem  coni.  Liuto.  ,  illud  e  compendio  scripturae  reale 
intellecto  ortum  existimans.  Sed  Naevius  Graecum  JJiaùrrjq  Latinae 
linguae  ita  accominoda vit ,  ut  analogiam  adiectivorum  aquatilis  ,  fluvia- 
tilis  sequeretur.  9.  Naevius]  bic  facile  belli  Punici  historiae  dira 
illa  Pantaleontis  facinora  implicare  poterat ,  de  quibus  Heraclid.  Pont, 
de  rebuspubl.  6.  narrat.  id  est]  e.  Aid.  Tg.,  ortum  e  compendio  Té. 
12.  Titinius]  Bothe  P.  Se.  L.  V,  I.  p.  73.  n.  8.  13.  pedieosus] 
ita  prò  paedidosus  Festum  aut  Vcrrium  male  legisse  autumat  Se  al. 
in  Varr.  de  R.  R.  48,  35.  (p.  208.),  assentente  Vossio  in  Etymol.  p. 
523.  ed.  Neap. ,  quod  ipsum  inetrum  illi  voc.  repugnet.  Sed  de  metro 
non  constat,  et  paedidosus  a  paedido  analogiae  linguae  Latinae  non 
convenit.  V.  Duentzer.  Lehre  von  der  latein.  ÌVortbild.  p.  116.  14. 
in  Cureulione]  IV,  2,  14.  15.  genus]  est  lenonium  e  Plauto  adden- 
dum. 17.  Liv.  in  Gladiolo]  in  om.  Aid.  Naevius  Novius~)  A.  Aug. 
in  mg.,  nescio  quam  ob  caussam.  Botbe  V,  II.  p.  5.  18.  Lucilius] 
L.  XXVIIII.  fr.  25.  ap.  Dousam.  Nonio  p.  472,  5.  v.  palpatur,  collato 
intelligitur,    Lucili!  versum  a   Festo  non  integrum  esse  apposituui.      Lu- 


cilius scripsit,  opinor:  Hie  me  ubi  vidit,  subblandilur ,  palpatur,  caput 
scabit  |  Et  pedes  legit,  troebaico  metro.  19.   Peseslas]   Pestestas 

corr.  Meurs.  Ex.   crit.  II,  3,  2.  :    sine    iusta  caussa.  20.  si]  uncis 

includit   Urs.   om.   Aid.   vg.  inter  precat.]  interpretatores  Aid.   vg. 

imprecatores  corr.   A.  Aug.  in  mg.      inter  precationes  coni.   Scal.  di- 

cuntur]  dicant  Aid.      dicunt   vg.  22.    ceteris]    aliis    mg.  A.  Aug. 

possunt]  possint  vg.  possit  A.  Aug.  in  mg.  ,  recte.  potest  coni.  Likd. 
Similes,  non  easdem,  precationes  in  agro  lustrando  commenda t  Cato  de 
R.   R.   141.  23.   Pedum]  de  eodem  voc.   Festus  iterum,  in  secunda 

lit.  P.  parte,  Qu.  XII,  17.  p.  57,  24.  Utrumque  artieulum  Aid.  et  vg. 
in  unum  commiscuerunt.  24.   Vir.]  Virgil.   Ecl.  V,  89.  25. 

quod  .  .  .  rogaret]  om.  Aid.  vg.  In  Paulo  edd.  vett.  praeter  baec 
addunt:  Non  tulit  Antigenes.  Festus  saepius  versus  integros ,  non  in- 
tegra sententia,  ponit:  quod  observavit  etiam  Pcrizon.  Aniiu.  hist.  p. 
381.  26.    Mi  XII.]  v.  Dirbsen  de  XII.  tàbb.  p.  144.     Festus  Qu. 

XIV,   17.  p.  121,   6.  v.   struerc.  27.  pisendo]    pinsendo    Aid.  vg. 

«  pinsendo.      Sed  pisere   et  pinsere    Latine    dicebatur.  perpolitnm] 

prò  politum  vg.     prò  molHum  corr.   Scal.  30.   Ludi.]  ir.  ine.  90. 

ap.   Dousam.  Agipes]  apparet  velocem  hominem   dici,  quem  supra 

acupediuin  vel  aquipedium  appellatum  esse,  observabatur.  V.  Paulus 
p.  9.  v.  acuped.  cum  annot.  Hinc  agipes  in  acupes  vel  aquipes  vel 
quod  omnium  facillimum  est  acipes  refingcndum  est.  De  ipsa  re  cf. 
Geli.   N.  A.  Ili,   18.  33.    Piscat.   ludi]  a.   d.  VII.   Id.   Iunias  ,    v. 

Ovid.  F.  VI,  235.     Disertius  de  iis  Festus  Qu.  XII,  8.  p.  48,  23. 

ANNOT.  PAULI.    1.  Saliari]  vg.  Lind.     Salari  codd.  sine  aristis] 

post  baec  voce,  interpunxi,"  nec  tamen  co  locus  persanatus.  Vereor,  ne 
plura  exciderint   buiusmodi  :    sed  Aelius  oves  veteres  et  .    .  2.  -vo- 

luit] voluerunt  duo  deteriores  codd.  3.     quotidianutn]   cottidianum. 

Gu.   Liku.  eorum]    codd.  vg.  Linp.      earum  ed.  vet.   mg.   A.  Aug. 

penarius]  penarium  corr.   Scal.      Sed    penarius    adiectivum    esse  videtur. 


7.   pedie.  dicimus]  M.  edd.  vett.  vg.      die. 
torli]  Piscatoria  M.:    inerito  reiectum    a  Lim>. 

Dd* 


■d.  Gu.  Li^d. 


11.    Pisca- 


212 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XIV. 


(117) 


Pec  tenatu  m    tectum   dicitnr   a  similitudine  pectinis  in  duas  partes  devexum,    ut  testudinatum  in  quatuor. 
Peculatus  ftirtum  publicum  a  pecore  dietimi,  sicut  et  pecunia,  co  quod  antiqui  Romani  nihil  praeter  pecora  babebant. 
Piatrix    dicebatur   sacerdos ,    quae    espiare   erat    solita,    quam    alii  sagam  vocabant.       Piamenta  quoque  dicebantur, 

quibus  utebantur  in  expiaudo.  t 

5  Piacularis  porta  Roma  e  dieta  propter  aliqua  piacula,    quae  ibidem  fiebant. 
Pigere  interdum  prò  tardari ,  interdum  prò  poenitere  poni  solet. 

Pangere  £gere,  unde  plantae  pangi  dicuntur,  quum  in  terram  demittuntur;  inde  etiam  versus  pangi  vel  figi  in  cera  dicuntur. 
Pegasidcs   Musae    dictae  sunt  a  fonte,    quem   Pegasus    ictu    ungulae    fìngiti! r   aperuisse.     Ob    quam   causam  et  Graece 

appellatae  sunt  iTinoxgijvai.  Pipatio   clamor  plorantis  lingua  Oscorum. 

10  Pimpleides  Musae  a  fonte  Macedoniae  dictae  propter  liquoris  eius  unicam  subtilitatem. 
Petissere  petere.  Pitpit    Osce   quicquid. 

Picena  regio,  in  qua  est  Asculum,  dieta,  quod,  Sabini  quum  Asculum  proficiscerentur,  in  vexillo  eorum  picus  consederit. 


ANNOT.  PESTI.     Qu.  X,  29,  3.  quam]  aquam  Aid.,  male.  5. 

Ludi.]  fr.   ine.  75.  ap.  Dousam.  Pro]  delet  Turneb.  Advers.XVI, 

22.  Scal.  Verisimilius ,  latere  in  prò  siglam  aliquam ,  ut  peo,  i.  e. 
praeco.  Praeconibus  certe,  cum  turpis  eorum  quaestus  haberetur,  ob- 
tuso  ore,  i.   e.  impudenti  (t.   Plaut.   Cas.V,  1,8.),  opus   erat.  pisciti. 

reses]  pisc.  res  est  Aid.  Tg.  ,  sed  reses  scribendum  esse  ,  viderat  etiam 
Scal.  piseinensisque  resesque  Turneb.  ,  ut  bexametri  numeros  expleret. 
Mihi  facilius  iambicus  senarius  restituì  posse  videtur;  Praeco  óbtuso 
ore,  puyil  piscinensis,  reses.  Nam  pugil  pisciti,  coniungenda  esse,  ipse 
Festus  ostendit.  7.   divisimi]  devexum  Paulus  rectius.  testudin.] 

cf.  Vitrur.  VI,  3.  8.  Piari]  cf.  Non.  p.  370,  2.  v.  piare.     Verrius 

de  expiatione  Orestis,  Alcmaeonis,  aliorum,  qui  Furiis  agita»  ferebantur, 
cogitasse  Tidetur.  9.    sitii]    hoc   toc.    deleto  s  Ir  u  e  tura  expeditur. 

Alioquin  eum  addendum  esset.  10.  sunt]  sint  Aid.  vg.   Hoc  loco  vg. 

et  additar.  11.  Pignosa]  cf.  Paulus  p.  13.  v.  arbosem,  cum  annot. 

11.  12.  Val.  Aus.]  et  Tg.  interponitur.  12.  piti,  palisi]  piti,  pilesi  Aid. 

piti,  pilisi  Tg.,  sed  pinosi  palisi  in  cod.  esse,  etiam  A.  Auc.  testatur  in  mg. 
Idem  coni.  Pinasii,  Papisti  idque  comprobat  Ubs.  Pinasi,  Papisi  scri- 
ptum fuisse  puto.  13.  Pectuscum]  Petuscum  Aid.  Pecuscum  coni. 
Die,  qui  id  a  pecore  dicium  putat.  Nostrum  Brustwehr  comparavi! 
Huschkius.  15.  quia]  qua  corr.  A.  Auc.  in  mg. ,  assentente  Urs. 
16.  moltissime  adibatur]  id  est,  qua  Palatinus  Collis  ni  olii  ter  devexus 
erat ,  ut  alii  locuntur.  18.  aliquos]  aliquot  corr.  A.  Auc.  in  mg. 
cum  Urs.:  quo  non  opus  est.  18.  19.  Peculatus]  de  eo  Festus 
iterum,  in  secuuda  lit.  P.  parte,  Qu.  XII,  5.  p.  45,  13.  Cf.  Paulus 
p.  57.  v.  depeculatus.  20.  ut  peeun.]  cf.  Paulus  p.  20.  v.  abgre- 
gare  ,  cum  annot.  21.  Jam]  Nam  coni.  URS.:recte.  Significat 
Festus,  peculatum  x»lim  appellatum  esse  ,  si  multa  pecore  dieta  esset  et 
id  pecus  e  publico  esset  aversum  ,  quae  Varronis  est  sententia ,  de  L. 
L.  V.  §.  95.  22.  23.  supr.  .  .  .  appell.]  hic  apparet  bacc  fere 
excidisse:   qua  XXX  boves  et  II  oves  aestimabantur,  coli.  Paulo  p.  110. 


v.  max.  multa.     Quae  Aid.  addit,  e  Paulo  translata  sunt.  23.  24. 

Piatrix]  v.   Plaut.   Mil.  Ili,    1,   101.  25.    quidam]    quidem    alii  vo- 

cant  (transposito  hoc  toc.)  Aid.  simulatricem]    a  simulatione  iu 

sacris  solita  dictam  putat  Turneb.  Adv.  Ili,  10.  XVI,  22. ,  et  Intrica 
simulatos  Virg.  Aen.  IV,  512.  comparat  Dac  (cuius  generis  plura  affert 
Lobeck.  Aglaoph.  p.  119.).  Nihilominus  simulatrix  sacerdos  cum  a  nullo 
scriptore  memoretur ,  in  simpulatricem  refingenda  Tidetur  (quo  digitum 
intendunt  Turneb.  et  Gothofr.) ,  collato  Paulo  p.  149.  t.  simpulum. 
26.  27.  expiando]  in  exp.  Paul.,  cuius  Terba  cum  Festo  miscuerunt 
Aid.  Tg.  27.  Piaeul.]  lìomae  addunt  Aid.  Tg. ,    e  Festo.     Hanc 

portam  sunt  qui  eandem  putent  ac  Ferentinam ,  argumento  sumpto  e 
Plutarch.  Rom.  24.  29.   cum]  om.   Aid.      Scribe:   quod  eum,  quod 

suasit  etiam  Huschkius.  ex]  r.  p.  coni.  Huschkius,  Talde  probabi- 

liter.      ea  coni.   Dac.  ;    delendum  putat  Las.  sacro]  facto  corr.  A. 

Are  in  mg.,  quod  probat  Urs.    Dac  30.  ut  al.]  in  ea  agno  coni. 

Huschkius.  vel  ad  eam  tentat  Dac  alicuius  mg.  A.  Acc.  Nihil  mu- 
taTerim,  nisi  ut  in  ibi,  et  deinde  immolatur  in  immolantur.  32. 

Pangere]  cf.  Paulus  p.  80.  y.  impages.  Id  toc  Verrium  cum  superiore 
etymologica  ratione  coniunxisse ,    ordo  literarum  ostendit. 

Qu.  X,  30,   15.  Pimpleides]  cf.  Varrò  de  L.   L.VH.  §.20.  20. 

Pitpit]  de  hoc  toc.   dietimi  rer.  Etrusc.  Introd.  I,  7.  T.  I.  p.30.  25. 

Picena]  cf.  Paulus  p.  121.  t.   Peligni. 

ANN.  PAULI.     1.    Pecten.]    Pectinatum   mg.    A.  Acc.      Sed   in  illa 
forma  Festus   et  Pauli  codd.   conspirant.  8.   Pegasides]  vg.     Pegni- 

des    boni    codd.  9.   InnoxQtjvai]    Tg.     yppoerenae    M.     yppocrene 

Gu.  Hippocrene  et  antea  appellatus  est  ut  scriberetur,  optavit  Urs.  ab 
A.  Ars.  consnltus.  10.    Pimpleides]  Tg.     Peptaeides   boni  codd. 

11.  Petissere]  hoc  nescio  cut  Paulus  e  superiori  loco,  Qu.  X,  24,  19., 
huc    transtulerit.  Pitpit]  Gc.  Li*d.     Pippit    M.     Pirpit   in  Dac 

editionem  inde  Tenisse  Tidetur,  quod  A.  Ave.  id  toc  ante  Pisatilem 
posuerat. 


QU.  X,  29.  (183, 31  - 186, 30.)  FESTI  SCHEDAE  AP.  LAETUM.  L.  XV.  QU.  X,  30.  (186,  30. 31.)  215 

qui  mense  Iunio  trans  Tiberini  fieri  solent  prò  quaestu  terram  demittuntur .     . 

pis cantami.  ||Piscinae    publicae    hodieque    nomen 

manet,  ipsa  non  extat.  ad  quam  et  natatum,  et 
exercitationis   alioqui    causa   veniebat   populus.     Unde 

Lucilius  ait  :  "Prof  obtuso  ore  pugil,  pisciniensisf  reses."     5    Pegasides   .     .     .     ....     .     . 

||  Pectenatum  tectum  dicitur  a  similitudine  pecti- 
nis  in  duas  partes  divisum  f ,  ut  testudinatum 
in  quattuor.  ||Piari  eos  velut  proprio  verbo,  ait 
Verrius,   qui    parum  sintf  animati,    cum  mentis  suae 

non  sunt,    per   quaedam    verba    liberantur    incornino-    10   Pìpatio 

do.  ||  Pianosa,  pignora,  eo  modo,  quo  Valesii,  Ause- 
lii ,    pinosi ,    palisi  f  dicebantur. 

Pectuscum  Palati  dieta  est  ea  regio  Urbis,  quam 
Romulus    obversam    posuit,    ea    parte,    in   qua    plu- 

rimuin    erat   agri    Romani   ad   mare  versus,    et  quia-j-    15    Pimpleides 

moltissime  adibatur  Urbs,  cum  Etruscorum  agrum 
a  Romano  Tiberis  discluderet,  ceterae  vicinae  Ci- 
vita tes  colles  aliquos  haberent  oppositos.  ||Pecula- 
tus   est   nunc   quidem    qualecunque    publicum  furtum, 

sed   inductum  est   a   pecore,  ut  pecunia  quoque  ipsa.    20   Pitpit 

Iam  -J-  etiam  noxii  pecore  mul tabantur ,  quia  neque 
aeris  adhuc,  neque  argenti  erat  copia.  Itaque  su- 
prema multa  etiam  nunc  appellatur  f.  ||Pi- 
atiix  dicebatur  sacerdos,  quae  expiare  erat  so- 
lita ,    quam    quidam    simulatricem  f ,    alii  sagam ,   alii   25    Picena 

expiatricem  vocant;  et  piamenta,  quibus  utiturf  ex- 
piando, alii  purgamenta.  ||Piacularis  porta 
appellatur  propter  aliqua  piacula,  quae  ibidem  fi- 
ebant.  vel,  ut  ait  Gloatius,  cum  ex  sacro  f  per  ali- 
quem  piaculo  solvitur,  ut  f  aliqua  piandi  propitian-  30 
dique  causa  immola  tur  f.  1 1  Pigere  interdum  prò  tar- 
dari,  interdum  prò  poenitere  poni  solet.  ||Pangere, 
figere.      unde      plantae      pangi      dicuntur,      cum      in 

EMEND.  LECTIO.     Qu.  X,  29,  5.  Praeeo.         putfil   piseinensis.         7.   devexum.        9,  sritlj  Atìe.        12.    Pillasi,  Papisi.        lo.  qua 
21.  Nam.  23.   appetì.]  supple  :   qua   XXX  boves    et  II   oves   aestimnbantur.  25.  simpulatrieem.        l  2<>.  in  exp.  29.  q  u  o  d 

eum  r.  p.   facto.  30.   ibi.  31.   t'intitolali  tur. 


214   QU.  X,  51. 


FESTI  SCHEDAE  AP.  LAETUM.  L.  XV.  QU.  X,  32.  (136,31-187,29.) 


.  tua 


Perditum .     5 


Perbitere   . .    10 


Pei 


•(fere 


Per  (file 


Pei 


1 1  Per- 
mutatur  id  proprie  dici  vìdetur,  quod  ex  alio  loco 
in  alluni  transfer  tur.  at  commutatili-,  quom  aliud 
prò  alio  substituitur.  Sed  ea  iam  confuse  in  usu 
sunt.  |]Pierides    Musae    propter    amoenitatem    ac 

solitudinem  Pierii  montis  dictae  videntur ,  quo  esse  \ 
secretis  locis  propter  studia  liberalia  delectentur. 
||Perconctatio  prò  interroga  tione  dieta  videtur 
ex  nautico  usi»,  qui  a  conto  pertentant,  cogno- 
scuntque  navigantes  aquae.  altitudinem.  ob  quam 
causam  ait  Verrius  cliam  secundàm  syllabani  per 
o.  solere  scribi,  mila  id  falsimi  vìdetur  :  nani  est  illa 
percunctatio ,  quod  is,  qui  curiose  quid  interroga,  per- 
cunclari  sitf,  ut  recte  per  u.  btteram  scribatur.  ||  Per- 
lo fugam  Gallus  Aelius  ait,  qui  liber,  aut  servus, 
aut  hostis  -{-  sui  -J-  voluntate  ad  hostes  transierit ,  qui  i- 
dem  dicitur  transfuga,  quanquam  sunt  qui  credant, 
perfugam  esse  non  tam  qui  alios  fugiat,  quam  qui  ob 
spem        commodorum       ad        quempiam        perfugiat. 

se      facul      dicebant, 

inde      permansit     in 

Peremptalia     fulgura 

superiora       fulgura 


20    ||  Perfacul     antiqui ,     et     per 


quod      nunc      facile     dicimus  ; 

consuetudine     facultas. 

Graccus      ait       vocari,       quae 

ut  |-     porlen ta     vi      sua     peremant      duobus      modis, 

(fraecari 25    prioribus       tollendis  ,       àut       niaiore      manubia  ,      ut 

tertia  secundae ,  secunda  prìniae  cedat.  nani 
ut  omnia  -j-  superentur  fulgure ,  sic  ictum  fulgur 
7  manubiis      vinci.  |  |  Perediam      et      bi- 

besiam     Plautus    finxit     sua    consuetudine ,     cimi    in- 

Pcrmissus  .  .  aries 30    tellìgi       voluit      cupiditatem      edendi       et       bibendi. 

||Peremere  Gincius  in  lib.  de  verbis 
it  significare  idem  ,  quod  probibere  : 
in   li.  qui  est  de  re   militari     prò    viciare 


priscis    a- 

at     Gato 

usus  est  t 


EMEND.  LECTIO.    Qn.  X,  32,  0.   quoti  tne.  13.  li.  per  cimcfas    res  it.  16.  aut  hostis]  dclc.  sua.  24.   aut. 

ina.  28.    maio  rio  us    manubiis.  33.    est]    dclc. 


il.   omnia 


(118) 


PAULI  DIACONI   EXCERPTA.     LIB.  XIV. 


213 


Perdi  tu  ni    est,    quod  interit  ac   recuperari    non   potest.  (118) 

Perbitere   Plautus  prò   perire   posuit. 

P  erg  ere   dicebant    expergefacere. 

Pergitc    agite.     Virgilius  :    "Pergite  Pierides." 

Pergraecari    est  epulis  et  potationibus  inservire.     Titinnius  :    "Hominem  improbum ,    mine  ruri  pergraecatnr."  5 

Permissus    appella  tur   aries ,    qui    annis  compluribus  tonsus  non  est. 

Pierides  Musac  a  Pierio  monte  di  età  e  sunt. 

Pcrconlalio    videtur  dieta  ex  usa  nautico,  quia  aquac  altitudinein  conto  pertentant.     Alii  volunt  pere  unctation  em 

dici,  quod  scilicet  is,  qui  curiosus   est,  per  cuncta  interroget. 
Perfuga  et  transfuga    dicitur,  quod   ad  hostes  perfugiat  et  transfugiat.  10 

Per  fa  cui   et  perse  fa  cui   antiqui   dicebant,    quod   nunc   facile    et  perfacile    dicimus.     Inde    permansi  t  in  consuetudine 

facultas. 
Perediam  et  bibesiam   Plautus    quum    dixit ,    intelligi   volti  it    cupidità  tem    edendì    et   bibendi. 
P  e  rem  e  re   alii    posucrunt  prò   probibere,    alii  prò   vitiare. 


ANNOt.  FÉSTI.  Qu.  X,  31,  10.  Perbitere]  explicari  Plautum  in 
Pseudplo  III,  1,  12.,  monuit  A.  Auc.  '  Luculentius  e  muli- ni  eius  verbi 
significatuin   traclat  Nonius  p.  153,  23.  '  15.  Pergere]   cf.  Nonius 

p.  104,   15.  v.   expergo  ,  et  Paulus  p.  60.  v.  experrectus.  20.  Per- 

dite] Virgil.   Ecl.  VI,   13.  25.  Pergraecari]  Aliud  est  Gracco  more 

vìvere  ap.  Clceron.  Verrin.  I,  26,  67.,  quod  interpp.  comparant.  Ti- 
tinnii  versum   dedit  Botte   P.   L.   Se.  V,   II.   p.  73.   fr.   ine.  9.  30. 

Permissus  .  .  aries]  Prontissimi  proprie  dietimi  esse  eum  arietem  putat 
Dac.  ,  a  pronti tlcndis  pilis  :  non  video  quibus  cxemplis  bunc  loquendi 
usum  excusaturus. 

Qu.  X,  32,  1.  2.  Permutatili-]  de  boc  eius  toc.  significatu  v.  Gro- 
nov.  Observv.  Ili,  1.  p.432.  (214.  ed.  Frotscher.)  6.   quo]   quod  corr. 

A.  Auc.  in  mg-,  cum  Urs.  esse]  eae  corr.  Urs.,  ut  babet  Aid.  vg, 

Vilium   natimi   est  e   nota  èè.  8.   Perconctatio]  Percunctatio  vg., 

male.  Idem  etynion  proponit  Nonius  p.  44,  17.  v.  percontari  :  idque 
ctiain  rcccnliores  plerique    approbaverunt.  13.   14.  pcrcunctari  sit] 

per  cuncta  visit  Aid.  vg.  ;  quanquam  illud  in  con.  esse,  in  mg.  testatur 
A.  Auc.     per  cunctas  res  it  corr.   idem   et  Urs.  16.   aut  hostis]  baec 

voce,  nescio  quomodo  alii  interpretati  sìnt  :  mibi  siinpliciter  delenda 
videntur.  sui]  sua  corr.   A.  Auc.   in   mg.   cum  Urs.  17.   sunt] 

sint  Aid.   \g.  20.  per  se  facul]  disiiiiigenda  esse,   cum  vg.   coniun- 

gerentur  ca  voce.,  et  iam  a  Paulo  coniuncta'  cssent,  quamobrem  ille  in 
explicatione  perfacile  addidit,  monuit  Scai..  Quac  Dac.  attulit,  ut  mi- 
vificum  illiid  persef'acul  prò  perfaeul  tuerelur ,  nihili  sunt.  Cf.  Paulus 
p.  65.  v.  facul.  22.  Percmptalia  fulgura]  de  iisdem   eadem  Fc.stus 


Qu.  XII.   13.  p.  53,  22.   V.  postularia.  23.    Graccus]    GraccJms  Aid. 

vg.  Sed  etiam  illam  nominis  formani,  quam  antiquiorem  fuisse  oportet, 
damnare  noli.  Granius  corr.  A.  Are.  et  Urs.  in  mg.  Significali  nempe 
putarunt  eundem  Granium  Licinianum  ,  cuius  libros  in  rebus  sacris  ex- 
plicandis  Macrob.  Sat.  I,  16.  laudat.  Sed  incertissima  baec'  est  con- 
ieelura.  24.  ut]  aut  corr.  A.  Auc  in  mg.   et  Urs.     At  sic,  ut  in 

cod.  est,  scripsisse  Festum ,  nunc  vix  ausiin  negare  propter  concordia»! 
buius  et  inferioris  loci  (p.  53,  23.)'.  Niliilominus  in  Verrio  vel  Graccbo 
credo  fuisse:  aut  por  tenta  (FULGURAAUTPORTENTA)  ,  cum  fulgura 
percmptalia,  quae  omnia  signa  divinae  voluntatis  vincunt,  vix  Inter  por- 
tenta  censeri  possint.  peremant]  perimant  Aid.   vg.  25.  maiore 

manubia]    cf.    Festus    Qu.  VIII,   9.  p.  167.   1.  v.   manubiae.  27. 

omnia]  omina  corr.  A.  Auc.  in  mg.,  Urs.,  Dac.  Praetulerim  :  omnia 
omina.  28.    manubiis]    maioribus    addidi  rer.   Etrusc.   IH,   7,   3. 

T.  II.  p.  170.  29.   Plautus]   Curcul.  IH.  v.  74.  32.  33. 

Caio   .  .  .   de  re  militari]  Lion.    Caton.  p.  43.  33.  vietare]  vitiare 

Aid.   vg.  est]  delcndum   est,  propter   Qu.  XI,   1,-1. 

ANN.  PAULI.     1.    interit]    interiit    duo    codd.     deteriores.     Ac  sane 
in  Festi  libro ,  qucin  Paulus  excerpsit ,  interit  perfectum  erat.  3. 

Pergere]  cod.  Berolin.,  ut  Scal.  coniecerat ,  Lind.  Peregre  boni  codd. 
Pcregere  vg.  5.  Pergraecari]   vg.   Lind.     Pcrgraecare  boni  codd., 

sed  male.  6.   aries]  agnus  mg.  A.  Auc.  8.    percunctationem] 

vg.     percontationem  omucs,  ut  videtur,   Lindemanni   codd.   et  cdd.   vett. 
Sed  illam  lectionem,  quam  Lind.  non  annotavi!,  scnsus  postulat. 
persef'acul]  v.   annot.  ad  Festum. 


11. 


216 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XIV. 


(118) 


Per petem    prò   perpetuo  dixerunt  poetae. 

Pcrsillum    dicebant  vas  quoddam  picatum ,   in  quo  crat  unguentimi,    unde   arma  Quirini  ungebantur. 
Persicum    portimi  mare  Euboicum ,    quod  in  eo  steterit  classis  Persarum. 
Persicum    Plautus    dixit  peracutum.  Perpetrat   peragit,   perficit. 

5Perpulit    persuasi! ,    impulit.  Pertisum    prò   pertaesum  dixerunt. 

Puticuli    sunt    appellati,    quod   vetustissimum  genus  sepulturac  in  puteis  fuerit,    et   dicti    puticuli,    quia    ibi    cadavera 

putescerent. 
Putus  antiqui  dicebant  prò  puro,  unde  putatae  vites  et  arborea,  quod  decisìs  impcdimentis  remanerent  purae.     Aurnin 
quoque  putatum  dici  solet,    id  est  expurgatum,   et  ratio  putata,  id  est  pura  facta. 
10  Putitili m   Plautus    dicit  prò  stulto. 
(H'1)  Pubes    adolescens ,   quin    etiam   plurium    numcrus  eiusdem  aetatis. 


ANNOT.  FESTI.     Qu.  XI,  1,  3.   De  periodo  metricorum  cf.  impri- 
mis  Marius  Victor,  p.  2498.  P.  8.   9.  imperfeetis]  interfectis  corr. 

A.  Are.  in  mg.  9.  Lucret.]  IV,  44.  11.  Pac.  in  II.]  pacuius  itili ona 

eoo.  Pacuvius  Iltona  Ubs.  Bothe  P.  Se.  L.  V,  I.  p.  129.  fr.  13.  12. 
perpeteiti]  perpetim  corr.  Vossius  et  Bothe ,  non  recte ,  nam  perpetem 
adiectirum  fuisse  eodem  scnsu,  quo  perpetuimi,  id  ipsum  est  quod  docet 
Festus.  13.  traxerim]  scripserim  transaxim:    eo  semu  ,  ut  prò  fu- 

turo exacto  sit:   oculis  ,  id  est  nutu  ,  eam  transegero.  14.   rudic] 

ruduseulum  coni.  Scal.  ,  hoc  est  vas  ex  cavo  informi  saxo,  quod  rudui 
sasum  impolitum  sit.      Pro  vase  hahuit  etiam  Paulus.  quo]  ex  quo 

coni.   Scal.  15.  Portun.]   Quirinalis    coni.  A.  Ave.  in  mg.   Ubs.      Sed 

v.  Suppl.  Ann.  ad  Qu.  IX,  4,  26.  v.  Maximae  dignationis.  Quod  Por- 
tunalis  flamen  Quirini  arma  ungat, ,  eius  rei  ratio  non  obscurior  est, 
quam  permultorum    apud  Romanos  sacrorum  caussae.  unguet]  Sic 

etiam    Vegetius    scripsit,    indicatus    a    Forcellinio.  16.  Plautus] 

Amphitr.  I,  1,   253.  20.   a]  actam  a   suppl.    A.  Ave.  in   mg.   Ubs. 

20.  21.  post  multos  annoi]  post  haec  voce,  suspìcor  excidisse  :  acta  sit 
guani;  nam  si  Naevii  histriones  personas  non  gestabant,  iidem  cogì  non 
poterant  ut  cas  deponerent.  Festus  autem  putat  personatam  eam  fabu- 
lam  dictam  esse  propter  personas  non  depositas.  Caeteras  difficultates, 
quibus  ea  res  premitur,  sciens  praeterco  :  v.  interim  Boettiger.  de  per- 
sonis  sccn.  in    Opuscc.  p.  221.  21.   eomoedi]  Ubs.      comodi  con. 

personis]  Ubs.     personas  con.  23.     De  Atellanorum  privilegio  cf. 

Liv.  VII,  2.  25.  scena]  ita  con.  sed  cura  lineola  supra  1.   a.  seaena 

Ubs.  26.  Persieus]  Persibus    apud     Naevium  in    Demetrio  esse  prò 

perite,  callide,  scribit  Varrò  de  L.  L.  VII,  6.  §.  107.  Ac  simplex  v. 
sibus  Paulus  habet  p.  148.  Persibus  legendum  esse  monuit  Scal.  coni, 
in  Varr.  p.  82,  28.  (160.).  27.   Plautus]  in  fragmentis  incertarum 

fabularura  23.  p.  445.   apud  Bothium.  28.    de  conciliare  sibus  nisi 

qui  persibus]  Ubs.  £  eoo.  notatur  deconciliane  et  persieus.  Versus 
Plauti  hic  est:  nil  deconciliares  (i.  e.  adimeres)  ibus  (producto  i,  ut 
apud   Plantum  Mil.  glor.  I,  1,  76.    Careni.  IV,  2,  20.     UH  corr.    Scal. 


Bothe:  sibi  vg.  et  sic  scribendum  coni.  Ubs.),  nisi  quid  (ita  Se  ai.;  per- 
sibus sapis.  Naevius]  in  incerta  comoedia  ,  fr.  11.  p.  23.  ap.  Bo- 
thium. 29.  adstratio]  adest  ratio  coni.  A.  Aie.  in  mg.  Ubs.  est  ratio 
vg.  Verbis  proximis  adiunctis  Die.  corr.  captando  est  ratio  ,  Bothius 
carpendo  est  ratio.  Neutrum  praefero  Ursini  sententiae.  30.  Pa- 
cuv.  in  Teucro]  Bothe  p.  146.  fr.  20.  31.  inpetria]  con.  imperia 
Ubs.  quidetinni]  cod.  qui  detinui  Ubs.  Videtur  scribendum  : 
Pacuvius  in  Teucro  :  Neque  perpetrare  precibus  impetrita  (i.  e.  litatio- 
nem)  quit.  (imperio  qui  ti  Scal.  nee  pretio  quit  coni.  Ubs.  quiit  Vos- 
sius et  Bothius.)  Et  in  Piiptris  :  (sic  Scal.  Ubs.)  Spartani  reportare 
(repedare  Se  al.  Ubs.,  sed  ille  reponere  praefert.  reportari  Li*».)  instat, 
id  si  perpetrat.  De  Telemacho  haec  dieta  puto,  eum  Penelopen  Spar- 
tani ad  Icarinm  patrem  reducere  velie.  Bothe  p.  135.  fr.  4.  de  Sparta 
dimenila  dici  opinatur  et  deponere  prò  reponare  commendat. 

Qu.  XI,  2,  1.  obscenum]  cf.  Quinctil.  Inst.  Vili,  3.  in  consuctu- 
dinem  est  suppl.   Ubs.  4.   5.   Pertisum]  cf.   Paulus  p.   55.  v.   disti- 

sum  et  Festus  Qu.  XIII,  9.  p.  81,  6.  v.  rederguisse.  7.  Puteum] 

cf.  Varrò   de  L.   L.  V.   §.  25.      Paulo   aliter  Ubs.   v.   Scpfl.  Àia,  8. 

Puticulos]  Etiam  haec  ducta  ex  Varrone  de  L.  L.  V.  §.  25.  coli.  Acrone 
in  Horat.  I,  8,  16.  Isidori  Glossae  :  Puticuli,  quo  cadavera  proiiciun- 
tur.  13.    si  eliti]   eoo.      Ubs.   tantum   A  eli  e   eoo.   affert.  16. 

Putum]  cf.   Non.  p.  27,  22.    et   Paulus  p.  80.   v.   imputatum.  18. 

di'cijiini]  deeisum  corr.   Ubs.  18.   19.    Cornifici]    Comifìcius  corr. 

Ubs.  19.  20.     Ennius  .  .  in  Alex.]  Bothe  p.  33.  fr.  1.      Cf.    Geli. 

N.  A.  VI,   5.  21.    amidio]    dimidio    coni.    Ubs.      eatamidio   Vossius, 

quod  Catamitum  significare  volebat.  Plautus]   Pseudolo  IV,  7,   103. 

25.  ta  id  est  pura  fac]  con.     id  est  pura  facta  Ubs.  26.    Putit.] 

supplcmenta  petiit  Ubs.  praecipue  ex  inferiore  loco  v.  Potitius  Qu.  XII, 
5.   p.  45,   21.  Plauti^]   Bacchid.  I,   2,    15.  2S.   ad]   ab   corr. 

A.  Aie.  in  mg.  30.  publicus]  publicos  corr.  A.  Are.  in  mg.  31. 

famil-]   cod.     fami-   Ubs. 

ANN.  PAULI.    6.  in  puteis]  vg.    w  potiis  M.  Gc.    «1  putens  edd.  veti. 


QU.  XI,  1.  (33)                       FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.    L.  XIII.  QU.  XI,  2.  (34)     217 

est,    cuna    alt,     cum    magistratus    nihil    auden t    ina->  sum  iam  in  obscenum  sensum  est.    || Perpulit,  persuasiti 

perare,        ne        quid       consul        auspici        peremat.  impulit 

||Perihodos    dicitur    et   in   Carmine  lyrico  pars   quae-  -do   me    per  -pulii      . sci- 

dam ,     et     in     soluta     oratione     verbis     circumscrib-  licet  c-ompulit || Perti- 

ta       sententia ,        et       in       gymnicis        certaminibus     5  sum   di  -  xerunt  antiqui  prò  pertaesum     .     .      . 

perihodon     vicisse     dicitur ,     qui     Pythia ,     Isthmia ,  qui  paul ■  . 

Nemea ,       Olympia        vicit       a       circumitu       eorum  ||  Puteum   Varrò  scribit  dicium   esse  quod  sumi  potè 

spectaculorum.        ||Perempta  et  interempta  prò  imper-  inde,  itisi  potius  a  polii.     \\Puticulos  dicunt  esse  ap- 

fectisf    poni    solet   a   poetis.      Lucretius:    "Cum  cor-  pellatos,  quod  vetustissimum  genus  sepulturae  in  pule- 

pus  simul    atque  animi   natura  perempta."        ||Perpe-    10  is  fuerit,    eumque  locum  fuisse  publicum     .<    . 

tem  prò  perpetuo  dixerunt  poetae.     Pacuius  in  Iliona:  extra  p-ortam  Exquilinam.     .......     Sed 

"Fac    ut   coepisti,    hanc    operam    mihi    des   perpetem  inde     p-otius     appellatos      esse      existimat     puticu- 

oculis    traxerim  f."            ||Persillum    vocant    sacerdo-  los  Aeliu-«  Stilo,    quod,    cum   in  cum   locum  patres 

tes     rudiculum  f      picatum,     quof     unguine    Flamen  familias pecudes  morticinas  et 

Portunalis    arma    Quirini    unguet.                  |]Persicum    15  vilia        proicer-enf         mancipia  ?         ibi        cadavera 

portum    Plautus      cum     ait,      mare     Euboicum     vi-  ea    putesc - erent .                 \\Putum    prò    puro    dixisse 

detur  significare,  quod  in  eo   classis  Persarum  dicitur  antiqpos,     et  inde  putatas   vites    et   arbores,     quibus 

stetisse,     non  procul    a   Thebis.       [|Personata    fabula  dicisum  f     est     id     quod     impedimento     erat ,      Cor- 

quaedam     Naevi     inscribitur ,     quam     putant    quidam  nifici  f    ait.    neq.    aliter    accepit    Ennius    cum    dixit 

primumf    a    personatis    histrionibus.     sed    cum    post   20   in  Alexandre  " 1 

multos       annosi      comoedi       et      tragoedi      personis  amidio  purus   put-ws."    et  Plautus:  CiPurus  putus  hic 

uti  coeperunt,    verisimilius   est    eam    fabulam   propter  sycophanta  est" 

inopia m      comoedorum     actam      novam     per     Atella-  quo  certior  se     . Aurum  quoque 

nos,    qui    proprie    vocantur    personati,    quia   ius   est  putatum  dici  so-let,  id  est  expurgatum,  et  ratio  pula- 

is    non   cogi  in    scena    ponere   personam,    quod    cete-   25  ta  id  est  pura  fac    .........     here- 

ris   histrionibus    pati   necesse   est.        ||Persicusf   per-  dibus  rettulit.  ||  Putitium  Plautus  prò  stulto:  i(Putitiostul- 

acutum     significare      videtur,      ut     Plautus:      "I\ihil  tior  est  barbaro."    Id  autem  ex  hac  causa.    Potitii  cum 

de  consiliare  sibusf  nisi  qui  f  persibus  sapis."  Naevius:  ad  f    Hercule    rit-Mm    sacrifìcandi   accepissent,    eum 

*'Et  qui  fuerit  persicusf  carpenti  adstratiof."  Il  Perpetrat  millibus  aeris  gra-ws   quinquaginta  edocuisse  dicuntur 

peragit,  perficit.    Pacuvius  in  Teucro:  "Neque  perpe-   30  servos  publicusf  P.  R.  :  quo  facto  Potitii  intra  diem 

trare         precibus         inpetria        quidetinni         patrisf  XXX,  cum  eius  famil-iae  Xllfuissent,  omnes  interierunt. 

Spartani     reponare  f    instat,    id    si    perpetrai"     quo  ||Pubes,    adulescens,    qui   iam   generare  potest,    vo~ 

etiam    sine    praepositione     usi     sunt,      quod    conver-  catur,    cui   contrarium   est  impubes.     quin   etiam  pu- 

EMEND.  LECTIO.      Qu.  XI,   1,  8.   9.  interfectis.  13.   trans  axim.  14.   rudusculum.  ex  quo.  20.   adde  :   actam.         21. 

acta  sit  quam.         26.  Persibus.  28.   deconeiliares    ìbus.  quid.         29.  persibus.  adest   ratio.         31.  imp  etrita  quit. 

Et  in  Niptris:          32.  reportare.                   Qu.  XI,  2,  18.  decisum.  19.   Cornificius.         28.  ab.         30.  publieos. 

Ee 


218    QU.  XI,  3.  (35) 


FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.    L.  XIII. 


QU.  XI,  4.  (36) 


bes  plurium  numerus  eiusdem  aetatis  dici  solet. 
J|  Puleolos  dictos  putant  ab  aquae  ca  -ldae  pu- 
dore,   quidam    a    multitndine    puteorum    eai'-undem 

aquarum  gratta  faclorum     .  ver- 

, cuna    autem 

.     .     .      .     .     .   is  vio- 

...      .      .  « illius 

\\Pugnus   a  putte  -tione 

id  est  percussu  dicitur.  \\Pegasum  equum  alatum 
fuisse  tradunt  poetae:  cuius  quidem  ungu  -lam  su- 
scitasse fontem,  qui  Hippocrene  dictus  est,  traditur.  sed 

lersus    alia 

Lucina  limo 

- formon- 

-*...,        ||  Prospera 

nomina  observabantur  in  scribenda  legio-ne,  declina- 
ta a  faustis  rebus.  ||  Praecidanea  porca  produ-cta  syllaba 
secunda  pronuncianda  est.  Ea  enim,  quod,  ut  ait  L.  Cin- 
ema, anlequam  novam  frugem  praecidant,  /rt-niiliae  pur- 
gandae  causa  immolatur ,  /wae-cidanea  dicitur. 
Alii  praecidariam  dixerunt,  quod  genùs  hostiae  quod 
ante  novam  frugem  caeditur,  /«'fle-cidarium  appellabant  : 

.      .      .     .       catur   ex    tribus   pu- 

is,    cimi   tribus   liba- 

....  Il  Porriciam  porro  /«-ciani,  maxime 
de  extis  dicebant  antiqui.  Plautus  in  jP-seudolo  :  "atque  in 
manibus  exta  teneam,  ut  porriciam  intebeaf  loci." 
Porricitur  autem  in  mensis  ar-isque  quod  consecran- 
dum  est  deo:  quod  profanatur  contra,  it-J-  eonsumi- 
tur  a  vulgo  profano.  Alii  aliter  sentiunt9  ut  Verrius  eo- 
dem  libro  de  significatione  verbo  -rum.  sint  dieta  libe- 
re si  quae  contra  dixero)  ....  arbitratur  ob  eam  cau- 
sam  profanata   in  fano  a  /?o-culof,  quia    profana  ea 

EMEND.  LECT.    Qu.  XI,  3,  27.  interea.       29.  id,       31.  (sint. 
14.   aliis.  ex  inouiyttv.        1G.    ducuntur.        18.  prò  hi  b  ea  ut. 


quoque  id  est  deo  dieta  f ,  consume  est  \  necesse,  cnius 
opinionem ,  neque  in  hoc ,'  neque  in  aliis  compluribus 
refutare  minime  \  necesse  est ,  cum  propositum  ha- 
beam    ex     tanto     librorum    eius     numero    intermortua 

5  iam  et  sepulta  verba,  atque  ipso  saepe  confitente 
nullius,  usus  aut  auctoritatis  praeterire ,  et 
reliqua  quam  brevissime  redigere  in  libros» 
admodum  paucos.  ea  autem,  de  quibus  dissentio,  et 
aperte    et    breviter,    ut  sciero,    scribta    in    bis    libris 

10  meis  iuvenientur.  inscribuntur  "priscorum  yee- 
borum  cum  exemplis."  ||Porigam  dixisse  antiqui 
videntur  prò  porrigam,  propter  morem  non  ingeminan- 
darum  literarum ,  ducto  verbo  a  porro  regata, 
aut  sii  id    frivolum  videtur,    cum  aperte   ecivoreginf 

15  tractum  sit.  sed  antiqui  etiam  porgani  dixerunt  prò  por- 
rigam. ||Porcae  appellantur  rari  sulci,  qui  dicunturf 
aquae  derivandae  gratia,  dicti  quod  porcant,  id  est 
prohibent  f  aquam  frumentis  nocere  :  nam  crebrio- 
res    sulci    limi  f    vocantur.  ||  Postliminium    recep- 

20  tum ,  Gallus  Aelius  in  libro  primo  significatio- 
num,  quae  ad  ius  pertinent,  ait  esse  eum,  qui  liber, 
ex  qua  civitate  in  aliam  civitatem  abierat, 
in  eandem  civitatem  redit  eo  iure,  quod  constitutum 
est  de  postliminis  :    itemque  f   servos   a  nobis   in   hos- 

25  tium  potestatem  pervenit ,  postea  ad  nos  redit 
in  eius  potestatem,  cuius  antea  fuit,  iure  post- 
limini.  equi  et  muli  et  navis  eadem  ratio  est 
postliminium  receptum  isf  quae  servi,  quae  genera 
rerum    ab     hostibus    ad     nos    postliminium    redeunt, 

30  eadem  genera  rerum  a  nobis  ad  hostis  redire  pos- 
sunt.  cum  popnlis  liberis  et  cum  foederatis  et  cum 
regibus  postliminium  nobis  est  ita,  nti  cum  hostibus. 
quae    nationes    in    opinione  f    nostra    sunt ,     cum   his 

33.  populo.  Qu.  XI,  i,  1.   ditata.       consumi  esse.       3.  mtki  mine. 

19.    lime.       24.  item  qui.       2S.  postlim.  .  .  is]  dele.        33.   dicione. 


(119) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XIV. 


219 


Puteolos  dictos  pntant  ab  aqnae  calidae  putorc,    quidam  a  multitudine  puteorum  earnndcm  a  quartini  gratia  facto  rum. 
Pugnus    a  punctione,   id  est  percussu  dicitur. 

Praecidaneam  porcàm   diccbant,   quam  immolare  erant  soliti  antea,    quam  no  vani  frngem  praeciderent. 
Porriciam    porro  iaciam. 

Porca  e   iu  agnis   sunt   dictae ,  quod  porcant,   id  est  proliibeant   aquam   frumentis   nocerc.      Nam   crcbriores    sulci   limi  5 

solcnt  vocari. 
Posti  un  in  inni  reccptus    dicitur  is ,    qui  extra  liniina,  boc  est  terni  inos  provinciae,  captus  .Citerai,  rursus  ad  propria 

revertitur. 


ANN.  FESTI.  Qu.XI,  3,  2.  Puteolos]  V.  Varrò  de  L.  L.V,  4.  §.25. 
Strabo   V.  p.245.    Urs.  supplcm.  paululum  immutavi.  9.  Pegasum] 

haec  Urs.  debentur.  1-2.   tersus]   co»,     ersus  Urs.  v         15.  Prospera] 

Haec  quae  longius  discedunt  a  Scal.  et  Urs.  scntentia,  petii  ex  Cic.  de 
div.  1,45, 102.  cf.  Scppl.  Ann.  16.   ne  deelina-]  cod.      e  declinata  Urs. 

17.  età  syllaba]  haec  rettali  ad  explicandam  praecidaneam  porcam,  cum 
Scal.  et  Urs.  titillimi  de  prosperis  nominibus ,  cui  interpretationein  v. 
praefiscine  immiscuerunt,  in  bis  continuari  putaverint.  Al  familiae  pur- 
gandae  mentio  aperte  ad  praecidaneam  porcam  perlinet.  V.  Geli.  IV, 
6.  et  Varrò  de  Vita  P.  R.  apud  Non.  p.  163,  19.  t.  praecidaneum. 
Praeter  hos  in  eo  loco  restituendo  secutus  sum  Catoncm  de  R.  R.  134. 
Marium  Victorin.  p.  2470.  P.  Hic  sccundam,  eamque  meliorem  origi- 
nationem  praecidàriae  porcae  administrat.  "Cf.  etiam  Paulus  p.  122. 
y.  praecidanea.     Festus  Qu.  XII,  21.  p.  61,  16.  v.   popularia.  23. 

cafur  e*  tribus  pu-]  Urs.  baec  ad  explicationem  v.  placentae  refert, 
sed  Servius  in  Aen.  VII,  109.,  ad  quem  provocat,  non  de  t.  placenta, 
sed  de    libo   agit.     V.  Suppl.  Ann.  26.  Pseudolo]  1,  3,  32.  27. 

inlebea]  interea  em.  Urs.  Quae  secuntar,  in  iis  Scal.  et  Urs.  duces 
secutus  sum,  sed  ita  ut  discrimen  Vcrrii  ac  Festi  opinioni»  clarius  in- 
dicarem.  De  porrecto  et  profanato  locus  princeps  est  Varronis  de  L. 
L.  VI,  7.  §.  54.,  quocum  cf.  Cato  de  R.  R.  50.  132.  Macrob.  Sat.  Ili, 
6.  Serv.  in  Aen.  Vili,  276.  288.  Festus  v.  Potitium  Qu.  XII.  5.  p.  45, 
24.     Cf.   Suppl.  Ann.  29.  it]  id  corr.   Urs.  33.  culo]  scr.  pò. 

pulo.  profana]  profanata   vult  Urs.     prophana  cod. 

Qu.  XI,  4,   1.   dieta]  corrigo  dicata.     Ita  etiam  Huschhius.  con- 

sume est]  consumi  esse  emendo,  consumere  est  corr.  A.  Auc.  in  mg. 
Urs.  3.  minime]  mihi  ne,  i.   e.   nunc ,  seribendum  esse,  monuit 

HuSchkius.  9.   sciero]  Urs.     siero  co».  11.  Porigam]  cf.   de 

literis  olim  non  geminali?  Paulus  p.  6.  r.  anus,  cum  annot.  ,  et  de 
verbo  porgere  Paulus  p.  60.  v.  exporgere.  14.  ecivoregin]  con. 

e  civo  regit  Urs.  e  proregam  coni.  Scal.  rivo  regam  vg.  Proposuc- 
rim  :  e.r  uioQiyav,  et  laborantcm  loci  structuram  ita  sublevaverim ,  ut 
aut  si  in  aliis  mutetar.  16.  Porcae]  cf.  Paulus  p.80.  v.  imporcitor. 


dicuntur]  ducuntur  èva.  A.  Aug.  in  mg.  ,  17.  porcant]  porcent  coni. 

A.  Auc  in  mg.  Ac  notam,  maxime  ex  Nonio  p.  159,  33.,  verbum  por- 
cere,  per  syncopen  factum  e  por-crcerc.  Sed  consentiunt  Fcsti  et  Pauli 
codd.  in   forma  porcant,  quapropter  Cam  mutare  religioni  duxi.  18. 

prohibent]  prohibeant  em.   Urs.  19.   limi]  Urne  corr.   Urs.,    recte, 

puto  ,  quanquam  liras  ipsas  a  rusticis  porcas  appellar!  scribit  Columella 
I,  4.,  et  Paulus  in  suo  codice  etiam  limi  legerat.  Aliter  porcae  v.  ex- 
plicatur  a  Varrone  de  L.  L.  V,  4.  §.  39.,  aliter  ab  codoni  de  R.  R. 
I,  29.      Cf.   Non.  p.  61,   19.  Postliminium^    Postliminio    coni. 

A.  Aug.  in  mg.  Sed  coli.  v.  28.  et  Paulo  apparet,  accusativum  non 
sinc  magna  difficultatc  exturbari  posse.  Mihi  antiqui  Romani  codem 
iure  dixisse  videntur  postliminium  aliquem  recipere  ,  quo  inlicium  po- 
pulum  vocare ,  et  postulionem  postulare  virum.  Quanquam  postliminio 
redire  iam  antiqui  illi  leti  dixerunt,  quos  Cicero  Top.  8,  36.  advocat. 
24'.   t'iem^ite]   item  qui  corr.   Urs.,  ut  vg.  servos]  servus  corr.   Urs. 

Sed  y.   Praef.  IV,   3.  25.   redit]  redit ,    redit ,    ut  idem  verbum   ad 

relativum  et  primarium  membrum  trahi  possct,  coni.  Huschhius  in  Rich- 
teri  crit.  lei.  Annui.  1837,  p.873.:  quo  additamento  acqualitas  cnuncia- 
tionum,   quae  ad  liberum  et  scrvum  spectant,  tolleretur.  28.  postli- 

minium] cod.  postliminio  coni.  Urs.  is]  iis  corr.  Urs.,  sed  verba  post, 
liminio  receptum  iis  ex  glosseinate  irrepsissc  vidit  Cuiacius  Obss.XI,  23. 
T.  IV.  p.  263.  ed.  Hanov.  Idem  tamen  scribendum  coniccit  postliminio 
recipiendi,  Paratiti,  in  Cod.  Iust.  VIII,  50.  T.  III.  p.  197.  postliminio 
reeeptis  iis  coni.   Huschhius  1.  1.  30.- «]  om.   cod.  31.    cum 

foederatis]  cod.   (sed  uno  vocabulo).     eonfoederatis  Urs.  33.   opinione] 

dicione  coni.   Urs.   Cuiacius.  cum  his]    postliminium  non  est  suppl. 

Cuiacius.  Ne  quis  voce,  crociti  iwif  p-37,  1.  cum  supcrioribus  coniun- 
gere  laboret ,  hic  verbo  monco  ,  sex  inter  haec  et  illa  codicis  folia  ex- 
cidissc.      V.    Praef.  I,   1. 

ANNOT.  PAULI.  2.  percussu]  boni  codd.  Lind.  percussione  vg. 
6.  vocari]  post  h.  v.  addit  M.  et  vg.  :  Porcas  quae  in  agris  ftunt,  ut 
(ut  om.  vg.)  Varrò  ait  dici,  quod  porriqant  fvumentum.  Quae  ducta 
sunt  e  libris  de  R.   R.  I,  29. 


Ec* 


220  PAULI  MAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI.  (119) 

Postici!  ra  ostium  dici  tur  in  posteriore  parte  aedium.    Ceterum  antiqui  etiam  vicinum  habitantem  ad  posteriorem  partem 
acdium    sic  appellarunt.     Denique   et    quae    ante  nos    sunt   antica,    et  quae  post  nos    sunt  postica  dicuntur,    et 
dexteram   anticam,   sinistra  in    postica  ni  dicimus.      Sic  etiam  ea  coeli  pars,    quae   sole    illustratur    ad   meridiem, 
antica  nominatur,  quae  ad  septentrionem,  postica;  rursumque  dividuutur  in  duas  partes,  orientem  et  occidentem. 
5  Palatili  ni,    id   est   mons  Romae,    appella  tus  est,    quod    ibi  pecus    pascens  baiare  consueverit ,    vel  quod  palare,    id  est 
errare,  ibi  pecudes  solerent;    alii ,  quod  ibi  Hyperborei  filia  Palanto  habitaverit,  quae  ex  Hercule  Latinum  pepcrit; 
alii  e unde in  ,    quod  Pallas  ibi  sepultus  sit,  aestimant  appellati. 
Pai  mi  Ics    vitiuni  sarmenta  appcllantur,  quod  in  modani  palmarum  bumanarum  yirgulas  quasi  digitos  edunt. 
Palm  u  la  e    appcllantur    remi    a   similitudine   manus  bumanae. 
10  Pallas    Minerva  est  dieta,    quod  Pallantem  Gigantem  iuterfecerit ,  vel,  sicut  putabant,  quod  in  Pallante  palude  nata  est. 
Pappi    carduorum    flores.      Lucretius  :    "Vcstem    nec    plumas   avium  papposque  volantes." 
Papi  Ila  e    capitula    mammarum    dictae,    quod  papularum    sint    siuiilcs. 
Pauperies  damnum  dicitur,  quod  quadrupes  facit. 
Pai  pari   blandir!. 
15  Pauciens    dicebant  prò  raro.     Titinnius  :    "Uxorem   pauciens   videbo." 
(120)  pan  us    facit  diminutivo  ni    panucula. 

Pandana  porta   dieta   est  Romae,    quod    semper  patere t. 

Pandiculari   dicuntur,   qui   toto   corpore  oscitantcs    extcnduntur,   eo    quod  pandi   fiunt. 
Pandicularis  dicebatur  dies  idem  et  commun  icari  u  s  ,  in  quo  omnibus  diis  communi  ter  sacrificabatur. 
2C»Pancarpiae   dicuntur   coronae  ex  vario   genere  fiorimi  factae. 

Panibus  redimibant  caput  equi  immolati  idibus  Octobribus  in  campo  Martio,  quia  id  sacri  (leni  m  lìebat  ob  frugum  e  ven- 
tilili,   et  equus  potins  quam  bos  immolabatur,    quod  bic  bello,  bos  frugibus  paricndis  est  aptus. 

ANNOT.  PAULI.     1.   posteriore]   posteriori  M.                vicinum]   cf.  lantiada ,    v.    Plin.  N.  H.  V,  4.  g.  28.                   11.    Lucretius]  III,  387. 

quae  Nonius  p.  217,    18.    e   Titinnio    et  Lucilio  affert,   et   Varrò  de  L.  12.  Papillac]  aliud  veriloquium  habet  Isidor.   Origg.  XI,  1,  75.           13. 

L.  V.   §.  42.              3.  ad  meridiem,   antica]  ita  Varrò  de  L.  L.  VII.  §.  7.  Pauperies]  Dirksen  de  XII  tabb.   legibus  p.  532. ,    qui    hoc    testìmonium 

et  epistol.    quaest.    ap.    Festum   Qu.  XV,  13.    p.  145,  2.       Quod  autem  non  adhibuit.          14.  Palpari]  ad  Lucilii  versum  (XXIX.  fr.  25.  ap.  Dou- 

dcxtera  etiam  antica   dieta  est,   explicare    conatus  sum  rer.  Etrusc.  Ili,  sam)  spedare  videtur.     Scd  etiam  Plautus  boc  verbum  deponentìs  forma 

6,1.  T.  II.  p.  128.         5.  Palatium]  ed.  vet.  vg.  Pallatium  Lind.,  lectionis  instruit.           15.  Pauciens]  cf.  Nonius  p.  157,  14.  v.  paucies.           Titin- 

varictate   non    indicata.      Cf.    imprimis   Varrò    de    L.  L.  V.    §.  53.    cum  nius]    in    Gemina  fr.  3.  p.  62.  ap.  Both.  P.  L.  Se.  V,   II.     Nonius   eum 

annot.                   baiare]  ed.  vet.  vg.     palare  Likd.  ,   ex  errore  typograpbi  locum   pleniorem   reddit.               videbo]   video    cod.    Lipsiensis    et  Bero- 

puto.     Naevius  ,    a  Varrone  adductus ,   propter   id  veriloquium  Balatium  linensis,  e  Nonio,  ut  videtur.              16.  Panus]  cf.   Nonius  p.  149,  22., 

dixerat.           6.  Palanto]  Palatila  M.    Latini  uxorem  eandem  dicit  Varrò  ubi  deminutivum  panitela  legitur,  quod  a  panucula  non  differt.          pa- 

1.  1.       Festum  Vcrriumve  sequitur  Solin.  1,  15.     Euandri  filiam  Pallan-  nucula]  Gu.  Li.-sn.  A.  Acc.  in  mg.     panicula  M.  vg.            17.  Pandana] 

tiam  ab  Hercule  vitiatani  dicit  Serv.  in  Aen.  VIII,  51.:  et  hic  ad  Var-  cf.  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  42.                 1S.  Pandiculari]    explicantur   haec 

ronem   provocans,                    ex  Hercule]  et  Herculem  mg.  A.  Are  :    quae  Plauti  Men.  V,  2,  80.  :    Ut  pandiculans  oscitatur.      Gloss.   Labb.  :  Pan- 

a  nullo   cod.    continuata   nescio  qui  V.  D.  bariolatus  est.                  8.  in  dieulor,   oxo(jàtvóifiui.          19.  Pandicul.   .  .  communic]  utrumque  nomen 

modum  palmarum]  palmae  etiam  appellantur  a  Varrone  de  R.  R.I,  8.  31.  pariter  ignotum.              20.  Pancarpiae]   multa  de  ea  re  Salmas.  ad  Ca- 

9.  Palmulae]  Glossar.  Labb.:  Palmula,  rò  &traQ1  rò  nXuroe,  tì}<;  utin^c  pitolin.  Gordian.  33.              21.  Panibus]  cf.   Festus  Qu.   IX,  28,  28.  t. 

rt  fiiQoq.                 10.  Pallantem  Gigantem]  cf.  Cicero  de  N.  D.  Ili,  23.  October  cquus. 
Pallante  palude]    Callimachum   constai  Tritoniam   paludem  dixisse  Pai- 


(120) 


DE  SIGNIFICATONE  VERBORUM.     LIBER  XIV. 


221 


Patnlum   Lovem    Plautus  appellai ,   e  uhi  s  cornua  diversa  ac  late  pateant. 

Patagium  est,  quod  ad  summam  tunicam  assui  solct,  quae  et  patagiata  dicitur,  et  patagiarii  qui  ciusmodi  faciunt. 

Patagus    morbi  genus. 

Patricius    vicus   Romae    dictus   eo ,    quod    ibi  patricii    habitaverunt ,    iubente   Servio  Tullio,    ut,   si   quid    molirentur 
adversus  ipsum,    ex  locis  superioribus  opprimerentur.  5 

Pagani  a  pagis  dicti.     Pagi  dicti  a  fontibus,  quod  eadem  aqua  uterentur.     Aquae  enim  lingua  Dorica  neeyeti  appellantur. 

Pag  in  a  e   dictae,    quod  in  libris  suani  quaeque  obtincant  regionem,  ut  pagi;  vel  a  pangendo ,  quod  in  illis  versus  pau- 
guu  tur,  id  est  figuntur. 

Parens  vulgo   pater  a  ut   mater   appellatili-,    sed  iuris   prudentes   avos   et    proavos,    avias  et  proavias  parentum  nomine 

appella  ri  dicunt.  ,     10 

Parere   obedire. 

Par  et  significat   apparebit. 

Paribus  equis,    id   est  duobus,   Romani  utebantur  in  proelio,   ut  sudante  altero  transirent  in  siccum.         Pararium  (121) 
aes  appellabatur  id,    quod   equitibus   duplex   prò  binis  equis  dabatur. 

Parrici-^  quaestores    appellabantur ,    qui  solebant   creari  causa  rerum  capitalium  quaerendarum.     Nam  parricida  non  15 
utique  is,    qui  parcntem    occidisset,    dicebatur,    sed    qualemcunquc   bominem    indemnatum.     Ita    fuisse   indicat   lex 
Numac  Pompilii  regis  ,   bis  composita  verbis:    "Si  qui  hominem  libcrum  dolo  sciens  morti  duit,    paricidas  esto." 

Parumper   significat  paulisper,    quasi  perparvum,    hoc  est  valde  parvum;    refertur  autem  ad  tempus. 


ANN.  PAULI.  1.  Patulum]  codd.  edd.  vett.  Patalem  vg. ,  sed 
Patulum  in  mg.  Illud  verum  esse,  dubitare  non  sin  uni  et  codd.  in  toc 
articulo  consensus,  et  quae  Festus  infra,  Qu.  XI,  29.  p.  37,  5.  v.  pro- 
patuluiu,  postili'.  Y.  etiam  annot.  ad  Paulum  p.34.  v.  cimava.  In  ipso 
Plauto,  Trucul.  II,  2,  23.,  ambigitur,  patalem  an  patulum  recte  scriba- 
tur,  illud  tamen,  si  a  producitur,  troebaicum  metrum  respuit.  Quod 
Meursius  proposuit:  patulem  (Exc.  crit.  I.  in  Trucul.  2.),  nibil  babet 
quo  commendetur.  Graecos  idem  boum  génus  a  vocabulo  ab  eadem 
stirpe  ducto  appellasse  ntTtjXovq ,  docet  Athen.  IX.  p.  376  b. ,  a  Dac. 
laudatus.  Non  aliter  Hesycbius  v.  ntraìdùiuv.  Patuli  boves  a  cornibus 
ita  dicuntur ,    ut  c'Xixfg  (ìovq   iidem   qui  xigueaatv  iltxroi.  2.   Pata- 

gium]    cf.  Nonius    p.  540,  4.  patagiarii]  ed.  vet.  vg.     patagiani 

Lind.  sine  annot.  :  merum  spbalma.  Patagiarii  memorantur  a  Plauto, 
Aulul.  Ili,   5,   3.  ciusmodi]  opera,  quod  vg.   additur,  om.   boni  codd. 

Lind.  3.  Patagus]  cf.   Plautus  apud  Macrob.    Sat.  V,   19.  4. 

Patricius  vicus]    cf.   Festus  Qu.  XV,  25.  p.  157,  2.  6.  Pagani  .  . 

Pagi]  baec  coniunxi ,  cum  Verrii  disputationis  eundem  fere  tcnorem 
fuisse  putarem,  ut  apud  Servium,  in  Virgil.  G.  II,  381.:  villas ,  quae 
pagi  utzÒ  twv  Tcrjyiav  appellantur,  i.  e.  a  fontibus,  circa  quos  villae  con- 
sueverant  condì:  unde  et  pagani  dicti ,  quasi  ex  uno  fonte  potantes. 
Ita  Budacus  pbratrias  dictas  putabat  dna  tóìv  qiqmxuv.  V.  Buttmann. 
Mytbol.   T.  II.  p.  333.  7.  8.  panguntur]    codd.   Lind.     panganlur 

vg.,  quapropter  A.  Abg.   in  mg.   etiain  figantur)  apposuit.  12.   Fa- 

rei] codd.   Lino.     Parrei  vg.  ,    sed   Paret   in    mg.      Cf.  Festus    in  altera 


Ut.  P.  parte,  Qu.  XII,  1.  p.  41,  25.  v.  parret.  Formulae:  si  paret, 
exempla  e  Cicerone  plura  contulit  A.  Aug.  Festus  paret  prò  futuro 
verbi  tertiae  coniug.    babuisse   videtur.  13.  Paribus  equis]  baec 

pararlo  aeri  explicando  a  Verrio  subiti  ne  ta  fuisse  credidcrim.  Cf.  Pau- 
lus  p.  61.   v.   equestre  aes.  15.  Parrici]  boni  codd.    Lind.     Parici 

vg.  Non  baesito  in  partes  Scvl.  concedere,  qui  ut  Parricidi  scriberetur 
iussit.  Ita  eosdem  quaestores  a  Festo  Qu.  XII,  27.  p.  67,  31.  dictos 
esse  apparet.  Cf.  Pomponius  in  Digest.  I,  2,  2.  §.  23.:  Quaestores  par- 
ricida, quorum  etiam  meminit  lex  duodecim  tabularum.  16.  homi- 
nem indemnatum.  Ita  fuisse]  ita  Gu.,  nisi  quod  distinctionem  non  habet. 
hom.  indemnatum  fuisse  M.  hominem.  Id  autem  fuisse  ufi.,  sed  in  mg. 
indemnatum.  hominem,  Id  autem  ita  fuisse  Lind.  :  perperam.  Nani 
illud  indemnatum  in  definiendo  parricida  non  erat  omittendum,  quoniam 
damnati  caedes  non  capitalis  noxae  babebatur.  Ac  video  eos ,  qui  in 
resaveiendis  XII  tabb.  fragmentis  laboravcrunt,  magnam  partem  voc.  in- 
demnatum conservasse,  ut  Pitboeum  :  Si  quis  liberum  hominem  indemna- 
tum morte  duit,  paricida  esto.  V.  Dirksen.  de  XII  tabb.  p.  618.  16. 
17.  lex  Numae]  v.  Dirksen  Versuche  zur  Kritik  und  Ausleg.  p.  236. 
17.  qui]  boni  codd.  Lind.  quis  vg.  paricidas]  M.,  in  cuius  mg. 
est:  nota  antiquam  loculionem ,  et  Gu.  paricida  vg.  Memorabile  ve- 
tustae  Latinorum  linguae  cum  Graeca  cognationis  documcntum ,  quod, 
licet  alterum  eiusdem  formae  exemplum  non  innotuerit,  rectissime  tamen 
restitutum  est  a  Lind.  18.  perparvum  .  .  parvum]  codd.  Lind. 
perparum  .  .   parum  vg. 


222 


PAUL!  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(121) 


Parasangae   apud   Persas   viarum   mcnsurae. 
Paca  uria*    est  id  ,    quod  paene  minti s  sit ,    quam    n ecesse  est. 

Pellices    mine    quìdem   appellantur    alienis    succumbentes    non    soluin  feminae ,    sed  etiara  niares.     Antiqui  proprie  eam 
pellicem    nominabant,    quae    nxorem    habenti   nubebat.      Cui    generi  mulierum   ctiam   pocna   constituta   est  a  INunia 
5  Pompilio  bac  lege  :  "Pellex  aram  Iunonis  ne  tangito$  si  tanget,  Iunoni  crinibus  demissis  agnum*  feminam  caedito. 

Paedidos    sordidos    significai    atque   obsoletos.      Traetum   vocabulum    a   Graeco,    quia    ncùdsg,   id    est  pueri,    talis  sint 

aetatis,    ut  a    sordibus  nesciant  abstincrc. 
Paeana*  Apollinem  vocaverunt,  quod  sagittarum  ictu  eum  nocere  putabant.     Est  enim  nctietv  ferire.     Alii,  quod  reme- 
dians    morbis  finera  faceret  talis  gravitatis. 
lOPeligni   ex   Illyrico  orti.     Inde  enim  profecti  due  tu  Volsimi  regis,    cui  cognomen  fuit  Lucullo,    partem  Italiae  occupa- 
runt.     Huius  fuerunt  nepotcs  Paeinus,    a  quo  Pacinates,  et  Pclicus,  a  quo  Peligni. 
Pales    dicebatur   dea    pastoni  in ,    euius  festa  Palili  a  dicebantur;    vel,    ut   alii  volunt,    dieta  Par  ili  a,    quod   prò  partu 

pecoris  eidem  sacra  fiebant. 
Partu s  et  prò  nascendo  ponitur  et  prò  parato.     Naevius:  "Male  parta  male  dilabuntur." 
15  Parones    navium  genus,  ad  cuius  similitudiucm  myoparo  vocatur. 
Passer  marinus,    quem  vocat  vulgus  str utbocamelum. 
Parcitolinguam    in   sacrificiis  dicebatur,    id  est  coerceto ,  con  line  lo,  faceto. 
Pastillus   forma  panis  parvi  utique  diminutivum  est  a  pane. 
(122)  Passales    et    oves  et    gallinae    appellantur,    quod  passim  pascuntur. 


ANN.  PAULI.  2.  Paenuria]  Penuria  codd.  vg.  Lind.  Scd  illud 
postulat  literarum  ordo.  Pellicci  Ycrrius  sub  nomine  Graeco  naXkaxn -,  et 
Pelignos  sub  Pacinates  posuisse   videtur.  paene  minus]  peniti  minus 

corr.  Vossius-in  Etymologico  ,  cui  assenlitur  Dac.  At  illud  voluit  an- 
tiquus    elyinologus.  3.    Pellices]    cf.   Gellius    N.   A.  IV,  3.  ,    ubi 

Numac  lex  vetustiori  loquendi  consuetudini  paullo  aptior  legitur:  sed 
ex  libidine  editorum  magis,  quam  ex  fide  codicum.  Oleum  et  operam 
mihi  perdidisse  videntur,  qui  regum  legibus  antiquitalis  illam  robiginem 
reddere  studuerunt ,  quam  iam  tum  detersam  esse  apparet,  cum  in  Pa- 
pirianum  ius  reciperentur.  proprie  eam]  boni  codd.   Lisd.      eam 

proprie  vg.  4.   a  Niuna]  v.   Dirksen    Versuche  p.  328  sq.  5. 

demissis]  Gc  vg.  Lini»,      dimissis  cett.   codd.  agnum]   Berolincnsis 

et  Lipsiensis  cod.  vg.  agnam  boni  codd.  Lind.  Praetuli  tamen  illud, 
quod  testatae  est  antiquitalis  (v.  Paulus  p.  G.  v.  agnus ,  cum  annot.), 
et  Gcllii  codicibus  comprobatur.  Nam  arnum  in  Gelili  conlextum  te- 
mere invectum  est.  Qui  Beroliriensem  et  Lipsicnscin  codiccm  scripse- 
runt,    eos  Gellium  adbibuisse   exislimavcriin.  C.  Paedidos]   cf.  No- 

nius  p.  163,   12.  v.   paeminosus.  7.  abstinerc]   vg.   Lind.      abstincri 

boni   cjodd.  8.  Pacano]   vg.      Paean  codd.   Lind.      Et  potcst  sane 

ipse  Paulus  in   eo  voe.   declinando   errasse.  9.   jinem  faceret]  nempc 

a  Tiaìiuv  Li  grammatici  Paeanem  dictum  putabant.  V.  Lcx.  Rkclor.  ap. 
Bekker.  Anécd.  I.  p.  295,  33  sq.  yiró/aroq  naia»  -ne  uno  roi"  nuvouo&ui. 
10.  Peligni]  contrariam  Ovidii  F.  Ili,  95.  scntenliaiu   praefert  Nicbuhr. 


R.   II.   T.  I.   p.  100.   ed.   scc.  Volsimi]   boni  codd.   Li>D.      Volsini 

vg. ,    sed  Volsimi  in  mg.  11.  Pacinus  .  .  .  Pacinates]  Pecinus ,    a 

quo  Pecinates  V.  C.  A.  Aie.  in  mg.  Limo.  codd.  eam  lectionem  non 
obtulerunt.  12.    Palilia]   Ut,  ut  videtur,    sicut  vg.     Parilia  Go. 

Lind.  Illud  buie  loco  aptius  videbatur.  Cf.  Fcstus  Qu.XII,  li.  p.  54, 
34.  v.    Parilia.  prò    partu]   simile    etymon    babet  Mar.  Victorin. 

p.  2470  P.     Cf.    Turncb.  Adv.  XVI,  22.  14.  Ni*.»**]  Ennius  A. 

Acc.  in  mg.  Illud  omnes  codd.  ruentur.  Botbe  P.  Se.  L.  V,  1.  p.  92. 
ine.  5.  15.   Parones]    cf.   Paulus  p.  100.   v.  myoparo.  16- 

Passer  marinus]   Plautum,   Pers.  II,  2,  17.,   comparavit  Scal.  strutho- 

camelum]  corr.  A.  Acc.  in  mg.  Lind.  strytocainellum  boni  codd.  stru- 
tomellum  vg.  17.   Parcito]  Li.m».    ex  uno   Gc.     Pascilo    cclt.   codd. 

vg.  Illud  rcponcndum  esse,  ccnsucrat  iam  Salmas.  Exerc.  Plin.  p.  /3. 
a.,  quod  compcscere  quidem  significare  posset  cocrcere ,  sed  pascere 
simplieiter  eo  signtiìcatu  inauditura  esset  :  recte.  ut  nubi  videtur.  Nani 
pascere  nunquain  prò  parcere  dictum  esse  ,  supcriore  loco  monitum  est 
in  annot.  ad  p.  46.   v.  compcrccrc.  .  18.   Pastillus]  Glossar.   Labb.  : 

Pastillus,  xqoXio/.oq.  Ci".  Fcstus  Qu.  XII,  20.  p.  60,  30.  v.  pastillum. 
Et  boc  est  in  Glossar.  Labb.  ,  cum  eodem  interpretamento.  Deminuti- 
vum  voc.  naoróv  (v.  Hesycb.  v.  ,-ir«jr«)  esse  monuil  Doederlin.  Syn.  et 
Etym.   T.  VI,   p.  258.  panis  parvi]   vg.     pani  punis  Lind.   ex  uno 

Gc.  19.   Passales]  cf.   Fcstus  Qu.  XII,   11.  p.  51,  29.   v.  pascale*,  in 

Catonianis,  et  Lucilius  ap.  Fcstuui  Qu.  XIV,  5.  p.  109,  10.  v.  solox. 


(122) 


DE  SIGNIFICATONE  VERBORUM.    LIBER  XIV. 


223 


P  li  ascola   appellant  Graeci,    quas   vulgus    peras*  vocat. 

Praetoria  cohors    est  dieta,    quod  a  praetore  non  discedebat.      Scipio    enim   Africanus    primus   fortissimum  quemque 

delegit ,    qui  ab  eo  in  bello  non  discederent  et  cetero  miniere  militiae  vacarent  et   sesquiplex  stipendium  accipcrent. 
Prorsum   ponebant  prò  recto. 

Prandi um    ex    Graeco   nQoèvdiov  est  dietimi,    nam  meridianum  cibum  coenam  vocabant.  5 

Praetextae    appellai! tur ,    quae   res    gestas  Ronianorum    continent    scriptas. 
Praetoria  porta    in  castris  appellatili',   qua  exercitus  in  proclami  educitur,  quia  initio  practores  crant,  qui  nunc  con- 

sules,    et  bi  bella  admiuistrabant ,    quorum   tabernaculum   quoque  dicebatur  praetorium. 
Praes  est  is,  qui  populo  se  obligat,   interrogatusque  a  magistrata,   si  praes  sit,    ille  respondet:  praes. 

Praesiderare    dicitur,    quum  maturius  biberna  tempestas  movetur  ,  quasi  ante  sideris  tempus.  10 

Praesidium    est,    quod  prò  utilitatc  et  salute  alicuius  auxilii  gratia  praeponitur.     Subsidium,    quod   postposftum  est 

ad  subyeniendum  laborantibus. 
Praestinare    apud  Plautum  praeemere  est,  id  est  emendo   tenere. 
Praestitein    in  cailem  significa tionc  dicebant  antiqui,  qua  nunc  dicimus  antcstitem. 

Praestolari  is  dicitur,    qui  ante  stando  ibi,    quo  venturum   excipere  vult,   moratur.  15 

Praeficae    dicuntur  mulieres  ad  lamentandum  mortuum  conductae ,    quae  dant  ceteris  modum  piangenti!,    quasi    in  hoc 

ipsum  praefectae.     Naevius  :    "Haec  quidem  mebercle,  opinor,  praefica  est,   quae  sic  mortuum  collaudai." 
Praesagire   est  praedivinare ,  praesipere.      Sagax    enim  est  acutus  et  sollers. 
Praecidanea   agna    vocabatur,    quae    ante   alias   caedebatur.     Item  porca,    quae  Cereri   mactabatur  ab  eo,    qui  mortuo 

iusta  non  fccisset,    id  est  glebam  non  obiecisset,   quia  mos  erat  eis  id  facere,  priusquam  novas  fruges  gustarent.       20 


1- 


-V 


ANNOT.  PAULI.      1.  Phascola]    vg.    Lind.     Phascolla  boni   codd. 

Hesychius:  giuaxukiov ,  fìaHàvtiov'  <puoxo>A.ot;  ài  io  ftéya,  ilq  o  tu  Ifiunct 
ìp(ìùk).iT(u.  peras]  corr.  A.  Ape  in  mg.  pernas  codd.  Lindemanni.,  vg. 
penas  V.    C.  ,   quem  A.  Acc.  in  mg.  laudat.  2.   Praetoria  cohors] 

cf.   paulo  inferius   v.   Praetoria  porta.  3.   sesquiplex]  M.  vg.     sex- 

quiplcx  Gv.  Lind.  4.  Prorsum]  de  eodem  voc.   Festus  in  Catonia- 

nis  ,    Qu.  XII,   4.   p.,44,  21.  5.   nqohdiov]  restituit   Lind.   e  bonis 

codd.,  in  quibus  poendion  est.  om.  vg.  Plutarchum  quoque,  Sympos. 
«juaest.  Vili,  6,  5.,  prandium  a  tiqo  ìvùiov,  sed  eundem  etiam  a  tiqo  ìv- 
éila?  derivare,  .monuerat  Cantcrus  Nov.  IV,  28.  Caeterum  Graecum 
illud  voc.  TiQotvó'iov  non  ex  consuetudine  ductum ,  sed  factitiiuu  est. 
C.  Praetextae]  reclius   dici  videntur  quam  praetextatae  fabulae.  scri- 

ptas] M.   vg.     scriptae  cett.   codd.   Lind.  7.    8.  praetores  .  .  con- 

sules]    cf.  Vario  de  L.  L.  V.  §.  80.  87.  Liv.  III,  55.  9.  Praes] 

cf.  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  40.  VI.  §.  74.,  ubi  recte  puto  scriptum  esse 
praes  siet ,  et  Paulus  p.  102.  v.  manceps.  Caeterum  in  Tlioria  lege 
praedes  PRAEVIDES  dicuntur,  ex  quo  intelligilur  praedes  a  praevidendo 
dictos   esse.  10.  Praesiderare]    cf.   Paulus   p.  33.  v.   considerare, 

p.  57.  v.    desiderare.     Idem  Graecc  dici  nno/ttinù^t iv ,  docte  exposucrunt 


Turneb.  Adv.  Ili,  10.  Salmas.  Exerc.  Plin.  p.  302,  1  e.  11.  Prae- 

sidium] cf.  Varrò  de  L.   L.  V.  §.  89.  90.  13.  apud  Plautum]  in 

Captiv.  IV,  2,  69.    Epid.  II,  2,  94.    Pseud.  I,  2,  37.  praeemere] 

boni  codd.,   etiam  Vossii  liber  ms.,  Lind.     emere  vg.  14.  Praestitem] 

Lares  Praestitcs    et   Iuppiter  Pracstes  noti  sunt.  antestitem]  boni 

codd.  antistitem  vg.  Lind.  Illud  eodem  iure  dici  puto,  quo  antesto. 
15.  Praestolari]  cf.   Nonius  p.  161,  30.  16.   Praeficae]  de  iisdem 

Varrò  de  L.  L.  VII.  §.  70.  Nonius  p.  66,  31.  v.  praefica,  p.  145,  25. 
v.  naenia.  Gloss.  Labb.  :  Praefica,  ?}  ngò  t?;?  xkivij?  ìv  xfj  ì*<pon~t 
xonro/A,évT7.  17.  Naevius]  idem  versus  est  apud  Varron.  1.1.     Bothe  P. 

Se.  L.  V,  IL  p.26.  mehercle]   hercle  Varrò.      Item:    quae  sic]  nam 

Varrò  :   quae   numeris  aptiora  esse    videntur.  18.  Praesagire]  cf. 

Festus  Qu.  XII,  23.  p.  63,  7.  v.  praesagitio ,  et  Qu.  XIV,  25.  p.  129, 
29.  v.  sagaces.  19.  Praecidanea  agna]    cf.  Paulus  p.  131.  v.  pre- 

cidere, porca]  de  bac  Festus  Qu.  XI,  3.  p.35,  20.  v.  porca  prae- 

cid.,  ubi  cf.   quae  annotavimus.  20.    glebam    non   obiecisset]  cf. 

Varrò  de  L.  L.  V.  §.  23.  quia  .  .  .  id]  boni  codd.  Lind.     quod, 

omisso  id,  vg. 


224 


PAULI  DIAC.   EXCERPTA  EX  LIB.   POMP.  FESTI 


(122) 


Prae^ias    dicebant ,    qui  a  flaminibus  praeinittebantur ,    ut  denuntiarent  opificibus ,    manus  abstlnerent  ab  opere,  ne,  si 

ridisse t  sacerdos  facieutem  opus,  sacra  polluerentur. 
Praeiuratioues  facere  dicunturbi,  qui  ante  alios  conceptis  verbis  iurant :  post  quos  in  eadem  verba  iurantes  tantum - 

modo    elicimi:  :    idem  in  me. 

5  Pronurus  nepotis   uxor. 

tl23)  ... 

Praeneste    dieta  est,  quia  is  locus ,    quo  condita  est,  montibus  praestet. 

Promissum  capillum    dicitur  longum.     Itcm  barba  promissa  velut  porro  missa. 

Promiscam  diccbant    prò  promiscue. 

Promonstra    prodigia. 
lOPrimordia    principia. 

Promulga  ri    leges  dicuntur,   quum  primum   in  vulgus  eduntur,    quasi  provulgari. 

Promulco    agi  dicitur  navis,  quum  scapbae  ducitur  fune. 

Principalis  castrorum  porta  nominatur,  quod  in  eo  loco  est,  in  quo  principcs  ordines  tendunt. 

Praenominibus    feminas  esse  appellatas  testimonio  sunt  Caecilia  et  Tarracia ,  quae  ambac  Gaiae  solitac  sint  appcllari, 
15  pari  modo  Lucia  et  Titia. 

Prymnesius   palus,    ad  quem  funis  nauticus  religatur,    quem   alii    tonsilla m    dicunt. 

Pro  e  are  poscere.     Unde  procace»  meretrices  ab  assidue  poscendo,    et  proci  uxorem  poscentes  in  matrimonium. 


ANNOT.  PAULI.  1.  Praecias]  Precias  vg.  Preda  codd.  Lia». 
Voc.  nullius  scriptoris  usu  comprobatur,  nam  quod  Appuleius  in  descri- 
ptlonc  pompac  Isiacae  eodem  uti  videtur,  Metani.  XI.  p.261.  (772.  Oud.): 
praeciae ,  qui  faoilem  sacris  vtatn  davi  praedicarent  :  Dousac  effecit 
auctoritas ,  nam  in  omnibus  codd.  est  plerique.  Iidem  a  Macrobio 
Sat.  I,  16.  praecones,  a  Servio  in  Virgil.  G.  I,  268.  ponlificum  cala- 
tores  dicuntur.  Sed  infra,  in  altera  lit.  P.  parte,  Qu.  XII,  17.  p.  57, 
20.  eadem  piane  de  pracciamitaloribus  narrantur,  quod  nonien  eandem 
formam  in  cod.  Farnesiano  et  in  Pauli  libris  mss.  babet.  Praeclamila- 
tores  ibi  corr.  A.  Aug.  in  mg.  et  Urs.  Pracciae  metatores  Scal.  :  sed 
inctatores  ab  ea  re  alieni.  Ncc  taiucn  intclligo  ,  qua  via  praccianiitato- 
rcs  a  praeciis  descendere  potucrint,  ac  suspicor,  fuisse.praeciaminatores, 
ita  ut  a  praecia  verbum  praeciare,  nomea  pracciamen,  verbuni  praeciami- 
nare  ,    et  bine  denique  nomcn  pracciaminator  factum   sit.  qui]  M. 

vg.     quia  Gu.   Liimd.  3.  Praciurationes]    excmpla   apposuit   Urs.    e 

Livio  II,  45.    Polyb.  VI,  21,  3.  6.    Praeneste]    bacc    ex    Catone 

sumpta.  Servius  Danielis,  a  Dac.  adductus,  in  Yirg'il.  Acn.  VII,  682.: 
Cato  dicit:  Quia  is  locus  monlibns  praestet,  Praeneste  oppido  nomea 
dedit.  7.  Promissum]  cf.  Festus  Qu.  XI,  30.  p.  38,  21.  v.  prò. 

dicitur]  boni  codd.  dicunt  vg.  Vg.  Promissus  capillus  scribebatur. 
Paul  uni  apparet  in  cundem  crrorem  incidisse ,  quem  saepe  notavimus. 
V.  annoi,   ad  p.7.  v.  alveolum.  8i  Promiscam]  adverbium  est  Plauto, 

Rudcnt.  IV,  4,   137.     Pseud.  IV,  5,  11.  aliisque  antiquioribus.  /""<>] 

M.   oin.   Gu.   vg.   Limi.     Facile    excidcrc  poterai  ante  promiscue.  9. 


Promonstia]  cf.   Festus   Qu.  Vili,  20.   p.  168,  20.  v.  monstnim.  11. 

in  vulgus  eduntur]  antequam  accipiantur  vel  feranlur  addendum  esse, 
ut  piena  essct  promulgationis    definitio  ,    obscrvavit  A.  Are.  12. 

Promulco]  cf.  Festus  Qu.  XIII,  14.  p.  86,  33.  v.  rcmulco.  Utroque 
verbo  comparato  apparet  edam  remulcum  fortuito  tantum  casu  congruere 
cum  Graeco  yv(tovJ.y.i(» ,  et  veram  originem  qnaerendam  esse  in  Latino 
MELLO,  i.   e.  moveo  ,  unde  remelige  ducitur.  scaphae]  M.  vg. 

scapha  Gu.  mg.  A.  Aug.  Li>d.  :     quo  sensus  piane  pervertitur.  13. 

Principalis   .  .  .  porta]    cf.   p.   123.  v.  praetoria  porta.  14.  Prae- 

nominibus] cf.  Valerius,   quem  vocant,  de  nomin.   ralione.  Caecilia] 

de  bac  v.   Paulus  p.  71.  v.    Gaia  Caec.   cum  annot.  Tarracia]  v. 

Geli.  N.  A.  VI,  7.  Prymnesius  corr.  A.  Auc.  in  mg.  Lu*d.  Prymesius 
Gu.  Primesius  M.  Primnesius  vg.  Urs.  tot  imi  articnlum  sic  refinge- 
bat:  Prymnesium,  funis  nauticus,  quo  navis  ad  palum  religatur,  quem 
alii  ionsillam  dicunt.  At  sic  non  cum  Paulo  solo,  sed  etiam  cum  Festo, 
Qu.XV,  31.  p.  163,  28.  pugnabat.  Nec  multum  discrepat  Isidor.  Origg. 
XIX,  2,  14.  :  Tonsilla  uncinus  ferreus  vel  ligneus  ,  ad  quem  in  litore 
dcfi.xum  funcs    navium    illigantur.  16.    tonsillam]    tostila  M.      Ita 

etiam  iufra  in  Festo  tosillam  est,  quae  antiqnior  fortasse  forma  est,  ut 
ecsor  et  cosol.  17.  Procare]  cf.  Festus  Qu.  XII,    17.  p.  57,  1.  y. 

procum,  Qu.  XIII,  12.  p.  84,  25.  v.  reciprocare.  Consentii  Varrò  de 
L.  L.  VI.  §.  80.,  Nonius  p.23,  32.  et  460,  21.  v.  procacit.,  Servius  Dan. 
in  Virgil.  Acn.  I,  536.  Vg.  legebatur  prò  cari ,  quod  Li.m».  non  anno- 
tavi t. 


(123) 


DE  SIGNIFICATONE  VERBORIM.     LIBER  XIV. 


225 


Procellunt  procumbunt. 

Proculum    inter    cognomina   cum    dicunt,    qui    natus  est  patre  peregrinante  a  patria  procul:  '   Proculos  sunt.  qui  cred;.nt 

ideo  dictos ,    quia  patribus  senibns  quasi  procul  progressis  aetate  nati  sunt. 

Procapis  progenies,  quac  ab  uno  capite  procedit. 

Procincta  classis    dicebatur,    quum   excrcitus    cinctus  erat  Gabino  cincin  confcstim  pugna  tu  rus.     Vctustius  cnim  fuit  5 

multitudincm  bominum,  quam  navium,  classem  appellali. 
„  .  rr  .  .  ,  •  li -ili  . 

Procitant  provocitant.     Citare  cnim  vocitare  est,  unde  procet  et  proci t  et  procat  dicebant  prò  poscit. 

Procalare  provocare  ex  Gracco  kccXsìv,  id  est  voco.     Unde  balendac,  calumnia,  calones  et  caculae  et  calatores. 

Pro  cera  prolixa  et  in  longuni  producta  ,   quasi  ex  cera  ob  eius  facilitatem. 

Procitum,    quum  prima  syllaba  corripitur,  significai  pctitum.     Livins  :  "Matrem  procitum  plurimi  veneruut."  10 

Procitum  testamentum  dicebatur  velut  procatum ,  provocatuui ,  id  est  irritimi  ac  ruptnm. 

Procestria  dicuntur,  quo  proceditur  in  muro.     Aclius  procestria  aedifìcia  dixit  esse  extra  portatri;  Artorius-  procestria,  (\%i) 

quae  sunt  ante  castra.     Etiam  qui  non    habent  castra ,.  propugnacula,   quilius  prò  castris  utuntur,  aedificant. 

Prosapia    progenies,    id  est  porro  sparsis  et  quasi  iactis  liberis  ,    quia  stipare    significai  iacere  et  disiicere. 

Prosicium,  quod  prosecatum  proiicitur.  ,15 


ANNOT.  PAULI.  1.  Procellunt]  Plauti  Mil.III,  1,  166.  significar!, 
observavit  Dac,  ibique  legendum  esse:  Sed  -procellunt,  ned  procumbunt, 
monuit  Lind.  Omnia  fere  movendi  verba ,  notuui  est ,  intransitivum 
significatum  adsciscere ,  vel ,  rectius  dicam  ,  a  principio  motum  ipsum, 
non  motus  caussam  ,    designare.  2.    Proculum]   coniunxi  duos  arti- 

culos,  quibus  contrariae  intcr  se  pluvium  grammaticorum  opinionès  refe- 
runtur ,  in  unum.  Valerius  de  noni,  rat.:  Quae  olim  praenomina  fue- 
runt ,  nunc  cognomina  sunt:  ut  Postumus ,  Agrippa  ,  Proculus.  Isid. 
Glossac  :    Proculus  ,    atti   patre  longius  peregrinante  naseitur.  ere- 

dant]  credunt  Lini»,   ex  uno   Gu.  4.   Procapis]  Isidor.   Gloss.  :   Pro- 

capis proximus.  Sed  aliud  voc.  est  procapis  substantivum  feniininum, 
quod  Verrius  bic  explicuerat.  Simile  est  concapis,  quod  restituemus 
XII  tabulis  apud  Festum  Qu.  XVI,  8.  p.  192,  8.  v.  tignum.  5. 

Procincta  ci.]   cf.   Paulus  p.  43.  v.   classis  proc.  .cum  annoi.  Ga- 

bino ct'ncfu]  De  boc  nupcr  disputatimi  rer.  Etrusc.I,  3,  8.  T.  I.  p.265., 
et  in  Annal.  Acad.  Bavar.  T.  I.  p.29.  a  Fr.  Tbierscbio,  qui  vir  doctis- 
simus  non  recte  dixit ,  cine  timi  Gabinum  mibi  idem  visuni  esse  quod 
cingulum  militare.  Cinctus  Gabinus  ita  comparatus  erat ,  ut  togae  sua 
ipsarum  lacinia  circa  corpus  incingerentur ,  nulloque  praeterea  cingulo 
opus  esset.  7.  Pracitant]  e  Pauli  epitome  male  contrada  intelligi 

videtur,  duplex  etymon  a  Verrio  expositum  esse  -voce,  procito  et  proco, 
alterum  a  provocito  et  provoco ,  altcrum  a  cito  et  cieo.  Cf.  Festus 
Qu.XII,  21.  p.61,  7.  v.  prox.  Neutrum,  si  quid  video,  probari  potest. 
Gloss.  Labb.:  Procitat,  jtoofxxaXfìTai.  procit  et  procat]  ita  scripsi, 

cuin  in  codd.  et  vg.  legeretur  prociet.  Procat,  ut  ab  boc  voc.  alius 
artic.  inciperet.  Sed  idem  voc.  in  eadem  eiusdem  literae  parte  a  Festo 
ipsoque  Paulo  bis  expli calimi  esse  verbis  iisdem,  non  credibile  est.  Procit, 


quod  posui,  commendatur  Gloss.  Labb.  :  Procio ,  cis ,  fivù/iui,.  Proees 
alibi  non  reperitur.  8.    Procalare]    cf.  Paulus  p.  31.  v.   calatores 

cum  annot.  calumnia]  rectius  liane  deduci    a  verbo  calvo,    ut  fìt 

a  Cbarisio   I.   p.  43.    et  Prisciano   X,  p.  883.,  monuit    Dvc.  eacu~ 

tae]  aliter    de  bis  Paulus    p.  35.   v.   caculae.  10.   Livius]    in   Odys- 

sia,  ut  monuit  Scal.  ,  collato  Htìmero  Od.  I, '248.  Satnrniuin  versum 
Hermann.  Eleni,  doctr.  metr.  p.  620.  ita  dimetitur:  .  .  .  matrem  proci- 
tum plurimi  venerimi.  Sed  sccunda  syllaba  voc.  procitum  corripienda 
an  producenda  sit,  incertum  est.  11.  Procitum]   de  boc  testamenti 

vitio  leti  nibil  :   de  rupto  sive  irrito  testamento  multa.  12.  Procestria] 

Gloss.  Labb.:  Procastria ,  olxi/ftara  tiqo  TiuQffipokrjq,  et  ol  noò  tiav  nu- 
otnfìolàiv  roTcoi.     HaQffiPoi.il    castra    significat.  in    muro]    a  muro 

coni.  Lipsius  de  niil.  Ilom.  V,  1.  Opp.  T.  III.  p.  137.  Sed  procestria 
etiam  propugnacula  esse  pot,-rant    muris  extrinsecus   adiecta.  13.' 

Etiam]  ante  boc  voc.  piene  interpunxi ,  cum  priores  omnia  verba  ad 
linoni  usque  Artorio    tribuissent.  aedificant]    adde    cogitatione  :    et 

baec     quoque    procestria     dicuntur.       aedifieiave    malebat     Lipsius    1.  1. 

14.  sup are]  Lind.     suture  Gu.      sittare  M.      sipare  vg.      Cf.   Festus  XIV, 

15.  p.  119,  23.  v.  supat,  Conspirat  Nonius  p.  67,  28.  v.  prosapies. 
et  disiicere]  et  dissipare  disicere  legendum  putat  Dac.  Sed  in  ipso  su- 
pando  spargendi  sive  disiciendi  notio  inest.  15.  Prosicium]  hanc 
voc.  formam  nusquam  legi,  observat  Vossius  in  Etymologico,.  ac  propterea 
prosiciae  legendum  putat.  Faeilius  possis  Prosiciem.  Cf.  Nonius  p. 
220,  17.  v.  prosccta.  prosecatum]  M.  vg.  praeseeatum  Gu.  Likd. 
proiicitur]  porricilur  coni.  Urs.  At  hoc  ipsttin  porricitur  Festus  vide- 
tur verbo  proiicitur  interpretatus  esse. 

Ff 


226 


PAULI  DIAC.  EXCERPTA  EX  LIB.  POMP.  FESTI 


(124) 


Prose  quium  a  proseguendo  ;  ohsequium  ab  obsequcndo  dicuntur. 

Prosedas  meretrices  Plautus  appellat,  quae  ante  stabula  sedeant.     Eaedem  et  prostibulae. 
Pro  sente  ntla    acsi  dicatur  in  seri  lentia,   ut  prò  rosi  vis,  id  est  in  rostris. 
Prosumia    genus  navigli  speculatorium  parvum. 
rnii  nx-  <W  Jv6  Prosita    proposita. 

<a  -|!       i)-,^  aX      Privos  privasque    antiqui  dicebant    prò  singulis.     Ob  quam  causam  et  privata  dicuntur,    quae  uninscuinsque  siut; 
L    vi    Ibi  li  bine  et  privilegium  etprivatus;    dicimus  tamen  et  privatimi,  cui  quid  est  ademptuin. 

*  Privignus   dictus  ,  quod,  ante  quam  ma  ter  secundo  n  ubere  t,  est  progenitus.     Pri  enim  antiqui  prò  prae  dixerunt. 

Praevaricatores  a  praetergrediendo  sunt  vocitati. 
10  Prisci  Latini  proprie  appellati  sunt  hi,  qui,  priusquam  conderetur  Roma,  fuerunt. 
Priscus  Tarquiniiis  est  dictus,  quia  prius  fuit,    quam  Superbus  Tarquinius. 
Pristinum    ab  co  venit,  quod  est  prius;  pari  modo  et  prior. 

Proletarium  capite  censum ,  dictuin  quod  ex  bis  civitas  constet,  quasi  prolis  *  progenie  5  iidem  et  prole  tane  i. 
Procitare*J*    saepe  prolicere ,    id  est  producere. 
15  Prologium  principium,  proloquium.     Pacuvius  :  "Quid  est?  Nam  me  exanimasti  prologio  tuo." 
Prolugere  dicuntur,  qui  solito  diutius  lugcnt. 
Praeliares  dies    appellantur,    quibus    fas   est    hostein   bello    laecssere.      Era  ni    cuim   quaedam  feriac  publicae,  qnibns 

nefas  fuit  id  facere. 
Provinciae  appellati  tur,  quod  populus  Roman  us  eas  provicit,  id  est  ante  vicit. 
20  Protinam   protinus.     Terentius:    "Protinam    me  coiciain  in  pedes." 
(125)  Prnina    dieta,   quod  fruges  ac  virgulta  perurat. 
Prugnum    prò  privignum. 


ANNOT.   PAULI.     2.  Plautus]  Poenulo  I,  2,  55.  prostibulae] 

M.  vg.  prostibula  Gu.  Lino.  Non  recte  ,  nam  et  illud  Plautinunt  est. 
V.  Pers.  V,  2,  61.  Clitcll.  fr.  16.  ap.  Bothium.  Ac  video  eandem 
formam  eliam  sapra  p.  7.  v.  alicariae  e  M.  et  vg.  rcstituendam  esse  ,  a 
Lind.   cxpulsam.  3.   Pro  sent.]  cf.  Festus   Qu.  XI,  30.  p.  38,    11. 

t.  prò,    et  Qu.  XII,  16,  p.  56,  30.   v.  prò  censu.  4.  Prosumia] 

ef.  Geli.  N.  A.  X,  25,   5.    Nonius  p.  536,  10.  5.  Prosita]  Posila 

coni.  Dac.  male.  Nam  situs  olim  genuinum  erat  participium ,  ut  Taci- 
tus  dicit:   ara  Druso  sita,  dgy_ui.xug.  6.   Privos]  cf.    Geli.  N.   A.  X, 

20,  4.  Nonius  p.  35,  19.  159,  24.  Festus  Qu.  X,  21,  21.  v.  privicloes. 
Docte  de  co  voc.  Scal.  ,  qui  quod  id  Ciceroni  restituii,  assentientes 
li abui t  novissimos  editores.  7.    privatus]    haec  aut  esse  mendosa, 

aut  a  Paulo  detruncata,  quod  si  addidisset:  cut»  distinguitur  ab  eo, 
qui  cut»  potestate  est,  recte  cactera  cohaererent ,  aptissime  censet  A. 
Auc  8.  Privignus]  cf.  p.  28.   y.  bignae.  9.  Praevaricatores] 

Plin.  N.  H.  XV1II,  19,  49.  §.  179.:  Arator ,  nisi  incurvus ,  praevarica- 
tur.     Inde  translatum   hoc  crimen  in  forum.  10.  Prisci  Lat.]   contra 


disputat  Niebuhr.  H.  R.  I,  389.  ann.   853.  ed.  sec.  13.  Proleta- 

rium] t.  Geli.  N.  A.  XVI,  10.  Nonius  p.  67,  18.  155,  19.  v.  proletarii, 
qui  proletarios  et  capite  censos   recte  distinguunt.  prolis  progenie] 

i.  e.  prolis  procreatione.  Ita  scripsit  Huschk.  de  Servio  Tullio  p.  187. 
proles  prog.  codd.   vg.  14.  Procitare]    suspicor  Festum  Prolicitare 

scripsisse,  et  propter  ordinem  tocc.  (v.  Praef.  II,  2.Ì,  et  propter  inter- 
pretationem.  15.  Pacuvius]  Bothe  P.   Se.   L.  V,  I.  p.  151.  n.  19., 

qui   non  recte  tradit ,    libros    babere  examinasti.  17.   Praeliares] 

non  iidem  qui  iusti  dies   dicuntur.     V.   Paulus  p.  77.   t.   iusti.  quae- 

dam feriae]  v.   Festus  Qu.  IX,   5.  p.  5,   11,   t.  mundus.  20.   Pro- 

tinam] cf.  Varrò  de  L.  L.  VII.  §.  107.  Nonius  p.  375,  29.  r.  protinus. 
Terentius]  Phorm.  I,  4,  13.  ,  ubi  Donatum  Nigidio  auctore  praetulisse 
protinam,   cum  alii  protinus  legerent,  annotavit  A,  Ace.  me  coiciam] 


Gu.    Limi,      me  coniciam   M.      coniiciam  me  Tg. 


:2.   prò  privignum] 


vg.  'Limo.  :  lectio  incertissima,  promum  Gr.  num  M.  Prunum ,  Pro- 
num,  Turium  mg.  A.  Aie.  Quid  bic  scriptum  fuerit ,  eo  dinìcilius  est 
inventu,  quod  voc.  prugnum  boc  solo  loco  memoratur. 


(123) 


DE  SIGINIFICATTOrVE  VERBORUM.     LIBER  XIV. 


227 


Propages  progenies  a  propagando,  ut  faciunt  rustici,  qmim  vitem  vetulam  supprimunt,  ut  ex  ca  una  plurcs  faciant. 
Propetrare  mandare,  quod  perficiatur;  nana  impetrare  est  exorare  et  perpetrare  perficerc. 

Propudium    dicebant,    quum    maledicto   nudare    turpitudine»)    volcbant,    quasi  porro   pudendum.     Quidam  propudium 
putant  dici ,  a  quo  pudor  et  pudicitia  procul  sint.  » 


ANNOT.  PAULI.  1.  progenies]  codd.  mg.  A.  Auc.  Lind.  propa- 
ijlncs  vg.  :  male.  Cf.  Nonius  p.  64,  27.  v.  propages,  et  p.  221,  6.  v. 
propago.  3.    Propudium]    cf.  Qu.  XIII,   17.   p.  89,   12.   v.  repu- 

dium.  Recte  Verrius  utrumque  vocabulum  a  pudendo  deduxit ,  cuius 
verbi  significatio  ex  utroque  clare  elucet.  Repudio  cnim  mulier  dimissa 
ignominia  simul  afficitur;  ac  propudium  ab  initio  id  animai  Tel  is  homo 
dictus  esse  videtur,  qui  cum  detestatione,  tanquam  turpitudinem  omnem 
secum  ablaturus ,  ex  terra  j>  io  turbatili- ,  ut  yaQfiaxol  apud  Ionas  et  hir- 
cus  ille  Asasel  in  Hebraeorum  sacris.  Certe  buie  interprctationi  eximie 
favet  porci  propudiani  appellatio  (V.  Festus  Qu.  XII ,  8.  p.  48, 
17.),  quod  xa&uQfia  erat  gentis  Claudiae.  Godofr.  Hermanno,  qui 
tripudium    et    repudium    cognata    esse  vocabulo  putaverat  (in  Actis  Soc. 


Graec.  V.  I.  Praef.  p.  XXVIII.),  oblocutus  sum  in  Notit.  liter.  Gotting. 
a.  MDCCCXXXVI.  p.  1701.:  cui  censurae,  profecto  nec  leviter  ncc  pe- 
tulanti animo  scriptae ,  quod  Hcrmannus  ea  opponere  pò  In  i  l ,  quae  in 
PS.  a.  MDCCCXXXVIl.  leguntur,  dolui  sane ,  ac  dolebo  sempcr  ea  a 
•viro  de  nostris  literis  praeclare  merito  in  aliorum  studia  opprobria  fusa 
esse  ,  quae  ipsi  nonnisi  novis  et  auctis  opprobriis  redimenda  esse  vidc- 
antur.  At  nolo  ebartae  spatio  ,  quod  in  Paulo  et  Festo  disponendis 
casus  bic  liberum  mihi  concessit ,  abati  ad  privatas  lites  agcndas. 
aurini]  quum  cum  coni.  A.  Aug.  in  mg.  :  at  sufficit  solum  nomen  male- 
dicto. pudendum]  vg.  et  detcrior  unus  cod.  pudendam  boni  codd. 
4.  procul  sint]  cf.   Festus  Qu.  XI,   29.  p.  37,  t. 


EX   FARNESIANO    POMPEII    FESTI    CODICE    HIC    EXCIDERUNT   SEX   FOLIA,   QUAE   HIS    PAULI    EXCERPTIS   RESPONDEBANT. 


ANNOT.  FESTI  ad  Qu.  XI,  29,  1.  procul  sint]  Paulo  collato  apparet 
baec  extrema  verba  fuisse  art.  propudium.  Provorsum  /'.]  audacula 

est  Meursii  (Exerc.  crit.  II,  13.)  opinio  ,  Festum  errore  quodam  conò-o- 
vorsum  mutasse  in  provorsum.  Provorsum  fulmen  est  ex  nocte  in  diem, 
vel  ex  die  in  noctem  proversum.     Cf.   Paulus  p.  56.  v.  illuni.  2.  3. 

fulguri]  Fulguralori  coni.  A.  Are.  in  mg. ,  qui  Iuppiter  in  pluribus 
titulis  extat.  Fulguritori  nescio  cur  malit  Lind.  Mibi  Iuppiter  ipse 
Fulgur   dictus    esse    videtur,    ut  Lapis.  3.    Summano]  cf.  quae 

composui  Etr.  rer.  II.  p.  60.    167.   249.  5.  pat.   boves]    cf.  Paul, 

p.  120.   v.  pai ultiin.  6.  super]  supra  vg.   et  sic  corr.   Urs.  9. 

lulius]  C.  I.  Caesar  Strabo  aedilis  a.  664.  orator  et  tragicus  poeta.  V. 
Weicbert.  Poet.  Lat.  rei.  p.  127.  In  Adrasto  tetigit  oraculum  Delpbi- 
cum  (v.  Eurip.  Phoen.  420.),  cuius  nqo<pijrai,  noti  sunt.  In  trimetris 
iambicis    corrige    12.   ita]    in    ibi.  puranf]    explica    dyvÌL.ovaiv. 

purgant  vel  parant  A.  Aog.   in  mg.      Hoc  probat  Urs.  Propter 


viam]  de  boc  sacrificio  varia  A.  Auc.  Scal.  Dac.  Titulus  ille  de  Hcr- 
culis  aede,  zotbeca  etc.  non  ad  Sancum  ,  sed  ad  Saxanum  spectat.  V. 
Gruter.  49,  3.  13.  Sanco]  Sango  coni.  A.Aug.  in  mg.  Urs.:   sed  prae- 

stat  Sanco.  15.   16.    quae  mine  e]   quae  nunc  g    et    infra  e  maluit 

Vossius  in  Etimologico,  quo  non  opus  est,  nam  latinum  e  vim  habebat 
Graeci  y.     Ita  interpretatur  etiam  Perizon.  anim.  histor.  p.  306.  18. 

habeto,  prodito]  produit  coni.  Scal.  habeto,  prodito,  neu  prò duit  Dac, 
sed  nibil  muto.  Verrius  produit  ex  poeta  quodam  petitum  explicuit 
illis  verbis  legis  Censoriae  de  sartis  tectis  exigendis  (Cic.  Verr.  HI,  7.). 
Prodito  est:  redemptori ,  qui  porticum  deinceps  tuendam  accipiet ,  tra- 
dito. Cf.  Turneb.  Adv.  XVI,  22.  Carrio  Emend.  II,  5.  19.  prodideris] 
perdideris,  puto.  Ita  et  Huschbius.  20.  Hymni]  Hymnide  corr. 
A.  Aog.  in  mg.  V.  Bothe  p.  136.  fr.  5.  Spengcl.  Caecil.  fragni,  p.24- 
21.  inridier]  irriderier  coir.  Dac.  ,  ut  in  Aid.  est.  Nervol.]  Botbe 
p.  440.  fr.  4.                  21-  22.    productue  prodigitim]  producte  prbdigum 


Ff* 


228 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XIV. 


(425) 


Propatulura  late  patens  atque  aperta  ni ,  et  patuli   boves,   quorum  cornua  in  diversum  supra  modum  patent. 
Properus  celer,  unde  adverbium  propcre. 

Prophetas  dicebant  veteres  antistites  fanoni  ni  oraculorumque  interpretcs. 
Profecturi   viam  Herculi  aut  Sauco  sacrificabant. 
5  Prodigere    est  consumere,    uude  et   prodìgus   fit. 
Prodinunt  prodeunt.     Ennius  :  "Prodinunt  famuli,  tum  candida  lumina  luccnt." 
Pro  bruni    stuprimi,    flagitium. 

Probi  velut  probibi,  qui  se  a  delinquendo  probibent. 
Prodigiatores    baruspices ,    prodigiorum    interpretcs. 
10  Prodit   memoriae   porro    dat    et  fallit.      Item  ex  intcriore   loco   procedit.     Item   perdit,    ut  Ennius:    "Non    in    sperando 
cupide  rem  prodere   summam." 
Punicum    genus    libi    translatum  a  Poenis.     Id  etiain  appellabant  proli  uni,    quia  erat  cetcris  suavissimuni. 
Pro    significat  in,  ut  prò  roslris ,    prò  aede ,  prò  tribunali. 
Progenerum  appella t  avus  neptis  suae  virum. 
15  Profanum    quod  non  est  sacrimi.     Plautus  :  "Sacrimi  an  profanimi  babeas,  parvipenditur." 

Pro  ponitur  etiain  prò  amplificando  ac  palam  faciendo ,  ut  prodi,  provoca,  protraile,  propelle 5    alias  prò  privami!  facili- 
tate,   ut  in  propinilo  ,  probibendo ,    quia  utrumque  abnuit  in  bis  esse  pudorem  potestatenique  ;   alias    alimi  alio,  ut 
(126)  prò  pecunia,    prò  praedio,    tonsille  5    alias   prò  admirationc,    ut  prò  Iuppiter;    alias  prò  ante,    ut  prò  ostio:    alias 

prò  in,   ut  promitterc   barbara  et  capillum. 
20  Pro  fu  udii  ni    quod  longe  babet  fundum. 

Profesti    dies  procul  a  religione  numinis  divini. 

Profusus    super    modum   sumptuosus.     Tercntius  :     "Profondai .  perdat,   pereat ,    niliil  ad   me  attinct."     Alias   abicctus 
iacens.     Pacuvius  :    "Profusus  gemitìi  murmuro.1' 


coni.  Urs.     pollitele  prodùjum  Scal.  22.  jn]  m  in  cod.  esse,    tra- 

dit  A.  Adc.  in  mg.      me  corr.   Urs.  Prodinunt]  cf.   Paulus  p.  52. 

v.  danunt,    cum    annot.  23.   Enn.]  Ann.  Ili,   18.  ap.  Mcrulam. 

25.  Accius  in  Hellen.]  Bothe  p.  210.   fr.  1.  26.  27.    Caecil.  in 

Davo]  Bothe  p.  131.  fr.  1.     Spcngel.  p.  16.  28.  Probri]  cod.     Pro- 

brium  Urs.     Probi  vg.,   ut  corr.  Urs.  delinqu.]   a  addit  yg.,  quod 

probal  Urs.  29.   harispices]  cod.      harusp.  Urs.  30.  Prodita] 

Prodit  vg.,  ut  corr.  Urs.  32.  Ennius]  Ann.  XVI,  27.  Mer.  32. 

33.   cupide]  cupidi  A.  Acc   et  Urs.    in  mg. 

Qu.  XI,  30,  3.   quia]  quia  i    vg.  4.  5.  ro-sto-is]  rostris  corr.  Urs. 

De   Urs.   additamentis  v.  3.  4.  6.  7.  v.  Suppl.  Ann.  9.  Plauhis]  Botlic 

p.445.  ine. 24.  10.   bea]  cod.    boea  Urs.,  cui  Lane  ob  rem  loci  huius 

rcstitutio  non  recte  cessi!.  15.  16.  aliud  alio]  apud,  ob,  ab  coni.  Urs., 

quod  ncque  Paulus  comparatus,  ncque  sentcntia  adiniltit.   Significat,  aliud 
in   alium  usuili  converli.  16.  prò  praedio,  prò   constile]  prò  praede 


prò  Consilio  coni.   Urs.  18.    Melanippo]    Menalippo    coni.    Urs.  : 

male.  19.    munti    omium]    mani    ouiu  cod.      munii    omnium   coni. 

Urs.  23.   est]  cod.   oni.  Urs.  2S.  ae-que  prof.]  adscripsi   eum 

t.,  ut  legitur  apud  Nonium  p.  434,  10.  t.  profesti,  nisi  quod  in  fine 
die  addidi.  De  Scvl.  et  alioruin  W.  Dd.  opinionibus  v.  Scppl.  Ann. 
Bothe  p.  184.  fr.  16.  30.    Ter.   in  Adelph.]   I,  2,   54.  32. 

et]   corrige  ut.  Pac.  in  Tetterò]   Botbe  p.  146.   fr.  9.  33. 

occistians]  oceisilans ,  ut  videtur.  oscitans  corr.  Urs.  \ossius.  occen- 
tans  D.ic.  :   alii  alia.  rua-]  cod.      ru-  Urs. 

ANNOT.   PAULI.      1.   supra    modum]  M.  vg.       om.  cett.  codd.  Lixd. 
11.  cupide]   M.      cupidi  Gt.  vg.  L\sv.  15.   sacrum]   Gc.  Li>d.      fanum 

M.  vg.  17.   alio]  prò    alio   corr.  A.  Are.   in  mg.  1S.   prò  pecunia] 

Bcrol.    et  Lips.   codex,   ut  vg.      cett.  codd.  et  Li>d.   om.  prò.  19. 

prò   in]   vg.      prò   immittere  boni   codd.    Li.nd. 


QU.  XI,  29.  (37) 


FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARI*.    L.  XVI.  QU.  XI,  30.  (58)    229 


procul  sint.  HProvorsum  fulgur  appellatili*,  quocl  igno- 
ratur  noctu  an  interdiu  sit  factum,  itaque  Iovi  ful- 
g-uri  et  Summano  Ut,  quod  diurna  Io  vis,  nocturna 
Stimma  ni     fulmina     habentur.  ||  Propalili  uni    late 

patens  atque  apertum,  et  patuli  boves,  quorum  cornua 
in  diversum  super  modum  patent.  ||  Propriassit  pro- 
prium  fecerit.  ||Properus  antiquos  dixisse,  prò  ce- 
ler,  testimonio  est  quali  tatis  ad  verbi  um ,  quod 
est  propere.  ||Proplietas  in  Adrasto  Iulius  nominat 
antistites  fanorum,  oraculorumque  interpretes:  "cura  capi- 
ta viridi  lauro  velare  imperant  propheiae,  sancta 
itaf  caste  qui  purant  sacra."  ||  Propter  viam  fit  sacri- 
ficium,  quod  est  proficiscendi  gxatia,  Herculi  aut  Sanco  qui 
scilicet  idem  est  deus.  ||Prodigia  quod  praedicunt  fu- 
tura, permutatione  g.  literae ,  nam  quae  nunc 
e.  appellatur,  ab  antiquis  g".  vocabatur.  ||Produit, 
porro  dederit,  ut  est  in  lege  Censoria:  "porti- 
cum  sartam  tectamque  babeto,  prodito."  alias  prodiderit. 
||Prodegeris,  consurnpseris ,  prodideris  f ,  ut  Caeci- 
lius  in  Hymnif:  "prodigare  est,  cum  nihil  habeas,  te 
inridierf."  et  Plautus  in  Nervolaria  :  "productae 
prodigiumf  esse  inf  amatorem  addecet."  ||Prodinunt 
prodeunt,  ut  Ennius  Annali.  L.  III.:  "prodinunt 
famuli,  tum  candida  lumina  lucent."  ||Probrum, 
stuprum,  flagitium,  ut  Accius  in  Ilelleuibus  :  "qui  nisi 
probrum,  omnia  alia  indelieta  aestimant."  Gaecilius 
in  Davo  :  "ea  tum  compressa  parit  buie  puerum,  sibi 
probrum/'  ||Probrif,  velut  probibi,  qui  se  delinquendo 
probibent.  ||  Prodigiatores  barispices,  prodigiorum 
f  interpretes.  ||  Prodita  f ,  memoriae  porro  dat,  et  fal- 
lit.  item  ex  interiore  loco  procedit.  item 
perdit,  ut  Ennius  L.  XVI.  :  "non  in  sperando  cu- 
pide rem  prodere  summam."    ||  Punicum  quod  appellatili- 


EMEJND.  LECT.    Qu.  XI,  29,  12.    ibi. 


28.  Probi. 


30.  Prodit. 


19.  p  erdideris. 

Qu.  XI,   30,    5.   ro 


genus  libi  est trans- 

latum     a    Poenis.       Id    etiam    appellabant    probum, 

quia  erat    ceteris   suavissìmum.      .      . 

no || Pro  significai   in,    ut  prò   ro- 

5  sto-isf,  prò  aede,  prò  tribunali.  || Progenerimi 
app-ellat  avus  neptis  suae  virum,  ut  pronurum  ap- 
pell-#£  nepotis  uxorem.  \\  Profanimi,  quod  non  est  sacrum. 

Lìv-ima-: *...... 

blici     .      .      .     Plautus:  ""Sacrum  an  profanimi  ha- 

10   bea-s,    parvipenditur." profana- 

tionem Il  Pro  ponitur  etiam  prò  am- 

plifì -cando  ac  palam  f adendo ,  ut  prodi,  provo- 
ca, prop-eZ/e,  protraile:  alias  prò  privandi  facul- 
tate,  ut  in  propudio ,  prohibendo,  quia  utrumque  ob- 
lò nuit  in  Jiis  esse  pudorem  potestatemque  :  alias  ali- 
ud  alio,  ut  prò  pecunia ,  prò  praedio,  prò  constile: 
alias  prò  a-dmiratione ,  ut  prò  Iuppiter.     »     .    Accius 

in  Melani-/jpo  . 

marni  omium . 

20  Plautus  in  Condalio  :  ...  alias  prò  ante,  ut 
prò  hostio.  alias  prò  in,  ut  .  .  .  .  promittere  bar- 
bam  et  capillum.  ||  Profundum  dicitur  id  quod 
altum     est     ac     fundum      habet      longe.        Pacuvius 

in  Medo  :    "neque 

25     ||  Profesti  dies  di-cti,  quod  sint  procul  a  religione  numinis 

divini.     Caecilius  in 

sti  tantundem Afranius 

in  Privijjno:  "ae-rjftie  profesto  concelebras  focum  die.,J 
||Profusus  super  mo-dum  sumptuosus  .  .  . 
30  Terentius  in  Ade-lphis:  ^profundat ,  perdai,  pere- 
ai.,  nibil  ad  me  altinet."  Alias  abiectus  iacensj 
etf  Pacuuius  in  Teuc-ro:  i(profusus  gemitìi  murmu- 
ro  occistiansf  rua-f." 

20.   Ilìjmnide.  21.   inriderier  21.   22.  producte   prodiguui. 

stris.  32.   ut.  33.    o  ecisìtans. 


250      Q€.  XI,  31.  (39)              TESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.   L.  XV,  QU.  XI,  52.  (40) 

.      .     .     .       cant  gistratus.    eas    enini    faciendas     curaverunt    31.   Iuni- 

rta  us  Brutus,  Q.  Oppius  Aediles  pi.  ||Plexa  collida- 
li Plauti  appellantur  canes ,  quorum  aures  lang-vì-  ta  significai  ex  Graeco,  cui  nos  ctiam  praepositio- 
dae     sunt      ac       flaccidae      et      latius       vide-xilav  nem    adicimus,     cum    dicimus    perplexa.        ||Plentur 

patere quae  5     antiqui       etiam       sine       praepositionibus        dicebant. 

e  |j  Piera    dixisse     anliquos    testis    est    Pacuvius,    cum 

uni  ait:     "plera    pars    pessumdatur."          ||Ploxinum   ap- 

ui  pellari     ait     Catullus     capsum     in     cisio,     capsavef 

cis  ,cum  dixit:  "gingiuas  vero  ploxini  habet  ve- 
li Plantae  dicuntur  semina  olerum,  quo d  plana  sunt,  10  teris."  ||  Plorare,  fiere,  inclamare  -j-  nunc  signi- 
ut  appellantur  plantae  nostrorum  pedum  ex  causa  ficat,  et  cum  praepositione  implorare,  id  est 
simili.  ||  Plancae  dicebantur  tabulae  planae,  o-b  quam  invocare:  et  \  apud  antiquos  piane  incla- 
causam  et  Piatici  appellantur,  qui  supramodum  />e-dibus  mare,  in  regis  Romuli  et  Tatii  legibus  :  usi  nu- 
plani    sunt.        \\  Plaustrum   perculi   antiqui   «7-cebant  rus  f    sacra   divis    parentum    estod."     in    Servi    Tul- 

ab    iis}    qui plaustrum   euer-  15    li   haec   est:     usi    parentum  f  puer    verberit,    ast   ol- 

tebant .      .   id  quod  le       plorassit ,        paren  f       puer       divis       parentum 

abiit  in  proverbium.  Plaulus  in  Epidico:  uI£-pidicus  sacer  esto."  id  est  clamaritf,  dix.  .  .  IJPédulla 
mihi  fuit  magistcr.  Perii,  plaustr-um  perculi."  quae  dicimus  nea^-  .  .  Graecos  appellare  ma- 
il Plebeium  magistratum  .  .  nemi-  nem  licet  ca-  nifestum  est.  ||Pacem  a  pactione  condicio- 
pere,  nisi  qui  ex  plebe  est:  cuius  ^e-neris  est  20  num  putat  dictam  Sinnius  Capilo,  quae  utrique 
omnis  magistratus,  qui  appellalur  i-sto  nomine.  inter  se  populo  sit  observanda.  ||Penem  antiqui 
|| Plutei  dicebantur  crates  corio  erti- do  intentae,  codam  vocabant.  a  qua  antiquitale  etiam 
quae  solebant  opponi  mililibus  opus  facientibus  nunc  offa  porcina  cum  cauda  in  cenis  puris 
et  appellabanlur  militares.  nunc  etiam  tabu-  offa  penita  vocatur.  et  peniculi ,  quis  calcia- 
le, quibus  quid  praesepitur,  eodem  nomine  dicun-  25  menta  tergentur,  quod  e  codis  extremis  facie- 
tur.  ||  Plebei  aediles  dicuntur,  qui  plebeiscito,  .  bant  antiqui  qui  tergeutf  ea.  dictum-j-  est  forsitan 
cum  plebs  tribtitim  sine  patribus  suffragium  tu-  a  pendendo.  Naevius  in  Tunicularia  :  "Theodo- 
lit  rogante  magistratti  plebeio ,  sunt  constitu-  tum  compellas  \ ,  qui  aras  compitalibus  sedens 
ti,  tribunorumque  plebei  collegae  s-unt,  qui  una  cum  in  cella  circumtectuas  \  tegetibus  Lares  lu- 
tribunis  primum  creati  sunt  dissid-ente  plebe  a  pa-  30  dentis  peni  pinxit  bubulo."  significat  peni- 
tribus.  \\Plebeias  tabernas  no -vas  vocant  nos-  culo  grandi,  id  est  coda.  ||Propius  sobrino  mi- 
ira  aetate,  ut  dicunt  V  tabern-as  esse,  et  f  septem  ferun-  hi  est  consobrini  mei  filius  et  consobrinae  meae 
tur  olim  fuisse.    Plebeias  appella-vaus   a    genere  ma-  filia  f      et      patris       mei       consobrinus       et      matris 

EMEND.   LECT.      Qu.  XI,   31,   32.  sed.  Qjn.  XI,  3fc,  8.   capsamvi:  10.    inclamare]   «Iole.  12.   sed.  13.   li.    nuriu]    excidcrnnt 

Lic  plura  yocc.  15.  parcntetn.  16.  pareti]  dele.  17.  inclamaril,  dixerit  diem.  18.   n<d<A«.  26.   tergercnt.  dietus. 

28.  appella*.  29.   ciiciimfecfiis.  33.  filius. 

\ 


(126) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XIV. 


231 


Pianti   appellati  tur  canes,   quorum  aures  languidae  sunt  ac  flaccidae  et  Ialius  videntur  patere. 

Pianta  e    semina  oleiiiui,    quod  plana  sunt,  ut  appellantur  etiam  ex  simili  plantae  nostrorum  pedum. 

Plancae    tabulae    planae,    ob  quam  causam    et  p lanci    appellantur,    qui   supra  mudimi    pedibus  plani  sunt. 

Plebeium  niagis  trattini    neminem   capere  licet,   nisi  qui  ex  plebe  est. 

Plutei   crates  corio  crudo  intentae,  quae  solebant  opponi  militibus  opus  facientibus ,    et  appellabantur  militares.     Nunc 

etiam  tahulae,  quibus  quid  praesepitur,  eodem  nomine  dienti  tur. 
Plcbeii  aediles  dissidente  plebe  a  patribus  sunt  creati. 
PI  ex  a  colligata,   unde    perplexa. 
Plentnr  antiqui  etiam  sine  praepositione  dixerunt. 
Ploxinum   capsam   dixerunt. 
Pax  dieta  est  a  pactione. 
Pene  ni    catalani    vocabanf,    unde    et  oifam   porcinam    cimi   cauda    oflam  penitam   dicebant.      Hinc   et  peniculos  dicimus, 

quibuscum  calciamenta  terguntur ,  qui  de  caudarum  extremitate  fiunt.     Penis  denique  a  pendendo  vocata  est. 
Propius  so  brino  ni  ibi  est  consobriui  mei  filius  et  patris  mei  consobrinus. 


10 


ANN.  FESTI.  Qu.  XI,  31,  10.  sunt]  Urs.  e  (cum  lineola  trans- 
versa)  sunt  con.  12.  b  quam]  cod.  quam  solum  e  eoo.  Urs. 
14.  PI.  perculi]  Quanquam  de  hoc  «proverbio  lue  scriptum  fuisse,  Scal. 
et  Urs.  aperuerunt :  propria  taraen  eius  significalo  et  origo  n ondimi  in 
aperto  sunt.  V.  Donat.  in  Terent.  Eunuch.  II,  3,  87.  17.  PI.  m 
Epid.]  IV,  4,  22.  ed.  Iacob.  22.  intentai]  intectae  coni.  Urs.,  sed 
illud  praestat.  26.  qui]  con.  (i.  e.  q  cum  supraposita  lineola). 
que  Urs-  30.  a  pa]  cod.  a  Urs.  31.  uas  voc]  cod.,  ut  vg. 
uas  novas  vocant  Urs.  Plebeias  dictas  esse  tabernas  illas  argentarias, 
quae  postea  novae  vocatae  sunt,  ex  reliquiis  tituli  colligitur.  Distin- 
guendas  autem  ab  iis  eas  esse,  quae  septem  olim,  postea  quinque  dicc- 
bantur,  docet  Liv.  XXVI,  27.  Quapropter  Scal.  et  Urs.  additamenta 
inutanda   crant.    V.  de  universo  loco   Suppl.  Ami.          32.  et]  corrigo  sed. 

Qu.  XI,  32,  6.  Pacuv.]  in  Teucro.  V.  Priscian.  V,  12.  p.  668  P. 
T.  I.  p.  208.  Kr. ,  qui  pluribus  de  cadem  re  exponit.  Bothe  P.  L.  Se. 
V,   I.  p.  147.   fr.  22.  7.  Ploxinum]  con.     Ploximum   Urs.      Item 

T-   9-  8.   Catullus]  97,  6.   ubi  legitur  ploxemi.     Vox  est  Galliae 

cisalpinac  ,  quòd  intelligitur  ex  Quinctil.  Inst.  I,  5,  8.  A  Gracco  jiAó- 
v.avov  deducit  Doederlin.  Syn.   et  Etym.   T.  V\,  p.  273.  eapstim] 

con.  capsam ,  ut  vg.,  corr.  Urs.  ,  non  recte  :  capsus  enim  rbedae  car- 
rucaeque  dtV^o?  dicitur,  v.  Vitruv.  X,  14.   Isid.  Origg.  XX,  12.  capsave] 

capsamve  corr.  A.  Aug.  in  mg.  Urs.  10.  Plorare]  cf.  Paulus  p.  81. 

v.  ìmplor.   cum    annot.  inclam.]  dclendum  puto.      Id  simplicius, 

quam  aut  inclamare  mutare  in  incalare  (quod  quidem  a  Cuiacio  Observv. 
XI,  19.  p.261.  factum  esse,  non  recte  narrat  Dirlisen  Versuche  p.  290.), 
aut  cum  Arnaldo  Var.  coni.  I,  5.  idem  voc.  in  cum  clamore,  aut  cum 
Dac  ,  qui  plura  turbat ,  et  Huschkio  de  Serv.  Tuli.  p.  598.  inclamare 
transferre  post  implorare,  cum  is   significatus  tantum  antiquis  recte  tri- 


buatur.  12.  et]  corrigo  sed.     at  Dac  13.   Tatii]  Latii  vg.,  sed 

illud  etiam  A.  Ave  in  mg.  13.  14.  ««riis]    post    h.  v.   lacuna, magna 

pars  legis  intercidit.  14.  Serui]  eoo.     Scr  Urs.  15.  parentum] 

parentem  corr.  Scal.  Urs.  etiain  Cuiacius  Observv.  XI,  19.  parenteis 
Lipsius  in  libro  de  legg.  regiis  ;  idque  voluisse  etiam  Scal.,  apparet 
collata  annot.   ad   Paul  uni  v.   ab  oloes.  15.   16.   olle  plorassit]  olloe 

plorassint   corr.   Scal.  16.  paren]  cod.      (parere)  Urs.     parentcs 

vg.  Nihil  est  nisi  spkalma  librari! ,  qui  oculis  ad  tertiam  ab  bac  vo- 
cem  aberraverat.  17.  esto]  estod  coni.   Urs.     De  universa  lege  v. 

Suppl.  Ann.  clamaril]  inclamarit ,  puto.  dix]  dixit  vg.      dixerit 

diem   fuisse    opinor.  Pedulla]  Pedulia   corr.'  Vossius  in  Etyraol. 

recte.     V.  praecipuc   Fronto  de  diff.  voc.  p.  2194-  P.  18.   nea]  Urs. 

nca  con.  TTFA  vg.  nos  ea  coni.  Urs.  In  spatio,  quod  post  baec  li- 
brarius  vacuuni  reliquit ,    nìdila  fuisse,  coni.   A.  Aug.  in  mg.  23. 

cenis  puris]  cum  in  casto  cssent.  V.  Glossar,  apud  Scal.  et  Urs.  24. 
offa  peti.]    cf.    Fest.   Qu.  XII,   12-  p.  52,  24.    v.  penitam.  pente.] 

cf.    Paulus  p.  116.  25.   teraentur]   cod.      teryuntur  Urs.  ex- 

tremis] Urs.     extremi  con.  26.   qui]  facile  correxeris  quis :  sed  qui 

instrumentale    est.      V.   ann.  ad    Qu.   IX,   9,  16.  tergent]    terge- 

rent  corr.  ^rs.  dictum]  scribe  dictus.  27.    Tunicul.]   Cunicularia 

corr.  A.  Aug.  in  mg.  et  Ur.s.,  frustra.  BotbeV,  II.  p.  21.  fr.  t.  28. 
eompellas]  appellas  scribendum  cum  Bothio ,  qui  Theodorum  adpelles 
posuit.      comprila  corr.   Scal.  29.   circumtectuas]  scribe  circumtectus. 

circumtecta  Scal.  31.  Propius]  con.,  ut  vg.     Proprius  Urs.     Cf. 

Schrader.  in  Inst.  Ili,  6.  §.  5.  not.  crit.  p.  450.  Est  Graecum  :  ftfXQH 
dvixpiaómv.  33.  fi.Ua]  filius  corr.  A.  Aug.   in  mg.   et  Ur.s. 

ANNOT.    PAULI.     8.  unde]  boni  codd.  Lui»,     inde  et  vg.  10. 

Ploxinum]   Gv.  vg.   Lind.      ploximum  cctt.   cod. 


252 


PALLI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XIY. 


(126) 


Possessio  est  usus  agri  quidam  aut  aedilìcii,  non  ipse  fundus  aut  ager. 
Portimi  frequenter  maiores  prò  domo  posuerunt. 

Patrocinia  appellar!  coepta  sunt,  quum  plebs  distributa  est  inter  patres,  ut  eorum  opibus  tuta  esset. 
Postica    linea  in  agris  dividendis  ab  oriente  ad  occasum  spectat. 
5  Pomptina  tribus  a  Pomptia  urbe  est  dieta, 
rapina  tribus  a  Papirio  vocala. 
Pupi  ni  a    tribus    ab  agro  Popiuio. 
Popillia    tribus    a  progenitrice  traxit  vocabulum. 


ANNOT.  FESTI.  Qu.  XII,  1,  1.  Possessio]  cf.  Festus  Qu.  XII,  9. 
p.  49,  23.  v.  possessioues.  Cuiac.  Observv.  IX,  31.  idemque  et  in  Pa- 
ratiti, et  in  Recitali,  in  Instili.  Cod.  VII,  32.  Husclrk.  Vbcr  die  Stelle 
des  Varrò  v.  d.  Liciniem  p.  93   sqq.  3.  Parva  lacuna  expletur  ab 

Urs.  toc.  de,  ab  Huscbliio  e;  mila  placet  in.  A,  quod  quidam  co  loto 
babent,  ortum  est  e  A,  signo  lacunae  apud  Uks.  misi  in  suppl.  A.  Aug. 
4.  Lacunam  banc  Cuiac.  explet  yoc.  neque.  Male  A.  Auc.  infercire  vo- 
lebat -.   Auctore  praetore.  his]   is  corr.  Urs.   Cuiac.  vere]   h.  e. 

fé,  i.  e.  liane  eijo  rem  (nempè  :  ex  j.  Qu.  meam  esse  aio),  coni.  Cuiac. 
Probabilius  llusclil;.  :  suam  rem  (ISUARE,  bine   factum,   is  vere).  6. 

ex  his  qui]  ex  his  qui  litigant  vel  ex  reis  coni.  A.  Aug.  Optime  Cu- 
iac. :  e.r  iure  Quiritìum ,  quod  Huscbk.  coni,  scriptum  fuisse  EX  IUS 
QUI.,  simili ier  ut  in  Ulpiani  codice.  Possis  etiam  sic  :  existit  qui,  sed 
illud  praestat.  7.   Praetor  his]  Praetoriis  coni.  Burmann.  in  Pefcron. 

e.   13,  p.  67.,  inepte.  8.  liti  «tuie]  differt  ab  bac  formula,  quani  ba- 

bent  Ulpianus  in  Dig.  XLIII,  17,  1.  et  Gaius  Inst.  IV.  §.  160.  :  qua  de 
re  variae  sunt  Ictorum  sententiae.  Mihi  persuasi,  v.  10.  ante  ita  possid. 
alterum  uti  addendum  esse.  Q.  D.  A.]  i.  e.  quo  de  agitur.  11. 

Praefect.]  cf.   annot.  ad  Paulum  p.  105.  (127.)    v.  municipium.  14. 

qua  his]   quas  vg.,  et  sic  corr.  Urs.  16.  17.  quatlor  .  .  .  prò]  quattuor 

sex  virum  prò  vg.,  sed  in  cod.  esse  vigiliti  sex  virum  num,  in  mg.  an- 
notatur.  nu  cor.  nu  Urs.,  qui  in  mg.  numero  qui  apposuit.  quattuor- 
viri  et  sexviri  annui  coni.  A.  Auc.  qui  autore  vigintisexvirum  numero 
Scal.  quatuor  e  XXVI  viris  Cuiac.  Obss.  XI,  24.  :  cuius  in  partes 
concedit  Lipsius  in  Tac.  Ann.  IH,  29.  p.  85  e.  et  quodammodo  etiam 
Casaub.  in  Sueton.  Aug.  36.  Conieccram:  quattuor  e  vigiliti  sex  virum 
numero,  qui  (ita  ut  NÙPRO  in  TSÌJERO  mutaretur),  cum  certior  factus 
sum  Weilandi  de  bello  Mars.  p.  7,  libello,  idem  placuisse  Zumplio. 
De  illis  XXVI  viris  ,  ex  quibus  quattuor  in  Campaniam  mittebantur, 
Cassius    Dio  LIV,  26.  18.     Capuani]    de   borum   in    Campania 


oppidoruui  condicione  disputat  Niebulur.  H.  R.  III.  p.  338  seqq.  Sed 
cf.    Madvig.     Opuscc.    Acad.  pag.  234.  20.     Calatium]     Calatiam 

vg.  et  sic  corr.  Urs.  Distinctionem  inter  Alellam  et  Calatium  om. 
cod.  21.    quodannis]    quotannis    corr.    Urs.,    ut   vg.  23. 

Venaerum]   cod.      Venareum  Urs.,   qui  cum   vg.  corr.  Vena/rum.  Alli- 

eas]  Allifas  vg. ,    et  sic   corr.   Urs.  25.   complura]   eonplura    cod. 

Parrei]    cf.   Paulus  p.  120.  v.  paret.  27.  28.   est  .  .  ut]    et  .  .   in. 

corr.   Scai..  28.   In  XII.]  v.   Dirksen.  p.  208.  29.  30.  ad 

testini.]  cadem  verba  infra  a  Fcsto  posita  sunt,  Qu.  XVI,  25.  p.  195,  9. 
Cf.  Hugo  Hist.  iuris   civ.  T.  I.  p.  351.  ed.  undec.  33.    Post.   Un.] 

cf.  Mebuhr.  H.  R.  T.  II.  p.  701.  Etrusc.  rer.  Ili,  6,  11.  T.  II.  p.  153. 

Qu.  XII,  2,   5.  ale]  cod.,  ut  videtur.     abd  Urs.  vg.  8.  9.  Po- 

metia]  banc  urbem  bic  significari  vidit  Sigonius.  Pontia  insula  ab  ea 
re  aliena  est.     Urs.  inventa  v.  in  Scppl.  An.v.  11.  12.  nomi]  nomine 

corr.  Uks.  20.  ac  potesl.]  uncis  includit  Urs.  ,   tanquam  errore  rc- 

pctitum.  22.    Pupinius]  de  boc  agro  v.   Cic.   de  lege  agr.  II,  35. 

Liv.  XXVI,  9.  coli.  IX,  41.  Varrò  de  R.  R.  I,  9.  Valer.  Max.  IV,  i, 
i.  Situs  eius  ex  Livio  maxime  cognoscitur.  Cf.  Paulus  p.  85.  v.  Le- 
jnonia,    cum  annot.  25.    Popillia]    baec  tribus   cum  in  Romanis  ti- 

tulis  non  extet  (v.  C.  L.  Grotefend  in  Annal.  Zimmermanni  T.  III.  p. 
915.)  :  conieci  eam  cum  Pinaria  ex  decem  illis  tribubus  fuisse  ,  quarum 
territorio  Romani  post    reges    exactos  spoliati  sunt.  '27.   Popill.] 

videi,  gentis ,  quam  a  femina  originem  duxissc ,  similibus  fabulis  com- 
mendatili. 28.  Pinarii]  cf.  Qu.  XII,  5.  p.45,  21.  29.  Popul. 
comm.]  cf.  Qu.  XY,  3.  p.  139,  19.  v.  seitum  populi ,  et  de  Urs.  addita- 
mcntis  Scppl.  Àio».  eom]  Urs.  comu  eoo.  32.  patri]  cod. 
palr  Urs. 

ANN.  PALLI.  7.  Popinio]  boni  codd.  Lind.  Pupinio  vg.  Pu- 
pillo edd.  vett.  8.  a  progenitrice]  a  Po.  Ho.  gentile  coni.  Huscbli. 
de  Servio  Tuli.  p.  670.     V.  tainen  supra  annotata. 


QU.  XII,  1.  (41) 


FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.    L.  XVI.  QU.  XII,  2.  (42)     233 


meae  consobrinus.  ||Possessio  est,  ut  definit  Gallus  Ae- 
lius,  usus  quidam  agri,  aut  aedifici,  non  ipse  fundus 
aut  ager.  non  enim  possessio  est  .  .  rebus  quae  tangi 
possimi  .  .  qui  dicit  se  possidere ,  bis  vere  i  po- 
test  dicere,  itaque  in  legitimis  actionibus  nemo 
ex  bis  qui-|-  possessionem  suam  vocare  audet,  sed  ad 
interdictum  venit,  ut  Praetor  bis  verbis  utatur: 
"Uti  nunc  possidetis  eum  fundum  Q.  D.  A.,  quod  nec  vi 
nec  ciani  nec  precario  alter  ab  altero  possidetis, 
•{•ita  possideatis,  adversus  ea  vim  fieri  veto." 
||  Praefecturae  eae  appellabantur  in  Italia,  in  quibus  et 
ius  dicebatur,  et  nundinae  agebantur,  et  erat 
quacdam  earum  R.  P. ,  neque  tamen  magistratus  suos 
habebant.  in  qua  bis  f  legibus  praefecti  mittebantur 
quotannis  qui  ius  dicerent.  quorum  genera  fuerunt 
duo  :  alterum ,  in  quas  solebant  ire  praefecti  quat- 
tor  -J-  viginti  sex  virum  nu  prò  •{•  populi  suffragio 
creati  erant ,  in  baec  oppida  :  Capuani ,  Cumas, 
Gasilinum  ,  Volturnum ,  Liternum ,  Puteolos ,  Acer- 
ras,  Suessulam ,  Atellam ,  Calatium  :  alterum  in  quas 
ibant,  quos  Praetor  urbanus  quodannisf  in  quaeque  lo- 
ca miserai  legibus,  ut  Fundos,  Formias,  Caere, 
Venaerum,  Allicas-J-,  Privernum,  Anagniam,  Frusi- 
nonem ,  Rea  te ,  Saturniam ,  Nursiam  ,  Arpinum , 
aliaque  complura.  ||Parret,  quod  est  in  formulis, 
debuit  et  producta  priore  syllaba  pronuntiari, 
et  non  gemino  r.  scribi,  ut  fieret  parer,  quod  estf  in- 
veniatur  utf  comparet,  apparet.  ||Portum  in  XII. 
prò  domo  positum  omnes  fere  consentiunt  :  "cui  tes- 
timonium  defuerit ,  bis  f  tertiis  diebus  ob  por- 
tum    obvagulatum    ito."  ||Patrocinia     appellari 

coepta  sunt,  cum  plebs  distributa  est  inter  patres, 
ut  eorum  opibus  tuta  esset.  ||Posticam  lineam  in  agris 
dividendis         Ser.  Sulpicius  appellavit         ab 

EMEND.  LECTIO.     Qo.  XII,  1,  3.   in  rebus.         4.  adde  ne  e. 
quas.  16.   17.   (fuattuor  e.  17.  numero,   qui.  21.   q\ 

Qu.  XII,  2,   12.  nomine. 


exovx- ente  sole  ad  occasum  spectantem    .      . 

qua 

tur 

rique ■     .  . 

5     abe .      . 

tab  ...............      . 

frum >      . 

danto \\Pomptina  tribus  a  Pome- 

tìa     ur-be    est     dieta,     a    qua    etiam    palus    Pomp- 

10  tina  appellata  est  prope  Terracinam.  \\Pa- 
piria  tribus  a  Papirio  vocata  est,  vel  ab  no- 
mi f    ag-ri        .      .      . 

coniu     .      .      .      ..-.•.. 

quod  in  d  .     .      .      .     .      .     •.      .      .      •      •    ••      • 

15    tur:   bellum .      instrne- 

tos  exerc-itus  .     .     .    • .    • . 

discesserat  .     .      .     ••     ••      •      •      •      .      •      •    •• 

signum  conf-erre  ...      .      .      .      .      .      .      .  ■    . 

rem  ipsorum  ar-bitrio po- 

20    testate,    ac   ^ole-state 

exercitus  suffrag    .      .      .      .      .      .      1 1  Pupinia  tribus 

ab   agri   nomine    dieta,     qui  Pupinius    dicilur,    inter 

Tusculum   urbem-<pe   situs 

minit    invictum 

25  est.  l|Popillia  tvi-bus  una  antiquarum  triginta  tri- 
buum ,  tot  enim  fue-runf  ante  reges  exactos ,  Ze- 
lici nomine  appellala  a'  progenitrice  Popilliorum ,  ut 
Pinaria  a  sororisP-m«m,  qui Herculi prima  sacr a  fedi,  no- 
mine.       ||  Populi     com-mwne    suffragium    est    patrum 

30  cum  plebe  suffragium.  nani  comitia  centuriata 
ex  patribus  et  plebe  Constant  in  centurias  divisis.  at 
cum  plebes  sine  patri-fews  tributis  comitiis  convenit, 
quod  plebes  scivit,  yilébi-scitum,  non  populi  suffragium 
appellatur.      ||  Patrum  com-mwne   suffragium 

is  suam  rem.  6.   e*  iure   Q  uir  itium.  10.  uti  ila.         lì.   in 

otannis.  23.   Vena  frum,  Allifas.         27.   et.         28.   i».  30.  le. 


234      QU.  XII,  3.  (43)           FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.    L.  XVI.                     QU.  XII,  4.  (44) 

.      ||Prorsi  porcorum,    cum    eos    castrabant,    a   politione  segetum 

limites  appellantur  in  agrorum  mensuris  ,   qui  di-ree-  aut  vestimentorum ,    quod  similiter  atque  illa  curentur. 

ti  sunt    ad    orientem.        \\  Pugio    dictus    esse   vi-àeluv  ||  Pater  patrimus  dicebatur  apud  antiquos,  qui  cum  iam 

quod    eo   punctim    pugnetur. no-  ipse  pater  esset,  babebat  etiam  tuna  patrem.      ||Portis- 

sue  5     culus   est,    ut    scribit  Aelius  Stilo,    qui   in  portu  mo- 

uoque  dum  dat  classi,    id  autem  est  malleus.    cuius    meminit 

\\Praebia    dicuntur   curan-òì    ma-  Cato    in     dissuasione     de     rege    Attalo,     et     vectiga- 

li     remedia,       videlicet      quae      curationi-s       cau-  libus   Asiae  :    "C.  Licinio   Pr.    remiges    scribti    cives 

sa    praebeantur.                 \\  Parare     inter     se     m-unus  Romani     sub      portisculum,      sub     flagrum     conscrib- 

dicebantur,    cum  sine  sortilione  magistrali  -bus  P.  R.  10    ti   veniere    passim."      ||Pro   scapulis    cum    dicit    Cato, 

inter    se    convenirci ,      quis    ex    iis    munus    f-acere  '    significat     prò     iuiuria     verberum.      nam     complures 

provinciamve  habere  vcllet. ebus  le-  leges     erant    in     cives     rogatae,     quibus    sanciebatur 

o  quoque  poena  verberum.    bis    significat     probib.    se-j-    multos 

rum  ex-  suos     civis     in    ea     oratione,     quae     est     con  tra   M. 

sulibus  ae-  15    Caelium:  usi  em  percussi,  saepe  incolumis  abii.  praeterea 

atque  ex  ea  prò  rep.  prò  scapulis  atque  aerario  multum  R.  P.  prò-. 

s   magistra-  fuit."    ||Primanus  tribunus  apud  Catonem-}-  in  ea,  quae 

.  .  .  lege  enim  constitutum  erat,  ut  certos  intra  dies  est  contra  Tbermum  de  suis  virtutibus  :  "Aliud  est  pro- 
magistratus  designati  provine  -ias  inter  se  pa-  pcrare,  aliud  festinare.  qui  unum  quodque  mature 
rarentautsortirentur.  ||  Praetor  alterlntev  civis,  alter  inter  20  transigit,  is  properat  :  qui  multa  simul  incipit 
peregrinos  ius dicebat :  nam  cum  ille,  quiìcge primum  frs f  neque  perficit,  is  festinat."  ||Prorsus  porro  vorsus, 
eratf  turi  dicundo  non  sufficeret,  duo  «c-circo  sunt  creati  nisi  forte  ex  Graeco  it§o,  Cato  de  feneratione 
praetores.  \\Praemetium  dicilur,  quod  ante  metitur,  qua-  legis  Iuniae:  "Camernif  cives  nostri  oppidum  pul- 
si pmessum,  plibationis  causa.  \\  Prote-lsxre  dr  longe  prò-  ebrum  babuere,  agrum  optimum  atque  pulcber- 
pellere  ex  Graeco  videlicet,  quod  est  Tbef  et  signi-  25  rimum,  rem  fortunalissimam.  cum  Romam  venie- 
fìcat  longe.  \\  Privalo  sumptu  se  alebant  mili-  bant,  prorsus  devertebantur  prò  bospitibus  ad  ami- 
tes  Romani,  antequam  stipendia  mererentur,  quod  in  cos  suos."  ||Probibere  coniitia,  dicitur  vitiare  diem 
consuetudine  mansit  paene  ad  i;l  tempus,  quod  fuit  pau-  morbo,  qui  vulgo  quidem  maior,  ceterum  ob  id  ip- 
lo  antequam  Roma  urbs  capta  est  a  Gallis,  sum  comitialis  appellatur.  Cato  in  ea  oratio- 
ex  quo  sine  publico  stipendio  m-ilites  non  fiebant.  30  ne,  quam  scribsit  de  sacrilegio  f  commisso  :  "domi 
\\ Porci  effigies  inter  mililari-a  signa  quintum  locum  cum  auspicamus,  bonorem  me  diurni  immortalium 
oblinebat,  quia  confcclo  bel-ìo ,  inter  quos  populos  velini  babuisse.  servi,  ancillae,  si  quis  eorum  sub 
pax  fiat,  ea  porca  caesa  in  foed-ere  firmari  solet.  centone  crepuit,  quod  ego  non  sensi,  nulluui  mibi 
\\Polimenta,    ait  Verrius ,    antiqui  dicebant  testiculos  vitium    facit.      si     cui      ibidem      servo     aut     ancillae 

EMEND.  LECTIO.     Qu.  XII,  3,  21.  faetus.         25.  rijlt.  Qu.   XII,  4,    13.  prò  hi  buis  s  e.          17.   Exciderunt  :    .   .   .   u(,   fu  yrimme 
legioni  tributimi  scribit.       \\  Properure   ....    apud   Calonem.          1'.].    Camerini.           30.   sacrificio.           il.   dettiti. 


(127) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XIV. 


255 


Prorsi  limites    appellantur  in  agrorum  mensnris ,   qui  ad  oricntem  directi  sunt. 

Pugio    dictus  est,    quod    eo  punctim  pugnatur. 

Praebia   remedia. 

Pracnictium,    quod    praelibationis  causa  ante  praemetitur. 

Protelare   longe    propellere,    ex    Gracco  videlicet  xijle,   quod  significa t  longc. 

Privato  sumptu    se  alebant  milites  Romani  paene  ad  id  tempus,  quo  Roma  est  capta  a  Gallis. 

Porci  effigie  s    intcr   milita  via  signa  qu  intimi    locum  obtincbat,    quia    confecto  bello  inter  quos  pax  fi  ero  t,    caesa  porca 

foedus    firmare  solebant. 
Polimenta  testicoli  porcorum  dicuntur,   quum  castrantur,  a  politione  vestimeutorum ,  quod  similiter,  ut  Illa,  curantur. 
Pater  p  atri  m  u  s  dicitur,  qui,  quum  ipse  pater  sit,  adirne  patrem  babet. 
Porticulus  est,   qui  in  portu  modino  dat  classi.     Est  autem  malleus. 
Pro  scapulis    quum  dixit  Cato ,    significava    prò  iniuria  verberum. 
Primanus  tribunus    erat,    qui   primae    legioni  tributimi  scribebat. 
Properare  aliud  est,  aliud  festinarc;    qui  unum  quid  mature  transigit,  is  properatj  qui  multa  simulincipit  neque  pcr- 

ficitj    is  festinat. 
Prorsus  porro   versus. 


10 


! 
f-tft 

lu<- 


iltff 


"/• 


ANNOT.  FESTI.  Qu.  XII,  3,  1.  Prorsi  limites]  cf.  Hygin.p.150. 
216.  apud  Goesium.  Prorsi  lolum  in  cod.  est,  non  si  tantum,  ut  aptid 
Urs.  4.   Quae  v.   4-7.    Urs.   de   Popillia   tribù  posuit ,  v.  in   Suppl. 

Awn.  7.   Praebia]  cf.   Qu.  XII,   8.  p.  48,  32.  9.    Parare]  De  ma- 

gistratibus  provincias  parantibus  hic  dici  ostendunt  A.  Aug.  Urs.  Con- 
sules  enim  provincias  aut  inter  se  comparare  aut  sorliri,  saepius  legitur 
apud  Livium  ,  idque  ipsum  Sallust.  Iug.  47.  provincias  inter  se  parare 
dicit.  V.  Gronov.  Obss.  I,  10.  p.  90.  (51.  Frotsch.).  Quae  Urs.  addi- 
tamenta  repudiavi,  v.  in  Suppl.    Ann.  17.  s  maqistra-]  s,  quod  in 

cod.   est,  om.   Urs.  20.  Praetor]   Urs.   additamenta,    quae  aliquan- 

tum  immutavi,   quaere  in  Suppl.    Ann.  alter]    Urs.      aliter    con. 

21.  ffs]  cod.  fu/  Urs.  Videtur  nota  v.  faetus  fuisse.  Audacius,  sed 
admodum  docte  Huscbkius  coni,  bic  Fusia  fuisse  ,  ut  Furius  Camillus, 
quintum  dictator,  legem  de  praetore  creando  tulerit.  Cf.  Liv.  VI,  42. 
23.  Praemetium]  cf.  Fest.  v.  sacrif.  Qu.  XIV,  23.  p.  127,  28.  Gloss. 
Labb  :  Praemetium,  iItiuqxìj.  Praemctivum ,  y  xqo  &i()i.ofiov  /irifiVTQuq 
evala.  24.   Protelare]  cf.  Non.  p.  362,  33.   Donat.  in  Ter.  Pborm. 

I,   4,   36.  25.    The]  Urs.:   in   con.     e  lineolam  transversam  et  codam 

aliquam  babet.     rijlt  corr.   Urs.  26.    Privato]   cf.   Liv.  IV,   59. 

Niebuhr.   H.   R.  T.  II.   p.  496.  ed.   sec.  28.  id  tempus]  Urs.,  sed 

id  t  in  cod.  nunc  non  superest.     id  om.   etiam  vg.  31.  Porci  eff.] 

cf.   Paulus    v.   Minotauri    p.  102.   cum  ann.  33.   -porca  caesa]  cf. 

Paulus  p.  63.    v.   foedus,  p.  68.  v.   fetiales.  34.   Polim.]    cf.   Plaut. 

Men.  I,  3,  28.    Arnob.  adv.  gent.  VII,  24.,   qui  polimina   dicit. 

Qu.  XII,  4,  1.  De  politione  agrorum  v.  Non.  p.  66,  23.  Cato  de 
R.  R.  5,  4.    136.   cum  annot.  Schneideri.  3.   Pater  patr.]  cf.   Fcst. 


Qu.  XII,   13.  p.  53,  1.  v.  pattimi,    Paulus  p.  94.    y.  matrimes.  4.  5. 

Portisc]  Porticulus  Paulus,  non  recte ,  nani  illud  etiam  Plautus  (Asin. 
Ili,  1,  15.),  Ennius  ,  Laberius  apud"  Non.  p.  151,  19.,  quorum  versus 
syllabam  sccundam  brevem   non   admittunt.  7.    Cato  in  diss.]  Meyer. 

Oratt.  fr.  p.  57.  Lion.  Caton.  p.  77.  Cf.  Gronov.  Obss.  IV,  26.  p.  419. 
(543  Frotscb.),    a   quo    Scal.  merito    refellitur.  8.    C.  Licia.  Pr.] 

a.   u.   e.  580.   y.   Liv.  XLII,  27.  9.   Romani]  Urs.   vg.      Itomanis 

cod.  sub  portisc]  post  h.  v.  interpunsi    commate,    ne    Catonem 

cum  Scal.  dixisse  putes,  remiges  sub  portisculo  caesos  esse.  Sed  Cato, 
ut  solct,  in  iracundia  facetus  scriptos  esse  ait  sub  pgrtisculum  ,  verbe- 
ribus  autem  conscriptos  (ut  Plautus  Pseud.  I,  5,  SI.)  sivc  conscribilla- 
tos  (ut  Calullus  25,  10.)  sub  flagruin ,  antequam  venirent.  Paulo  aliter 
Gronov.  conscribi  sive  rescribi  sub  flagrum  putat  esse  i.  q.  mancipari. 
12.  leges  crani]  de  his  Gotbofr.  in  Dig.  XLVIII,  19,  8.  §.3.  et  interprr. 
Apost.  act.  22.  13.  prohib.  se]    prohibuisse    corr.  Urs.  ,    ut   vg. 

14.  15.  contro  M.   Cael.]    Meyer.  p.  68.  Lion.  p.  61.  15.  si  em] 

hostem  coni.  Scal.  Sed  em  prò  cum  a  Catone  non  alienum  est,  v.  Pau- 
lus v.  era  p.  58.  Caeterum  Catonis  verba  magna  obscuritatc  laborant. 
16.    17.  profuit]  profui  coni.    A.  Aug.   in  mg.  17.   Prim.  tribunus] 

bunc  ex  aerariis  tribunis  fuisse ,  statuit  A.  Aug.  ,  coli.  Varr.  de  L.  L. 
V.   §.  181.  Paulo  p.2.  v.  aerarli.  17.   18.    Caton.   ..  virt.]  Meyer. 

p.  64.  Lion.  p.  57.  In  bac  Catonis  oratione  fuisse  locum  qui  sequitur 
de  properando  et  festinando,  ostendunt  Non.  p.441,  23.  Geli. XVI,  14, 
2.  et  alii.  Itaque  lacuna  non  pauca  Festi  verba  absumpta  sunt ,  quae 
Paulo  duce  magnani  partem    facili    negotio  restituì  possunt.  19. 

unum  quodqne]    unum  quid   Geli.   Non.,  ut  Paulus.      Sed  unum   quodque 

Gè* 


236 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XIV. 


(127) 


Peregrina  sacra   sunt  dieta,  quae  ab  aliis  urbibus  religionis  gratia  sunt  advecta. 

Peculatns,    id  est  flirtimi  publicum ,    dici  coepit  a  pecore   tunc    quum  Romani  practer  pecudes  niliil  babercnt. 
Plebei  a  e  pndicitiae   sacellum  Romae    ut   sacra  cetera    colebatur. 

Primigenius  sulcus    dici  tur,  qui  in  condenda  nova  urbe  tauro  et  vacca  designationis  causa  impriniitur. 
5  Parilibus    Romulus    Urbem    condidit,     quem  diem  festurn  praecipue  habebant  iuniores. 
Praetexta  pulla    nulli    alii  licebat  uti,   quam  ei  qui  funus  faciebat. 
Pilates    gcnus  lapidis.     Cato  :    "Lapis  candidior  quam  pilates." 


Isidor.  de  diff.  yerb.  V,  5.  et  alii.  Non  discrepat  a  Catonis  sententia 
Doederlin.   Syii.  Lat.  T.  IL  p.  123  sqq.  21.    vorsus]    con.     versus 

Urs.  .  22.   nqo]  Tigòg  coni.  A.   Auc  in  mg.  :    sed    Limo,   nqóocu  pro- 

babilius.  Cato  de  fener.]  Meyer.  p.  59.    Lion.  p.  74.  23.   leqis 

luniae]  ante  h.  y.  fortasse  excidit  :  in  dissuasione.  Cf.  Non.  v.  pedalo 
p.  64,  19.  Camerni]    Camerini   corr.    Urs.,    ut    vg.  28. 

mai&r]  Urs.     maiore,   cum  lineola  per  e  ducta,  cod.  29.    30.    Cato 

.  .  .  sacrilegio  comm.]  Meyer.  p.  30.  Lion.  p.  59.  Aliis  eadem  oratio 
de  sacrificio  comm.   dicitur.  31.   dium]    deum  corr.  A.  Auc.  in  mg. 

Illud  frustra  defendit  Fruter.  Verisim.  I,  16.  (Gruleri  Lamp.II.  p.831.). 
33.   quod  ego  non  sensi]  cf.  Etrusc.  rer.  Ili,  6,  3.  T.  IL  p.  134. 

ANNOT.   PAULI.     2.  est]    om.  M.  8.  firmare  solebant]  codd. 

Likd.     firmari  solebat  vg.  9.  Ma]  ed.  vet.  vg.     UH  Lino.,  ncscio 

unde.  11.  Portic]  codd.     Portisculus  vg.  14.  unum  quid]  boni 

codd.  Lind.    unum  quodque  vg.,  ubi  Festus  et  Paulns  non  distinguuntor. 

ANN.  FESTI   ad  Qu.  XII,  5,  1.   is]  id  corr.  Dac  3.   Cato  ad- 

versus  M  Adi.]  v.  Meyer.  Oratt.  fragm.  p.  25.  Lion.  Caton.  p.  65. 
4.  nativitas]  nauitas  corr.  A.  Auc.  in  mg.  Urs.  5.  fici  sedarum]  ficc. 

dularum  A.  Auc.  in  mg.  feci,  sed  cibum  corr.  Urs.  feci  sed  untumi 
probabiliter  Dac,  i.  e.  stipendimi!  quod  restabat.  Fortasse  nota  v.  ar- 
gentoni in  antiquiore  cod.  fuerat.  fisccllarum  voluit  Popma ,  inepte. 
A.  Are  suspicabatur ,  a  Catone  non  pcnatores ,  sed  venatores  scriptum 
fuisse.  5.   6.  Pilates]  Pellales  fuisse  i.  e.  ^iXXurrjq,    commodc    coni. 

Leutscb.  in  Zcnob.  Prov.  V,  13.  p.  121.  Paulus  lanieri  iam  invenerat 
Pilates.  6.  M.]    scribe  n».  i.  e.  meminit,  ut  est  in  vg.  Cato 

originimi  L.  V.]   Krause  fragm.  hist.  p.  116.  Lion.   Caton.  p.  27.  7. 

pelastes]  pilates  vg.  et  Paulus.  8.  evocatis  dis]  cf.  Plin.  N.  H.  XXVIII, 
2.  Macrob.   Sat.  Ili,   5.   Serv.  in  Virgil.  Aen.  II,  351.  9.   conata] 

co»,  conara  Urs.  coacta  corr.  A.  Auc  in  mg.  Urs.  coniata  coui. 
Gotbofr.  10.  Phrygia]  Urs.     phrydia  cod.  12.   quae]  cod. 

babere  videtur.     quia  Uas.  13.  Pcculatus]  cf.  supra  Paulus  p.  21. 

v.   acstiinata  poena  ,  cum  annot.  17.   bovum]   boum  vg.  :  mcliori 

forma.      Ita  et  v.   22.  ea  lege]   cani  legem    corr.  A.  Auc.  in    mg. 

Urs.  17.    18.     T.    Mcncnius  .  .  .  P.  Sestius]    coss.    a.  u.   e.  301., 

duobus  annis  post  Sp.  Tarpeium    et  A.  Atevniuiu.     Itaque  Festus  docet. 


prius  Tarpeia  lege  aestimationem  bovìs  ovisqne  factam,  ac  deinde  a  Me- 
nenio et  Sestio  gravissimam  illam  multam  constitutam  esse.  Sed  er- 
rasse videtur.  V.  Niebubr.  H.  R.  T.  IL  p.  341.  22.  decimam] 
eoo.  decima  Urs.  De  hoc  Herculis  sacrificio  Macrob.  Sat.  I,  12.  Ili, 
6.  Serv.  in  Virgil.  Aen.  Vili,  271.  aliique  multi.  24.  profanasset] 
Urs.  profanas  sed  cod.  De  profanationis  ritu  v.  Qu.  XI,  3.  p.35,  30. 
26.  Ap.  Claud.  Censorem]  a.  u.  e.  441.  Cf.  de  ea  re  Liv.  IX,  29. 
Macrob.  Ili,  6.  27.  dedit,  ut]  Urs.  deditur  cod.  29.  ex  fa- 
milia]  familiae  corr.  A.  Auc.  in  mg.  e«e  familiac  corr.  Scax.  Urs. 
At  Festus  familiam  prò  gente  dixisse  videtur.  V.  Paulus  p.  65.  v.  fa- 
milia.  29.  30.  duodecim  .  .  .  XXX]  Livius  XXX  tum  fuisse  pu- 
beres  Potitios  in  XII  faiuiliis  narrat  eosque  intra  annum  periisse.  Eos- 
dem  numeros  habet  Festus,  sed  aliter  dispositos,  qua  in  re  sibi  constat. 
V.  Qu.  XI,  2.  p.  34,  26.  intererant]  interierunt  vg.  et  sic  corr. 
Urs.  31.  postea]  Urs.  pestea  cod.  32.  Plebeiae  Pudicitiae] 
cf.  Liv.  X,  23.  32.  33.  sacellum]  Urs.  saccellum  cod.  34. 
convivio]  eonvicio   coni.   L'rS.      connubio   Gotbofr. 

Qu.  XII,  6,   1-6.     Urs.   nibil  nisi  baec  verba  suppl.  :  n-am  patricia 
plebeio    homini  L.  J'olumnio    con-sul-i  nupserat.  3.    qui-nterdicerent] 

scribe:   que  interdicerent.  7-18.   Reddidi  Urs.  supplementa,   quan- 

quam  neque  piena  neque  certa.  15.  at]  cod.  ut  videtur.     ae  Urs. 

17.   propibus]  praedibus  coni.  Urs.  18.  Primi- genius]  cf.  Varrò 

de  L.  L.  V.  §.  143.  Festus  infra  Qu.  XIV,  8.  p.  112,  6.  v.  sulci. 
20.  exe]  eoo.  vg.  ex  tantum  e  cod.  cxhibet  Urs.,  cuius  additamenta 
dedi  in  Scppl.   Ami.  21.   utrimque]  cod.     ulrinque  Lrs.  22. 

ip]  cod.  vg.   Urs.  tantum  t  e  cod.    et  pse  e  suppl.  ponit.  25.   ali] 

cod.     alii  Urs.  27.  publicos  lud-os]    videntur    baec    dieta  de  ma- 

gistris  vicorum,  qui  cum  ludos  edebant,  praetexta  utebantur  :  quodScxr.. 
demonstravit  advocatis  Cic.  in  Pis.  4.  cum  Asconio  p.  9.  ed.  Baite*,  et 
Livio  XXXIII,  7.  Cf.  infra  Qu.  XIV,  27.  p.  131,  30.  v.  Sardi.  Cae- 
terum  Scal.  et  Urs.  supplementa,  a  quibus  aliquatenus  discessi,  v.  in 
Suppl.   Ani*.  31.    sacra]  sacroiiim    corr.   Urs.  32.   earof]  item 

corr.   Urs.  34.   inprobaretur]  cod.      improbaretur  Urs. 

ANNOT.  PALLI.     7.   Pilates]   Hoc  v.  transtulit  Paulus  a  superiore 
ciusdem  paginac  loco. 


QU.  XII,  5.  (45)                     FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.    L.  XVI.  QU.  XII,  6.  (46)     237 

dormienti  evenit,  quod  comi  Ila  prohibere  solet,  ne  isf  bem,    n-upsisset    prima   plebeio   L.   Volunxnio    con- 

quidem  mihi  vitium  facit.     ||Penatores  qui  penus  ges-  sul-i,     eique    ab    aede    Patriciae  Pudiciliae    sacris- 

tant.     Cato   adversus   M' Acilium  quarta:     "postquam  qm-nterdicerentj- patriciae  matronaefcondilum  est^utscri- 

nativitas -j-,  ex  navibus  cduxi,  non  ex  militibus  atque  nau-  bit  ....  quo  plebeiae  matronae,-  quae  uni  viro  nup- 

tis  piscatores  penatores  fici  sedarum-f-  dedi."      [|Pila-  5     sere    et    spectatae   pudieitiae    essent ,     sacrificandi  in 

tesf  lapidis  genus,  cuius  M.-J-  Cato  originimi  L.V.:  "lapis  eo  iu-s  haberent,  eodem  ritu,  quo  patriciae  sacrifìcant. 

candidior  quam  pelastes."        ||  Peregrina   sacra  appel-  |]  Porto  -riunì   dictum   est   vectigal   id ,    quod  solvitur 

lantur,     quae    aut    evocatis    dis    in  oppugnandis    ur-  porti  -  toribus ,  qui  conduxerint dimi- 

bibus  Romam  sunt  conato -j-,  aut  quae  ob  quasdam  i  eli-  diato 

giones   per    pacem    sunt    petita,    ut   ex   Phrygia    Ma-  10    jn     Ve  -  ctigalibus     aatem     portoria     fìitenda     locan- 

tris    Magnae ,    ex  Graecia    Cereris ,    Epidauro   Aescu-  tur  dua  -  bus    . 

lapi  :  quae  coluntur  eorum  more,  a  quibus  sunt  accep-  liusque ^ .et  Ti. 

ta.    |]  Peculatus  furtum  publicum  dici  coeptus  est  a  pe-  Corun-camus  Ti.  f.   censores 

core,  quia  ab  eo  initium  eius  fraudis  esse  coepit,  siqui-  intra    tempo ris    certuni  spatium     .      .  .  .     * 

dem    ante    aes    aut    argentum     signatum     ob    delieta    15    qUi(j  aj censoria  ma- 

poena     gravissima     erat     duarum     ovium     et     XXX  iestate  sp-reta 

bovum.    ea   lege-J-  sanxerunt  T.  Menenius  Lanatus  et  dam  propibus  et   .....      • 

P.  Sestius  Capitolinus  cos.    quae  pecudes,    postquam  sint.*     ||  Primi-^emW  sulcus  dicitur,  qui  in  nova  urbe 

aere     signalo     uti     coepit     P.    R. ,      Tarpeia     lege  condenda  ta-uro  et  vacca  designatur,  ut  haec  copulatio 

cautum  est,  ut  bos  centusibus,  ovis  decusibus  aestima-  20    iumenti  velut   exe-mplum   coniuyii   sit     .     .      .      . 

retur.    ||  Politi  uni  et  Pinarium  Hercules,   cum  ad  aram,  utrimque  media  p «     •     •     • 

quae  bodieque  maxima    appellatur,    decimam    bovum,  lari  iudicio  qui  et  ip-se     .....      \\Parilibus  ur- 

quos       a       Geryone       abductos        abigebat       Argos  bem  condidit  Hom-ulus ,  quem  diem  festum  praecipue 

in  patriam,  profanasset,  genus  sacrifici  edocuit.   quae  habebant     iunio-res.                ||  Praetexta    pulla    nulli 

familia   et   posteri    eius     non    defuerunt    decumantibus  25    ali  licebat  uti,  quam  ei,    qui  funus  faciebat,  si  idem 

usque  ad   Ap.  Claudium  Censorem,   qui  quinquaginta  ius        magistratus        h-abebat        vel       in       pubhco 

millia    aeris    gravis    bis     dedit,     ut    servos    publicos  loco    publicos   lud-os  edebat.     Hic    enim  eodem   iure 

edocerent   ritum    sacrificandi:    quo    facto   Potiti,    cum  utitur,  et  scribam  ha-6ef,  sicut  magistratus,  propter  eos> 

essent    ex    familia    numero    duodecim,    omnes    inter-  quos    facit,    ludos Lonsu- 

erant-J-   intra  diem  XXX.     Pinarius  quod  non   adfuit  30   libus  et  Praetoribus  vota  nuncupantibus  propter  igno- 

sacrificio,  postea  cautum  est,  ne  quis  Pinariorum  ex  eo  rantiam    sacra  \   novorum     ....     praetexta  da- 

sacrifìcio    vesceretur.  ||  Plebeiae    Pudieitiae   sacel-  tum  est  uti,   emitf  votum  solventibus 

lum  in  vico  Longo  est,  quod,  cum  Verginia  patrici  gene-  quod  item  Valerius  vica  -  nus 

ris    foemina,    convivio  f    facto    inter    patres    et   pie-  ra  ex   senatu,    inprobar-e£ui\      \\Pilae  efligies   viriles 

EMEND.  LECTIO.     Qu.  XII,  5,   1.    id.         4.  navitas.  5.  feci,    sed  aurum.  5.  6.  Pellates?  6.  meminit.  9    coaeta. 

17.  eam  legem.         29.    30.  interierunt.         34.  connubio.  Qu.  XII,  6,  3.  que    inter dicer cut         31.  sacrorum.         Ai.  item. 


238     QU.  XII,  7.  (47)              FESTI  FRAGM.   E  COD.  FARN.    L.  XYI.  QU.  XII,  8.  (48) 

et     muliebres     ex      lana     Compitulibus     in     compitis  Sarsinas      erat  ,       a      pedum       planitie      initio      Plo- 

suspenduntur ,    quoti   lume    diem    fesium    esse    deorum  tus,  postea  Plautus  coeptus  est  dici.      ||Postumus  co- 

inferorum      putunt,       eornm      quos      voca-nt       La-  gnominatur     post      patris     mortem     natus.              Pla- 

res ,         quibus       tot       pilae       suspenduntur  ,       quot  utus  in  Aulularia  :   "Post  mediana  aetatem  qui  mediani 

capita    sunt    servornm ,     tot   effigies ,    quot    su-nt    li-  5     ducit  uxorem  domum,  si  eam  senex  anum  praegnantem 

beri         homines         in         f umilia ,          coli -ocantur,  fortuito     fecerit,     quid     dubitas,      quia     sit     paratum 

ut     vivis     parcunt      pilis     et     simulucris     con  -tenti.  bis    nomen   pueris   Postumi?"        ||Porcas,   quae   inter 

\\  Primigeniae  Fortunae     aedem     vovit    P.    Sem -ipio  duci  7  sulcos  fiunt,    ait  Yarro  dici,    quod   porrigant  7 

nius\    in   proelio    cam    Hannibale ,     quod   ad   Fortu-  frumentum.                           ||Parmulis      pugnare     milites 

num    gentis    suae    originem    referebat ,     ut    p^en-eris  10    soliti      sunt.       qua  rimi       usuili      sustulit     C.      Mari- 

aedem     C.    Iulius    Cuesur   extruxit    eumque     G-enit-  us     dalis    in     vicem    earum    Bruttianis.           HPorcam 

ricem     dixit.       Sed    ea     aedis    non    antequam    aemu-  auream      et      argenteam       dici      ait     Capito     Ateius, 

lam     Ulani    Romani    imperii    Carthaginensem    urbem  quae     et     si     numero     hostiarum     non     sint,      nomen 

devicissentf     extructa    et   dedicata    est,     decem    annis  tamen     earum     haberej      alteram    ex    auro,     alteram 

post    a     Q.    Marcio     Ralla     duumviro ,     quum    Pu-  15    ex       argento       factam       adhiberi       sacrificio       Ceri- 

nico  bello  finito  Sempronius  quarti  damnalus  vo-ti  debebat  ali.            ||Pulclier    bos    appellalur    ad    eximiam   pin- 

aedem     extruendam     locasset.                     ||Pueri,     im-  guitudinem    perductus.        ||Propudi    ait 7   porcus    dic- 

puberes      tuntum       sunt ,       itaque      ab  -  utitur      Atta  tus  est ,    ut  ait  Capito  Ateius ,   qui  in   sacrificio  gentis 

eo    nomine versibus   docet.  Claudiae      velut       piamentum      et      exsolutio      omnis 

.    \\Pueri  neneu-m  signum  ad  salinas  20    contractae     religionis     est.                  ||  *'Parum     cavisse 

positum  est quod  signum  allatum  videri"      pronuntiat      magistralus  ,      cum     de      consi- 

est quod   sunt  cona-  lii        sententia         capitis         quem         condempnaturus 

ti      multi     imitando      exprime -re,       nemo     umquam  est.     ||  Piscatori!  ludi  vocantur   qui  quodannis  7  mense 

potuit propter   ipsum    signum  Iunio       trans       Tiberim       fieri        solent       a       PR. 

s    sub    signo   abierunt  25    Urbano   prò   piscatoribus    Tibcrinis,    quorum   quaestus 

dunt,  simul  ut  non    in    Macellum  pervenit,    sed  fere   in    aream  Yol- 

ti  erexerunt  ad  qui  cani,   quod  id  genus  pisciculorum  vivorum  datur  ei  Deo 

.      .      . es.       Il  Piena    sue   Tellu-  prò   animis   bumanis.                 ||Publicius    clivus    appel- 

ri  sucrificubulur,  quod  pecudis  id  genus  cum  sereturf  latur,  quem  duo  fratres  L.  M.  Publici  Malteolil  Ae- 
sntis  inimicum ,  quia  rostro  sem-en  fodicndo  corruni-  30  diles  Cur.  pecuaris  condemnatis  ex  pecu- 
peret.  \\Plotos  appellant  Umbri,  pedibus  planis  nia,  quam  coeperat-j-,  munierunt,  ut  in  Aveutinum 
nutos.  hinc  soleus  dimidialas,  </?«-bus  utuntur  in  \enando  vebiculi,  Tel  venire  7  possit.  ||Praediat  rursus 
quo  plunius  pedem  panati t,  vo-cant  semiplotia  et  Yerrius  vocari  ait  ea  remedia,  quae  data  7 
unde    et  Acci-us    poeta,    quia   Umber  Caecilia       uxor       Tarquini       Prisci       invemsse       ex 

EMEND.  LECT.     Qu.   XII,   7,   8.    9.   Sempronius.        29.    censcretur.  Qu.  XII,  8,  S.    duos.          porricinnt?           IT.    Prop  u  dianu  s. 
2'ò.   (juotnnnis.            29.   Malleoli.           31.    ceperant.            32.    vehiculis  l'elia   renivi.           Praebia.          33.    Gaia. 


(128) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XIV. 


259 


Pila  e  et  effigies  viriles  et  muliebres  ex  lana  Compitalibus  suspendebantur  In  compitis ,    quoti  hunc  diem  festum  esse  (128) 

deorum  inferorum ,    quos  vocant  Larcs ,    jm farcii t,   quibus  tot  pilae ,    quot  capita   servorum  j  tot  effìgies,  quot  essent 

liberi,    ponebantiir,    ut  vivis  parccrent,    et    csscnt  bis  pilis  et  simulacris  conienti. 
Pioti  appellali  tur,  qui  sunt  planis  pedibus.     Unde  et  poeta  Accius,  quia  Umber  Sarsinas  erat,  a  pedum  planicie   initio 

Pio  tu  s,  postea  Plautus  est  dictus.     Soleas  quoque  dimidiatas,  quibus  utebantur  in  venando,  quo  planius  pedem  5 

poiicreii  t,  semi  pio  tia  appellai!  tur. 
Porcas,  quae  in  agris  liunt,  ait  Varrò  dici,  quod  porrigant  frumentum. 


ANNOT.  FESTI.  Qu.  XII,  7,  1.  De  Lis  laneis  simulacris  v.  Pau- 
lus  p.  91.  y.  laneae  cum  annoi.  Urs.  additamenta ,  a  quibus  aliquan- 
tum  discessi,  v.  in  Suppl.  Ann.  3.  ni]  cod.    ohi.   Urs.  8. 

Primigeniae  Fortunae]  Quae  supplevi ,  sumpsi  ex  Livio  XXIX,  36.  et 
XXXIV,  53.  Ursini  coniecturas,  historiae  fide,  quantum  video,  destitu- 
tas ,    remisi  in  Suppl.  Ann.  ipio]  hic  statui  prius  i  fuisse  exlremum 

ductum  literae  ni,  alterum   t  autem  r.  16.  ti]  to  Urs.,  sed  in  cod. 

est  vel  ti  vel  n.  17.   ini]   cod.     in  Urs.,  cuius  additamenta  a  meis 

diversa  v.  in  Suppl.  Ann.  18.  utitur]  Urs.     utur  in  cod.   esse  vi- 

detur.  Atta]  Quinctius  Atta  ,    de  quo  togataruiu  scriptorc  v.   Pau- 

lus  p.  11.  v.  Atta,  et  Weichert  Poet.  Latinorum  .  .  reliquiac  p.  345. 
20.  m]  in  cod.  superest,  ut  videtur:  om.  Urs.  Etiam  de  lioc  aenco 
signo  Urs.,  Scal.  s'ecutus  ,  minus  probabilia  finxisse  mibi  videbatur.  A 
y.  24.  inde  Festus  de  prosi gnanis  aliave  militari  appellatione  dixisse 
videtur.  24.  propler]   (ppter    cum  lineola  super  altero  p)  cod.     pter 

Urs.     praeter  vg.  25.  s]  cod.   om.  Urs.  26.  dunt]  cod.     uni 

Urs.  27.   erexerttnt]    cod.      erexere    Urs.  28.    e*]    cod.    ut  vi- 

detur: om.  Urs.  Piena  sue]  similia  Ovid.  F.  I,  672.  IV,  633.  Serv. 
in  Virgil.    G.  II,  380.  29.    cum  seretur]    censeretur    Urs.,    cuius 

supplem.  reddidi.  31.  Plotos]  cf.  Qu.  XI,  31.  p.  39,  3.  v.  Plauti. 

In  Urs.   supplemento  paucula  quaedam  immutavi. 

Qu.  XII,  8,  1.  planitie]  eoo.  planicie  Urs.        3.  4.  Plautus  in  A ulul.] 
II,  1,41.  5.  senex  anum]  Urs.   *i>ie  xanum  cod.  7.  Postumi]  Urs. 

Postumac  cod.  8.  duci]  duos  vg.,  ut  corr.  Urs.  Varrò]  de  R.  R.  I, 

29.,  qui  de  eadem  re  aliter  de  L.  L.'V.  §.  39.   cf.  Non.  p.  61, 19.  porri- 

gant] fortasse  scribendum  porriciant.  Certe  in  Vairone  de  R.  R.  1.1.  scnsus 
yoc.  porricere  requirit.     Paulus  tamen  porrigant  legit.  11.  Bruttia- 

nis]  cf.   Paulus  p.  26.  v.    Brutianae.  11.   12.  Porcam  auream]  haec 

ìgitur,  sicut  alibi  boves  ex  farina  facti,  prò  vera  porca  in  sacrificio  ap- 
poncbalur.  13.  quae]   facile  est  corrigere  quas :  sed  ^fuae  non  damna- 

verim.  14.  alteram  .  .  .   alteram]  Urs.     alterum  utroque  loco  con. 

16.  Pulcher  bos]    cf.    cuin    hoc  ftovv  ?/ytfióra  atque  ìntima  Dclphici  sacri- 


fici!. Xenoph.  Hell.VI,  4,  29.  Corp.  Inscr.  Graec.  1688,  32.  cum  annot. 
Boeckhii  T.  I.  p.  811.   Praef.  p.  Vili.  ann.  2.  17.  Propudi  ait] 

Propudianus  vg.  et  sic  corr.  Urs.,  recte  puto  ,  quanquam  id  voc.  nullo 
alio  loco   extat.  18.    19.   gentis   Claudiae]    de    buius  sacris  cf.   Ma- 

crob.   Sat.  I,   12.   et  Fest.   Qu.  XV,   18.  p.  150,  6.  v.   Saturno.  19. 

piamentum]    Urs.     plamentum  cod.  20.    Parum  cavisse]  Patravisse 

corr.  A.  Aug.  in  mg.  et  Urs.  Sed  iam  Scal.  illud  ex  singulari  anti- 
quorum modestia  verborumque  religione  explicuit ,  et  Cuiac.  Observv. 
Ili,  26.  T.  IV.  p.64  e.  iuris  id  esse  verbum  observavit.  Accedit  nunc 
Pronto  de  fer.  Als.  3.  T.  I.  p.  187.  ed.  Francof.  :  Si  quempiam  eon- 
demnas  ,  parum  cavisse  videri ,   ais.  21.  22.   constili]  Urs.     consiliis 

cod.  22.   condempnaturus]  cod.     Urs.  sine  p.  23.   quodannis] 

quotannis  corr.  Urs.  De  iisdem  ludis  Festus  supra  Qu.  X,  28,  33. 
26.  27.   Voi- cani]   Urs.     Vol-lcani  cod.  28.    prò  animis  humanis] 

alii  Iovem  Elicium  narrant  maenarum  animis  prò  humanis  placatum  esse. 
V.  Ovid.  F.III,  342.  Plutarcb.  Num.  15.  Arnob.  adv.  gcnt.  V,  1.  Pu- 
blicius  clivus]  v.  Varrò  de  L.  L.V.  §.  158.  ac  maxime  Ovid.  F.  V,  279. 
sqq.      Cf.  Liv.  X,  23.  47.  cuin  interpp.  29.   Malteoli]   Malleoli  vg. 

et  sic  corr.  Urs.  Notus  est  M.  Poblicius  Malleolus  cos.  a.  521.  30. 
pecuaris]    pe  uaris  (lineola    ducta  per  e)  con.     pecuariis  Urs.  31. 

coeperat]   ceperant  corr.   Urs.  ,  ut  vg.  32.   vchiculi]  vehiculis  corr. 

Urs.     vchicula  Scal.  Vel]   Urs.,  qui  corr.   Velia,    ut  vg.   legitur. 

Nel  in  cod.  esse  refert  A.  Aug.  in  mg.,  hel  Arndts.  venire]    veniri 

corr.  Scal.  possit]  possint  corr.  A.  Aug.  in  mg.  Praedia] 

Praebia  vel  Proebia  coni.  A.  Aug.  in  mg.  Illud  praefert  Urs.  proebra 
coni.  Scal.  Coniect.  in  Varr.  p.  82,  33.  (161.).  Sed  cf.  Varrò  de  L. 
L.  VII.  §.  107.  et  Fest.   Qu.  XII,   3.  p.  43,  7.  rursus]  y.  Praef. 

II,  2.  33.  data]   Caia  corr.  A.  Aug.  in  mg.,    rectius    Gaia   Urs., 

ut  scriptum  est  apud  l'anima  p.  71.  v.   Gaia,  p.  123.  v.  praenom. 

ANN.  PAULI.     7.   in  agris]  baec  verba  addidit  Paulus,  Festus  non 
habet,  quod  aliorum  locorum  caussa  annotavi. 


240 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.    LIB.  XIV. 


(129) 


Punici  elicmi lur,  non  Poeni,  quamvis  a  Phocnice  sint  oriundi. 


ANNOT.  FESTI.  Qu.  XII,  9,  I,  istimatur]  Urs.  islimantur  cod. 
oh]  Urs.  on  cod.  onus  vg.  zonae  corr.  A.  Acc  in  mg.  Urs.  2. 
sanctus]  Urs.  scs  supraducta  lineola  con.  Sancti  corr.  A.  Acc  in  ing. 
Uns.     Pracfero  Sancì.  4.  praedia]  praebia  vel  proebia  corr.   A.  Acc. 

in  mg.  Urs.  4.   5.   Priscae  lai.   col.']   cf.   Liv.  I,  3.  5.   6. 

novis]  Urs.     nobis    co».  6.   dabanlur]     detluccbantur  corr.  Menila 

(apud  Dac),  sed  non   opus  esse  videtur.  7.   his]   is  corr.  Urs.        pro- 

vincia] provinciam  vg.,  recte.  9.  Albanus]    Albanos  corr.   A.  Acc. 

in  mg.   Urs.  11.   ad  poectuui]  P.  Decitali  corr.   Urs.,  ut  vg.  co*] 

cod.     eos  Urs.,  forcasse   ex  errore  typogiaphi.  12.   capud  oetenti- 

nae]  Urs.  capudo  ete.ntinae  e  cod.  uolatum  liabeo.  caput  Ferentinae 
corr.,  praeeunte  A.  Aug.  ,  Urs.  Cf.  Liv.  I,  50-52.  Niebuhr:  H.  R. 
T.  II.   p.  36.      Westphal.  :    Die   lìómischc   Rampogne  p.  33.  14. 

imprs]  Urs.  e  cod.,  quod  imperatores,  ut  vg.,  legendum  est,  non  impri- 
mis,  ut  legit  Lino.  la.   16.   iussu  nom.  Lat.]  intellige  sic:   in  bello 

totius  Latii.  17.    auspicis]  cod.     auspiciis  Urs.  19.  illuni  .  .  . 

addixeranf]  bacc  ab  Urs.  parentheseos  signis  includuntur,  in  COD.,  puto, 
non  inventis.  Nam  baec  verba  eum  significant,  qui  salutabatur.  Nimirum 
miles  a  communi  Latio  missus ,  nomine  foederis,  Romanum,  quem  aves 
addixere,  ad  portam  salutat  Praetorcm.  Niebuhrius  H.  R.  T.  II.  p.  45. 
in  eo  niibi  errare  videtur  ,  quod  auspicia  in  Capitolio  a  legatis  Lalina- 
rum   civitatiuni   observata  esse    scribit.  21.  Patricios]   cf.   IViebubr. 

H.  R.  T.  I.  p.  342.  (366.).  23.  Possessiones]   cf.  Nicbubr.  II.  R. 

T.  II.  p.  162.  n.  300.  Huscbk.  de  Varron.  de  Liciniis  loco  etc.  p.  75 
sqq.  24.   quia]   qui  corr.   Uks.  usti]   cf.   Fcstus  supra  v.   pos- 

sessio   Qu.  XII,   1.   p.  41,  2.  25.    quisquam]  quisque   vg. ,    reetc. 

25.  26.  collidcbat]  colebat  corr.  A.  Acc.  in  mg.  possidebat  coni.  Urs. 
colebantur  Niebuhr.  A  partibus  Urs.  stare  Isidoruui  Origg. XV,  13,  3., 
qui  Fcsti  definitioncni  iisdem  fere  verbis  reddit,  obscrvavit  Muschi. .  1. 1. 

26.  Potcstur]  Nota  esempla  buius  passivi  e  Plauto,  Lucretio  aliisque 
antiquis  poetis  et  scriploribus  apud  Non.  p.  508,  17.  25.  28.  Sed  Vir- 
gilii  versus,  A.cn.  VIII,  402.,  ex  eorum  numero  sinc  dubitatone  eximen- 
dus  est.  26.  27.  Scipio  ...  rie  imp.  D.  Bruti]  Meyer.  Oratt. 
fragra,  p.  104.  27.  C.  Gracchus]  Meyer.  p.  120.  28.  uous 
est]  cod.  vocis  Urs.,  sed  idem  in  mg.  corr.  usus  est,  ut  vg.  lcgi- 
tur,  vcl  scribeudum  esse  coniicit  :  in  ca  quae  est  eum  .  .  conci- 
liabula]  Urs.  concillabula  cod.  29.  Probrum  v.  V.]  cf.  Festus 
t.  scelcratus  campus  Qu.  XV,  6.  p.  142,  22.  Dirbsen  Versuche  p.2S2. 
31.  mullis]  Urs.  niulh'  cod.  alis]  cod.  aliis  Urs.  32.  33. 
M.  Calo  .  .  de  Augur.]  Meyer.  p.  77.  Lion.  Caton.  p.  69.  34.  1. 
exauijurat-]  -exauclorat -    vg. ,    male. 

Qu.  XII,   10,   1-6.    Urs.  additamenta,    quae  admilti    non   potcran, 
quaerc   in   Stria.  Aiw.     Ilem  v.  15.  .16.  5  fìiper]  cod.  i.  e.   sup. 


sìint  Urs.  18.   19.   Venefieos]   In   bis    snpplendis  Urs.  secutus  sum. 

Quod  is  autem  omnia  a  v.  4.  usque  ad  20.  de  privilegio  dieta  exislimat  : 
ego  non  assentior ,  qui  potius  titulum  de  poena  capitali  praefigendum 
putaverim.  21.  .Poenì]    ita  etiam  Paulus  ,  sed  recte  tamen  Poenici 

corr.  Scal.,  cuins  supplcmenta  ab  Urs.  expressa  usque  ad  v.  23.  red- 
didi ,  inferius  piane  deserui.     V.   Scppl.  Ayy.  23.   in  u  abierunt] 

anliquiores  Rontanos  dixisse  CLASEIS  POENTCAS,  ut  est  in  Duilia 
columna,  pavimenta  Poenica  ,  ut  babet  Cato  apud  Festum  Qu.  XII,  12. 
p.  52,   16.,  Verrius  negare  non  potuit.  24.   Ennius    in   P-  hoenice] 

supplevi.  Quodsi  comoediae  aptius  videatur  illud  voc.  ,  in  promptu 
sunt  Enuii  Pancratiastac.  27.  gos]   cod.     Urs.  hoc   gos  in  supe- 

riorem  v.  reiecit.  31.  haec  lapis]  v.  Ennius  ap.   Non.  p.  211,   8. 

31.  32.  Participio]  cf.  Varrò  de  L.  L.  Vili.  §.  58.    IX.  §.  110.  33. 

nein]   cod.      dinem   Lrs. 

ANNOT.    PALLI.     1.  Poeni]  corrigendum  Poenici:    sed  apparet  boc 
vitium  iam  in  eo   codice  Festi  fuisse,  quo   Paulus  Diaconus  usus  est. 

ANNOT.   FESTI  ad  Qu.  XII,  11,  1.  2.  Portunus]  sic  Paulus.     Por- 
tumnus  Urs.     Alia    Paulus  p.  43.   v.   claudere.  3.  4.    Poenas  pend.] 

cf.   Paulus  p.  116.   v.   pendere.  7.   a  palp.  pullis]  ita  Turnebus  Adv. 

Ili,    11.      Glossar.    Labb.  :   Pullarius  ,  nuiàfgaorr;;.  8.    9.   Pert.    do- 

lium]  Plauti  in  Pseud.  v.  I,  3,  134.  sic  a  Festo  explicatum  esse,  non 
credo.  9.  dr]  i.  e.  dicitur.  11.  L.]  cod.     odi.  Urs.  12. 

mu]  h-.e  literae  sunt  in  cod.,  ab   Urs.  non  notatae.  14.    15.  Petreia] 

similia  afFert  Paulus  v.  citeria  p.46.,  et  v.  manducus  p.  96.  16.   ab] 

Urs.  ,   in  cod.  nunc  non  agnoscitur.  17.   vepraecilli]  in  cod.  una 

vox  est.  Urs.  baec  supplet  :  Procilli  si-ve  praccilli  ;  sed  neutrum  vo- 
cabulum  aliunde  cognitum  babemus.  Facilius  sumpserim  fuisse  :  hine 
coronata  crat-vepreculis.     ,  C]  id  eum  inter  duo  puncta  (C-)  in 

cod.  scriptum  sit ,  supplcm.  Urs.:  C-ato  dixit  in,  admitti  nequit. 
C.  Gracchus  eo  confid.ntius  scripsi ,  quod  cliam  in  literis  O  et  R  ex- 
cerpta quaedam  e  C.  (iracebo  Catonianas  glossas  praccedunt.  "\  .  Puh-. 
II,  2.  22.    Cato]   Meyer.   Oratt.   fragni,  p.  SO.     Lion.   Cat.  p.  81. 

2ì.   Papisios]  bacc   defendi  in  Sctfl.  A.v-i.  25.   ar-boses]  bo  ,    quod 

Urs.  tanquam  e  coni,  addidit,  in  cod.  est.  Cf.  Paulus  p.  13.  v.  arbo- 
sein.   cnm  annoi.  dicebanl]  Post  h.  v.   in  cod.  piene  interpungitur. 

Urs.  orationem  continuat.  20.    properie]    fortasse  fuit  propediem. 

27.  in  orat.]  Urs.  ioratione  eum  lineola  supra  e  lcgitur  in  cod.  20. 
cienler   Cato]  cod.  vg.      Lrs.  tantum  literas  entcr  codici  tribuit.  30. 

de  musta  agna:  ali]  addidi.  Orationem  Ulani  intelligi  vidit  Meyer. 
p.  86.  alis]   COD.  ,    non  pascalis ,    quod   Lrs.  dedit.      calis  vg.      De 

eo  pecore  cf.  Paulus  p.  122.  v.  passalcs.  31.  s~,   ut  Tidetur  cod. 

am  Urs.  32.  ciò]  cod.  vg.     prctio    Urs.   tanquam  e  cod.  33. 


QU.  XII,  9.  (49)                   FESTI   FRAGM.   E  COD.  FARN.    L.  XVI.          QU.  XII,  10.  (SO)      241 

istimatur,  et  immiscuisse  onf  suae,  qua  praecincta  sta-  rat -as    primum9    deinde 

tua  eius  est  in  aede  sanctusf ,  qui  deus  dius  fìdius  vocatur,  ex  era .      .     . 

qua    zona    periclitantes     ramenta     sumunt^     ea    voca-  ex    .     .  

ri  ait  praedia,  quod  mala  prolùbeant.    ||Priscae  latinae  ta 

coloniae     appellatae    sunt,     ut     distinguerent     a     no-     5     super 

vis,  quae  postea  a  populo  dabantur.    1 1  Praetor  ad  por-  seri . 

tana  mine  salutatur  hisf  qui  in  provinciafPropraetoreautPro  viri 

consule   exit:    cuius   rei   morem    ait   fuisse    Ginciiis   in  cons. 

libro  de  Consulum  potestate  talem:   "Albanusf  rerum  in  eo .      .      .     . 

potitos   usque   ad  Tullum   regem:    Alba  deinde  diruta    10   lieto -res .      .        ex- 

usque   ad   poectumf  Murena    cos.    populos   latinos   ad  istini -r<£      .............. 

capud  octentinae-j-,  quod  est  sub  monte  Albano,  con-  cons-uZ 

sulere     solitos,     et     imperium    communi    Consilio    ad-  os    aut, 

ministrare.       itaque      quo      anno      Romanos      impTs-J-  nemo      ............... 

ad       exercitum       mittere       oporteret       iussu      nomi-    15   dicant 

nis  Latini,  complures  nostros  in  Gapitolio  a  sole  ori-  trib. XXX- f.  Cicero:  "Quo  exemplo  legem  nominatim 
ente  auspicis  operam  dare  solitos.  ubi  aves  ad-  de  capite  ci-vis  indemnati  tulisti.  Vetant  leges  sacratae9 
dixissent,  militem  illuni,  qui  a  communi  Latio  missus  vetant  XII  tabulae,  leges  privis  hominibus  irrogari."  Ve- 
esset,  illuni  quem  aves  addixerant,  Praetorem  saluta-  nefìcos  quinq-we  et  XXX  tribus  omnino  non  cpndem- 
re  solitum,  qui  eam  provinciam  optineret  Praetoris  no-  20  nant,  quia  ipsi  in-dicta  causa  occiduntur.  ||  Punici  dicun- 
mine."  ||Patricios,  Gincius  ait  in  libro  de  comi-  tur  non  Poenif,  quamvis  .  .  .  .  .  a  Phoenice  pri- 
tiis,  eos  appellali  solitos,  qui  nunc  ingenui  vocentur.  antur, et Punicumbel-Ztim, non Poenicum, ijrj Poeniappel- 
II  Possessiones  appellantur  agri  late  patentes  lantur:  nam  quae  sole- bantperoe dici,  inuabiere.  ||  Philo- 
publici  privatique ,  quia  f  non  mancipatione ,  sed  usu  logam  Ennius  in  P-hoenice  :  sed  hoc  factum  est  culpa  li- 
tenebantur,  et  ut  quisquam-{-  occupaverat,  collide-  25  brariorum  qui  ea  quae  fe-mininì sunt9  dici  nolebant  mascu- 
bat-J-.  ||Potestur,  Scipio  Africanus  in  ea,  quae  est  lino. etìam ipsi Gra-eci  ila  locati sunt,  qui  midieresphilolo- 
de  imperio  D.  Bruti,  et,  poteratur,  C.  Gracchus  gos,  philargyros  dixerunt.  Sed  feminam  videns  libra- 
in   ea   qua   uousf  est  cum    circum    conciliabula    iret.  rius   appellari,    mut-avit   formam   vocabuli,    quod  ea 

||Probrum     virginis    Vestalis     ut     capite     puniretur,  vox  explanata  non  recte  habebatur 

vir,  qui  eam  incestavisset ,    verberibus   necaretur  :    lex  30   nomina  etìam  in  vi    .      .      .      .      .     . 

fixa  in  atrio  Libertatis  cum  multis  alis  legibus  dicimus  tam  hic  lapis  q-uam  haec  lapis.  \\  Parti- 
incendio  consumpta  est,  ut  ait  M.  Gato  in  ea  cipia  appellantur,  quae  quoniam  aliquam  conditio- 
oratione,  quae  de  Auguribus  inscribitur.  adicit  nem  rerum  significant,  e  nomine  casus ,  e  verbo 
quoque       virgines       Vestales        sacerdotio        exaugu-  tempora,  personas  recipi-tmf,  itaque  verbi  et  nominis 

EMEND.  LECT.     Qu.  XII,   9,   1.   zonae.       2.   Sancì.        7.   is.  provinciam.        9.  Albanos.        11.  P.  D  e  cium.        12.   caput  Feren- 

tinae.          14.  lege  :   imperalores.         24.   aui^         25.   quisque.  25.   26.  pò  ssideb  «t.    .      28.   usus.                     Qu.   XII,   10,  21.   Po  enici. 

Il  I, 


242     QIL  XII,  11.  (51)          FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.    L.  XVI.  QU.  XII,  12.  (32) 

vim   participant [|Por-  ea     oratione,      qnam      scribsit     ad     litis      Censorias. 

tunusj  qui  et  Palaemon  alio  nomine  dicitur,  inter  de-  ||  Parsi  non  peperei,  aitCato  in  eadera  oratione  :  "Sciofor- 

©s,  qui  mari  praesunt,  a  Romanis  colebatur.     ||Poe-  tunas      secundas       neglegentiam        prendere       solere: 

nas      pendere     in      eo     proprie     dicilur ,       qui     ob  quod  uti  prokibitum  irem,  quod  in  me  esset,  meo  labori  non 

delictum  pecuniam  solvit,  quia  penso  aere  uteba-ntur.  5    parsi."      ||  Praedonulos  Cato  bypocoristicos  dixit  in  e- 

||  Pullariam    manum    dextram    dixisse    videtur  Pia-  pistular.  "quia  saepeutilesvidèturpraedonub."  ||Praecem 

utus     .....     a    palpandis  pullis.       ||Proce-  singulariter    idem    in    ea,    quae    est    de    con iuraf ione. 

dere  dicebantpro  succedere ,  et  prò  porro  cedere.  ||  Pertu-  ||  uPulchralibusatquecupidust"ideminea,quaeestdefun- 

gum  dolium  cum  dicitur,  venlrem  significat.    ||JP-esdrf  do   oleario.           ||  Punctatoriolas    levis    pugnas    appel- 

pe-de    ruit  10    lat  Cato  in  ea,  quam  dixit  de  re  Histriae  militari.    ||Pro- 

Ennius  L.  I.  An-  aedificatum  dici  tur,  quod  ex  privato  loco  processit  in  publicù 

nalium m  u  solum.  ||  Percunctatum  patris  familiae  nomen  ne  quis  ser- 

\\ Politi  pila  ludit dixit  vum    mitteret,    lene    sanctum    fuisse    ait   Cato  in  ea, 

UPetre-  qua  legem  Orchiam  dissuadet.  ||  Proci idisse  non  solimi  in  il- 

ia  vocabatur,  quae  pompam  praecedens  in  colon-ìs  aut  15    lisdr,quipatriambostibusprodiderunt,sedetiamtempuslon-    •• 

municipis    imitabatur    anum    ebriam^    ab    agri   vitio,  gius  fecisse.  ut  Cato:  "Te,  C.  Caecili,  diem  prodissef  mili- 

scilicet  petris  appellata     ....     vepraecilli  f .  C.  tibus  legionisIII,  cum  proditiooem  nonhaberent."    ||Pa- r  • 

Gracchus con-vertar   ad   illam  vimenla       Poenica       marmore       Numidico       constra-  ■„.,. 

.     .  ' impudentior  ta  significat  Cato,   cum  ait  in  ea,  quam  habuit,  ne  quis  W 

.     . ntur    legationes  20   Cos.  bis  fieret  :  "dicere  possum,  quibus  villae  atque  aedes 

.,     .     .     ...     .     .  po-test.      HPelIiculatio-  aedificatae,      atque      expolitae     maximo     opere     citro 

nem     Cato     a     pellicien-ào^      quod     est     inducen-  atque  ebore  atque  pavimentis  Poenicis  stent."   ||  "Pro- 

do ,     dixit     in     ea     oration-e ,      quam      scribsit     de  lato    aere    astitit",     Ennius    Achillae    in  f   Aristarchi 

UPapisio-s,   Cato   saepe  dicit,    ut  cum  ait,  significat  clypeo  ante  se  protento.      ||Pocni- 

antiqui  s.  etiam  in  robose  et  ar-boses,  loco  r.  dicebant.  25    tamf  olla  ni  Naevius  appellai  absegmen  carnis  cum  coda: 

.      •     •     •      •     .     .      .     .      properie  mari  opus  est."  antiqui   autem    olla  in   vocabant    abscisum  globi  forma, 

||  Praemiosam  prò  pecuniosa  Cato  in  oratione  quam  scrib-  ut    manu    glomeratam     pultem.           ||  Privatae     feriae 

i/a    [o/ti    sit                 injpudeutiam  praemio-  vocantur  sacrorum  propriorum,  velut  dies  natales,  ope- 

*"-    (t,u    sam."  ||  Pascuales  oves puscales  ins-cienter  Cato  dixit  in  ea  rationisf,    denecales.      ||Pronubae   adbibentur   nuptis, 

quam  scripsit  de  musta  ugna:  iiali pasc-a\ìs  ovisvetuit."  30   quae     semel    nupserunt,     ut     matrimonia      pauperta- 

Idem    pellitas  oves    Tarentin-as   appellai   in   ea   ora-  tem  f   auspicantes.      ||  Pudicitiae    signum   in   foro   Bo- 

tione,  quae  est  .....:  co  pre- ciò  Tarenti,  plus  C.  vario  est,    ubi  familiana  aedisset  f  Herculis.    eam  qui- -.-»- 

US. ,  emit  pellitam  ovem,    <y-uam  ignaro  f  Tarantino  dam     Fortunae    esse     existimant.       Item    via    Latina 

qd  pascatur,  nominant.  ||  "jPm-culatus  sum",  Cato  ait  in  ad      miliarium     illi  f      Fortunae      Muliebris ,      nefas 

EMEND.  LECT.    Qu.  XII,  11,  9.    di-]  i.  e.  dicitur.       17.  vepreeulis.        33.  in  agro.  Qn.Xll,  12,  S.  cu pidiis.        16.  prodidisse. 

23.   in  Achille.     24.25.  Penitam.     28.29.   operationes.      30.31.  matrimonii  perpetuitatem.      32.  A  emiliana  aedis  est.      34.////. 


(128) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.    LIB.  XIV. 


243 


Portunus,  qui  et  Palaemon,    a  Romanis  inter  deos  colebatur. 

Poenas  pendere   in    eo  proprie  dicitur,    qui   ob   delictum   pccuniam  solvit,   quia  penso   acre  utebantur. 

Pullariam  Plautus  dixit  manum  dextram.      Procedere  dicebant  interdum  prò  succedere,  interdum  prò  porro  cedere. 

Pcrtusum  doliurn  quum  dicitur,  ventrem  significai:.      P oli it  pila  ludit.      Pelliculationem  Cato  a  pellicicndo  dixit. 

Praemiosa    pecuniosa.  Pascales  oves  Cato  posuit  prò  pascuales.  Petreia    vocabatur,  quae  pompata  praece-  5 

dens  in  coloniis  aut  municipiis  imitabatur  anum  ebriain,  ab  agri  vitio,  sciliect  petris,    appellata. 
Periculatus  sum  Cato  est  iisus  in  dicendo.         Parsi  idem  Cato  dixit  prò  peperei.        Praedonulos  vnoKOQia%iwx)S 

id  est  diminutive  idem  Cato  posuit  prò  praedonibus.  Precem  singularitcr.  Pulchralibus  prò  pulchris. 

Punctariolas  leves  puguas  identidem  ipse  dixit.  Proaedi  fi  catum  dicitur,  quod  ex  privato  loco  proecssit  in 

publicum  solimi.  Pro  didisse  tempus    longius  fecisse.  10 

Pavimenta  Poenica,  boc  est  marmore  Numidico  strata.  Prolato  aere  apud  Ennium  significat  scuto  ante  se 

protento.  Privatae  vocabantur  feriae  sacrorum  propriorum,  velut  dies  natales.  (129) 

Pudicitiac  signum  Romae  colebatur,  quod  nefas  erat  attingi,  nisi  ab  ea ,  quae  semel  nupsissct. 


uam]  cod.  vg.     Urs.  qu-am,  ut  am  tantum  e  cod.  exhiberet.  ignaro] 

in  agro  corr.   Scal.  Urs.  Tarentino~\  Urs.      Terentino  con.   (in  li- 

tura,  affirmat  Urs.)  manifesto  errore:  quanquain  A.  Auc.  de  ludis  in 
Terentino  agro  celebratis  agi  putaverat.  Sed  Scal.  intellexit ,  oves 
pascales  opponi  pellitis,  sive  tectis,  quae  in  Tarentino  agro  pascebantur. 
Urs.  supplem.  pauculis  aucta  reddidi ,  non  quod  ea  certa  putarem ,  sed 
ut  statina  intelligatur ,  de  qua  re  Cato  dixerit.  Cf.  Columclla  VII,  4. 
34.   culatus]  cod.      ulatus  vg.     Uns.    etiam  literas  Peri  cod.   tribuit. 

Qu.  XII,   12,  1.   scribsit]    cod.     scripsil  Uns.     Meyer.  p.  36.     Lion. 
p.  77.  litis]   notas  coni.  Urs.  5.  Praedonulos]    Praedonculos 

Scal.  postulat  propter  analogiam,  cui  obsequerer,  si  populus,  non  Cato, 
banc  vocem  finxisset.  6.  Praecem]  Precem  vg.    et  sic  corr.   Urs.     Te- 

rentium,  Horatium,  alio?  singulariter  hoc  voc.  usos  esse ,  Dac.  admonet 
et  luculentius  docent    lexica.  -7.  de  eoniur.]  Meyer.  p.  27.     Lion. 

p.  77.  8.   eupidus]  eupidiis  corr-.  Urs.,  ut  vg.  legitur.      cupediis 

Dac     UH  formae  patrocinatus  sum  in  Suppl.   Ann.  8.   9.  de  /'mulo 

ol.]  Meyer.  p.  41.     Lion.  p.  73.  10.   de  re  llislr.]    Meyer  p.  78. 

Lion.  p.  71.  Quod  Dac.  scribit,  in  Ms.  esse  punctariolas,  id  pcrtinct 
ad  Paulum.  10.   11.  Proaedifìcatum]    v.   Suppl.  Ann.  14.   qua] 

Urs.      quam  (qua  cum    lineola    supraducta)  con.  Orchiam]  Urs. 

Orciam  con.      Meyer.   p.  43.     Lion.   p.  74.  14.  Prodidisse]  Prodere 

diem,  Terent.  Andr.  II,   1,    13.   aliique.  16.    Cato]  Meyer.  p.  70. 

87.     Lion.  p.  80.  C.   Caccili]  M.   Coeli  coni.  Meyer.     Non  as- 

sentior.  prodisse]  prodidisse   corr.   Urs.   cum  aliis.  17.   Illibe- 

rali] haberes  corr.  Scal.,  vereor  ne  minus  recte ,  nam  etiam  milites, 
quibus  longior  vacatio  non  concessa  est ,  dici  possunt  proditionem  non 
babere.  19.   Calo]  Meyer.  p.  55.     Lion.  p.  76.  21.  opere] 

Urs.     ope  e  cod.  affertar.  23.  Achillae  in]  in  achille  corr.   Scal. 

Urs.     De  Aristarchi  Achille  v.  Scal.   et  maxime  Plautus  Pscud.  Prol.  1. 


Bothe  P.  Se.  L.  V,  I.  p.  30.  fr.  1.  24.  25.    Poenitam]  Penitam 

corr.  Urs.,  ut  est  in  vg.  De  offa  penita  intpp.  laudarunt  Plautum  Mil. 
glor.  Ili,  1,  164.  et  Arnob.  adv.  gent.  VII,  24.  25.  et  cf.  ipsum  Festum 
Qu.  XI,  32,  24.  v.  penem.      Gloss.   Labb.:    Penitus,  xtQv.o>dr]q.  26. 

off'am]  cf.  Qu.  XII,  13,  33.  v.  puls,  Qu.  XIV,  2,  22.  v.  sonivium,  cum 
Cicer.   de  divin.  II,  35.  27.    Priv.  feriae]    ferias    proprias  familia- 

rum  intelligit,  ut  verbis  utar  Macrob.  Sat.  I,  16.  28.  29.   operationis] 

scribe  operationes.  Sic  dieta  esse  sacrificia  et«convivia  a  privatis  in 
privatis  locis  celebrata,  significant  poetae ,  Virgil.  G.  I,  339.  Horat.  C. 
Ili,  14,  6.  Iuvenal.  XII,  92.  coli.  Servio  in  Virg.  Aen.  Ili,  136.  No- 
nio p.  523,  9.  Denecales  autem  sive  denicales  per  se  ferias  inanimo 
deorum  significant.     V.   Cic.    de  legg.  II,  22.  29.  nuptis]    con.   vg., 

sicut  etiam  Paulus.  nuptiis  Urs.,  quod  ipsum  nuptis  signifìcat.  Virgi- 
nibus  legitimc  nubentibus  univiram  pronubam  adhibitam  esse,  testatur 
Tertull.  exhort.  castit.  13.  et  imprimis  Varrò  ap.  Scrv.  in  Virgil.  Aen. 
IV,   166.   p.  265.  30.    matr.  paupert.]    matrimonii   perpetuitatem 

corr.  A.  Are.  in  mg.  Urs.  Sed  Paulus,  qui  haec  in  pag.  sequ.  trans- 
tulit,  paupertatem  interpretar!  laborat.  32.    f'amil.  aedisset]  sì  imi- 

liana  aedis  est  (aedis  est  A.  Auc  in  mg.)  coni.  Scal.  Fulviana  est 
aedes  Dac  Ulud  praetulerim,  quanquam  scriptores,  qui  non  raro  huius 
aedis  mentionem  iniiciunt  (v.  Sachse  Hist.  Urbis  T.  I.  p.  366.),  eogno- 
men  non  memorant.  Comparai  Scal.  aedem  Iovis  Metellinam  apud 
Fest.  Qu.  XVI,  5.  p.  190,  10.  v.  Tarpeiae.  34.  Mi]  IIII  i.  e.  quartum 
corr.  A.  Auc  in  mg.  Fortunae  mulitbris]  sacellum  cclebratissimum 

est.  V.  quos  intpp.  adduxerunt,  Dion.  Hai.  Vili,  55.  Val.  Max.  1,  8. 
Plut.  Coriol.  37.  Serv.  in  Virg.  Aen.  IV,  19.  Parietinas,  quae  huic 
aedi  tribuuntur,  memorat  I.   H.   Westphal  Ròm.  Kampagne  p.  22. 

ANNOT.    PAULI.      1.  Portunus]   Gu.   Lino.     Portus  M.    Portumnus 
vg.  9.   Punctariolas]  boni  codd.   Lind.     Punctatoriolas  vg. 

Hb* 


244  PAULI  DIACONI  EXCERPTA.    LIB.  XIV.  (129) 

Patr  imi    et   ma  tri  mi   pueri   tres   adhibebantur  in  nuptiis,   unus ,    qui   facem  praeferret    ex  spina   alba,    quia   noeta 
nubebant,  duo,   qui  nubentem  tenebant.  Prima  et  se  e  un  «la  dici  bora  causa  omini»  sponsis  tribuebatnr. 

Pronubae    adhibentur  nuptis ,    quae  semel  nupserunt,  causa  auspicii  ut  singulare  persevcret  matrimonium. 
Praetextatis  nefas  erat,  obsceno  verbo  uti,  ideoque  praetextatum  appellabant  scrmonem,  qui  nibil  obscenitatis  baberet. 
5  Palatualis  flamen  ad  sacrificandum  ei  deae  constitutus  erat,  in  cuius  tutela  esse  Palatium  putabant. 
Puer,    qui  obscene  ab  aliquo  amabatur,    eius ,    a  quo   amatus  csset,    pullus  dicebatur.     Unde    Q.  Fabius,    cui  Eburno 

cognotnen  erat  propter  candorem,  quod  eius  natis  fulmine  icta  esset,   pullus  Iovis  appellatila  est. 
Publica  sacra,    quae  prò  populo  fiebant;    privata,  quae  prò  singulis  bominibus  familiisque,   appellabant. 
Prodit  non  solum  in  apertum  exit  significat,  sed  ctiam  porro  it.  Portenta  rerum    fieri  dicuntur,  quum 

10  solida  corpora  raro  se  òstcndunt ,  ut  cometae ,  tnrbincs,  baratbra,    sereno  coelo  facta  tonitrua. 

Puls    potissimum  dabatur  pullis  in  auspiciis,   quia  ex  ea  necesse  erat  aliquid  decidere,    quod  tripudium  faceret,    id  est 

terripuvium.     Puvirc  enim  ferire  est.     Bonum  enim   augurium    esse  putabant,    si  pulii,    per  quos  auspicabantur, 

comedissent ,    praesertim  si  eis  edeutibus  aliquid  ab  ore  decidisset.     Sin  autem  omnino    non  edissent,    arbitrabantur 

periculum   imminere. 

15  Pedestria  auspicia  nominabantur,  quae  dabantur  a  vulpc,  lupo,  serpente,  equo  ceterisque  animalibus  quadrapedibus. 

Piacularia  auspicia    appellabant,    quae    sacri  fi  cauti  bus  tristia  portendebant,    quum  aut  bostia   ab  ara  effugisset,    aut 

percussa  mugitum  dedisset,    aut  in  aliam  partem  corporis,  quam  oporteret,  cecidisset. 
Pestifera  auspicia   esse  dicebant,  quum  cor  in  extis ,  aut  caput  in  iocinore  non  fuisset. 
Praepetes  aves  dicuntur,  quae  se  ante  auspicantem  ferunt.     Nam  praepctere   dicebant  prò  anteire. 
20  Pecunia  sacri  fi  cium   fieri  dicebatur,    quum    fruges   fructusque    offerebantur,    quia  ex  bis  rebus  consta  t,    quam  nunc 
(130;  pecuniam  dicimus. 

ANNOT.  FESTI.     Qu.  XII,  13,  1.    attingi]   cod.    vg.      attigi  Urs.  v.  Scppl.  Ank.              30.  euris]  cod.     euriis  Urs.           ad]  at  corr.  Urs. 

Patrimi]  cf.   Cramer.   Opuscc.  p.  96.            3.   ex  sp.   alba]    de  hac  Varrò  ut  vg.                    32.  Peremne]  eoo.     Perenne  Urs.,  non  recte ,    quanquam 

de  Vita  P.    R.  II.    et    Masurius    apud    Plin.   N.  H.  XVI,    18,  31.   §.  75.,  peremnis,   ab  ninno,   et  perennis,  ab  anno,  facile  eonfundi  poterant.    Cf. 

et  alia  quae   Dac.  congessit.     Cf.   Paul.  p.  66.   v.  facem.                  5.  cui»  de  bis  auspiciis    Festus    Qu.  IX,    5,   31.    v.  man.   fons ,    et  Qu.  XII,  20, 

aur.j  cf.  Festus  Qu.  IX,  2,  2.  v.  matronis.           8.  ducant]   dicata  corr.  12.  v.   Petronia.                   33.  Puts]  cf.   Festus  Qu.  XII,   12,  25.  t.   pen. 

Urs.      dici  dicata  voluit  Dac.      Malo  dicantur  cum  Huschkio.          ominis]  oll'aiu,    Qu.  XIV,  2,   19.  v.  sonivium,  et  Qu.  XIV,  4,  26.  -?.  sollistimum. 
Urs.     hominis  cod.                    9.    Praetextum]  Praetextatum  corr.  A.  Auc. 

in  mg.                11.  ali]  alii  corr.   Urs.                12.   clamentur]    scribe   accia-  Qu.  XII,   14,  1-5.    Urs.    additamenta    v.    in    Srprt.    Ann.       Disccssì 

mentici-.      Fescennini  versus,  de  quibus  v.  Paul.  p.  64.,  ab  bis  acclama-  aliquanlum  ab  illis  ,    ut  Pauli  verba  magis  premerem    et  ut  spatium  re- 

tionibus  distinguendi  sunt.            12.   13.  Palat.  flamen]  de  boc  v.   Suppl.  servarem  explicationi   v.  prodit,    quam  Urs.   piane  neglexit.          2.    terri- 

Ann.                    14.  Portenta]    cf.    Festus    Qu.  Vili,   23.   v.   monstra ,    cum  puv.]   tcrripavium  a  parendo  dicit  Cic.   de  div.  II,   34,  72.:  sed  Festus 

annot.          17.  porro  tendeatur]  Morrò   tendatur  Dvc.   et  alii.     Ac  ncscio,  ctiam    puvire    in    simplici    forma    dixit.     V.   Paulus  h.   1.   et   v.   obpuviat 

an  illud  apud  Urs.  non  nisi  ex  crrWe .typographi  fluxerit,   quoniain  id   vi-  p.  113.      Cf.   taincn  Festus  Qu.  XVI,  6.  p.  191,  4.    v.   tripudium.            4. 

tium  sine  correctione    transmitlit ,    quanquam    Arndtsii     sebedae    nullanv  offa]  ita  de  pulte  ctiam  Plin.  N.  H.  XVIII,  S,  19.   §.  S4.             5.   qui  pa] 

lectionis  varictatem  indicant.             18.    19.   monstra  .  .  praccipiant]  cod.  cod.      Urs.    om.   a.                     7.  rer]    cod.      Urs.  re    e    cod.                    7.  S. 

cum    significatone    lacunae ,    quae    vcram    lectionein    apcrit  :    ostcndant;  Urs.   supplcm.   nibil    nisi    Pauli    verba    reddit.                    9.    Pedestria]   cf. 

monstra,   e/uae  praecipiant.    Urs.:    ostcndant  monstra:  praccipiant.         19.  Festus    v.    fjuini/uc    gcn.    Qu.  XII,   30,  26.                     11.    12.    Preptervia] 

Poslularia  fulgura]    cf.    Etrusc.    rer.   Ili,  7,   3.   T.  II.  p.  170.    et    quae  servavi  Urs.  clegans  inventum,  quanquam  ipsa  \o\proptcrvia  teste  caret, 

de  postulionibus    dieta  sunt  III,    1,  6.   T.  II.   p.  10.                    20.   ut]  aut  nisi  quod  apud  Macr.  Sat.  II,  2.   quidam:  proptei-via  ferisse,  scripscrunt. 

corr.  Urs.,  ut  vg.               20.  21.   desid.]  designarti  vg.  et  sic  corr.  Urs.  16.   17.   hoslia  .  .  .  cfj'ugit]    cf.    Serv.  in  Virg.  Aen.  II,   140.                 1S. 

22.   Perempt.]  de  iisdem  Festus  supra  Qu.  X,   32,  22. ,    ubi  Gracchi   de-  pa]  con.      Urs.   tantum  p  e   cod.  refert.                    20.   iocinore]  eoo.  recte 

finitionem    plenius    proponit    quam    boc    loco.               23.   ut]  y.  supra  ad  puto.      iocinore  Urs.                 20.   Pullarittm]  Urs.   supplcmcntum  reddidi, 

X,   32,  24.  annotata.                olunt]   tollunt  corr.   Urs.,  ut  vg.                  23.  paululum  immutatimi.              22.  Praepetes]  cf.   Festus  Qu.  X,  21,  26.   v. 

24.  Pullus  Iovis]  v.   Scppl.  Ann.                  27.  Peregr.    ager]    v.  Varrò  de  praepetes.               25.   26.   /rtccfumc/ue]    fructuumque  corr.    Urs.                2S. 

L.  L.  V.  §.  33.                  28.   hostilius]    cod.      hostiiis  Urs.  vg.      Suspicor,  Procurat.]  Urs.  opinata,  quae  repudiavi,  v.  in  Sitpl.  Ann.                31-34. 

hosticus  lcjjendum  esse,  ut  apud  Varronem.                28.    29.  Pubi,  sacra]  Urs.  supplementi!  nimis    licenter  inventa  quaere  ibidem.                34.   Ante 


QU.  XII,  13.  (53)                   FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.   L.  XVI.          QU.  XII,  14.  (54)     245 

est  attingi,  nisi  ab  ea,  quae  semel  nupsit.  ||Patrimi  et  ces-se  est  aliquid  decidere ,  quod  tripudium  f acini, 
ma  tri  mi  pueri  praetextati  tres  nubentem  deducunt;  id  est  terripuvium.  puvire  enim  ferire  est.  Malum  e- 
unus,  qui facem  praefert  ex  spina  alba,  quia  noctunubebant;  nemf  augurium  habetur,  si  pulii,  per  quos  auspicantur, 
duo,  qui  tenent  nubentem.  ||Pilentis  et  carpentis  per  non  ederint ;  bonum,  si  comederint,  praesertim  si  offa  iis 
urbem  vehi  matronis  concessum  est,  quod  cum  aurum  non  5  qui  na-vissent  ex  ore  deciderit.  \\Proditnonsoluminaper- 
reperiretur,  ex  voto,  quod  Gamillus  voverat  Apolli-  tum  exit  significata  sed  etiam  porro  it.  || Porten- 
ni  Delphico,  contulerunt.  |]  Prima  aut  secunda  bora  tarer-wm  fieri  dicuntur,  cum  insolita  corporaaul  quae  raro 
ducant  f  sponsalibus  ominis  causa,  ut  optima  ac  se  ost-endunt,  apparente  ut  cometae,  turbines,  barathra, 
secundissima  eveniant.  ||Praetextumf  sermonem  quidam  tomtr-ua  sereno  caelo  facta  fiunt.  \\Pedestria  aus- 
putant  diei,  quod  praetextatis  nefas  sit  obsceno  ver-  10  picia  nominantur,  quae  a  vulpe,  lupo ,  serpente,  equo,  ce- 
bo uti.  ali  quod  nubentibus  depositis  praetextis  a  mul-  terisque  animantibus  quadrupedibus  fiunt.  ||  Propter- 
titudine    puerorum     obscena    clamenturf.         ||Palatu-  via    ap-pellantur    auspicia ,     quae    se    propter    viam 

alis  Flamen  constitutus  est,  quod  in  tutela  eius  deae  Pa-  ostent  -  ant 

latium  est.    ||Portenta  existimarunt  quidam  gravia  esse,  infimi \\Piacula- 

ostenta  bona,  alii  portenta  quaedam  bona,  o-  15  ria  app- ellantur  auspicia,  antiqua  quadam  Io- 
stenta,  quaedam  tristia  appellali,  portenta ,  quae  quendi  co-nsuetudine,  in  sacrificis,  cum  aut  ho  stia  ab  ara 
quid  porro  tendeaturf ,  indicent  j  ostenta,  quae  fugit,  aut  percussa  mugitum  dedit,  aut  in  aliam  quam 
tantummodo  ostendant  $  monstra  ,  quae  praecipi-  oportuit  pa-Wem  corporis  cecidit.  ||  Pestifera  auspicia 
ant  quoque  remedia.  ||  Postulami  fulgura,  quae  sunt,  cum  cor  in  extis  non  invenitur  aut  caput 
votorum  ut-j*  sacrificiorum  spretam  religionem  desi-  20  in  iocinere.  ||  Pul  -  larium  a  pullis  appellatum 
derant.  || Pestifera,  qnae  mortem,  aut  exilium  quidam  putant,  quia  non  aliud,  nisi  hoc  ei  peculia- 
ostendunt.  [ |  Peremptalia ,  quae  superiora  fulgu-  re  est,  avem  auspican-di  causa  observare.  \\Praepetes 
ra  utf  portenta  peremunt,  idest  olunt  f .  ||Pullus  aves  dicuntur,  quae  se  ante  auspicantem  ferunt, 
Iovis  dicebatur  Q.  Fabius,  cui  Eburno  cognomen  nam  antiqui  praepetere  dicebant  prò  anteire. 
erat  propter  candorem,  quod  eius  natis  fulmine  icta  25  ||  Pecunia  sacrificium  fieri  dicitur,  cum  frugum,  fruc- 
erat.  antiqui  autem  puerum ,  quem  quis  amabat,  tumque  f  causa  mola  pu-ra  offerebatur  in  sacrifi- 
pullum  eius  dicebant.  ||Peregrinus  ager  est,  qui  ciò,  quia  omnis  res  fam-iliaris ,  quam  pecuniam  nunc 
neque  Romanus,  neque  hostiliusf  habetur.  ||Publica  dicimus,  ex  bis  rebus  con-slat.  \\  Procurationes  sacra 
sacra,  quae  publico  sumplu  prò  populo  fiunt,  quaeque  appellantur,  quae  fulgu-rifc's  locis,  quo  fulmina  sunt  con- 
dro montibus,  pagis,  curis,  sacellis.  ad  f  privata,  quae  30  iecta,  depellendorum  ma  -lorum  et  procurandorum 
prò     singulis     hominibus,     familiis,     gentibus     fiunt.  honorum    causa   fiunt.        |jP      .      .      .      .      .    '.      .      . 

Il  Peremne  dicitur  auspicari,  qui  amnem,  aut  aquam,  quae  vanda  iudicant  pri 

ex     sacro     oritur,     auspicato     transit.  ||  Puls     pò-  perae  administratis ,    u 

tissimum    datur    pullis   in   auspiciis,    quia  ex   ea   ne-  stabillanturf.      ||  Parilia  festa 

EMEND.  LECTIO.     Qu.  XII,  13,  8.  dican  tur.         9.  Praetextatum.         12.   acclamentur.         17.   tendatur.         20.  aut.        23.  aut. 
tollunt.         28.   hosticus.         30.   a  t.  Qu.  XII,  U,  2.  3.  enim.         25.  26.   fructuumque.  34.  stabiliantur. 


246      QU.  XII,  15.  (55)       FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.   L.  XVI.  QU.  XII,  16.  (36) 

u  pa-  Trib.  pleb.  rogarint  his  verbis  :  "Ex  ponderibus  publi- 

\\Polubrum  pelluvi-um   in  cis,  quibus  hac   tempestate  populus  oetier  quif  soler,  uti 

sacrificis    vas,     quod   nos    pelvem     dicimus.         |]Pu-  coaequetur    sed  illuni,     ut    hi  f    quadrali  tal    vini    octo- 

blici      augures      dijferunt     a      reliquis      «w-guribus  gioia      pondo      siet  :       congius     -vini      decemp.     isf: 

più-  5     sex    sextari    congius    siet    in  -j-  :     duo    de    quinquagin- 

go  ve-  ta      sextari       quadrantal         siet        vini.         sextarius 

rtis  aequus  aequo  cum  librario  siet  :    sex  dequinque  libraef 

tium  in   medio  f  sient.    si  quis    magistratns  adversus  liac   d. 

ia,    tae-  in.  pondera,    mediosque  \ ,     vasaque   publica     modica, 

Quirinal.  10    minora,     maiorave      faxit,     iussit     vere  7     fieri,     do- 

extra  ur-  lumve  adduit,  quod-  ea  fiant,  eum  quis  volet  magistratus 

es   faci-  multareturf ,      dum    minore       patri  f     familias     taxat, 

fecisti  licei 0  ;  sive  quis  in  \  sacrum  iudicare  voluerit ,  li- 
li  Picum  regem  a  pico  ave  dictum  Verrius  ait,  ob  ceto."  ||  PecuUm,  cumdixitM.  Catopercasum  genitivum, 
anguria  quae  ab  eo  capiebat.  Is  Fat-uum,  Faununi  15' a  singulari  casus  recti  formavit,  quo  ute- 
ab  alis  dictum,  fdiurn  procrea  -vit:  et  ex  bantur  antiqui,  id  est  pecu,  ac  testu,  tonitru,  genu, 
hoc  Latinus  ortus,  qui  suos  magnis  benefìcis  adfecit  :  ut  veru ,  quorum  omnium  genitivus  pluraliter  ge- 
hic  Troiahorum  regem ,  fugientem  .dtr-givos  Aenean  minatu.litt.:  nunc  quia  dicimus  pecus,  ut  pectus,  eam  quae 
ho  spillo  excepit,   dedit  ci     .                  civitatem,  iunxit  in  usu  est,  formam  in  declinationibus  sequimur.    ||Prae- 

natam  connubio ext-stimant  quam  20   teriti     Senatores      quondam    in    opprobrio    non    erant, 

formula,   quae  est  quod  ,      ut     reges      sibi     legebant ,      sublegebantque, 

istra,  ut  eius  significa-  quos     in     Consilio     publico     haberent,     ita     post   ex- 

....  \\Patres  ay>;>e-llantur,  ex  quibus  Senatus  actos  eos  Consules  quoque  et  Tribunos  f  militimi 
primumcomposilus;  naminilio  urbis condìtaeTkomuiusC.  consiliari  potestate  coniunctissimos  sibi 
viros  elegit  praestantissimos ,  quorum  Consilio  atque  25  quoque  f  patriciorum,  et  deinde  plebeiorum  lege- 
prudentia  res  publica  ad  -  mìnistraretur  5  atque  bant  j  douec  Ovinia  Tribunicia  intervenit, 
ti  palres  dicti  sunt9  quia  agrorum  partes  ad-  qua  sanctum  est,  ut  Censores  ex  omni  ordine  op- 
tribuerant  tenuioribus ,  perinde  ac  liberis.  timum  quemque  curiati/}-  in  senatu  \  legerent.  quo 
Il  Pondo  libram  dicebant,  quod  solebant  iam  inde  a  Ro-  factum  est ,  ut  qui  praeteriti  essent  et  loco  moti ,  La- 
ma condita  aes  appendere^  cumnondum argenti  signati ul-  30  berentur  ignominiosi.  ||  "Pro  censu  classis  iunio- 
lus  nsus  esset,  quod  antiquorum  publicae  et  privatae  rum"  Ser.  Tullius  cum  dixit  in  descriptione  cen- 
rationes  etiamnunc  doce -ut.  || Publica  pondera  turiarum  ,  accipi  debet  in  censu,  ut  ait  M. 
ad  legitimam  normam  exacta  fuisse,  ex  ea  causa Iunius  in  Varrò  in  L.  VI.  rerum  humanarum.  sicuti  prò  ae- 
colligi-t,  quod  duo  Siili f  P.  et  M.  dV      Castorìs ,       prò       tribuuali ,       prò       testimonio. 

EMENU.  LECTIO.     Qu.  XII,  15,  34.  Siiti.  Qu.  XII,  16,  2.   qui]  «lek.  3.   «/»*         4.   dcecm  p.  (i.  e.  pondoì  siet.         5.   vini. 

7.  scxdccimquc    librari.  8.    modio.  9.   modios.  10.  iussilve.  11.  quo.  12.  multare.  parti.  13.   ini.  23.   Tri- 

buni. 25.   quo  sq  tee.  28.   curiatim.         sena  tura. 


(130) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XIV. 


247 


Polub  rum  pelluvium  vas ,  quod  nos  pclvem  vocamus.         Patres  senatores  ideo  appellali  sunt ,  quia  agrorum  partes 
attribuerant  tcnuioribus  ac  si  liberis  propriis.  Pecuu  in  Cato  dix.it  genitivum  pluralem  ab  co,   quod  est  pecu. 


Parlila  interpunxi ,    cum  Line  alius  titulus  incipiat.  festa]  Urs. 

Nunc    in   cod.  fé  solimi   apparet. 

ANNOT.  PAULI  ad  p.244,  9.  It]  alt  Gu.  Lind.  Sed  tic  non  depro- 
dendo,  ut  supra  p.  125.,  sed  de  prodeundo  dicitur.  10.  solida]  solita 

coni.  Dac.  Quid  in  Festo  fuisse  existiinem ,  indicavi  supplemento. 
18.   loelnore]  loelnere  ed.  vet.,  nescio  an  non  sola. 

ANNOT.  FESTI.  Qu.  XII,  15,  1.  u]  quod  ante  pa  in  con.  esse 
videtur,  om.   Ubs.  2.  Polubrum]  haec  e  Paulo  hic  posui.     Cf.   Non. 

p.  544,  22.  ,  de  quo  loco  dixi  in  Suppl.  Ann.  Placid.  p.  493.:  Pollu- 
breo,  tulleo.     Scr.  Pollubro,  trulleo.  3.  4.    Publlcl  .  .  augurlbus] 

Laec  cum  iis  fere  concinunt,  qua  e  Urs.  feliciter  divina  vit:  quae  deinceps 
supplevit,  nimis  quam  incerta,  relegavi  in  Suppl.  Ann.  Publicos  augu- 
res  ab  reliquis  discernit  etiam  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  33. ,  item  Festus 
Qu.  XII,  20,  27.  t.  Quinque,  Paulus  p.  16.  v.  auguraculum.  Alia  Urs. 
e  marmoribus  affert.  9.    iaé]  cod.     te  Urs.  11.  extra]  Urs. 

Nunc  literae  ext  non  amplius  apparent.  14.   Pleura  regetn]  Urs. 

cum,  quid  hoc  loco  fuerit ,  ex  tenuissimis  vestigiis  agnoverit,  non  nisi 
pauca  verba  mutavi.  Stemma ,  quod  Festus  proposuisse  videtur ,  non 
differt  ab  eo,  quod  habent  Virgil.  Aen.  VII,  47.  Ovid.  Met.  XIV,  320. 
Laetant.  de  falsa  rei.  I,  22.  De  Fatuo  sive  Fatuello,  Fauni  nominibus, 
v.  Serv.  in  Virg.  VI,  776.  VII,  47.  De  Pico  cf.  supra  Qu.  X,  25, "32. 
20-23.  Quae    Urs.  tentavit,  v.  in  Suppl.  Ann.  24.   C]  Urs.,  in 

cod.  est  'C'.  23-32.  Scal.  et  Urs.    omnia  baec   ad  patres   perti- 

nere  existimantes  aliena  miscuerunt  (v.  Suppl.  Ann.)  :  equidem  et  in  aliis 
ab  iis  discessi  et  in  hoc  maxime,  quod  ex  v.  29  -  32.  singularem  feci  ti- 
tulum  Pondo  llbram.  Cf.  Paulus  p.73.  v.  grave  aes.  28.  perln.de  ac 
llberls]  Cf.  Niebuhr.  H.  R.  I.  p.  340.  Post  b.  v.  piene  interpunxi, 
cum  Urs.   commate   tantum    baec    ab    inferioribus   distinxisset.  32. 

Pubi,  pondera]  De  boc  loco  bene  iam  A.  Aug.  ,  optime  Scal.  meritus 
est,  quciu  Urs.  secutus  est,  a  quo  in  paucis  descivi.  Cf.  Suppl.  Ann. 
Ponderum  in  Capitolio  osservato  rum  (de  quibus  Wernsdorf.  P.  L.  M. 
T.  V.  Exc.  XIV.)  mentionem  infcrre  dubitavi,  quia  Siliorum  rogatio 
nibil  de  ea  re  indicat ,  et  nullus  ante  Imperatorum  tempora  scriptor  ti- 
tulusve   eorum  notitiam  significai.  34.    duo  Siili  P.  et  M.]  Urs. 

duos  UH  p.  et  m.  in  cod.  esse,  testatum  babeo.  Siili  corr.  Urs.  cum 
A.  Are.  probabiliter  ,  quanquam  Siliorum  horum  oninis  periit  memoria. 
De  eorum  plebiscito  v.  imprimis  Boeckh.  Metrol.  quaest.  p.  17.  et  pluri- 
bus  locis. 

Qu.  XII,  16,  2.  qui]  delet  Urs.  cum  A.  Are  ufi]  nisi  aliud 

latet  mendum,  videtur  excidisse  quodque.  3.  coaequetur]  Urs.     eoae- 

quatur  cod.  MENSURAS  EXAEQUANDAS  est  in  titulo  Pompeiano. 
Romanelli  Viaggio  T.  I.  p.  156.     Orelli  4348.      coeretur    coni.   Huschk. 


sedulum]  se  dolo  m.  (i.  e.  malo)  corr.  Scal.,  acute.  Sed  ipsum  sedulo, 
quod  hic  sedulum  dicitur,  significat  sine  fraude  indiligentiaeve  culpa. 
V.  Caton.  de  R.  R.  2.  :  diclt  vlllcus  sedulo  se  feclsse ,  aliaque ,  quae 
Forcellinus  attulit.  ut  hi]    ufi  corr.  A.  Aug.  in  mg.  Urs.  ,    delet 

Scal.  4.   deeemp.  is]  Urs.      de   cemp.  ìj.  cod.     decem  p.  (pondo) 

slet  corr.  A.  Aug.  in  mg.  Scal.  Urs.  Posthaec  plenius  interpunxi ,  ne 
quis  erret  in  distinguendis  sententiae  membris.  5.    in]  vini  vg.   et 

sic  corr.  Urs.  duo  de  qulnq.]  Urs.     duo  qulnquaglnta  e  con.  no- 

tatimi babeo.  6.   quadrantal]  Urs.     quadarantal  cod.  7.   aequo] 

delet  Scal.,  in  atque  mutat  Urs.  Puto  satis  defendi  posse,  ex  ilio  re- 
sponsionis  studio  ,  cuius  exemplum  est  par  pari  referre ,  per  utramque 
linguam  late  pervagato.  7.    librarlo]    vinario    coni.  A.  Aug.  in  mg., 

non  apte.  Nihil  intclligo,  nisi  librarius,  qui  bic  significatur ,  sextarius 
frumenti  erat.  dequlnque]  cod.     de   qulque  Urs.  ,    qui  cum  Scal. 

recte  corr.  sexdeelmque.  llbrae]    et  bic  librari  fuisse  puto.  8. 

medio]  modlo  corr.  Urs.,  ut  vg.  hac]  haec  corr.  A.  Auc.  in  mg. 

Scal.  Urs.  IUud  autem  tueor  analogia  structurae  :  interea,  proptereà, 
baepropter,  posthac,  multarumque  similium.  Etiam  ADVORSUM  EAD 
in  SC.   de  Baccanalibus  ablativo  casu  dictum    est.  8.   9.   d.  m.] 

i.   e.  dolo  malo.  9.   medlosque]  modlosque  vg.  10.   lusslt 

vere]  lussltve  re  vg.     lussltve  corr.  Scal.  11.  quod]  quo  corr.  Scal. 

12.  multaretur]  multetur  corr.  A.  Aug.  in  mg.  multare,  ut  et  Scal. 
multare,  utl  coni.  Urs.      Solum    multare  aptum  est.  patri]  Urs. 

patrls  e  cod.  refertur,  et  sic  vg.  Scal.  Sed  rectius  Urs.  parte,  vel  pò 
tius  antiquum  ablativum  parti,  quem  constat  apud  Lucretium  et  in  tabb. 
Heracleensibus  reperiri.  Ac  recte  Urs.  comparavit  Caton.  ap.  Geli.  VII, 
3,  37.  :   dlmldlum  famillae  multa  esto.  13.  In]  Im  corr.  Scal.  Urs. 

Cf.  Paulus  p.  77.  v.  im.  14.   Cato]    in  orat.   prò  Rhod.  ap.   Geli. 

VII,  3,  37.     Meyer.  Oratt.  fragni,  p.  50.  17.   veru]  Urs.     verum 

(i.  e.  veru)  cod.  18.  nunc]  cod.  (i.  e.  né)  et  vg.     non  Urs.,  quo 

sententia  pessumdatur.     nam  quod  sive  quum  coni.  Lind.  pecus] 

Urs.,  sed  id  a  cod.  abesse  comperio.  23.    Trlbunos]   Tribuni  corr. 

A.  Aug.   in  mg.  25.  quoque]   quosque  vg.   et  sic  corr.   Urs.  26. 

Ovlnla  Trlbun.]  de  hac  lege,  quanquam  non  constat  quando  lata  sit, 
non  video  tamen,  quo  iure  A.  Aug.  et  Scal.  ea  quae  Festus  narrat  tanto 
supercilio  contemnant.      Cf.  Niebuhr.  H.  R.  T.  I.  p.  550.   ed.  sec  28. 

curiati]  curlatlm  corr.  Urs.,  ut  vg.  legitur.  Centurlallm  corr.  Huschk. 
de  Servio  p.  149.;  idem  tamen  p.  711.  Curlatlm  restituit:  cui  in  eo 
non  obsequor,  quod  legem  curiatam   intelligit.  senatu]  scribe  se- 

natum.     Ita  certe  ceteri  omnes  dicere  solent. 

ANN.   PAULI.     2.  tenulorlbus]  ed.   vet.  Aid.  vg.     om.  Lind.,  errore 
typothetae  ,  quantum  video.  ac  si]  om.   deteriores  codd.  :    sed  hoc 

recte   defendit  Lind. 


248 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.    LIB.  XIV. 


(130) 


Pro  e  are  poscere  est,    unde  et  proci  et  meretrices  procaces,  et  verbum  piocas,  id  est  poscis. 

Peculi  udì    servorum  a  pecore  dietimi ,  sicut  et  pecunia  nobiliuin. 

Puelli  pueri  per  deminutionem.     Ennius:  "Poeni  soliti  suos  sacrificare  puellos." 

Praeciamitatores   dicebaatur,    qui  flamini  Diali,   id   est   sacerdoti  Iovis,    antecedebant    clamantes,    ut  bomines  se  ab 
e  opere  abstinerent ,  quia  bis  opus  facientem  videre  irreligiosum  erat. 

Pedum  pastorale  baculum  incurvimi,  dictum ,  quia  ilio  oves  a  pedibus  comprebenduntur. 

Pone  gravi  sono  ponitur  prò  loci  siguificatione. 

Pure    la  ut  uni,    aqua  pura    lavatimi. 

Pura  vestimcnta    sacerdotes    ad   sacrificium  babebant,    id  est  non  obsita,    non  fulgurita,   non  funesta,    non   maculam 
.»  babentia.  Proculato  provocato. 

Praefericulum  vas  aeneum  sine  ansa  patens  simun  uni,   velut  pel  vis,    quo  ad  sacrificia  utebantur. 

Paté  Ila  e  vasula  parva  picata  ,  sacrificiis  faciendis  apta.  Pantices  frus  ventris. 

Perimit  ad  imi  t,    tollit,   unde  et  peremptus ,  interfectus. 

Procinctam  class  e  ni,    id   est  paratam  ad  beli  imi  militimi  multi  tildi  tieni ,  Diali  flamini  videre  non  licuit. 
..  Posimerium    pontificale   pouiocrium,    ubi  pontifices  auspicabautur.     Dictum   autem  pomocrium,    quasi  promurium,  id 
est  proximum.  muro. 


ANNOT.    FESTI.      Qu.  XII,  17,  1.    Procum]   Cie.    Orat.  46,  156. 
Tarn,    ut  censoriae  tabulile  loquuntur  ,    fabrum    et  proeum  audeo   dicere,   ' 
non   fabrorum    et  procorum.  patrie.]  damnat  Urs.  cum  Turncbo 

Adv.  XVI,  22.  ,  iniuria ,  puto ,  nam  proci  patricii  sunt  proccres  inter 
patricios,  fortassc  decem  illi  primi,  aut  maiorum  gentium  patricii.  ce- 
assium]  cod.  ,  qui  vocabulà  sic  digerit  :  nec  eaj  siumauam.  classium 
corr.  A.  Aug.  in  mg.  2.  i]  cod.     ti  Urs.  3.  proci]  cf.  Pau- 

lus  p.  123.  v.  procarc  ,    cum    annot.  4.  nvyoTÌJQv;]    (Jrs.  ,    in  cod. 

deest  fi.  5.   6.    nive  eum  procas]  videi,   quem  ego  tibi  tuli.      Ita  vel 

practorem  vel  alterutrum  litigantium  dicere  solitum  esse ,  arbitratur 
Huscbk.    in    Ricbteri  Annal.  1837.  p.  888.  7.  Praerog.  cent.]  cf. 

Wunder.  in  Ciccr.  prò  Piane,  e.  20.  Muschi»,  de  Servio  p.  646.  674. 
eenturiae]   Urs.     centuriaes  in   cod.   est.  8.   ijuae  rus]  Urs.  e  cod., 

qui  quaeruf  continuatis  literis  habet.  quod  rustici  corr.  A.  Aug.  in  mg. 
quo  rustici  em.   Urs.  14.    a]   Urs.,   quod  cod.   non  agnoscit.  15. 

ex]  et  corr,  Urs.,  idque  comprobat  Paulus,  quanquam  edam  ex  sentcn- 
tiae   non    refragatur.      Cf.   Paulus  p.  20.  v.   abgregare.  17.    Emi.] 

Ann.  VII,  13.  Mer.  suos]  sos  em.  Mcrula.     Vera  buius  versus    forma 

non  apparebit,  antequam  Nonius,  qui  p.  158,  20.  eundem  versum  aflert, 
e  codd.  ms.  fide    diligenter  examinatus    prodierit.  18.   Luci!.}   IV, 

22.  p.  35.    ap.  Dousam.  /ionio]    apud    Nonium   1.   1.   legitur  tibi. 

19.  Plautus]  in  Lenon.  geminis.  v.  Botbe  p.  439.  olim]  Urs.  holim 
cod.  dolci  Priscianus  VI.  p.  697  P.  (247.  Krebl.);  sed  Ine  nominativo 
casu  /ite  pucllus  prò  dativo,  qui  comicorum  consuetudini  aptissimus  est. 

20.  Praeciamit.]  v.  annot.  ad  Paulum  p.  122.  v.  praeciae.  21.  fl»i- 
tecedent]  antecedenles  corr.  A.  Aug.  in  mg.  22.  feriis]  Urs.  ferehis 
cod.  22.  23.  ut  .  .  opere]  Ubs.  :  "in  esemplari  est:  ut  /ioni,  ab 
opere  se  abstineant."  Equideni  nihil  bic  notatum  accepi.  24.  Pe- 
dum] cf.  Qu.  X,  28,  23.  26.  .m.]  i.  e.  meminit.  26.  27. 
Verg.  in  Bue.]  V,  88.  cf.  Servius.  28.  Iphigenia]  Urs.  Iphige- 
niae  est  in  cod.  Bothc  P.  Se.  L.  V,  I.  p.  50.  fr.  2.'  30.  iaculu.m] 
baculum  corr.  Urs.  32.  33.  v.  Supi>l.  Ann.  33.  34.  prologo 
prò  loci  corr.  Urs.     Innuit  Fcstus,  pone  nunquam  de  tempore  positura. 


esse  :    quod  alii  grammatici  confirmant.  34.  praeicientes]  v.  Scppl. 

Ann. 

Qu.  XII,  18,  3.  4.  Perimit  .  .  interfi]  haec  cum  Urs.  bic  posui,  ut 
a  Paulo  loco  suo  mota.  7.   iti]  Urs.,  in  cod.    Iti  esse  videtur.  9. 

fici]   COD.,  ut  vg.      fìc  Urs.,    qui    supplet:    cum    sacrificali ant.  14. 

prò  citato]  unum  verbum  esse  puto  coli.  Paulo  v.  procitant  p.  123. 
Urs.   locum   sic   refingit:     et  prò   citato    etiam   usurpari  solet.  16.    17. 

sacr.  Opis  Consiv.]  baec  ab  Urs.  inventa  non  mutavi,  nisi  quod  ille 
Consiva    scripsit.      Sed  v.   ann.   ad  Qu.  X,  4,  26.  19.   capidulae] 

boc  v.  capis  deminutivum  memora t  Priscian.  VI.  p.  708.  P.  De  LRS. 
additamento  v.   Serri..  Ann.  20.  frus]  v.   Sctpl.  Ann.  21.   ctia] 

cod.     om.  Urs.  22.   sus]  cod.     lus  Urs.  Procincta  clas-sis] 

Scal.  et  Urs.  additamenta,  quae  in  Suppl.  Ann.  apposui,  in  paucis  mu- 
tavi. Cf.  Paulus  p.  43.  v.  classis,  et  annoti.  28.  29.  Posime- 
rium] lacuna,  quam  Urs.  inilio  v.  29.  indicat  et  literis  rau  explet ,  in 
cod.  nulla  est.  29-34.  Supplemcntis  usus  sum  Scvl.  etLRs.,  sed 
non  sine  mutatione  (v.  Suppl.  Ann.)  :  de  pomoerio  plcraque  complcxus 
sum  Etrusc.  rer.  III,  6,  8.  T.  II.  p.  147.  29.  30.  pontifiealis] 
alibi  pontificii  iuris  apud  Festum  legi  solet,  sed  Qu.  XII,  21,  13.  tanien 
de  iure  pontificali.  30.  pomerium]  COD.  pomocrium  Lrs.  Item  T. 
33.  34.  Illud  non  improbavi,  cum  oi  et  oe  etiam  in  aliis  vocabulis  in 
e  transierit  Etiam  apud  Varron.  de  L.  L.  V.  §.  143.  est  pomeri»». 
33.  promerium]  h.  1.  scribe  promurium.  Varrò  contra  1.  1.  pomerium 
e  postmoerio  ortum  esistimnt.  34.  rus]  ius  corr.  A.  Aie.  in  mg. 
De  boc  iure  Liv.  I,   44.     Tacit.  Ann.  XII,   23.   2i.    Vopisc.   Aurei.  21. 

ANNOT.  PALLI.  4.  Praeciamitatores]  Prcriamittatores  81.  Preda 
miratores  Berolinensis  cod.  Apparet  prius  t  dubilatioui  obnoxium  esse. 
10.  Proculato]  boni  codd.  Procalato  vg.  Lind.  Sed  a  calare  fit  pro- 
culare ,  sicut  a  calcare  proculcare.  II.   ad]   ed.  vet.  Aid.  vg.    deest 

ap.   Lind.  12.    vasula]   boni   codd.   Lino,      rasa  deteriores  codd.  vg. 

Illud  vocabuluin   alibi  non   exlat.  parva  picata]   Gc.    Li">d.      picata 

parva  cctt.  15.  Posimerium]   Posimirium  boni   codd.      Prosimurium 

»*g.    Lind.      V.   Suppi.   Ann. 


QtL  XII,  17.  (57)                   FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.    L.  XVI.  QU.  XII,  18.  (58)     249 

||Procumpatricium  indescriptioneceassium-j-,  quamfecit  li 

Ser.   Tullius,    significat  procerum.  i  enim  sunt  princi- 

pes.   nana  proci  dicuntur,  qui  poscunt  aliquam  in  matrì- \\Pe- 

monium,    Graece    fj.VY\cri]§eS'    est    enim    procare    pos-  v-imit,   adimit,  tollit.    linde  et  peremptus  interfeclus. 

cere,utcumdicituriniudiceconlocandousialiumprocas,  ni-  5      ||P-we      latitimi      antiqui      dicebant      aqtia      pura 

ve  eum  procas"  hoc  est  poscis  ;  unde  etiam  meretrices  ìa-vatum 

procaces.       |]Praerogativae   centuriae  dicuntur,  ut  do-  Iti \\Pum   vest- 

cet  Varrò  rerum  humanarum  1.  VI.,  quae  rus.  .  f  Ro-  im-enta      sacerdotes      populi      Romani     ad     sacri- 

mani,     qui    ignorarent    petitores,    facilius    eos    anim-  fici-wm       liabere       solent ,  ■      id       est,       non       ob- 

advertere      possent.         Verrius      probabilius      iudicat  10    sita,     non    fulgurita,    non   funèsta,     non    maculata, 

esse,  ut  cum  essent  designati  a  praerogativis ,   in  ser-  ex   h-ac    causa 

monem     res     veniret     populi    de    dignis ,     indignisve,  voca      . 

et        fierent        ceteri        diligentiores        ad        suìfragia  liata  .      .      .      .      .    ...     Il  Proculato    provocato,   idem 

de  his  ferenda.       ||  Peculi  uni   servorum   a    pecore   itera  prò       citato       dicitur.                  \\  Praefericulum       vas 

dictum  est,  ut  exf  pecunia  patrum  familiae.     ||Puelli  15    aeneum    s-ine    ansis    appellatur ,   patens   summum  ve- 

per    diminutionem    a     pueris     dicti     sunt.     itaque    et  lut    pelvis ,     quo    ad    sacrificia    utebantur   in   sacra- 

Ennius    ait:     "Poeni    soliti  suos    sacrificare   puellòs."  rio  Opis  C-onsiviae.     ||  Patellae  v astila  parva  picata, 

et  Lucilius  :   "cumque  hic  tam  formosus  homo,    ac  te  item    sacris     ìa-ciendis    apta  ,     humiles    et    patentes 

dignus  puellus.     Et  Plautus  :    uolim-f-  huic  puello  se-  velut  capidul-ae,    sed  ansis  carentes.            \\  Panlices 

se     venum     ducier."  ||  Praeciamitatores     dicuntur,    20   frus  ventris 

qui  Flaminibus  Diali,  Quirinali,  Martiali,  antecedentf  pellat  a  quo  etia; 

exclamant       feriis        publicis  ,       ut       homines       ab-  sus.         ||Procincta     clas-sis     dicebatur    exercitus    ad 

stineant    se    opere,     quia   his    opus    facientem    videre  proelium  instructus,  et  \>a-ratus,  qitem  Diali  flamini  vi- 

religiosum  est.      |]Pedum   est  quidem  baculum  incur-  dere  non    licet:     an-tiqui   enim   procinctum.   hominem, 

yum,      quo     pastores     ut  untar     ad     comprehendendas  25    dìxerùnt,  ut  nunc  quoque  dicitur,  quiadagendum  éxpedi- 

oves,    aut'  capras,    a  pedibus.    cuius  .m.  etiam  Vergi-  tus      est.      procincta      autem      toga      Romani      olim 

lius   in   Bucolicis ,    cum   ait:    aAt  tu    sume   pedum."  ad     pugnam    ire     solit-i     sunt.     unde     et     testamen- 

sed  in  eo  versu,  qui  est  in  Iphigenia  Enni  :  "procede  ta  in  procinctu  fieri  dicuntur  q  ante  pugnata  fiunt.  \\Posime- 

gradum,    proferre  pedum,    nitere,    cessas?"    id  ipsùm  riunì  esse   ait  Antistius    in   commentario  inris  pontifl- 

iaculum -j-   significari ,    cum    ait    Verrius,     mirari    sa-  30    calis    pomerium,     id    est    ì-ocurn    prò   muro,    ut    ait 

tis  non  possum,  cum  sit  ordo  talis,  et  per  eum  signifi-  Cato.  olim  quidem  omn-emurbem  oprehendebatptcrAven-> 

catio    aperta,    gradum    proferre    pedem    cessas?    nite-  tinum,  nunc  etiam  intra  ae-dificia  finitur.  ita  pomeriunuest 

re.        ||  Pone      gravi     sono     antiqui     utebantur     prò-  quasi     promerium  \.       solet-    au-tem     iis     solis     davi 

logi  f      significatione.          Sed      praeicientes      vocabu-  nsSLf    pomeri^    pFòlerendi,      qui,  populum   Romanum, 

EMEND.  LECTIO.     Qu.  XII,   17,    1.    classium.  8.   quo  rustici.  15.   et.  \%   dolet.  21.   anice  identes.  SO.   baculum. 

33.  34.  prò   loci.  Qu.  XII,   18,   33.    promurium.  34.  ita. 

I  i 


250     QU.  XII,  19.  (59) 

agro  de  hostibus  capto  auxerunt.  antiquissimum 
Romuli  pomerium  Palatini  montis  radicibus 
terminabattir.  protulit  id  Ser.  Tullius  rex.  i-tem 
L.  Cornelius  Sulla  diclator,  imitatus,  ut  vi- 
detur,  Tullium  regem,  prò  ferve  temptavit.  sed 
pomerium  cum  locus  sit  qui  finem  urbani  auspici  fa-ciat 
intra  agrum  effalum  certis  regionibus  terminatus,  ad 
captanda  auspicia ,  quem  liceal  proferre  :  ne- 
mo     tamen    Aventinum     montem     prolato     pò  -moe- 


FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.    L.  XVI. 


QU.  XII,  20.  (60) 


de  Vestae  segetibus  saepius  -j-,  qui  certis  diebus  circa  Vesta- 
lia  aperitur.  i  dies  religiosi  habentur.  ||  Pianta  oliagi- 
nea  est  virga  follata  ex  olea  deplantata.  |j  Pomo- 
nal  est  in  agro  Solonio ,  via  Ostiensi  ad  duode- 
cimum  lapidem  deverticulo  a  miliario  oetavo. 
||Pubes  et  qui  pubemf  generare  potest;  hisf  incipit 
esse  a  quatuordecim  annis  :  femina  a  duodecim 
viri  potens,  sive  patiens,  ut  quidam  putant.  |jPran- 
dicula  antiqui  dicebant,    quae  nunc   ientacula.      ||  Pro- 


no inclusit.  cuius  rei  causa  haec  affertur,  quod  Rcmus  10   diguae   bostiae  vocantur,    ut  ait  Yeranius,    quae  con- 

in  eo    auspicalus  sit   avesque   irritas   habuerit.    in  se-  sumuntur,    unde    bomines   quoque    luxuriosi,    prodigi. 

quenti  tamen  aetate  et  hic  inclusus  est.  pomerium  si  tac-  ||Petronia  amnis  est  in  Tiberini   perfluens,    quam  ma- 

tum  fulmine  fuerit,  periculum  ab  hoste  imminet.  po-ntìG.-  gistratus  auspicato  transeunt,  cum  in  campo  quid  age- 

cum  autem  libri  pomerium  omnè  appellant  locum  agrumq.  re  volunt.  quod  genus  auspici  peremne  vocatur.  amnem 

in  quo  augures  magistratusque  P.  R.  urban-a   consti-  15    autem     feminine     antiqui     Cnuntiabant.          ||Penetra- 

tuerentauspicia.iidocent,cum  pomerium  prò /èr-retur,tum  le  sacrificium  dicitur,  quod  interiore  parte  sacrari  con- 

augures  publicos  P.  R.  haec  verba  praeir-e   solitos  :  ficitur.     unde    et    penetralia     cuiusque     dicuntur  $     et 

Di  tutelares  urbis   pomerium  hoc  ne   minus  maiusve  penes  nos,  quod  in  potestate  nostra  est.    ||  "Puri,  probi, 

faxitisf  sed  iis  quibus  terminavero  region-ihus  effereatisf.  profani,  sui  auri"  dicilur  in  manumissione  sacrorum  cau- 

dictum  existimat  pomerium  veluti  post  moe-  20   sa.  ex  quibus  puri  significai,  quod  in  usu  porcof  non  fue- 


rium,  quod  agrum  omnem  complectitur  intro  murisf  urbis. 
||  Promptumpro  eo,  qd quis  aereparav-ìt  suo,  videri  aitpo- 

situm de  cuius  aere  tute- 

prompt-um  triticum  in  conimen- 

tario  tuo  retulisti.  .  .  at  quidam  prolatum  signifi- 
care aiunt  idem  quod  //ro-mptum.  sed  propriumf  ait 
.  .  .  id  promptum,  quod  in  /«-turum  factum  sit;  cui 
significatili  penus  contrarium  est,  cum  praesertim  aliud 
penus,    aliud   promptuarium    pantoleiumf    appelletur, 

mo.       ||Potitus   servitute 

ab  antiquis  dicebatur ,  qui,  ut  ait  Labeo,  servitu- 
tem  servit.  tales  consuetudi-nes  proxime  Graeci  no- 
risj-  sunt.  eodem  modo  dicebatur  ab  antiquis 
potilus  hostium.    \\  Penus  u-ocatur  locus  intimus  in  ae- 


rit.  probiquef  recte  excoctum  pugnatumque-J-  sit.  profani, 
quod  sacrum  non  sit  et  quod  omni  religione  solutum  sit. 
sui,  quod  alienum  non  sit.  ||  Pacionem  antiqui  dicebant, 
quam    nunc    pactionem    dicimus.    unde    et    pacisci  ad- 

25  bue,  et  paceo-}-  in  usu  remanet.  ||Presan-ffl/ieaf 
porca  dicitur,  ut  ait  Yeranius,  quae  familiae  purg- 
andae  causa  Cereri  immolatur,  quod  pars  quae- 
dam  eius  sacrifici  fit  in  conspectu  mortili  eius, 
cuius  funus  instituitur.    ||  "Paterani  perplovere"  in  sa- 

30  cris  cum  dicitur,  significat  pertusam  esse.  ||PastilIum 
est  in  sacris  libi  genus  rutundi.  ||Puilia  saxa  esse 
ad  portum,  qui  sit  secundum  Tiberini,  ait  Fabius  Pic- 
tor,    quem  locum   putat   Labeo  dici,    ubi  fuerit  Fica- 


u  nel  eoi  mimi. 


EM.  LECT.     Qu.  XII,  19,19.  efferati*.       21. 
tegetibus    saeptus.        Ci.   et    pube,-,   qui.         is. 


a  ni  uris 

20 


na    via    Ostiensi    ad    lapidem 

2G.  proprie.        29.  panis,  olei,  vini.        32.  33.   morii. 
S'Olir  co.  21.   probi  quod.  p  ur  g  atumque.        23.   paco. 


Pave- 


Qu.  XII.  20,   1. 
P  r  aes  e  n  ta  ne  a. 


(130) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XIV. 


251 


P  e  n  u  s  vocabatur  locus  in  aede  Vestae  intiimis. 

Pubes  puer,  qui  iam  generare  potest.     Is  incipit  esse  ab  annis  quatuordecim 5  femina  yiripotèns  a  duodccim. 

Prandicula    ientacula. 

Prodjiguae  bostiae  vocantur,  quae  consumilo  tur,   «nde  bomines  quoque  luxuriosi  prodigi. 

Petronia    nomea   amnis  -in  Tiberini   defliientis.  e 

Penetrale  sacrificium  dicebatur,  quod  in  interiore  parte  sacrarli  conficiebatur.    Unde  et  penetralia  cuiusque  dicuntur,  (131^ 
et  p  e  n  e  s  nos  ,  quod  in  potestate  nostra  est. 

Puri,  probi,  profani,  sui  a  uri  dicebatur  in  manumissione  sacrorum  causa.  Ex  quibus  puri  significat,  quod  in  «su 
spurco  non  fuerit;  probi,  quod  recte  exeoctum  purgatumque  sit$  profani,  quod  sacrimi  non  fuerit,  et  quod  onini 
religione  solutum  sit  5    sui,    quod   alien  uni  non  sit.  1ft 

Pacione  in  antiqui  dicebant,    quam  mine  pactionem  dicimus,  linde  et  pacisci  adirne  et  paco  in  usu  remanserunt. 

Pateram  perplovere   quum  dicerent  significabant  pertusam  esse. 

Past  illuni   in   sacrìs    libi    genus  rotundi. 


ANN.  FESTI.  Qu.  XII,  19,  1-12.  Urs.  supplementa  Intacta  reliquì  : 
cum  res  certe  indicent,  de  quibus  Festus  dixit.  Sed  ultima  tanicn  v. 
12.  13.  quae  sic  explevit:  Pomoerium  -  si  tac-lum  a  privali*  fuisset, 
poena  statuta  crat ,  in  aliam  scntentiaui  mutavi  ,  de  qua  conferii  velim 
Etrusc.  rer.  Ili,  7,  2.  T.  II.    p.  165.  3.   tem]   Urs.     t  nunc  in  cod. 

non   agnoscitur.     e  vg.  10.  Remus]  Urs.     emus  nunc  in  cod.  solum 

apparet.      omus  vg.  10.    11.   insequenti  aetate]   Claudii    imperatoris. 

13-15.  Quae  bis  vv.  Urs.  posuit  de  pontificali  pomoerio  ,  ea  cum  omni 
bistoriae  fide  et  probabilitate  destituta  sint,  non  potul  non  mutare. 
Pauli  enim,  qui  Festuin  saepe  negligentius  excerpsit ,  auctoritas  nos  non 
moyebit,  ut  incredibilia  credamus.  17.   e]  ab  Urs.   omissum  in  vg. 

et  in  con.   est,    in    boc    obliqua    lineola    distinctum.  18.   19.  Hanc 

formularli  ad  Urs.  cxcmplum  reddidi,  cum  vera,  quae  h.  1.  scripta  fuit, 
non  multum  ab   ea  differre  potuerit.  19..   effereatis]  scribe  efferatis, 

quanquam  illud  etiam  in  vg.   est.  20.   21.  His  vv.   aliud  veriloquium 

pomoerii  expositum  fuisse  quam  supcrioribus ,  intelligere  mihi  videor, 
itaque  baec  ad  alium  auctorem  rettuli.  Aliter  Urs.,  quem  v.  in  Suppl. 
Ann.  21.    muris]    con.  vg.      muros  Urs.     Videtur  fuisse:     a  muris. 

22.  Promptum]  Quae  Scal.  invenit,  Urs.  cxpolivit ,- servavi  paucis  re- 
sectis.  26.  proprium]  proprie  corr.   Urs.  29.  panloleinm]  panis 

olei  vini  ingeniose  corr.   Scal.   cum  Urs.  30.   ut  est  apud  Plautum 

in  Trinumo  suppl.  Urs.  :  at  in  Trinumo  nulla  promptuarii  mentio,  sed 
in  Amph.  I,   1,  4.  pot,  servitute]    Hodie  qui  fuerim  liber ,    eum 

nunc  potivit  pater  servitutis ,  Plaut.  Ampb.  I,  1,  23.,  sed  de  boc  usu 
Festus  non  monuisse  videtur,  qui  potiri  servitute,  et,  quod  multo  fre- 
quentius  est,  hostium  cum  Gracco  anavQitv  óovliluz  comparasse  videtur. 
32.  nes]  cod.  vg.      dines  Urs.  no]  moris  fuisse  statuit  Urs. 

Qu.  XII,  20,  1.  segetibus]  tegetibus  corr.  Gifan.  in  ind.  Lucret.  v. 
saepta,    Scal.   Urs.  saepi'us]   saept us   iidem.      Ovid.   F.  VI,  262. 

nibil  ad  rem.  .  Vestalia]  a.  d.  V.  Idus  Iulias.  Cf.  Varrò  de  L.  L. 
VI.   §.  17.  2.   i]   con.,   in   quo   baec   sic   collimigli»  tur  :    aperituri, 

et  deinde  interpungitur.  Planla^oliaginea]  rectius  oleaginea.      Cf. 

Varrò  de  R.  R.  I,  55.:  Qui  quatiet  (oleam),  ne  adversam  eaedat:  saepe 
enim   ita  percussa  olea    secum  deferì  de  ramulo  plantam.  4.   agro 

Solonio]  cf.   Liv.  Vili,   12.     Plutarcb.  Mar.  35.  5.   devertieulo]  con. 


a  prima  marni,  devertienlum  a  Sec.  marni,  et  sic  Urs.  Idem  tamen 
corr.  devertieulo.  Id  ita  accipio ,  ut  si  quis  ab  Ostiensi  via,  octavo 
lapide  ,  deverterit,  post  IV  M.  P.  in  Solonium  agrum  pcrventurus  esse 
dicatur.  6.   Pubes  .  .  .  pubem]    pubes    et  puber ,    qui    corr.    Scal. 

probabiliter.  est  prò  et  A.  Auc  in  mg.  etiam  prò  et  coni.  Urs.,  quod 
intelligi  nequit.  his]  is  vg.  11.  prodigi]   cf.   Fest.  Qu.  X,  29. 

p.  37,  19.  t.  prodegeris.  12.  Petr.  ninni*]    cf.  Paulus  p.  35.  v.  Cati 

io ii s .  14.  peremné]  V.   supra  v.   perennile  p.  53,   32.  15.  ge- 

minine] cf.   Paulus  p.  46.    v.    corius    cum    annotatis.  18.  Puri]  r. 

supra  Qu.  IX,  7,  14.  v.  manum.  20.   porco]  spurco  vg.   e  Paulo. 

21.  probique]  probi  quod   vg.      Sic  Paulus.  pugnatutnque]    purga- 

tumque apud  eosdem  est.  23.  Pacioncm]  voce,  pacio  etpactio  eadem  est 

proportio,  Ut  voce,  condicio  et  condictio,  legio  et  lectio  aliorumquc  mul- 
liiruni.  24.  pacisci]  Urs.:  in  cod.  est  paeisce ,  sed  obliqua  lineola 

per  e  ducta.  Antiquum  tamen  paciscere ,  de  quo  v.  Non.  p.  474,  16., 
buie  loco   non  convenit.  25.  fiocco]  pacto  paco)  A.  Auc.  in  mg.: 

scribe  paco;  nam  antiqua  vocabula,  quale  est  verbuin  pacio,  a  senten- 
ti a  Festi  aliena  sunt.  Presali-]  Praesentanea  corr.  et  supplet 
Turneb.  Adv.  XVI,  22.  Brisson.  de  form.  I,  12.  Scal.  Urs.  ex  Victo- 
rino  de  ortb.  p.  2470  P.  pruecidanca  voluerat  A.  Auc  Sed  praeci- 
danea,  de  qua  supra  Qu.  XI,  3,  17.  dictum  est,  mactabatur  ante  novos 
fructus  captos;  praesentanea  praesentc  mortuo  in  quovis  iusto  funere 
immolabatur.  Cf.  Mucius  Scaevola  apud  Cicer.  de  legg.  II,  22.  §.  57. 
26.  27.  purgandae]  Urs.,  sed  in  cod.  est  pugnandae,  ut  v.  21.  29. 
perplovere]  perpluere  corr.  Urs.  non  recte ,  nam  pluere  oliin  fuisse  plu- 
vere  e  nomine  pluvia  intelligitur ,  et  u v  antiquo  tempore  interdum  in 
ov  mutabatur ,  ut  in  fovi  prò  fui  apud  Geli.  N.  A.  I,  12,  14.  Macrob. 
Sat.  I,  4.  flovius  in  titulo  apud  Gruter.  p.  CCIV.  De  ipsa  re  v.  Gro- 
nov.  Observv.  I,  20.  (p.  84.).  31.  rutundi]  cod.,  ut  Qu.  XII,  32, 
26.  rotano*»  vg.  Cf.  Paulus  p.  121.  v.  pastillus.  32.  33.  Pictor] 
Urs.     lietor  cod.               33.   34.  Ficana]   cf.  Liv.  I,  33.   et  alii. 

ANNOT.   PAULI.     9.  non  fuerit]    boni  codd.    Lind.     sii  vg.   et  sic 
Festus.  11.   pactionem  dicimus]  M.      dicimus  pad.'  Gu.   vg.  Lind. 

paco]  M.     paceo  Gu.  vg.   Lind. 

iì* 


tv 


252 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XTV. 


(131) 


Paludati  armati,  ornati.     Omnia  enim  militarla  ornamenta   paludamenta   dicebant. 

Prox  bona  vox,  ut  aestimo,  quasi  proba  vox.     Penates  alii  volunt,  ut  habeat  nominativum  singularem  penas,  alii  penatis. 
Proculiunt  promittunt.  Profestum  diem  dicebant,  qui  festus  non  erat. 

Profanum  dicitur,  quoti  fani  religione  non  tenetur. 
5  Procubitores    dicuntur,    qui  noctu  custodiae  causa  ante  castra  excubant,   cum  castra  bostium  in  propinquo  sunt. 
Properam  celerem  strenuamque  significai.  Praecidere  antecidere,  id  est  ante  immolare. 

Pube  praesente  est  populo  praesente,  ovvsxdoyjxwg  ab  bis,  qui  puberes  sunt,  omnem  populum  significans. 
Priveras    mulieres  privatas.  Prom  ellere  litem    promovere. 

Purime  te  ti  ne  ro    purissime  tennero. 
10  Pristina  velut  priustina  dietimi  est. 


ANNOT.  FESTI.  Qu.  XII,  21,  1.  ri]  ra  corr.  Scai.  ,  pavera  fru- 
menta  intelligens  quae  paviendo  multimi  trita  sint.  Sed  recte  Ponte- 
dera  Opp.  post.  T.  I.  p.  30.  pavere  a  rusticis  poetico  quodam  sensu 
dieltiiu  putat,  quasi  metu  spicae  extra  vaginam  se  credere  non  audeant, 
Hacpropter,  Augustino  teste  de  C.  D.  IV,  8.,  Patelana  dea  eulta,  ut, 
cum  folliculi  patcscebant,  spica  exiret.  Ncque  ego  damnaverim  passivum 
paveri,  cum  eius  usus  etiam  a  Plinio  non  alienus  rcperiatur.  dicebat] 
dicebant  vg.  ,   recte.  ?.   Paludati]  sic  paludatus  rorarius  dicitur  a 

Lucilio,    quem    Dac.    comparavit,    1.  X  Satir.  ap.   Non.  p.  553,  3.     Cf. 
Varrò  de  L.   L.  VII.  §.  37.  4.   5.  Pur imens trio]  Urs.  :  in  cod.  est 

'    punctum   inter   puri   et    menstrio.      Purimenstruo    corr.  Dac.  ,    quo    non 
opus  est.  6.  7.   carendo]  cf.  Paulus  p.  34.  v.  caerimoniarum.  7. 

praesignificaré]  putant,  significare  corr.  Urs.  cum  vg.     At  sic   obscuritas 
liorum   verborum  non  tollitur.      Paulo  comparato  probabile  fit,   nonnulla 
verba  intercidisse  inter   velut  et  quidam.      Ut  quidam  in  quiddam  mute- 
tur,  suadet  Huschlnus.  9.  Penatis  singul.]  buius   usus  incertum  ad- 
ducitur  exemplum  Liv.  XXVIII,   18.  11.  próportio]  sic  saepe  Varrò 
de  L.   L.,  ut  VIII.   §.  78.  :    si  proportione  essent  verba.  13.    14. 
Popul.  sacra]  cf.  Festus  Qu.  XII,   13,  28.    v.  publica  sacra.     Popularia 
ab  illis  differunt.               15.  sunt]  post  hoc  voc.   excidisse  ut  sunt,  coni. 
Huschltius.                 1G.  Fomac]    cf.    Paulus  p.  63.                Laralia]    Urs. 
tarai,   con.     V.   Scppl.   Ann.                    praccidania]    pracslat    praecidanea. 
Cf.  supra  Qu.  XI,  3,  20.     Iniuria    Dac.  haec    abesse    iubet.  17. 
Polluc]  v.   Suppl.  Ann.                  qiias  e.   deo]    supplcvi.      Nain   opponi  ce- 
teros  omnes  deos   Hcrculi,  intellexit  iam  A.  Auc.             18.  panis  fcrmen- 
talis]  Urs.:   in   cod.  inter  panis  et  f'erm.  interpungitur.     f'ermcntatus  vg., 
et  sic  corr.   Lrs.  ,    sed  fermentalis    codem  sensu  dici  poterat.                  19. 
sesamo.]   Urs.,  in  cod.    lineola    est    supra  am.     Possis  cOniicere:    sesami- 
num  oleum,    sed    non    placet,    quod   ita   boc  soluni  olei  genus  polluceri 
dicerctur.    •             20.   squarum]   Urs.     squatum  e  cod.   notatum  est.     sca- 
rum  corr.  A.  Auc.  in  mg.      Cf.   Cassius  Hemina  apud  Plin.  N.  H.  XXXII, 
2,   10.   §.  20.      Dirkscn.    Versuche  xur  Kritik  p.  317.               21.   esculenta, 
poeul.]  Urs.      aeseulcnta ,    poscul.  in  con.   est.                22.  est  facere]    fa- 


cere  est  transpositis  verbis  Scal.  23.  facere]  licei  addit  Scal.     Cf. 

Qu.  XI,  30,   25.  v.  profesti  dies.  25.   et  26.    feris]    cod.     feriis  Urs. 

28.   feri  vet.]    fere  velites  corr.  Urs.  ,    ut  vg.  30.   31.    Cato  .  .   de 

re  milit.]  Lion.   Cat.  p.  44.  32.   antiquos]    Tacitus  hanc    consuetu- 

dinem  reduxit.  Cato]   Lion.   Cat.  p.  44.  33.   tertia  e]   Urs. 

tertiae  cod.  fastris]   castris  vg.   et  sic  corr.  Urs.  33.  34.  prosper.] 

properaque  corr.   Urs.,  ut  vg.  34.  Prop]  cod.    vg.     Pro  tantum  Urs. 

Qu.  XII,  22,   1.    quia]  eoo.  ut  videtur.      quod  Urs.  3.    ter]  cod. 

1.  e.  t  cum  lineola  supraposita.   tur  Urs.         4.  det]  cod.  manifeste,  do  Lrs., 

5.  priv]   cod.    pr  tantum  Urs.  e  cod.,    qui  supplem.  paulo  aliter  instituit. 

6.  tur  quod]  cod.  tur  prò  Urs.  Cum  v.  praecidere  cf.  v.  porca  prae- 
cidanea Qu.  XI,  3,  20.  6.  7.  Pube  pracsenli]  sic  Plautus  Pseudol. 
I,  1,  123.  15.  agern]  cod.  agor  Lrs.  20.  cari  edicta  q]  cod. 
carie  dieta  quod  Urs.,  qui  lucar  inde  dieta  eniendavit  et  caetcra  supple- 
vit.  Ncc  tamen  damnanda  est  pecunia  lucari  edicta,  ut  dicilur  de  iis, 
quae  censui ,  quae  pocnae  multacve  sunt.  Cf.  Paulus  p.  88.  v.  lucar. 
21.  lucar  a  luce]  bic  fuisse  putat  Die.  22.  dùci]  dici  corr.  Urs. 
23.  sulla]  con.  sala  Urs.  23.  Pipulum]  cf.  Paulus  p.  117.  v.  pi- 
patio.  Gloss.  Isid.  :  Pipali  convitio  plorati  (scr.  Pipulo  et  ploratu). 
25.  lituum  provere]  litem  promovere  corr.  e  Paulo  Urs.,  qui  et  ri  in  re 
mulal,  quod  lacunam  sic  explet:  f'errius  ait  significare.  26.  tenuer] 
cod.  vg.  tenue  Urs.,  ut  e  codice.  Cf.  Paulus  p.  156.  v.  tetini.  27. 
publicos]  publicorum  corr.  Urs.,  cuius  additamenta  ab  iis,  quae  posui, 
diversa  rcieci  in  Seppi,.  Ann.  28.  Proditio]  cf.  Qu.  XII,  12,  13.  t. 
prodidisse.  Quae  Urs.  tentavit,  v.  in  Sopri..  Avi.  30.  Patronus] 
Urs.  sententiam  quatenus  deserucrim,  v.  in  Scppl.Ann.  33.  Pristina] 
P  a  sec.  manu  additum  est:  quapropter  ab  Urs.  in  v.  32.  reiicitur. 
prist-  ina]  priustina  corr.   Urs.  e  Paulo. 

ANNOT.    PAULI.      1.   mi/ir.    ori».]    ed.    vet.    vg.       orti,   milit.   Lind.. 
nullo    teste   laudato.  3-6.    Proculiunt  .   .   significai]   om.  Li!»D.   omnia, 

inscio   quo  casu;  reposui   ex  ed.   vet.   et  vg.  6.  praecidere]   vg.   Lind. 

praetercidere  boni  codd.  7.   sunt]  vg.    Lind.      flati  boni   codd. 


QU.  XII,  21.  (61)                     FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.    L.  XVI.  QU.  XII,  22.  (62)    253 

ri  frumenta  dicebatf  antiqui,  quae  de  vagina  non  bene  quia 

exibant.        ||  Paludati     in     libris     auguralibus    signifi-  r .      . 

cai,    ut    ait    Veranius,    armati,    ornati,     omnia   enim  ter 

militaria    ornamenta     paludamenta   dici.        ||Purimen-  det .      ||  Priveras  mulieres 

strio  esse  dicuntur,  qui  sacrorum  causa  toto  mense  in     5  priv-«fas  dicebant.    \\  Praecidere  id  est  antecìdere  dici- 

caerimoniis    sunt,    idest    puri    sint    certis    diebus    ca-  tur     quod     ante     immolare.                     {{Pube     prae- 

rendo.      ||Prox,    bona  vox,  velut  quidam    praesignifi-  sent-i       est       populo        praesente ,        Gvvexèo%ix,£s 

care    videtur,     ut    ait    Labeo    de    iure    pontificio    L.  ab   his   qui   puberes    sani,     omnem    populum  signifi- 

XI.         IJPenatis    singulariter    Labeo    Antistius    posse  cari  -s 

dici  pulal,    quia  pluraliter  Penates   dicantur,  cum  pa-    10   qua 

tiatur   proportio  etiam  Penas  dici,  ut  oplimas,  primas,  susc 

Antias.  ||  Proc uliiin t ,      promittunt     ait     sig-n ifi-  dem      .      .      .      .      . 

care   Antistius   de    iure   pontificali   L.  Villi.        ||Po-  deci ....*.... 

pularia    sacra  sunt,    ut  ait  Labeo,   quae  omnes  cives  conc 

faciunt,       nec       certis       familiis        ad  tribù  la       sunt:    15    agero     .      .     .      .      •      .      .      .      . 

Fornacalia,     Parilia,     Laralia,     porca    praecidania -J-.  eadem 

[|  Pollucere  merces  quas  cuivis  deo  liceat,  sunt  far,  pò-  tera  loc-a 

lenta,    vinum,    panis    fermentalis ,    ficus   passa,    suil-  fulgura  s-acra ||  Pecunia, 

la ,    bubula ,    agnina ,     casei ,     ovilla ,    alica ,    sesama,  quae  erogatur    in  ludos  et  spectacula ,    appellatili"  lu- 

et  oleum,  pisces,quibus  est  squama,praetersquarumf:Her-  20    cari    edicta    q-uod    e    lacis    captetur 

culi     autem     omnia     esculenta,     poculenta.         |]Pro-  in  eodem   libro lucar    a    luce 

festum  est   facere f  tamquam    profanum    facere,    idest,  dixi-J-  existimat,  cuius  opinionis  est  et  Valerius  Mes- 

quod  eo  die,  qui  dies  feriarum  non  est,  faceref.    vel,  ut  salla  in  explana-feWe  XII  tab.      \\Pipulum  dicebatur 

quidam  dixerunt,    prò  eo  facere  velut  feriae  non  sint  $  ploratus.          | ]  Promel-/ere     est     ex     opinione     Ver- 

aut  id  facere,  quod  feris  fieri  non  liceat.    Itaque  diem   25  ri  lituum  provere f-  Il  Purime  tetinero  dietimi  est  prò  pu- 

profestum,  diem  sine  feris  esse.  1 1  Profanum  est,  quod  fa-  rissime  tenuer-o.    ||  Peregrinus  ager  secundum  Augures 

ni   religione    non    tenetur.        ||  Procubi tores    dicuntur  publicos  est  ager  pacatus  extra  Roman,  et  Gabin.,  qui usu 

feri    vetitesf,    qui    noctu    custodiae    causa    ante   cas-  et  iureAugurum  aperegrino  discernitur.  ||  Proditio  dieiest 

tra    excubant,      cum     castra     hostium     in     propinquo  prodictio:  namqueprod-ereprodicereinterdumetinprae- 

sunt,    ut  M.  Cato  in  eo,    quem  de  re  militari   scrip-    30  sens  valet.   ||Patr-ora«  a  patre  cur  ab  antiquis  dictus 

sit.        ||Properam,     prò    celeri,     ac    strenua    dixisse  sit,    manifestum  :    quia   ut   liberi,    sic   etiam  clientes 

antiquos    testimonio    est   Cato ,     cum   ait    in    libro   de  numerari  inter  do-mus  familiam  quodammodo  possunt. 

re    militari:     "tertia    e   fastrisf  eductio    celeris    pros-  ||  Pristina,    velut   prist  -  ina  \  :   sic 

peraquef  est."    ||Prop  ...   sta  dolia  ait  dici  Labeo  eius  modi  dictita -bant 

EMEND.  LECT.     Qu.  XII,  21,   1.   dicebant.          16.  yraecidanea.  20.  searum.         22.  facere   est.         23.  adde    licet.          28.  fere 
velites.          33.   castris.          33.   3i.  properaque.                Qu.  XII,  22,  22.   dici.          25.  litcm  promovere.           3$.  priustina. 


254  QU.  XII,  23.  (63)    FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.  L.  XVI.        QU.  Xn,  24.  (64) 

Quirites  autem   dicti  post   foedas  a  Romulo    et  Tatio 

e  percussum,  communionem  et  societatem  populi  factam 

;                        s  indicant.                HQuirinalia     mense     Februario     dies, 

............      .         nle  quo    Quirini   fmnt    sacra,     idem    stultorum    feriae   ap- 

.       .       rum  5     pollali  tur      f  aotequam      in     eum     commigrarent     fere 

qui  Sabini    Curibus    venientes    post    foedus    inter    Romu- 

......        |]  Pvaesagilio    dieta  est,    quod  lumetTalium-j-quodquidemysuorumfornacaliumsacrorum 

pvaesagive  est  acute  sentive.  unde  et  sagae  anus  rZ-ictae,  cognominanti,      eo     potissimum      rem     divinam     fa- 

fjuae  multasciunt,  et sagaces cancs,  q  ferarum  cubilia  prae-  ciunt.  HQuirinalis  Collis,  qui  nunc  dicitur,  olim  egonusf 

sentiunt.            SEXTI           POMPEI          FES -TI  10    appellabatur  ,      ante      quam      in     eum     coinuiigrarent 

LIB.XFI.  INCIPIT  LIB.XFII.  FELICI -TER.  fere       Sabinis  i      Curibus      venientes       post      foedus 

||  Quirinus    ex     hac    causa     Itomulus    est    appe-\\a-  inter   Romulum  et  Tatium   ictum.    a  quo  liane    appel- 

tus,    quod   rex    erat   bellicosus ,    atipie  Roma-m   eo  lalionem    sortitus    est:     quamvis     existiment    quidam, 

regnante  curi,    id  est  basta,   uti  didicertmt.     |]Quiri-  quod  ineofactumsittcmplumQuirino, ita  dictum.  ||Quirina 

nalis  porta  eadem,  qnae  et  Collina,   dicebatuv,  ut  le-  15    Tribus    a   Curensibus    Sabinis     appellationem     \idetur 

gimus  apud  antiquo s  scriplores     .      .      .     itum   autem  traxisse.       HQuiritium  fossae  dicuntur,    quibus    incus 

• tio   ita   con-  Martius    circundedit    urbem ,    quam    secundum    ostium 

<y«  -  asì    iti  suffra-  Tiberis    posuit,    ex  quo  etiam  Ostiam.    et  quia  populi 

getur.  quam  ideo  nominavi  ait  Collina-m  Santra,  prò-  opera    eas    fecerat,     appellavi!    Quiritium.           Quin- 

xime      eam     quod     collis      Quirina  -lis     est.      porta-  20    cenlum   et    producta    prima    syllaba,    et   per   e.    lilte- 

m    rursum    Quirinalem    ideo    appcl-hnt,     sive    quod  ram    usurpanti    antiqui,     quod     postea    levius    \isum 

caincollem  Quivinalem  iluv,  sivc quod proxime eam  sacci-  est,   ita   ut  nunc  dicimus    pronunliari.       Il  Qui    patres, 

lum    est    Quivini.    unde,    ut  videtuv,    usurpatio  facta,  qui    conscripti    vocati   sunt    in    Curiam?    quo   tempore 

et  duplex   nomen   cidem  povtae   m<-posituin   est.    qui-  regibus    urbe    expulsis,     P.    Yalerius    Cons.    propter 

derem    fertur.      Qui-  25    inopiam     patriciorum     ex     plebe      adlegit     in     nume- 

vitis  Iuno  dea  Sabinovum,  cui  bellanlcs  aqua  et  vino  rum  senatorum  C.  et  LX.  et  UH. ,  ut  expleret 
libabant,dictaacttviidcsthasta.  Eam  tamenquidmicuris,  numerum  senatorum  trecentorum ,  et  7  duo  g-ene- 
dictam  esse  statuunt,  quia  in  bis  ei  sacra  fìant;  ra  appellarct  esse-;-.  ||Qaispìam  quin  sijyniiìeet  ali- 
eni opinioni  f^evvius  advev-satuv.  ab  eiusdem  autem  quis,  et  quaepiam  aliquaei,  similiter  qui  7  alia  eiusdem 
deae  nomine  videtuv  ile-m  Curres  f  Sabinae  30  generis,  ut  dubium  non  est,  ita  ut  7  inule  sequens 
gentts  oppidum  dietimi,  quod ea  gens  armis  erat  potens.  pars  eius  coeperit,  inveniri  non  potest.  ;  Quin- 
II  Quivites  quod  est  nomen  uniuevsi  pop-uìisinguhrcusiir-  quatrus  appellari  quidam  putant  a  numero 
pabatuv  olim,  ut  indiei-o  est  preco,  qui  in  funeris  tlierum,  qui  forchisi  celebrantur.  qui  seilieet  errant 
indiclione  ila  pronuntiare  solet:  ilIiusiQuiris  loto  datus.  tamhercule,    quam  qui    triduo   Saturnalia .     et   totiilem 

EM.  LECT.    Qu.  XII,  23.  27.  quidam   a.      30.  Cure*.      34.  ollus.  (iti.  \ll.2i.  .')-7.  anter]Ua,H  .  .  Tatium'  dclenda.      7.  qui  dicm.      S.  ignTmnt. 

Q.Atjonus.           lì.  Sabini.        21.   usutpabant.         11.  ita  cu.  &8. appellata   sunt.       29.  «Il'f  uà.        que.      30.  ut\  Jcic.       SS.  ferii*   n>. 


(131) 


Praesagitio    dieta,    quod   praesagire    est    acute    sentire. 
canes,  qui  ferarum  cubilia  pracsentiunt. 

LIBER 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XIV.  255 

Unde  saga  e  dictae  anus,    quae  multa  scimi  t,    et  sagaecs 


XV. 


Quirinalis  porta   dieta,    sive  quod  ea  in  collem  Quirinalem  itur,  scu  quod  proxime  eam  est  Quirini  sacellum. 
Quirinalia    dies ,    quo  Quirino  fìebant  sacra:    eadem  et  stultorum  feriae  sunl  appellata.  5 

Quirinalis  Collis    dictus  est,    quia  in  cimi  commigrarunt  Sabini  a  Curibus  venicntes,    quamvis  alii  a  tempio  Quirini 

dictum  putent. 
Quiritium  fossae  dictae,  quod  eas  Ancus  Martius,  quum  Urbem  circumdedit,  Quiritium  opera  fecit. 

Qui  spi  a  ni  significat  alùjiicm,  sed  unde  sequens  pars  cius  usurpar!  coeperit,  inveniri  non  potcst.  (132) 

Quinquatrus    festivus    dies  dictus,    quod  post  diem  quintum  iduum  celebrare  tur,  ut  triatrus  et  sexatrus  et  septimatrus  10 

et  decimatrus. 


ANNOT.  FESTI.  Qu.  XII,  23,  7.  Praesag.]  cf.  Paulus  p.  122.  v. 
praesagire.  10.  sentiunt  .  .  .  FESTI.]  aliter  Urs.  ,    qui  v.  10.  post 

toc.  sentiant  concludit,  et  v.  11.  ponit:  LIBER  XVI.  SEX.  POMPEI 
FESTI.  Sed  baec  in  cod.  uno  v.  10.  continentur.  Cf.  ad  v.2ì.  25.  an- 
notata. 12.  Quirinus]  cf.  Ovid.  F.  II,  477  sqq.  et  de  curis  voca- 
bulo  Paulus  p.  37.  v.  curis,  cum  annot.  Urs.  quae  tcntavit,  v.  in  Suppi. 
An*.  appc-lla]  Ila  in  eoo.  est,  non  la  solum  quod  indicat  Urs. 
14.  15.  Quiriti,  porta]  cf.  Festus  Qu.  XIV,  31,  10.  v.  Salaria.  Paulus  p. 
9.  v.  Agonium.  Sachse  Hist.  Urbis  T.  I.  p.  193.  Ursini  verbis  tan- 
quam  Festi  utilur.  16.  itum]  cod.  vg.  -  tum  Urs.  Huius  supplcm. 
vv.  16  .  .  18.  reieci  in  Suppl.  Ann.  ,  sequentia  in  paucissimis  mutata 
reddidi.  20.  lis]  cod.  eadem  tanquam  e  suppl.  Urs.  llis  vg.  21. 
lant]  cod.  atit  solum  cod.  tribuit  Urs.  cllanl  vg.  24.  25.  fluì 
.  .  .  dm™  fertur]  baec,  quae  in  cod.  et  in  vg.  (nisi  quod  ibi  dare  est) 
conspicuc  extant,  oin.  Urs.  Sic  nunierus  versuuin  in  cod.  constabit,  si 
eieceris  Ursini  v.  10.  25.  26.  Quiriti*]  cf.  Paulus  p.  38.  v.  Curitis. 
Ea,  quibus  Urs.  Quirites  nomen  explicare  studuit ,  t.  in  Sippl.  Ann. 
27.  quidm]  quidam  a  corr.  Urs.  quid  iti  vg.  curis]  euriis  vg.,  sed 
illud  cod.  ,  ut  solet.  30.  Curres]  Cures  cor».  Urs.  32.  uli] 
cod.  cum  dimidio  p.  li  e  cod.  exbibet  Urs.  33.  o  est]  quod  in 
COD.  et  vg.  est,  litcris  inclinatis  expressit  Urs.  funeri*]  funeribus 
corr.  Urs.;  sed  recte  in  funcris  indictione  suppl.  Dac.  Cf.  Qu.  XV, 
8.  p.  144,  24.  v.  simpludiarea,  Paulus  p.  79.  v.  indlctirum  funus.  34. 
illius]  ollus  corr.  A.  Auc.  in  mg.     Cf.  Varrò   de  L.  L.  VII.  §.  42. 

Qu.  XII,  24,   1.    Quirites]  cf.  Varrò  de  L.   L.  V.   §.  51.  3. 

Quirinalia]  a.  d.  XIII.  Kal.  Mart.  Cf.  Paulus  p.  63.  Fornacalia,  cum 
annot.  5-7.  anteq.    .  .    Tallinn]  baec   quae  aliorum    esemplo   obelis 

decussatis  circumsepsi  e  loco  de  Quirinali  colle  perperam  bue  translata 
esse   apparct.  7.   quod  quidem]   scribe  :   quod  qui  diem.      quod  qui- 

dam coni.  A.  Auc.  Urs.  quod  quidam  qui  Scal.  ,  qui  postea  sacrorum 
mutat  in   sacra  Itomae.  8.  cognominant]  scr.    iijnorant.      ignari  corr. 


A.  Are.  ignoraverant  Scal.  cum  ìgnorantìJns.,  sed  etiam  sic  Ursiniana 
lectio  sensum  non  adiuvat.  Mea  in  b.  1.  inventa  occupaverat  Husch- 
kius  meus  in  sebedis.  poliss.]  die  hic  addendum  coni.  A.  Aoc.  Urs. 
Post  b.   voc.   in  cod.  piene  interpungitur.  9.    Quirinalis  Collis]  cf. 

Varrò  de  L.   L.  V.  §.   51.  egonus]  Aegonus  vg.     Agonus  corr.  A. 

Acc.    Urs.     Cf.   annot.  ad  Paulum    p.  9.  v.  Agonium.  ti.   fere] 

delet  A.  Ano.  Urs.,  sed  defendi  quoddammdo  potest.  Sabinis]  Sabini 

vg.  et  sic  corr.  Urs.  Post  h.  v.  et  post  venientes  in  cod.  piene  inter- 
pungitur. 14.  templum  Quir.]  v.  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  52.  Ovid. 
F.  II,  511.  14.  15.  Quirina  tr.]  Curenses  Sabinos  in  ea  tribù  fuisse, 
quanquam  aliumlc  tcstatum  non  babemus,  Festo  credimus.  Etiam  Ami- 
tcrnum,  Foruli  et  fortassc  Reale  Sabinorum  Quirinae  tribui  accenseban- 
tur.     V.   C.   L.    Grotefend.    in    Zimmerm.    Ephem.   1836.    Nr.   115-117. 

16.  Quir.  fossae]    v.    Liv.  I,  33.     Niebuhr.    H.  R.  I,  p.  392.    tert.  ed. 

17.  seeundum  ostium]  ad  Tiberis  ostium,  explicat  Dac  non  recte ,  nani 
secundum  indicat  regionem,  in  quam  conversa  crat  ea  urbis  pars,  quae 
hac  fossa  cincta  crat.  20.  prod.  pr.  syllaba]  haec  componenda 
cum  illis,  quae  de  producta  prima  syllaba  in  confecit ,  constituit,  insa- 
nus,  infestus  significant  Cic.  Or.  48,  159  et  Geli.  N.  A.  II,  17,  1.  IV, 
17,  6.  21.  usurpant]  usurpabant  corr.  A.  Auc.  in  mg.  levius] 
cf.  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  133.  :  R.  exclusum  propter  levitatem,  et  quae 
ibi  annotavi.  22.  23.  patres  .  .  conscripti]  cf.  Panlus  p.  6.  v.  ad- 
lccti.  Pcrizon.  Animadv.  bistor.  p.  199.  23.  Signum  interrogationis 
addilli.  24.  urbe]  Urs.  «ròem  con.  P-  Valer,  cons.]  cf. 
Niebubr.  I.  p.  549.  ed.  sec.  27.  et]  scribe  ila  vel  ita  ea,  nisi  plura 
intcrciderunt.  28.  appellare t  esse]  appellata  sunt  corr.  A.  Aug.  in 
mg.  Urs.  29.  aliquae]  aliqua  corr.  A.  Auc.  in  mg.  Urs.  qui] 
«uè  vg.  et  sic  corr.  Urs.  30.  ut]  om.  vg.  delet  Urs.  31. 
coeperit]  Urs.  coperit  cod.  inven.  tioti  potest]  at  hoc  piam  ex 
Osca  lingua,  quae  in  relativis  formis  p  posuerit  prò  q,  repetendum  esse 
nionuit  Lind.,  adbibito  meo  de  Etrusc.  libro  T.  I.  p.  31.               31.   32. 


2o6 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XV. 


(132) 


Quin  rjuc  rtlum    Gracci  vocant  nèvxcid-Xov ,    quo    die    quinque   genera  artium  ludo  excrcebantur.     Ipsos  quoque  atliletas 

Lìvius  quinquertioucs  appellat. 
Quisquiliae  putantur  dici,  quiequid  ex  arboribus  minutis  surculorum  foliorumque  cadit,  vclut  quicquidcadiae. 
Quintipor    servile    nomea    frcqucns    apud    antiquos    a    praenomine    domini  ductum  ,    ut  Marcipor,    scilicet   a  Quinto 
5  et  Marco. 

Quippe  significai  quidni. 

Quianam    prò  quare  et  cur  ponitur.     Ennius:    "Quianam  dictis   nostris  sentcntia  flcxa  est?"' 
Quietalis    ab  antiquis  dicebatur  orcus. 

Quintia  piata  trans  Tibcrim  a  Quintio  Cincinnato,  cuius  fucrant  ,  dieta   s  n  ut. 
jO  Quintana    appella  In  r  porta   in  castris  post  practoriuin,    ubi    rerum  utensilium  forum  sit. 

Qucrqueram  frigidam  cum  tremore  a  Graeco  «ignagà  certuni  est  dici,  unde  et  career.  Lucilius:  "lactans  me  ut  febris 
querquera."     Et  alibi:    «'Querquera  consequitur  capilisque  dolores."     Item  Plautus  :  "Is  mibi  erat  bilis  querqueratus." 


Quinquat.]  v.  Varrò  de  L.  L.  VI.  §.  li.  Geli.  N.  A.  II,  21.  et  plora 
Etrusc.  rcr.  IH,  3,  2.  T.  II.  p.49.  3:?.  qui  ferehis]   Urs.  e  cod.,  in  quo 

fere  et  his  disiungitur.  qui  f'criis  corr.  Lns.  cum  Scal.  qiiibus  fc- 
riae  vel  qui  feriis  coni.  A.  Aug.  qui  ferii»  hii.ee  Huscbluus.  Scribc  qui 
feriis  iis.  34.   qui  triduo]    quilriduo   \cl    quitriduo   COD. ,    «.un    litc- 

rarum  ductus  non  satis  certi  sunt.  quatriduo  Urs.  qui  triduo  vg., 
recte.     V.  Macrol».  Sai.  I,   10. 

ANNOT.  PAULI.  C.  a  Cur.]  a  addidii  Lind.  ex  omnibus  codd.  om. 
vg. 

ANNOT.  FESTE  Qu.  XII,  25,  1.  Competali,;.]  cod.  Compitalia 
Urs.  Competa  halict  Varrò  de  L.  L.  VI.  §.  25.  Inlelligc  celebrant  ex 
supcrioribus.  4.    his]    is   vg.  G.    dicatum]    Urs.      dicatur  cod. 

9.  queiii]  scribc  quod.  10.  omuis  aequiilix]  versus  senarìus  ignoti 
poclac.  11.  Livius]  Bollie  P.  Se.  L.  V,  I.  p.  15.  fr.  ine.  17.  Yer- 
sus  scnarius  est,  si  praeco  in  non  coalcscit.  1-'.  Quisquiliae]  de 
huius  voc.  origine  Lino,  aliis  et  ipso  Pesto  saniora  attilli!.  Est  sine 
duino  (iraccoruin  xoax.vi.fiu.  Gloss.  Lalib.  :  Quisquiliae,  ifovyùvw*  /"<",. 
Cf.  lsidor.  Orr.  XVII,  G,  28.  14.  quidquidradiae]  voc.  est  fu  Inni 
ad  cxplicamlum  quisquiliae  :  cuiusniodi  plura  in  bis  liluis  ri-pcriuiitiir. 
llaque  non  accedo  Uhs.  corrigciili  cum  vg.  :  quidqitid  eadit  ;  indimi 
Barlbio  ,  qui  Adv.  XXXIX,  5.  calit  pio  cadil  dietimi  esse  opinata*.  15. 
Caecil.]  v.  Botbe  V,  II.  p.  151.  fr.  ine.  15.  Spenge!,  p.  57.  Ir.  12.  vo- 
lanti.*] commale  disiunxi  a  scqiicnlibus  ,  ut  iit-nisalivum  esse  apparerei, 
15.  10.  memoranti  motto]  memoras.  i  modo  corr.  Sem.,  qui  Lune  tetra- 
inetrum  ila  .sanaVit,  ut  nliac  coiiieeturae,  iti. un  si  gji  litnis  minai  discre- 
pcnt,  velut:  mcmoranl  hi,  piacere  nequeanl.  Ili.  Xovius]  v.  IJotlic 
V,    II.   p.   54.           ahi]    ahi  ahi  Scal.    ad   explenduin   numerimi    tetrametri. 

10.  17.  deturba  te]  deturbate  coni.  Seti,  deturbato  te  Lind.,  sed  im- 
perativa futuri  vix  huius  loci  erat.  Mibi  de  addendum  videtnr.  18. 
aput]  cod.  apud  Urs.  20.  gripor]  Caipor  corr.  Uns.  Pracslal 
Gaipor.  De  voc.  por  cf.  Suppl.  Ann.  2-.  quid  ni]  Urs.  quodni 
COD.  Dubitaliones  Vv.  Dd.  solvere  studili  in  Scrii.  As>.  23.  Xt] 
XI  corr.  Urs.  Menila  posuit  versimi  in  Punii  Ann.  XI,  3.  24. 
•'•'•  Xf/.]  XVI,  1.  apud  Merulam.  Hic  legit  tnonere ,  sed  movevi  Grte- 
cum  est  xtvfìoO-ttt,  et  signìficat:  ex  oblivione  excitari  et  produci.  20. 
cf]  est  corr.  Urs.  27.  28.  Spinine  deum  reanator]  >ac>.  de  B.  P. 
Ili,  5.  apud  E.  S.  Scal.  et  Hermann.  Doctr.  melr.  p.  030.  fa  verba  recte 
in  duos  Saturnios  sic  dispcscuerunt  ....  «limine  deum  reynator  |  quia- 
nam  (jenuisti  ....                28.   t/enus  isti]  rjenuisti  corr.   Scal.   et  Morula 


Enn.  p.  410.  29.   quianam   .  .  salyra]    etiam    liaec    verba    a  librario 

temere   repctila  Urs.   caneellif   srpsit.  30.   !..  f'IF.]  A  II,   85.   apud 

Merulam.  31.    quianam]    Urti    quianam  addunt   ad   versuin    explcndnas 

A.  Ai»..  Scil.,  ut  est  apud  Air.il.  Ani.  V.  13.  Ne*  tanca  hoc  keu  in 
CO  codice    legcbalur,    quo   Panini    usus  est.  32.    usurparise]   usurpa' 

COIT.    I_R>.,    ut   vg.  32.    33.    .//r.    in     epistola"     Liolbe  \  ,    IL    p.  16S. 

fr.  1.  33.  ante  quid  miti]    iaterpnnxi,    enn    quidni-i    eodem    senta 

ponalur  quo   quidni.  34.    Quietali*]    l  rs.      quiet  aliis   co». 

CJu.  \II,  '-'li.    1.    QuùUim    prato]    cf.    Liv.   Ili,  16,      L  rs.    supplrm. 
reddidi,   omissis  tv.  5-8.,    qui    iniiius   placcbant.  7-10.    Ili»    *».    Quin 

lanae  rxplicaliuiic  m  posili  iu;;ln  taui  ninne  ab  L  rs.  Non  ilixi  eam  por- 
toni, sii  ut  in  l'i nulo  lr;ilur,  rum  Lip-itis  de  Mil.  Bum.  A.  .'.  3.  "l'p. 
T.  III.  p.  143.  recte  negasse  videntnr,  fuisse  unquam  portam  Quintanam. 
Forum  iiuleui  quod. I  un  ra-trorum  ita  dii  timi  CSM  .  qund  erat  in  postico 
prartorii,    lionis    tistibus    adwiialis    dmiun»lra\  it    l-ip-iii-,  ea-sis] 

corrige  castris.  LO.    Quinctil.  Lupetti]  baee    pnatcit   mutati-  debentnr 

l»-.     Cf.   l'iiiiliis    p.  00.   v.    Fabiani.  IT.    18.    Quiutaumm    classem 

quibus  explicneril   Festas,    in  medio  rdinqnere  maini,  quam  A.  Are.  et 

Li;-,  supplem.  tdscìncere,  quippc  quae  aperte  falsa  eontineant.  A.  >iiri. 
A>>.  2i.    (Juerq  itero  m  '    Se  \i .  et  L  Rs.  supplem.  in    paueulis    correvi.     >. 

Siili.    \>>.  '.'."'.    oh  crea      -cr.   a   quereli.  30.    »a]  eoa.  vg.      Las.   co- 

dieis    literas    non    distìnsi    ab    adìcctis.  31.    Frirol.]    Botbe    p.    i3S. 

fr.  2.  >ersuni  cullili  in  addili  i  a  Priseiano  VI,  16,  §7.  T.  I.  p.27'.'..  sed 
inutiita  leetiiine:  /i  mito  erat  bilis,  aqua  interrii*,  tussis ,  febris  quer- 
quera, niouuit  A.  \i...  Pinati  ìiiaiium  in  lu'c  ti-tium  dissidio  vix  asse- 
qui    linbit.  3J.    /.uri/.]    p.  12.   fr.   ine  91.    ap.    Housaui.  34.   rei] 

bine  Scal.  Et,  l  rs.  assnsaplo  meno  inperiori»  r.  -patio,  terret  fecit, 
quod    minus    plani.  alibi"    fr.    ine.    1s     p.  6. 

ANN.     PAI  LI.       3.    quicquidcadiae      (il.    LotB,       quiequid    cadit     M. 

vg.  B     Qmietalis]    Qmttmtut    M.  «f      Ci'.   l*R»rr.  1.    i.  s.    «* 

nn*.  dieeb.    M.    v(j.      diceb.    ab    ant.    reliqui.  I".    appell.   porta]    codd., 

nisi  <|iiod  (il.  ordine»  iinertit.  mmf.  pars  coir.  Lip-iu- j  sed  probabilius 
cvistiiuo  ,  porta  ab  ipso  Paulo  incuria  adiri'tum  e--,-  ruit  qui  perem 
srribendiiui     pulant.     eoinparato     lesto     ()u.   \l!.  porCJ 

ellit;ies.  sit]   fit    (il.    Barlliii    liber   ms.      fuit  vg.  11.    Qtieram. 

con.-aj.]  febris,  quod  <£.  et  a  Lind.  addilur.  ad  icrsura  bero'uum  rvplen- 
diim    scilicet,   ohi.    boni    codd.  '-.    querqueratus      l'auli    codd..     et 

sic  ipse  Pattina,  quod  in  Peata  erat.  querquera  tussis  corrupissc  vidctur. 
15   querquera   tussis  coni.  Barili.    Adv.  \\\1\,    .'. 


QU.  XII,  25.  (65)                  FESTI   FRAGM.   E  COD.  FARN.    L.  XVII.        QU.  XII,  26.  (66)     257 

diebus  Gompetalia.  nam  omnibus  bis  singulis  diebus  fi-  \\Qui-ntia  prata  dieta  sunt,  ubi  Quintius  Cincinnatus 

unt   sacra,    forma  autem  vocabuli   eius,    exemplo  mul-  sib-i,  damnato  filio,  venditis  omnibus,  quatluor  iugerum 

torum  populorum  Italicorum  enuntiata  est,  quod  post  diem  agr-um  trans  Tiberini  paraverat.  queni  agnini  colentem 

quintum  iduum  est  his-{-  dies  festus,  ut  aput  Tuscula-  Sen-atus       Dictatorem       per       viatorem      salutavit 

nos     Triatrus,     et     Sexatrus,     et     Septematrus,     et    5     din- cinnatum 

Faliscos    Decimatrus.     Minervae    autem    dicatum    eum  riv 

diem   existimant,    quod  eo  die  aedis  eius   in  Aventino  dee ||  Quintana  appellatur  in  ca- 

consecrata     est.                ||  Quinquertium    vocabant     an-  sis  f  post  praetorium    ìocus ,    ubi  praedam   et  capti- 

tiqui,    quemf    Graeci     ttsvtclSXov  ,    ut    indicat   ver-  vos      divendunt     et     utensilium     forum     constituunt, 

sus     hic  :      "omnis     aequalis     vincebat     quinquertio."  10    quod   eo    quintana   via   itur,       \\  Quinctiliani  Luperci 

Livius    quoque    ipsos    atbletas     sic    nominat:    "quin-  appel-faft  sunt  a   Quinctilio  quodam,    qui  praepositus 

quertiones   precof    in    medium    vocat."      HQuisquiliae  est     Lu- percis ,     ut     a    Fabio    dicti    sunt     Fabiani 

dici    putantur,     quidquid    ex    arboribus    minutis    sur-  Luperci,   quibus  hic   praepositus  fuerit.    fuisse  autem 

culorum,      foliorumve     cadit:     velut      quidquidcadiae.  Romuli    temporibus    inslitutos    utrosque    et    Fabianos 

Gaecilius  :     "quisquilias   volanlis,    venti  spolia,  memo-  15    et      Quinctili  -anos, .   multi     sunt     qui     tradiderint. 

rantif   modo."     et    IVovius    in    Togularia  :     "abi    de-  quorum    num -emm     postea    anellini    esse,    quia   ho- 

turba  tef  saxo,  bomo  non,  quisquiliae.  quid  est?"   ||Quin-  noris  gratia  multi  in  Lupercis  adscribebantur.   \\Quin- 

tipor       servile       nomen       frequens       aput       antiquos  tanam    classem Sei .   Tullius 

erat,      a     praenomine      domini      ductura,     ut    Marci-  rex  distribut 

por,    griporf,    quamvis  sint,    qui   a  numero   natorum    20    fecit,    cum  eas  orà-inaret cau- 

ex    ancilla    quinto    loco    dictum    putent.  ||  Quippe  sam   de   capite 

significare      quid     ni ,      testimonio      est      Ennius     L.  nihil    praeter  se   h Lu- 

XLf:    "quippe  solent  reges  omnes  in  rebus  secundis.'*  cilius   sic   meminit    quod      .      . 

Idem    L.   XVI.:      "quippe    vetusta    virum    non    est  adeptus.          ||  Querque-r«m    febrem    gravem    et   mag- 

satis    bella    moveri."     item    alii    complures.       [1  Quìa-  25    nam  quidam  -j-   querc-u  diclam  volunt,   quod  id  genus 

nam    prò    qnare,    et    cur,     posilum    etf    apud    anti-  arboris,     cum    gr-ave    sit   ac   durum,    tum   etiam    in 

quos,    ut   IVaevium    in    Carmine   Punici   belli:     "sum-  ingentem     evada -t      altitudinem.        Aurelius     autem 

me    deum    regnator,     quianam    genus     istif."     et   in  Opilius    frigidam    a-it    dici  et    cum    horrore    tremen- 

satyra,-j-  quianam  genus  isti,  et  in  satyraf:  "quianam  Sa-  tem.     Santra    eam   ex  G-raeco    ducil ,    qui   tremorem 

turnium  populum  pepulisti."    et  Ennium  in   L.  VII.:  30    eiusmodi      xct-§xct§ov      dicunt,      unde     dictum     esse 

"quianam    dictis   nostris   sententia  flexa  est."      IIQuid  etiam    carcerem.     Plau-frts    in  Frivolaria:    "Js   mila 

nisi       usurparise  \       antiquos ,       testis       est       Afra-  erat    bilis    querque-ra  tussis."      Lucilius  L. 

nius  in  epistula:    "Me  auctore  mater  abstinebis:  quid  "iaetans  me  ut  feb-m  querquera        ....'.. 

nisi?"        HQuietalis     ab      antiquis     dicebatur     orcus.  ret  alibi:  "querque-ra  consequitur  capitisque  dolores.'9 

EMEND.  LECT.     Qu.  XII,  25,  4.  is.         9.  quod.         12.  praeco.         15.  16.  memorasi   i.         17.  adde  de.         20.    Gaipor.         23.  XI. 

26.  est.          28.  genuisli.          29.   (juianam  .    .  satyra]  delenda.          32.  usurpavisse.  Qu.  XII,  26,  7.  8.  eastris.         25.  adde  a. 

Kk 


238     QU.  XII,  27.  (67)         FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.    L.  XVII.                   QU.  XII,  28.  (68) 

Il  Quadriplatores  dicebantur,  qui  eo  quaest -ius  f  detergco."  et  in  Pseudolo:  "Dabo,  quando  erit.  du- 
g enere  se  tuebantur,  ut  eas  res  persequerenlur ,  quaef  cito,  quando  habebis."  et  Ennius  1.  XVI.  :  "2Vox  quan- 
tum ex  legìbus  quadrupli  eroi  a-ctio  do  inediis  signis  praecincta  volabit."  in  XII.  qui- 
ibus  dem    cuoi    cf    li  Itera    ultima    scribi  tur,     idemque   sijj- 

, ata  5     nifìcat.                 |j  Quadrata      Roma      in     Palatio     ante 

oem  templum    Apollinis    dicitur,     ubi    reposita   sunt,    quae 

.     abant  solent       boni       ominis       «jralia      in      urbe      condenda 

ab   eo  adhiberi,     quia    saxo    munitus    est    initio   in   speciem 

.     in  quadratam.  eius  loci  Ennius  in.  cum  ait:   "et  quis  est 

.    *. tis  10   erat -j-      Romae     regnare      quadratae."             Ouadrur- 

...........  que  lieto-  bem  Athenas  Accius  appella  vi  t.    quod  sciliect  ex  1III 

.      .      .      .    populo  urbibus     in    imam     domicilia    contulerunt,     Rraurone, 

.      .      . cur-i'd  Ca-  Eleusine,     Piraco,     Sunio.      jjQuacso,      ut     significat 

labro. liì    Iegum  idem,     quod    rogo,    ita   quaeserc   poni  tur    ab   antiquis 

populi    do-  15    prò  quaerere,    ut  est  apud  Ennium  1.  II.:    "Ostia  mu- 

minatu.  \\Q.  R*  C.  F.  Quando  Rex  com-ilia  sic-j-,  nita  est;  idem  loca  navibus  pulcbris  mundof 
fasi  sic  notatum  esse  diem  in  fastis  t-n  honorem  laeit,  nautisque  mari  quaesentibus  vitara."  et  in 
Jtegis  sacroruni)  ninni  qui  de  fcris  uienstruis  scrip-  Cbrespontef  :  "ducit  me  uxorem  liberorum  sibi 
scruni, .quae  nonalibus  sacris  in  Curia  «Rege  dicunturf.  quaesendum  grafia. "'  et  in  Andromeda:  "libcrum  quae- 
huius  nominis  causac  a  umilia  scriptori-hus  traditac  sunt.  20  sendum  causa  familiac  matrem  tuae."  ||  Quadran- 
Quo  autem  die  Itex  in  Comilium  venit,  eius  pars  ante-  tal  vocabant  antiqui,  quam  ex  Gracco  ampboram 
rior  nefas  habetur,.  dance  illc  sacra  facili  posterior  dicunt,  quod  vas  pedis  quadrati  octo  et  XL.  ca- 
fas,  cum  sacris  pcractis  inde  fugit.  si  quis  alius  prò  Rege  pit  sextarios.  Plautus  in  Cureulione:  "Anus  haec  si- 
eo  die  in  comilio  feccrit,  pula  Pon-tifex,  tum  bisf  dics  tit,  quantillum  sitit  ?  modica  est,  capii  qua- 
fastuscst.  ||  Q.S.D.F.  Quando  atc-rcus  dclatum,  fas.  eo-  05  drantal."  et  Calo  contra  Oppium  :  "Vinuni  redemis- 
dem  modo  in  fastis  notatur  rfi-es,  qui  talis  est,  ut  ti,  praedia  prò  vini  quadrantalibus  sexaginta  in  pul- 
aedis  Vestac  purgclur,  stercusque  in  alvumf  Ca-  lif  dedisti,  vinum  non  dedisti.'*  I  Quaxare  ranae 
pitolinum  eversum  certo  loco  condalur  :  cum  id  factum  sit,  dicuntur,  cum  voceni  mitlunl.  IQuartarios  ap- 
tunc  prudori  liccat  fari  tria  verb-a.  ||Quaestores  pellabant  antiqui  muliones  mercennarios  f. 
dicebantur,  qui  quacrercnt  de  rebus  capitalibus,  unde  30  quod  quartam  pai  lem  quaestuusT  capiebant.  Lucili- 
iidem  climn  .  .  .  Quacslores  parri-cidi  appellantur.  us:  "Porro  bomines  nequam ,  malus  ut  quarta- 
li Quando  cum  gravi  voce  ;wo-nuntiatur ,  significai  rius,  cippos  colliderei  onines."  ||Quatenus  signifi- 
quod :  acuta  est  temporis  adverbium,  ut  Plautus  in  Me-  cat,  qua  line,  ut  bacteuus  ,  Ine  fine.  At  qualinus, 
nacchmis    ait:    "Ideo    quia     mensani,     quando   edo,  quoniam.     sed    antiqui    quatenocf    dicebant .     ut    Sci- 

EMEND.   LECT.      Qu.  XII,  $7,  i.  quaestuis.           &.  $.  q  ua-rum.           lù.   e  orni  ti  a  ss  i  t.           19.   edicunlur.  elirnm. 

Qu.   Xtl,   28,   4,    d.                9.  10.   et  qui  se  sperai.            16.  manda.  \<.    Cresphonte.           %i,  $7,  pablicum.         VL  merce »«n"#.c. 
quaestuis.          32.  collisile         34.  quateno  s. 


(132) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XV. 


259 


Quercus    dicitur,    quod  id  genus   arboris  grave   sìt  ac   durum,    tuin   etlam    in    ingoi  lem    evada t  amplitudincm.     Qucr- 

q  ne  vaia  cnim  gravcm  et  magnani  quidam  putant  dici. 
Quadriplatores    dicebantur,    qui  eo  quaesti!  se    tuebantur,    «t  eas  res  persequercntur,    quarum  ex  lcgibus  quadrupli 

crat  actio.  Quando    rcx  comitiavit  fas,    in  fastis  notari  solcl,  et  boc  videtur  significare,  quando 

rex  sacrificulus  divinis  rebus  perfcctis  in  comitium  vcnit.  .  5 

Quando  stercus  delatuin    fas,  eodcm  modo  in  fastis  nota  tur  dies ,  quo  stcrcns  purgatur  ab  aedc  Vcstac. 
Quando    qiium  gravi  voce  pronuntiatur,  significat  quod,  quoniam,  et  est  coniunetio}  quando  acuto  accenti! ,  est  tcmporis  n^\ 

adverbium. 
Q  ii  a  Ir  u  r  beni    Atbcnas  Accius  appo)  la  t,    quod  ex  quatuor  urbibus  in  imam  illain  civitatcm  se  bomines  contulere. 
Quaeso    significat    id    quod  rogo.     Quacsere    (amen    Ennius    prò    quaerere  posuit.  10 

Quadrantal  vocabant  antiqui  ampboram,  quod  vas  pcdis  quadrati  octo  et  quadraginta  sextarios  capiat.     Plautus:   "Anus 

baec  silit.   quautillum  sitit?  modica  est,  capit  quadrantal."  Quaxare  ranac  dicuntur,  quum  voccm  mittuut. 

Quartarios    appcllaliant  mulioncs  mercenarios ,  quod  quartam  partem  capicbant  quacstus. 
Quatcnus  significat  qua,  ut  bactenus  bac  fine,  quatinus  vero  quoniam  $    sed  antiqui   quatcnos  dicebant. 


ANNOT.  PESTI.  Qa.  XII,  27,  1.  quaesl-ius]  corrilo  quaestuis  :  lue 
cnim  locus  quadruplatorum  explicationi  dandus  videbatur,  quanquaui 
etiam  2.  quae]  in  qua-rum  mutandiiiu  crai.  Lrs.  tantum  v.  3.  Cxple- 
verat.  Uè  quadruplatoribus  ci",  Pseudo  -  Ascon.  in  Cic.  divin.  §.24. 
p.  110.    Or.    in   Vcrr.  II,   II.    §.  21.  p.  208.   Or.  9.    in]    Urs.   in  cod. 

esse    videtur   un   vel   mn.  16.    Q.    li.    C.   F.]   addidi     Urs.    supplem. 

Sic  cnim  bic  dies,  i.  e.  vel  IX.  Kal.  Apr.  vel  IX.  Kal.  Iun.,  in  fastis 
notari  solet.  CI.  Val*»  de  L.  L.  VI.  §.  31.  Fcstus  Qu.  XIII,  15,  G.  t. 
Rcgifugium.  Ovid.  F.  II,  085.  Vr,  727.,  qui  VI  Kal.  Mart.  Regifugium 
et   IX.    Kal.    Iunias    Q.   li.    C.  F.   notari    dicit.  comilia  sic]    comiliasit 

(i.  e.  comitiassit)  corr.  Urs.,  ree  te,  quanquam  alii  pcrfcclum  comitiavit 
exbibcnt,  ut   Paulus.  19.   nuiml.   sacris]  iio/u'v  Febr,  suppl.    Urs. 

non  recte  ;  nani  nonis  Febr.  nonuisi  Fcbruarii  iiit-n >is  fcrias  edicebat 
Rex,  sed  Nonalia  sacra  crani  cuiusvis  mensis,  ad  edicendas  fciias  inen- 
struas.      V.  Varrò   de  L.   L.  VI.    §.   13.   28.    Macr.   Sai.  I,    15.  die.] 

edicuntur  corr.  Urs.  20.   Huius   .  .  .   trad.  suiti]  in   bas  caussas  non 

ìi.  1.  sed  infra  v.  rcgifugium  inquirit  Fcstus.  Urs.  suppl.  :  eac  vero  a 
rnitllis  scriptor.    traditae  sunt.    nitm    (/ito   die   ctc.  22.   poslerior]   anlc 

b.  voc.  in  cod.  inlcrpuiigitiir ;  quapropler  ab  Urs.  discessi,  qui:  nefas 
habelur.    Cantra   autem  jioslerior  posuit.  23.    inde  fu  gii]    signiii- 

canlius    est,   quatti    Lrsini  :    inde   «bit.  24.    Ai*]    i*   corr.    Urs.  25. 

fastus]   suppl.    Dm.      nefastns   Dac,    quciii  refutavi   in    Scrr-i..  A\>.  Q. 

S.  D.  F.]  addidi  itcrum  Ubs.  suppl.  Sic  notai  tir  in  Fastis  d.  XVII. 
Kal.  Quintilcs,  «cf.  Varrò  de  L.  L.  VI.  §.  32.  0>id.  F.  VI,  711.  27. 
alunni]    clivum   corr.  Scajl.  Ubs.  28.    evers.    .   .  defer.]    ex  aedc   ì'cstae 

deferatnr  suppl.  Lks.,  Scaligeriim  fere  scculus:  sed  slcrcus  in  ilio  clivo 
non  poterai  relinqui.  29.    Quacstores]  cf.   Paultis   p.  121.   v.   partiti. 

33.    ijuod  : adverb.]   ita   lacuna   cxplenda   crii,   ut   fere   propnsuit 

Die,  nisi  totus  versus  intercidi!.  Ubs.  quac  posuit:  fiutiti,  quoniam, 
et  est  coniunetio  ,  aperte  rcfraganlur  Fesli  scntcntiae ,  quac  ex  Paulo 
qualis   fuerit    discitur.  33.   34.   Me-naechmis]   Lns.      Mae-  in  co», 

est.     V.    Plauti  Men.  I,   1,  2. 

Qn.  XII,  28,    1.   ut   Pseudolo]  I,  3,  25.  2.   Enn.]  L.  XVI,  24. 

ap.   Mer ulani.  3.   in  A//]   i.   e.   in  X^ll  tabulis.     V.   modo   supra 

Qu.  XII,  1,  26.  v.  portutu.  Dac.  et  Merula  opinati  sunt  duodecimum 
Ennii  lilirum  significavi.  i.  e]  e  corr.  Ins.:   sed   quamde,   ipso  Fcslo 


Qu.  XII,  29,  4.  teste,  quain  significat,  non  quando.  Crcdibilius  puto, 
d  scriptum  fuisse ,  ut  antiquiores  Romani  quando d  dixissc  significa- 
rctur,  sicut  suprad  ,  facilumed ,  et  in  compositis  prod  ,  red  ,  sed,  antid 
servala  sunt.  5.   De   quadrata    Roma  v.    Suppl.   Ann.  7.   omi- 

ni.»-]  Urs.     hominis  e»t  in  cod.  9.   .m.]  i.  e.  meminit.  9.  10. 

et  quis  est  crai]  et  t/nis  extiterat  vg.  et  sic  corr.  Urs.  et  quibus  lex 
stclcrat  Scal.  ecquis  exlcr  erat  Merula  (Enn.  Ann.  II,  2.).  et  quis  se 
sperai  Salmas.,  cui  Dac.  sufl'ragalur.  Quodsi  scribilur:  et  qui  se  sperai, 
unius  litcrae  inutalionc  defungimur.  et  qui  eertus  erat  coni.  Limi. 
10.  11.  Quadr.]  TtTnuxohv.  Sed  videtur  Accius  tetrapolin  Maratbo- 
uiain  inlcllexisse.  11.   scilicel]  Urs.  vg.      si  con.  13.  Eleusine] 

Urs.     Elcusinac  cod.  Piruco,  Sunio]   dedi.      Pireaeo ,  Sunio   Urs., 

sed  in  cod.  est  piracosunto.  Oppidum  dicitur  Ilfitutiov,  portus  lliioaicvc. 
15.   /;'n«.]   II,  44.   45.   Mcr.  16.    est]    post    h.   v.  interpunxi  cum 

Merula.  pulchris]   celsis  legitur    in    eodcm    versu    apud   Festum   Qu. 

Vili.  p.  1G9,   18.   v.  mundus.  mundo]  munda  vg.,   ex  ipso  Festo  1.  1. 

18.  Chrcspontc]  Crcsphonte  corr.  Uus.  Botbe  V,  I.  p.  39.  fr.  2.  Ver- 
Rum  Limi,  vidit  esse  te  tram,  iainb.  acat.  ,  quo  defenditur  a  mutationc 
Scal.:   sibi  liberata,  19.   Andromeda]  Ubs.      andromedoa  cod.     Bothe 

p.  37.  fr.  1.  Versus  est  tetram.  trocliaicus.  De  formula  liberum  quac- 
sendum  e.  cf.   Geli.  IV,   3.  20.   21.     Quadrantal]    Urs.      Sed    Qua- 

dratila in  enn.  legitur.  Cf.  Fcstus  supra  Qu.  XII,  15,  32.  v.  publica 
pondera.      Boecl;b.    Metrol.   quaest.  p.  284  sqq.  21-    ex    Gracco] 

mine  (ne)  Grucce  coni.  Huscbliius.  Salmasius  Ex.  Plin.  163.  2  b.  delet 
voce,  quinti  ex  Gr.  dicunt ,  cuin  Paulo,  sed  contra  Festi  mentc-m. 
22.   dicunt]   Ubs.      dicunt  COD.  23.   in    Curcul.]   Urs.      inculione  con. 

Est  versus   I,  2,    16.  24.   25.   quadrantal]    Ubs.      quadrantae  cod. 

25.  Calo   e.    Opp.]   v.   Meyer.   Orr.   fragin.   p.  78.       Lion.   Caton.   p.  64. 

26.  27.  tu  pulii]  in  publicum  vg.  et  sic  corr.  Ubs.  Intelligit  Cato  prac- 
dia  populo  pignore  data,  sicut  fiebat  a  mancipibus.  27.  Quaxare] 
Quoaxare  corr.  Urs.,  sed  ipsum  qu  est  prò  co.  29.  inercenn..]  Urs., 
ut  videtur  non  typolbelae  errore,  mercenarios  vg.  30.  quaestuus] 
item.  quacstus  vg.  Scribe  quaesluis  et  cf.  27,  1.  et  Qu.  XIII,  16,  8. 
32.  collidere]  collisere  em.  Scal.  quatcnoc]  quatenos  corr.  Ubs., 
ut  vg.  Hacc  forma  co  nolabilior ,  quod  in  titulis  huius  aevi ,  ut  in 
ipsi3^  Scipionum  monumcntis ,    os  prò   us    iam  fere  evanuit. 

Kb* 


260 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.    LIB.  XV. 


(133) 


Quamde  prò  quando*^  dicebant  antiqui. 

Quam  mox  significa t  quam  cito,  sed  si  per  se  ponas  mox,  significat  postea  vcl  paolo  post. 

Quaterc    suspensum    et  vicinum   rei  alicuius  ino  tu  m  significat,    ut    interdum  coucutere.    quum    et   id  ipsum  verbuin 

concuterc  ex  quatere  sit  composi  timi  ;  quassare  autem  est  sacpe  quatere. 
5  Querquetulanae    diccbantur  nymphae    querqueto   virescenti  praesidentes. 

Quer  quetularia  porta  Romae  dieta,  quod  querquetum  intra  muros  Urbis  iuxta  se  babuerit. 

Quouiam  significat  non  solum  id,  quod  quia,  sed  ctiam  quod  postquam  ;    bac  de  causa,  quod  Graecum   ó'z-f*   utriusque 

significationem  obtinet.  Quod  significat  ctiam  aliquid ,   practerquam  quod  hi  usu  fere  est,  et  Graeci  dicunt  ti. 

Quinque  genera  signorum  observant  augurcs,  ex  coclo,  ex  avibus ,  ex  tripudiis,  ex  quadrupedibus,  ex  diris. 

io  LIBER     XVI. 

Rullili    appcllabantur    tribuni    militimi    a  consulc  facti ,    non    a   populo;    de    quorum    iure    quod    Rutilius    Rufus   legem 
lulcral,  Rullili,  ac  post  Rutuli  sunt  vocati. 


M  r\h\%\ii-  - 


ANNOT.  PAULI  ad  p.259.  3.  Quadripl.]  boni  codd.    Quadrupl.  vg. 

Lind.      Ili  mi.  al>  analogia  linguac  Latinac   non  discrepat.  5.  m  co- 

mitìnm  ven.it.]  Error   Paul!  manifestila  est.  9.    Quatrurbcm]  boni 

codd.  Lind.      Quadrurbem  Lipslensls  cod.   vg.  II.     Quadranlal] 

Quadranta  boni  codd.,  ut  est  in  Fcsli  libro  ms.     V.   Praef.  I,  3. 

ANNOT.  FESTI.      Qu.  XII,  29,  1.  in  ea  or.]  v.  Meyer.  Orr.  fragm. 
P-  104.  scribsil]   cod.      scripsit  Urs.  2.  3.    quatenoc]   quatenos 

corr.   Uks.  ,  ut  vg.  4.    Quamde]  COD.    i.   e.   quSde.      Et  sic   cli.iiu 

v.  7.   10.   yuan  de  Urs.      Cf.  Vossius  Inst.   poct.  Ili,   3,  4.  p.  9.  6. 

tomai  huius]  tum  Eniiius  vel  tum  et  Livius  cm.  Uns.  tnm  est  Livius 
vg.  Illud  verum  esse  monstrant  numeri  versiium  non  Saturrtii  ,  «ed  he- 
roici,  et  addita  libri  mcntio  ,  quac  ,  ubi  Livius  laudatur ,  non  adiicilur. 
Cf.   Osunn.  Anal.   crit.   e.  2.  7.    quamde  mn«i«]    de  lectionc    buius 

versus  v.   Suppl.  Ann.  7.   8.   quande  tuas]   Uns.  :   in   cod.  esse  accepi  : 

quan  dit  uas.     Apud  Merulam  est  Ann.  II,   15.  8.   9.  Lucret.]  de 

li.  N.  I,  641.  10.    tergaios]   Urs.  :   in  cod.   est  f  (cum  lincola  supra- 

posita)  ga  ios.     intcr  Graios   babet  Lucrctius.  13.     Quatere]  cf. 

Non.   p.  272,  15.  14.  ferire]  post  bacc    excidisse  :    ut  interdum  con- 

cuterc, ostendit  Paulus.  16.   con,  et]  Urs.:   coiicf  *V  e  cod.  notatuiu 

babeo.  16.    17.  quassare]  cf.   Geli.   N.  A.   II,  6.    Non.   p.  2>i,   23. 

18.  ut  re]  vinte  corr.  A.  Ave  in  mg.  De  Qucrquctulano  sacello  in  >i- 
cinia  Exquiliarum  Varrò  de  L.   L.  V.   §.  49.  20.    ùuffamf]   Urs.: 

C   cod.   nolatur  iudicant.  21.    Qucrqu.]   porta,   quam   Plin.  N.  H.  XVI, 

10,  15.  §.37.  Querquctulanam  dieit  ,  cadem  quae  Caclimontana  habe- 
tur.     V.  Sacbse  Hist.  Urb.  I.  p.  197.  22.   quas  sciens]   de  bac  criti- 

corum   cruce  dicluin    est  in   Suppl.  Ann.  23.    Ques]  cf.   Enn.   ap. 

Varr.   de  L.   L.  VII.   §.  71.  a  Scat..   cincndatus.  25.    ^iii]   queis  vg. 

quis  corr.   A.  Ave.,  in  mg.   Uns.  26.    Qui  hoc  cens.]  curiosius  cani 

formulano  explicat  Plin.  Ep.  Vili,  14.  med.  27.  perit]  praeit  Tg. 

petit  scribendum  videtur:  intelligitur  magistratus,  qui  de  re  aliqua  ret- 
tulit.  29.    Quot  servi]  idem   proverbium  esplicai  Macr.    Sat.  I,    11. 

Cf.  interpr.  Ev.   Mattb.  10,   36.   et  Dac.  cum  Gotbofr.  in  b.    1.  3;ì. 

servi  tot]   Uns.     servitute  cod.  tot]    quod  corr.   Uns.     At  uervosius 

et  aculius   dictum  puto  a  Eesto  :   quod  tot. 

Qu.    XII,  30,   1.  sane]    in    cod.   esse    videtur.     san  Uns.     sane  vg. 


2.  serti]  eoo.  ter  Ub».   vg.  5.   già]  cod.:   colon   od.   Urs.  8.  uneii] 

vcl   micu   eoo.      micia    Urs.  10.   pst]   vel  psi  eoo.    i.  e.   perst.     perk 

Urs.    cum   supplem.   ibent.  11.    nifieat]    vcl    nifieant  in  con.   esse   vi- 

detur. nificae  Las.,  qui  bentfteae  virtutis  supplii,  quoniam  a  Festo, 
sicut  a  Marrobio,  etiani  bonorum  dominorum  et  udcliuin  sfnoruni  exem- 
pla   aliata   censet.  12.    omnibus  a]    eoo.      m   om.    l»s.  13. 

cillae  u]  cod.      u  om.  Urs.  17.  fixu]    cod.     ftxa   Urs.  18.   quod] 

cod.  ».  e.   q  cum  lincola   obliqua,      qui  Las.  '-'"■    postqu.]  hoc   tenta 

temporali  quoniam  in  Plauto  demonstratum  est,  praccipue  Ani.  Prol.  9. 
Cf.    Don.   in   Tercnt.    Ad.   1.  21.   oi<]    Las.,   qui   imi  e   vulgata    Paoli 

scriptura  sumsit,  in  marg.  f.  oti  adiicit  ,  sed  opus  est  riempio  tempo- 
ralis   et   caussalis   significalionis   in    eadem   partkula  coniunctac.  '.'2. 

que]    Ins.:     qui   {q    cum    lincola    transversa)    cod.  sitjnifieatitnem] 

COD.      Las.    em    tanquaiu    e   suppl.    ponil.  Quod]    e    Paulo    rctinui, 

quanquam  quid  a  L)»e.  postulalur.  Sed  Pestai  de  alliccino  usu  pro- 
nomini*  quod  prò  aliquod  divit.  "2  i  ■  Q  u  in  q  uè  mi .  1  Scal.  et  l 
supplem.  intactum  rei i.|ui  .  nisi  quod  in  eolonis  in  colonii-  posui  prò 
crriturts.  ÌS'am  non  alai  in  coloniis  et  municipiis  magistratus  bic 
quinqurnnalium  nomen  babebat.  26.  Quinque  gen  ]  de  bis  quae- 
(l;un  Ftrusc.  rer.  Ili,  3,  3.  T.  II.  p.  117.  '\  .  de  soricum  occentu  Val. 
Max.  I,  1,  5.  Plut.  .Marc.  .">.  observant]  observabant  scr.  tu. 
2S.  quadrip.]  eoo.  quadrup.  Uai.  •'.'■  Itufuli]  de  utroque  tribu- 
norum  genere  Polyb.  VI,  19.  Liv.VII.  :>.  IX.  30.  «K,  de  Rud  lege 
mino  practer  Fcstuui.  (Juae  dedi  supplem.  Lrsini  sunt,  nisi  quod  v. 
3'-'.  I  rs.  babet:  fM  cni'm  elevaverant  eorum  ius  ae  lune  elevabant  ;  idea* 
que  33.  34.  :  Rufuli  a  eoijnomine  Rutili  ac  post  Rutili.  33.  ki 
qui]  cod.      hi  om.    Urs. 

ANN.    l'Ai  LI.      1.    quando~\   oportebat  scribere   quam,    sed  boc   ipse 
Paulus,   puto,    pcccavit.  6.    ^  urroMe/uinj    quereum    M.  . u] 

<>  /  /  M.  otit  Gc.  ori  A.  Ava.  in  mg.  i^ii  vg.  Li>r  \t  ...  cum 
ctiam  caussalis  sit  partieula  .  cxiuiie  Latino  quoniam  respondens,  codd. 
vestigia  prosi.  9.    tripudiis]    tripodi*.   Gì.,    non   male.  12.    tuie- 

rat]    M.    vg.      lulerit  cctt.  Rutuli]   Rutili  vg.    ex    Festo.    Lipsia;   de 

mil.  Unni.  Il,  9.  T.  III.  p.  37.  hacc  cum  supcrioribus  sic  corr.;  Rutili 
ac  post  Rii/'uli.  Sol  Rutilos  vcl  Kululos  tribuno»  cum  nemo  fando 
audivcrit,   Paulus  temere   finxissc  videtur. 


QU.  XII,  29.  (69)                  FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.    L.  XVII.         QU.  XII,  30.  (70)     261 

pio  Africanus  in  ea  oratione,  quam  scribsit  post  quam  sane 

ex  Africa    rediit  :    "uti   negotium    natum    erat,   quale-  seru .     .     .     . 

noe  i     castra     nostra    ita     munita    erant ,     ut    posses  epti 

partem    exercitus    abducere."        ||  Quamde    prò    quam  ni  li 

usos    esse    antiquos,     cum     multi    veteres    testimonio     5     già 

sunt,    tamen   huiusf   in    primo:    "Iuppiter,    ut   muro  turbat 

fretusmagis  quamde  manusfimpe-ra(."msecundo:aquan-  rent 

de    tuas    omnes    legiones ,    ac    popularis."    et   Lucret-  uncii .     . 

ius:    "clarus   ob    obscuram    linguam    magis    inter   in-  Sinn-iW  Capito „ 

anes,    quamde  gravis  tergaiosi,    qui  vera   requirunt."    10    ut  psl  . .  *  . 

||  Quam  mox,  significat  quam  cito,   sed  si  per  se  ponas  nificat 

inox ,        significabit       paullo       post ,        vel       postea.           omnibus  a (tu- 
li Quatere ,     suspensum    et    vicinimi    rei   alicuius    mo-           cillae  u 

tum     significat ,     non ,     ut    Terrius     putat  ,     ferire  j ,  oninis  un 

cum    id    ipsum    verbum    concutere    ex    praepositione,    15    me  part re- 

quae    est    con,     et     quatere    sit    coni  posi  limi,     quas-  gula,  sed  v     ....... 

sare     autem     est      saepe     quatere.  ||Qucrquetula-  s  altius  fìxu 

nae     ut     rei     putantur      significali      nympbae     prae-  ferrendum  quod    ............ 

sidentes     querqueto    virescenli  ,     quod    g-enus     silvae  HQuoniam    significat    non  solum   id  quod  quia,   sed 

indicant     fuisse      intra    portam ,      quae     ab     co     die-  20    a  pud    antiquos    etiam   id  quod  postquam ,    Iute   vide- 

ta     sit      Querquetularia  :        sed      feminas        antiqui ,  licet      de      causa ,        quod      Graecurn      ore      utrius- 

quas     sciens  f      dicimus,      viras      appellabant.      unde  que     signifieationem     optinet.             \l  Quod     significat 

adbuc     permanent     virgines     et     viragines.          HQues  etiam  aliquid  prae-terquam  quod  in  usti  fere  est,  ut  Graeci 

r    .antiqui      dixerunt  ,     inde      declinatimi     remanet      da-  dicunt    «n«        Il  Quin-^tiemiafos     in     colonis    appella- 

'A./f/  tivo  casu,  quibus,  nam  qui  adii  ne  item  quii  facit,  ut  isti  25    bantur,  quilustrumcon-^eréf  quìto  quoque  ano, a  quo  nomi 

istis,    illi    illis.        Il  "Qui   boc    censetis,    illue     transi-  ari  coeptos.      ||Quin-^ue    genera    signorum    observanl 

te,  qui  alia  omnia,  in  banc  partem."  his  verbis  periti  o-  Augures   publici,    ex   cacio,    ex  avibus,  ex  tripudis, 

minis    videlicet     causa,    ne   dicat,    qui    non    censetis.  ex   quadripedibus,    ex    diris^    ut  est   in   Auguralibus, 

HQuot   servi,    tot   hostes,    in   proverbio   est,    de  quo  ||Rufuli      Tribuni     m\\- itum     appellabantur ,      quos 

Sinnius        Capito        exislimat       errorem       hominibus  30    Gonsul  faciebat,  n-on  populus,   de  quorum  iure  quod 

intervenisse            praepostere           plurimis            enunti-  Rutilius  Rufus  leg-em  tulerat,  qua  eis  cavebatur  multis 

antibus.    vero   enim    similius   esse    dietimi  initio,    quot  modis    (sic    enim    e\e\st-verant    cos ,    ut    praepondera- 

liostis,      tot     servi,      tot  \     captivi     fere     ad     servi-  bant    hi   qui    popoli    suftv-agis     crcabantur) ,    Rufi    a 

tutem     adducebantur.      unde     etiam      mancipia,     nec  cognomine    Rutili     a-c    post    llufuli    appellati    sunt. 

EMEND.  XECT.      Qu.  XII,  29,2.3.  qualenos.  G.   tum   Ennius.  7.  manu  sa.         10.  intcr  Gvaios.         lì.  addo:   ut   interdum 

concutere.  18.   virac.  22.  scila*.'         25.   qui*.         27.  petit.  3*.   quod    tot. 


'.'.  AW 


262     QU.  XII,  31.  (71)           FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.    L.  XYII.                    QU.  XD,  52.  (72) 

|| Runa   genus   teli  significai ru-nas  vetustate    rugosae,    et    coloris    eluscìcm,    rubidae    di- 

ae  ci    solent.           jjRomanam     portam     vulgus     appellai, 

Naevi-  ubi    ex    epistylio     defluit    aqua.      qui    locus    ab     an- 

us idem   po-suìt  tiquis     appellari     solitus     est     statuac    Cinciae,     quod 

Ennius  in  L.I.:  u Rimata  recedit",  i.e.  pilala  .    .  ad  5     in.     co     fuit     sepulcrum     eius      familiae.      sed     porta 

t            esca  Romana       instiluta      est     a      Romulo      infimo      clivo 

||/ÈH-ctare  Yictoriae,    qui    locus    gradibus    in    quadram    i'orniatus 

non  ructari   diccndum  est ut  prò  est.     appellata    autem    Romana    a    Sabinis    praecipue 

os  i;;i-  quod    ca    proximus    aditus    erat   Romani.         ||  Rutabu- 

tur       . scrib-  10   luna     est,      quo      rustici      in      proruendo     igne,      pa- 

sit jP/-accus  nis  conquendi-j- gratia.   >ovius  in  Pieof:   "quid  ego  fa- 

"Videres    alios    ructa-rc,    ac  ceroni,      otiosif      rodebam       rulabulum."         >avius7 

irespuere     .      .      .     pulcherrima  superbia."     M.  Cicc-  obscenam    viri    partem    describens  :     "vel    quae    spe- 
ro   tamen lucia-  rat     se    nupluram     viri      adolcscentulos  7,      ea     licet 

retur  dixit.  \\ Rcsparsum  vimini  apnd  antiqnos  si-gnilìcat  15  senile  tractet  relritum  rulabulum."'  ,  Rula 
vimini  rogo  inspersum,  quod  in  sacriti  n-ovendia-  caesa  dicuntur,  quae  vcndilor  possessioni*.  MÌ 
libus  vino  mortiti  sepulcrum  spargebatur.  usus  gralia  concidit ,  ruendoque  contraxit  7. 
quae  sacra  febant  die  nono.  \\  Romani  ||Rulilium  7  rufum  signifìcat ,  cuius  coloris  stu- 
ludi  dicti  sunt,  ut  quidam  exislimant,  quod  arlificum  diosae  eliam  antiquae  mulieres  lucrimi ,  un- 
peregrinorwn  opera,  cum  UH  celebrari  coeperunt,  20  de  traxerunt  coguomina  rutilias-J-,  ut  indi- 
Romaninondumntcbantur,quos ab Etrii-s-ci-s civitatibus  cài  iìequcnter  Afranius.  I  Rullimi  teuonlis 
postea  adduxerunt.  (nondum  autem  crani  omnes,  qui  nunc  iuvenis  est  pflffgtfW  in  Capilolio  ephebi 
celebrantur  ludi,  sed  ali  alis  temporibus  sunt  inslitu-  more  Graecorum  barenam  ruentis ,  exercita- 
ti.)  hincludos  illos appellatos esse Rum-uno*.  Alii  aiunt  tionis  grafia,  quod  sijuuim  Pompcius  Ritbynicus 
ludosRomanossiveMagnosfuisseMatrisMa^nae,ac\ìO-  25  ex  Ritbynia  supelleelilis  rojjiae  Romani  dc- 
pulum  universum  stipem  sparsisse  in  confercndis  portavit.  ||Rutundam  aedem  Vesta  >ura- 
sumplibus,  unde  ludos  eos  esse  dic-ros-\-  r.omanos.  Ali  a  Pompilius  rex  Romanorum  consecra*<e  m- 
dictos  censent,  quod  end.  cxercitiaeursu,  c-qui  laudo,  iactu  detur ,  quod  eandem  esse  terram  ,  qua  \iln  bomi- 
proponerentur,  quae  Romani s  j/ii-lilibusf:  paribusq.  etiam  mini  sustentarelur ,  credidorit  :  eamque  pilae 
composilis  cadem,  quae  in  bello,  a  ludcntibus  lìerent.  30  t'orma  esso  ,  ut  6ui  simili  tempio  dea  cole- 
li  Rubidus  panis  appellat-ur  parimi  7  coclus,  cum  retur.  ||Ruscum  est,  ut  ait  Yeirius.  aninli- 
huiusmodipanisrufo  colore  esse  solcat.  Plaulus  in  Casina:  us  paullo  berba  ,  et  exiruis  f  virgulti*  frue- 
ilIn  fiirnum  calidum  condit-o,  atque  ibi  torrelo  tibusque-j-,  non  dissimilo  iuneo  ,  cuius  coloris  rebus 
me     prò    pane     rubido.''       It-em     scortese     ampullae  uli      mulieres      solilao  7 ,       conimemoral      Calo      01 

EMEND,   LECT.     Qu.  XII,  31,  27.   dictos.           i9.   militibus.  ti,  ycrpcrttm.                    Qu.  XII,  32,    11.    eoa  uendi.           AJ.Ie   utuntur. 

Pareo?        12.  otiosus.        Naevius.          14.  nuptum  dutmm  vira  mialesce-mfml:         17.  txtrmxi  |8.  Rutilum.                rmtilma, 
32.  exiliuf.          32.33.  frtiticibusque.          3i.  solitus. 


(135) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XVI. 


263 


Runa  gcnns  teli  significai:.     Ennius  :    "Runata  rccedit,"  id  est  pilata. 

Ruotare,  non  melari  diccndum  est.     Flaccus  :  "Videres  alios  ructare  ac  respucre  pulcberrima  superbia."     Cicero  tainen  (134) 

ructaretur  dixit. 
Resparsum  vinurn  dixerunt,  quia  vino  sepulclirum  spargebatnr. 

Rubidus  apud  Plautum  panis  vocatur  panini  coctus;  item  scorteae  ampullae  rugosae  rubidac  dici  solcnt.  5 

Romana  porta  apud  Romani  a  Sabiuis  appellata  est,  quod  per  cani  proximus  eis  aditus  esset. 
Ruta  bu  limi    a  proruendo  igne  vocatum,  quo  pancs  coquunlur.     Iuvenitur  tamen  positum  et  prò  virili  membro. 
Rutilium  rufum  significai,  cuius  coloris  studiosae  etiain  antiquae  mulicres  fucrunt,  unde  et  rutiliae  dictae  sunt. 
Rutrum  dietimi ,  quod  eo  arena  cruitur. 
Rotundam  faciebant  aedem  Vcstae  ad  pilae  simili  tu  dinem  ,  quod  eandem  credebant  terram  esse.  10 


ANNOT.  FESTI.  Qu.  XII,  31,  1.  Runa]  hunc  titulnm  e  Paulo 
Ine  posui,  cura  alius  vix  esset  locus,  qui  cum  recipere  possct.  Cf.  ann. 
ad  Qu.  XIII,  11,  6.  Isid.  Gloss.  :  runa  pugna,  rimata  procliata.  Cf. 
annoi,  ad  Pauluin.  Itti  nix  et  sicis  in  C.  (ìracchi  oratione  quadam  fuisse 
ni  cui  orai   Cic.    de    legg.  Ili,   9.    a    Turncbo    emeudatus.  >  nas]    L'rs. -. 

cod.   ductus   incerti   sunt  Inter  nas  et  mas.  5.    Emi.]  Ann.  I,  17  1.  apud 

Mcrulam.  13.   respuere]   post  lioc   voc.  spatium   voculae   rcliqui  ,    qua 

versus  explcbalur.  Iambographum  cnim  i'uisse  Lune  Flaccum  apparct. 
13.  lì.  31.  Cicero]  in  libro  II.  Philippieafum  addii  Urs.  ,  A.  Aoc.  se- 
cutus.  Veruni  ilio  loco,  Philipp.  II,  25,  03.,  nihil  est  tur  suspicemur, 
lcclioncm  :  cui  ructare  turpe  esset,  mulandain  esse  in  hunc  mudimi:  cut 
si   ructaretur  t.   e.  14.   meta-]   Urs.      rupia-   e   cod.  refertur.  15. 

Resparsum]  v.  I':iiilus.  Ab  Lr.s.  supplementis  ,  quae  Dac.  v.  18.  auxit, 
non  recessi,  nisi  quod  v.  15.  Ili.  pauca  verità  addidi.  Cf.  imprimis 
Nuniac  posluinani  (sic,  non  Postumiam)  legem  apud  IMin.  XIV,  12,  lì. 
§.  88.:  Vino  rogum  ne  respargito.  Ita  enim  ex  Reg.  I.  II.  ed.  pr.  prò 
respergito  repono.  Sic  antiqui  impartior  prò  impcrlior  (v.  Heinrich. 
in    Cicer.   de   R.   P.   p.  203.)   et  alia  similiter.  1(5.    n-ovendia-]   o 

in  eoo.  est,  neglcctum  ab  Ubs.  Item  v.  17.  in  spargebatnr  lit.  s.  18. 
19.  Rom.  ludi]  hunc  ti t ninni  alitcr  concinnavi  quaiu  Scal.  et  Uns.,  quo- 
rum opinala  quacras  in  Scppl.  Ann.  :  quo  loco  etiain  inca  explicui  et 
defendi.  21.    s..s    civital.]    cod.      is  civitat.   vg.      vitatibus  Urs. 

27.  ros  Jìomanos.  Ali]  cod.  et  vg.,  sed  sine  interpunctione.  Romanos. 
Alii  Urs.      Correxi  dictos.  28.   aiutando]    os    cijuitando  vg.  29. 

lilibus]  parilibus  vg.      Puto   fuisse:    militibus.  31.  parutn  coclus] 

percoctus  coni.  Lrs.  Mihi  perperam  coctus  placet.  Certe  rubidus  color 
Gellio  teste,  N.  A.  II,  2G.  est  rufus  alrior  et  nigrore  multo  inustus: 
qualis  est  panis  nimium  eocti.  Apud  Isidor.  Orr.  XX,  2.  rubidus  panis 
recoctus   dicilur.  32.    Casina]   Urs.      Catina  con.   vg.      Est  Casin. 

II,  5,  in.  lidem  versus  laudantur  a  Festo  Qu.  XV,  29,  13.  v.  torreri. 
34.  Item]  punctum  post  h.  v.,  quod  Urs.  dedit,  sustuli  cum  vg.  Respi- 
cit    Festus  Plaut.   Stick.  I,  3,  77. 

Qu.  XII,  32,  2.  Romauam  portavi]  cf.  infra  Qu.  XIII,  6,  33.  Ro- 
manulam  cam  portam  dieit  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  104.  VI.  §.  24.,  eius- 
que   silum  satis  accurate  definii.  3.   epistylio]    Urs.      epistillo  est 

in  cod.  4.    statuae   Ciucine]    cf.   Paulus  p.  43.   v.   Cincia.  6. 

in/imo]  in  imo  vcl  (in  aniiot.)  in  in/imo  corr.  Urs.  :  sed  nihil  rectius 
dicitur,   quam  suiiinio  ,   inlìmo    clivo,   sine  praepositione.  7.   gradi- 

bus]  nisi  fallor  iidein  intclliguntur  gradus,  quos  Varrò  V.   §.  104.  dieit 


in  Nova  via    esse    ad  Volupiae   sacellum.     Cf.  Bunsen.  Descr.  Urbis  T. 

1.  p.  14ì.  11.  conquendi]  coquendi  vg.  grafia]  uluntur  ad- 
dendum esse  vidit  A.  Auc  ,  cui  accedit  Urs.  Novins  in  Pico]  Num: 
m  l'arco,  quein  nicmorant  Gellius  et  Nouius.  Vidctur  cnim  vita  avari 
describi,  qui  se  ipse  fame  macerai.  Bothe  P.  Se.  L.  V,  II.  p.  53.  12. 
otiosi]  otiosus  coni.  A.  Auo.  in  mg.  Naviìis]  J\aevins  vg.  Novius 
coni.  A.  Auc.  in  mg.,  male.  14.  nupturam]  nupluni  datam  corrigo 
propter  metrum.  Limi,  vix  ante  v.  viro  inscrit;  Both.  sperat  in  despe- 
rat  mulal,  et  se  transponit ,  p.  23.  viri]  iri  vg.  viro  corr.  A.  Ave 
in  mg.  Urs.  adolescentttlos]  adolescentulo  vg.  et  sic  corr.  Urs. 
15.  10.  Ruta  caesa]  cf.  Cic.  Top.  20.  et  iuris  civilis  fontes.  17. 
conlraxit]  extrnxit  corr.  A.  Airi.,  in  mg.  18.  Rutilium]  Rutilum 
em.  Scal.  Rutilius  vel  Rutilus  corr.  A.Auc.  in  mg.  Uus.  20.  ruti- 
lias]  rutilile  vg.,  et  sic  corr.  Urs.,  recte.  Nani  elioni  Varrò  de  L.  L. 
VII,  83.  inde  mulieres  valdc  ruf'ae  rutilae  dictae.  Cf.  Cato  Origg.  ap. 
Charis.  I.  p.  78.  P.  et  Serv.  in  Acn.  IV,  098.,  Geli.  N.  A.  II,  26.  Fe- 
stus Qu.  XIII,  21,  31.  v.  rut.  cancs.  21.  Afranius]  quippe  dili- 
gens  et  feslivus  in  moribus  togatarum  mulierum  proponcndis.  Ru- 
trum] cf.  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  134.  Nonius  p.  18,  20.  Ephcbus  ille 
rutrum  (<ficu~iuvtjv  Thcocr.  IV,  10.)  tcncns  quinquertio  crat ,  quibus  ad 
(ìl&uovc  faciendos  in  arcua,  quae  anù/x^it.  dicebatur,  rutro  opus  crat: 
bine  iste  labor  in  cxcrcilationcm  athlctarum  abiit.  Ita  certe  oxunii.vi]<; 
usuili  definivi  in  Comp.  Archacol.  §.  423,  3.  24.  Pompeius  Rithyn. 
Q.  Pomp.  A.  f.  20.  y.'ii<mu/«iu]  cod.  Urs.  rotundam  vg.  aedem] 
cod.  vg.  eadem  Urs.  errore  lypographi.  V.  de  Vestac  rotunda  aede 
Ovid.  F.  VI,  265.  Plutarch.  Num.  11.  31.  Ruscum]  cf.  Virgil. 
G.  II,  413.  cum  H.  Vossii  annot.  Gloss.  Labb.:  Ruscum,  xuiMuùuyvt], 
nwocpaTOV,  etc.  32.  exiruis]  exilius  corr.  Urs.,  ut  vg.  32.  33. 
f'ructibusque]  fruticibusque  vg.  et  sic  corr.  Urs.  33.  coloris  rebus] 
coloribus  corr.  Limi.,  non  recte  ;  nam  vestimentis  cius  coloris  utebantuv. 
34.  solituc]  solitas  corr.  Urs.  (nam  solilus  vitium  est  typothetae),  ut 
vg.  scribilur.  Cato  or.  I.  FU.]  Krause  Fragni.  Historic.  p.  117. 
Lion.  Caton.  p.  28. 

ANNOT.  PALLI.      1.  pilata]  procliata  Gu.,   etiam  Barthii  liber  ms., 
Adv.XXXVlII,  11.:   vetusto   errore,   qui  in  Isidori  glossas  transfusus   est. 

2.  Fidcrcs]  M.  Videtc  cdd.  vett.  Vidctis  cett.  respueie]  v.  annot. 
ad  Fcstum.  4.  jRe.v/jnrsMm]  M.  respersum  Gu.  vg.  Li*d.  8. 
rutiliae]  rutilae  vg.  :  sed  illud  lluxit  e  Festi  codice,  quo  Paulus  usns  est. 


264 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XVI. 


(134) 


Fui  pitia  damnnm  dcdcrit  signi fìcat. 

Rudus  vel  raudus    quum  dicitur,    res  rudis    et  imperfecta    significatur 5   hominem  quoque  imperitum  rudem  yocamus. 
Rude  n  Ics   rcstes  nauticac  et  asini  quum  voccm  mittunt. 
Ruspali    est    crebro    quaerere. 
5  Rustica  vi n  alia    XIV.  Kalcndas  Septembris  celcbrabant,  quo  die  primum  vina  in  Urbem  deferebant. 

R  prò  S  litcra  saepe  antiqui  posucrunt,    ut  maiosibus ,    meliosibus ,  lasibus,  fesiis  5    prò  maioribus,  melioribus ,  laribus, 

feriis. 
Rorarios    militcs   vocabant,    qui  levi  armatura  primi  proelium  committebant,    quod,    ut  ante  imbrem  fere  rorare  solet, 

sic  illi  ante    gravem  armaturam  quod  prodibant,    rorarii  dicti. 
10  Robum  rubro  colore  et    quasi    rufo    significar! ,    ut  bovem  quoque  rustici  appellant,    manifestum  est.     Uude  et  materia, 

quac    plurimas   venas    eius   coloris    habet ,    dieta  est  robur.     Hinc    et   bomincs  valcntes    et   boni  coloris  robusti. 

Robus  quoque  in  carcere  dicitur  is  locus.    quo  praecipitatur  mulclicorum  genus,    quod   ante  arcis  robustcis  inclu- 

debatur. 


ANNOT.  FESTI.  Qu.  XIII,  l,  1.  opcrtae]  opcrtas  corr.  Scal. 
1.  2.  ars  inheret]  cod.  ars  ìnhaeret  Uns.  vg.  «tir»  inh.  coni.  A.  Auc. 
in  mg.  Urs.  arsinea ,  rete  corr.  Scal.  ex  Paulo  p.  17.  v.  arsiiieum. 
arcivere  (i.  e.  adsciverunt)  et  Popma.  Structura  Lacc  fere  videtur  fuissc  : 
Vides  .  .  multerei  operias  auro  purpuraque  :  arsinea,  rete,  diadema,  co- 
ronas  aureas  ctc.  ruscea  facile]  russca  facic  vg.,   quod  tcnuit  Scal. 

in  Coni,  in  Varr.  p.  78,  34.  (147.).  Postca  idem  corr.  russeas  fascias 
ex  Appuleio  Met.  II.  p.  117.  Elin.:  sed  debebat  certe  propler  ipsuiu 
Fcstum  rusceas  fascias.  ruscea  facie  corr.  Urs.  cum  Turncbo  Adv. 
XVII,   8.  3.  galbcos]  galbcas  corr.  Uks.,  ut  vg.      Non  distinguo  inter 

voce,  galbcas  lineas,  cum  caedem  stolae  lincac  colore  galbeac  dicantur. 
Similitcr  apud  Iuvcn.  Sat.  II,  97.  dislingucndum  est:  Caerulca  indutus 
scutulata,  aut  galbana  rasa.  Cf.  tamen  ctiam  Paulus  p.  71.:  galbeum 
ornamenti  gcnus.  Jlupitias]   liupsit  corr.   Scal.     rupit  id  Dac, 

sed  idem,  rollato  Festo  Qu.  XIV,  28,  14.  v.  sarcito,  intclk-xit  fuissc  in 
XII.  tabulis:  rupitias  ....  sarcito.  Intcrpositum  erat  :  qui  fa.xit,  vel 
simile  quid.  Cf.  Dirksen.  de  XII.  tabb.  p.  529.  Zeli.  Lcgg.  XII.  tabb. 
p.  42.  4.   dcdcrit]  dederis  vg. ,   ex  corrcclione.  5.   imperf'cclam] 

Uks.      imperfìctam  cod.  7.  Melanippo]  Mcnalippo  corr.   Urs.  pcr- 

peram.  Melanippa  Dac.  Lino.,  typograpbi  errore.  Ltothc  P.  Se.  L.  V, 
I.  p.  218.   ir.  4.  Qonstituit]    Constitit  corr.   A.  Auc.   in  mg.  sen- 

sit]  sensim  A.  Ave  in  mg.  Urs.  ,    sino  necessitate.  8.  raperc]  cod. 

repere  Tg.  repele  Urs.  Illud  Vossius  et  Dac.  conicetura  rcslituerunt. 
9.  roudus]  scribc:  raudus.  rodus  corr.  Urs.  in  Erratis.  Lm».  ubi  rc- 
stitutam  versus  formam  cxbibct,  id  voc.  om.:  non  consulto  ,  puto ,  nani 
sic  tetrametrorum  numeri  perircnt.  grandem  et  gravem]  grande  et 

grave  corr.   Turneb.  Adv.  XIII,  25.,  alii.  9.    10.   et  ut   Chrgsippo'] 

ltolhe    p.  193.  fr.  5.  10.   entrile]    quid  cuique  coni.  I.i\r>.      Praetu- 

lerim  cui  quid.     Cf.  quac  dixi  in  Varrou.  de  L.  L.  VI,  §.  70.  11. 

obviarn]  obvium  coir.  Urs.  Likd.,  quo  non  puto   opus  esse.  alias] 


cod.  vg.  om.  Uas.  Hinc  Li?id.  non  recte  Tersum  adornat:  fùerat  ferntm 
siixum  rodnm ,  praccunle  l  rs.  Dac.  ferrxtm  alias,  alius  saxuin  rodum 
legi  vult.  saxum  rodum  in  vg.  est.  Mini  rei  saxeum  vel  saxi  raudus 
necessarium,  et  versus,  qui  tetrametri  sunt  ,  sic  constituendi  videntur. 
IScque  erat  quisquam  a  telis  racuus  :  srd  uti  cui  quid  obviam  t'iierat, 
ferrum  alius,    alius  saxeum    raudus    sumpserat.  12.     13.     impcr- 

fec-lo]    eoo.       iinperfe-cto    l  13.    Lueilius]    fr.    ine.    11.     ap. 

Dousam.  Plenius  cxhibcri  Lucili!  versus  ab  Isidoro  Origj.  \l\  .  ». 
10.,    monuit    Sin.  pnxillum'    pauxillum    coir.     A.     \i         in    mg. 

I  u.  il  S.-ilin.'is. ,  qui  id  cimi  raudus  coniungit.  paueillum  optimi  Ni. lori 
cotld.  li.    fluiterai»]    il  Imtmm  corr.    A.  Aie.    in   mg.    Lrs.      mataxam 

Nidori  codd.  Ambo  Lucilii  renai  bi  fui-sc  >idciitur:  line  cataproratem 
pucr  codem  deferat  mirtini,  i'iumbi  pauxillum  raudus.  lnnque  mrtaxam. 
Alitcr  de  priori  rena  Ni-ntit  Vargas ,  C.  Lucili]  It.  Sicul.  p.  M  sq. 
15.  rudusculo  libram  ferito'  cf.  Varrò  de  L.  I..  V.  j.  163.  Gaiui  Inst. 
I,  119.:  aere  percutit  libram.  Eliam  rudusculum  recte  scribitur 
Kudusculana  porta   aj>ud    C.ruter.    p.  Vii.   eoi.   1.  IS.     rude     l  i-, 

rude   (i.    e.   rudem)   eoo.  19.    rudusculum'    l  »s.      ruduseuiu     com. 

Post  h.   v.    interpuii\i   cum    DaC.  '-1.    M   ««limai.]   cf.   Paulus   p.  44. 

v.   censores.  '-"-•    rudus)    L  hs.     rudi*  eoo.,  sed  litcra  u  supra  i   ad. 

dite.  Hudiari]   eoo.      Undiarii  Ir>.  ni   eodem]   haec   omnia 

Vcrrius   a   Ciucio   sumpsit.  23.   saga]  saxa   coni.   Hu>cbkiu>.  Mi 

Jìuspari]  cf.  Paulus  p.  i7.  v.  conruspari.  I-id.  tiloss.:  Rnspantur,  per- 
quirunt  anxie.  2G.    cnòro]   crebro  vg.  ,    sic   corr.    Ir*.  •  ■  ■ 

rimeram  aptimas.]  COD.  rimer  amaptimas  vg.  rMMarem  optimas  l  RS. 
m'iiici-   maritimas  corr.   Scu...    praeclare.  2v     Rustie*  t-inu/ia]  ▼. 

Paulus   p.   50.    \.    calpar   et  annoti.  29.   A///   h'al.    Sept.}   A/'"  Hai. 

Sept.  Paulus  el  tic  Kalend.iria.  In  Plinio  XVIII.  §.2*8.  et  AMI  et  XIV. 
in  libris  rcperitur.  Post  haec  verba  ea  in  Festi  cod.  r\cidissc  pato, 
quac   in    Paulo    lrgunlur:     quo    die    primum    in    urbem    lina    deferebant. 


QU.  XIII,  1.  (73)                    FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.    L.  XVII.         QU.  XIII,  2.  (74)    265 

num  1.  VII.  :   "mulieres  opertae  auro,  pnrpuraque,  ars 

inhaeretf    diadema,    coronas    aureas    ruscea    facile  f,  . 

galbeosf   lineas,    pelles,    redimicula.        ||Rupitias   in  

XII.  significat     damnum    dederit.  IJRodus,     vel .      . 

raudus      significat      rem     rudem ,       et      imperfectam.     5   \\R  Ulcra .      . 

nam   saxutn    quoque   raudus    appellali  t  poeta  e,    ut  A  e- . 

cius    in    Melanippo  :     "Constituit  f ,    cognovit,    sensit,  .      .      .      .      •      t      .      . 

conlocat  se   se  in  locum  celsum.    hinc  manibus  rapere . 

roudusi  saxeum  grandem  et  gfravemf";    et  in  Chry-  • 

sippo:  "IVequef  quisquam  a  telis  vacuus,  seduti  cuiquef    10 

obviam  fuerat,  ferrum  alius-}-  saxio  rudem  f."    Yulgus  •     •     . 

quidem   in  usu    habuit,    non  modo  prò  aere  imperfec-  .      .      .      .*..........., 

to,  ut  Lucilius,  cum  ait  :   "plumbi  paxillum,  rodusf  li-  

nique  matexamf"  :  sed  etiam  prò  signato,  quia  in  manci-  

pando,   cum    dicitur:    "rudusculo   libram  ferito",  asse    15    ||  Rorarios 

tangitur    libra.       Cincius    de    verbis    priscis    sic    ait: • 

"Quemadmodum    omnis     fere    materia    non    deforma-  .      .      .      . 

ta     rudis      appellatur ,       sicut      veslimentum      rude,  

non   perpolitum:    sic   aes   infectum   rudusculum.    a  pud . 

aedem     Apollinis     aes     conflatum     iacuit,     id     adru-   20    • •     •     •     .     .     .     .     .     .     .     . 

dus  appellabant     ....     in  aestimatione  Censoria *.*•• 

aes   infectum    rudus    appellatur."     Rudiari   ab   eodem ••■' 

dicuntur,    quod  saga  nova  poliunt.     Hominem  imperi-  .' • 

tum   rudem    dicimus.  ||  Rudentes    restes    nauticae, • 

et     asini,     cum     voces     mittunt.  ||Ruspari     est   25   Robum 

quaerere    cribro  f,   ut  hoc   versu  indicatur:    uet   ego  

ibo ,      ut     latebras      ruspans     rimeram      aptimas  f ."  

||  Rustica       vinalia       appellantur       mense       Augusto 

XIII.  Kal.  Sept.  f  Iovis  dies  festus,  quia  Latini  bellum 

g-eieutes     adversus      Mezentium  ,      omnis     vini     liba-    30 

tionem  ei  Deo  dedicaverunt.    eodem  autem  die  Teneri  .      .      . 

tempia    sunt    consecrata ,     alterum    ad     Circum    Ma-  .      .      . 

ximum ,  alterum  in  luci   libitia    densi  f,  quia  inpiusf 

Deae     tutela     sunt    horti.  ||  Rustum    ex     rubus  .      .      .      .     .     . 

EMEND.  LECT.    Qu.  XIII,  1,  1.  %.  arsinea,  rete,.       %.  ruseeas  fascia*.       l.galbeas.       7.   Constitit.       9.  raudus.       grande 
et  grave.  10.  Ncque    erat,  cui   quid.  11.  alius,    alius.  saxeum    raudus    sutnpserat?  13.  p  auxillum  rodus. 

14.  metaxam.        26.  crebro.       27.  rimer  maritimas.       29.  Lacuna,  v.  Annot.       33.   luco  Libitinensi.         in  eius. 

LI 


266     QU.  XIII,  3.  (75)           FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARIV.    L.  XVII.  QL.  XII,  4.  (76) 

ubi       incubare       posset      auspicii      repetendi      causa. 

..  ||  Rogalio  est,  cum  populus  consulitnr  de  uno  pluribusve 

bominibus,  quod  non  ad  omnis  pertineat,  et  de  una,  plu- 

.      .  ribusverebus,dequibusnonomnibussanciatur.  nani  quod  in 

5     omnis  bomines,    resve    populus  scivit,    lex   appellatine 

Ilaque  Gallus  Aelius  ait:    "inter  legem  et   rogalionem 

.      . boc   interest,    rogatio  est  genus  legis  j    quae  lex,    non 

.      .      . f      ..  continuo   ea  xogatio    est.     -{•  non   potest   non   esse   lex, 

.      .      .      ...      .      .      ..........     j,     .      .  si   modo    iustis    comitiis    rogata    est."          IJRomulum 

jRobigalia .      ......      ,      ..10    quidam    a    ficu  ruminali,    alii  quod  lupae   ruma  nutri- 

. tus  est,    appellatimi    esse    ineptissime   dixerunt.     quem 

credibile    est    a    virium     magnitudine,      item     ira  treni 

... cius,    appellatosi      |{  Romani  appellatami  esse  Cepbalon 

.      .      . Gergilbius  (qui    de   ad  venta  Acneae  in  Italiani  %idelur 

.       . 15    oonscribsissc)       ait       ab       bomine      quodain       cornile 

Acneae;  eum  enim  occupato  monte,  qui  nunc  Polatius-j- 

*  ;      .•      •      .......      .      .      .      ..     ..      ..     .  dicitur,  ui'beiu  condidisse,  -atquc  eam  Rbomam  nominas- 

*.*.;•••      •      •     ,•     ..     .....      .      .      .  sp.     Apollodorus    in    Euxenide    ait,     Aenea    et    Law- 

\      ;      ;                  ;            •      •      ■      ■     •.      :      -,     •.  nia  natos  3Iayllem,    Mulina,    Rboniumque.    atque  ab 

Iigrarium  vinum      ....      ...     ..     ..      .      ..     ..  20   Rbomo  urbi    traetum  nomen.     Alcimus  ait,  Tvrrkenia 

\      \      .*.'".■       '       '       '.•.•.•.'      ;      ;     \  Aeneae  natimi  iìlium  Romulum  finsse,  atque  co  ottani 

*     .*.".*.'.    *.      \      :     :     :     ;     ;      :     •.  Albani  Aeneae  neptenr,    cuius  lilius  nomine  Rbodius-j- 

'     .*.'.'.•.      '.      ;      ,•     ,•     .•     .*     ;      :     •.  coudidcrit      tubem      Romani.          Antigonus,      Ilalieae 

*  .".*.".•.     ',      ;      ;      :      *      ;     .•      ;      ;     •.  bisloriao    scribtor,    ait,     Rhomuni     quendam    nomine, 
*.*.*,*,*.      *.      :      :      :      ;      :      •      •     •  Zo    love    ;  conceptum ,       urbein       condidisse      in      Palatio 

',      .'.'.'.'.'.      '.      :     :      :      :     :     :      :    *,  Romae     eiquey    dedisse    nomen.      Hisloriae    Cumanae 

*  ,'     .•.'.'.".     ".     :      :      ;     :     ,•     ;      ;     •.  compositor,     Albenis     quosdam     profécto$     Sicyooem 
•/••'.'.'      !                         '.'.'•  Tbespiadasquef,  ex  quibus  porro  ci>  itatibus.  ob  inopiam 

'**.'.'.      *.      :      .'.*.'.*.•      .*     "  domiciliorum ,     compluris    profectos    in    exteras   regio- 
liomanus  ager        ...      .      .      .      .      .      .      ,      .30   nes,    delatos    in    Italiani,    eosque    multo   errore    nomi- 

.*.*.'.'„'.      *      •       •      •       ;             •       •     \  natos  Aborigines  7 .    quorum    subieeli    qui   iuerint  Cae- 

.*     .  *   .  \ .    *.     *è     *•     *.      ".      '      :      '       '      '     '.  ximparumf    viri,     uuicarumque     virium     imperio    nion- 

;      .'.".".'.'.'.'.      I      .*.'."      ;      :     •  *em    Palalium ,     in     quo     frequentissimi     cousederint. 

".*    .".'.'.*      !      '      ;,'.'.'      ;     '.  appellavisse   a    viribus   regentis    Yalentiam  :     quod   no- 

EMEND.  LECT,     Qu.  XHJ,   4,  8.  ad<fc    rogatio.  li,  Palatimi*.  TÌ.Rhomus.  26.  Aommcque  «L  2S.    Tkcspimsame. 

31.   Aberrif/mes?          31.   ò'ì.    Caci    improbi.  "                                            r 

,*i  »       n  1 ■• 


(134) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XVI. 


267 


Robi  galla  dies  festus  VII.  Kal.  Maias ,  qno  Robigo  dco  suo,  qucm  putabant  robiginem  avertere,   sacrificabant. 

Rora  riunì  vinum  ,  quod  rorariìs  dabatur.  (135) 

Roga  ti  o  est,  quii m  populus  consulitur  de  uno  pluribusve  bominibus,  quod  non  ad  omnes  pcrtineat  et  de  una  pluribusve 

rebus  ,   de  quibus  non  omnibus  sanciatur.     Nam  quod  in  omnes  bomincs  rcsve  populus  scivit ,    lex  appellatili". 
Romulus  et  Remus  a  virtute,   boc  est  roborc ,  appellati  sunt.  5 


Neque  Lacc  sola,  nam  quae  «le  Latinorum  bello  contra  Mezentlum  gesto 
sccuntur,  spectant  ad  Vinalia  Terna,  ut  proxima  annoi,  deelarabltur. 
Quapropter  intercidisse  puto  etiam  baec  fere:  Erant  eliam  alia  vinalia 
mense  aprili  IX.  Hai.  Maias.  Latini  et  quae  seq.]    Eandein    fa- 

bulam  nairant  Varrò  ap.  Plin.  N.  H.  XIV,  12.  14.  §.  88.  Dion.  Hai. 
I,  65.  Ovid.  F.  IV,  879  sqq.  Plut.  Qu.  Rom.45.  Auclor  de  orig.  gent. 
Rom.  C.  15.  Scd  Ovidius  bine  originem  vernorum  A  inalium  rcpetit,  et 
vini  libatio,  quain  Festus  scribit  lori  dedicatam  esse,  non  poterat  fieri 
nisi  post  dolia  aperta.  Quod  autem  ad  Vcncrem  allinei,  buie  verna  Vi- 
rfalia  conseerata  fuisse ,  Ovidius  et  Plutarcbus  docent:  cui  sentcntiae 
nescio  an  Varrò  de   L.   L.  VI.  §.  16.  frustra  repugnet.  31,  deo]  Urs. 

do  cou.  33.  luci  lihilia   densi]   luco  libitinensi  vg. ,    sic   corr.  UllS. 

liicus  feneris  Lubentinae  dicitur  a  Garrone  ap.  Non.  v.  prolubium  p. 
64,   lì.  invilii]  cod.      impius  Lks.      in  ipsius  vg. ,    ut  corr.   Uhs. 

Maliin  :   in  eius.  34.  Rustum]  boc  a  rusco  rccle   dislinguit  Forcel- 

linius. 

Qu.  XIII,  2.  Haec  cod.  pagella  cum  non  igne  tantum  ,  sed  etiam 
ferro  vastala  sit,  lemmata  tantum  ex  Paulo  in  ea  posili.  5.  jR.  prò  S.] 

cf.  Paulus  p.  13.  v.  arboscm,  cum  annot.  Sed  Paulus  Fcstuin  corrupit, 
in  quo  fuisse  exislìmo:  Riitera  saepe  nunc  ponitur,  ubi  ab  antiquis  S. 
15.   Rorarios]   cf.   Paulus  p.   13.   v.   adscriptitii.  25.    Robum]  Robus 

in  bostiis  mem.oralur  a  Geli.  N.  A.  IV,  6,. 2.  Nec  dubium  quin  apud 
Iuvcn.  Vili,  155.  robumque  iuvencum  scribendum  sit,  post  scholion  San- 
gallense  a  Cramero  editum  et  docte  cxplanalum ,  Iuven.  commentar. 
p.  329.  Robus  autem  etiam  prò  robur  dicium  esse  apparet,  vclut  Robus 
Tullianum. 

ANNOT.  PAULI  ad  p.  204.  2.  Jtudus]  codd.  Likd.  JRodus  vg. 
Scd  illud  lilcrarum   ordini  melius    convenit.  5.  Seplembris]  Septem- 

hres  M.  celebrabant]   Gc.   Li>d.      cclcbrabantur  M.   vg.  vina 

in  urbetn]  M.  vg.      in  urbem  vina  Gu.   Likd. 

ANN.  FESTI.  Qu.  XIII,  3,  10.  Robigalia]  cf.  Varrò  de  L.  L. 
VI.  §.  199.  Ovid.  F.  IV,  907  sqq.  Plin.  N.  H.  XVIII,  29,  69.  §.  284- 
Festus.  Qu.  XIII,  21,  31.  v.  rutilae  canes.  Paulus  p.  35.  catul.  porta. 
20.  Rorarium  vinum]  buius  nulla  alibi  mcntio  fit. 

Qu.  XIII,  4,  1.  Haec  quam  ad  rem  spectent,  intellexisse  videtur 
Dac.  Repetebantur  auspicia  e  tabcrnaculo  Romae  constituto  :  sed  cum 
imperatores  Romani  in  remotiores  tcrras  mitterentur,  constitutum  erat,  ut 
locus  quidam  captivi  agri  Romanus  fieret,  in  quo  auspicia  renovari  possent. 


Haec  Serv.  in  Virg.  Aen.  II,  178.  Itaque  titulus  buie  quaestioni  praefixus 
aut  fuit  :  Repctuntur  auspicia,  aut:  Romanus  ager.  Hoc  praetuli  propter 
ordinem  literarum.  2.  Rog.]  cf.  Geli.  N.  A.X, 20.  5.   omnis]  omis 

con.  omnes  Urs.  7.  legis  ;]  h.  1.  gravius  interpunsi.  8.  non  potest]  ro- 
gatio  praeponendum  esse  b.v.,  viderunt  A.  Ave.  Urs.  10.  a]  Urs.  ohi.  cod. 
De  ficu  ruminali  v.  supra  ann.  ad  Qu.  IX,  18,  27.  et  infra  Qu.  XIII, 
7,  21.  11.   esse]    Urs.      est  cod.  14.    Gergithius]  Urs.     gergi- 

tius  cod.  Hic  Ccpbalon  Gergithius  in  cadem  re  laudatur  a  Dion.  Hai. 
I,  49.  72.  Syncello  p.  361.  ed.  Bonn.  Cf.  Niebubr.  H.  R.  T.  I.  p.  188. 
ed.  sec.  Sed  Troica,  quae  sub  Cepbalonis  nomine  ferebantur,  supposita 
fuisse  ab  Hegesianacte  Alexandrino,  docet  Athcn.  IX.   p.  393  d.  16. 

Palatius]  Palatinus  (ut  vg.)  vel  Palatium  (ut  A.  Are  in  mg.)  corr.  Urs. 
18.  Apollod.]  Gclous,  ut  Niebubrius  censet,  comicus  novae  comoediae 
poeta.  19.  Mayllem,  Mutuiti]   obscura  nomina  :   sed  audacius  Grauert. 

in  Anal.  p.  85.  Mayllem  delet ,  Mulum  in  Romulum  mutai.  20. 

Rhomo]  Urs.     romo  b.   1.    e  con.  notatum    babeo.  Alcimus]  Sice- 

liota,  Sixihy.uv  et  libri  de  rebus  Italiae  auctor.  v.  Athen.  VII.  p.322a. 
X.  p.  441  a.  XII.  p.  518  b.  21.  eo]  Urs.     co  cod.  22.  Rho- 

dius]  Rhomus  corr.   Urs.     Romus  vg.  23.    Antigonus]    idem,   qui 

a  Dionys.  Hai.  I,  6.  et  Plutarcbo  Romul.  17.  laudatur,  sed  alius  puto, 
ac  Carvstius.  26.  Romae  eique]   correxi  cum   Grauerto  p.  86.  :   Ro- 

maeque  et.  Non  sufficit  quod  Dac  ante  v.  Romae  interpungit.  26.27. 
Jlistoriae  Cum.  compi]  'Yxiqo%o<;  rj  ò  notrjauq  ree  ilg  avròv  ài*u<pt()ófitvu 
Kv/iaixà,  Athen.  XII.  p.  528  d.  Idem  apud  Pausan.  X,  12,  4.  de  Si- 
bylla  Cumana  narrat.  28.    Thespiadasque]    Thespiasque  vg.  ,    ut 

corr.  Urs.  De  Sicyone,  Erecbtbei  vel  Maratbonis  vel  Metionis  Atbe- 
nicnsium  filio,  cf.  Pausan.  II,  1,  1.6,  2.3.^  de  Tbespio,  Eicchthei  filio, 
Diod.  IV,   29.   Pausan.  IX,  26,  4.  31.  Aborigines]  fortasse  scripsit 

Aberrigines ,  (v.  Paulus  p.  16.  v.  Aborig.)  ,  quam  lectionem  commendai 
Scal.  ■    31.   32.    Caeximparum  viri  unicarumque  virium]   Cacoxenù 

darum  iuri  vicinarumque  urbium  vel  similia  quaedam  inesse  putat  Scal. 
Caci,  improbi  viri  unicarumque  virium  coni.  Niebubr.  T.  I.  p.218.  ann. 
545. ,  idque  Festi  sentcntiae  convenientissimum  puto.  Caci  memoriam 
etiam  in  Campania  cxlitissc  ,  commòde  monet  Klausenius ,  Solino  I,  8. 
teste  advocato.  Latii  incolarum  ,  vicinarumque  urbium  tentat  Grauert. 
p.  89.  34.   Valentiam]  cf.  Solin.  I,  1.  Serv.  in  Virg.  Aen.  I,  273- 

ex  Attcio. 

ANNOT.  PAULI.     1.  robiginem]  Gu.  Lih».     rubiginem  vg. 

LI* 


268 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XVI. 


(135) 


Romani   Romulus  de  suo  nomine  appellavit,  sed  ideo  Romani,    non  Romulam,  nt  ampliore  vocahuli  significata   prospe- 
riora  patriae  suae  ominaretur. 


ANNOT.  FESTI.  Qu.  XIII,  5,  2.  3.  Rho'-mem]  Urs.  Jiho-m  cod. 
3.  Agathocles]  scripsit  Ttffjl  Kv'Qixov ,  de  quo  opere  v.  Voss.  de  Hist. 
Graec.  p.  317.  Marquardt.  Cyzic.  p.  170.  Vcrrium  exseripsit  Solin.  e. 
1,   3.  6.   his]  iis  corr.    Urs.,   ut  vg.  7.   maxime]  Drs.     maximae 

cod.  8.  prima]  primam   corr.   A.  Afe.  in  mg.   Urs.     primiun  vg. 

primae  Grauert.  p.  90.  10.   noni]  cod.     nominis  Urs.     Sed  prae- 

stat,    eas  literas  delere.  eam ,   quae]    camrjue   vg.  10.   11. 

priore,  unde  ea]  prior  cuntlem  corr.   Scal.,  egregie.  14.    ÌVoZon.] 

noinen  ignotum.  16.    Caltinus]    Callias    scribendum    esse  ex  Dioo. 

Hal.I,  72.,  vidcrunt  Scal.  Urs.  Cf.  Niebubr.  H.  II.  T.  I.  p.  189.  17. 
18.  fngentium]  fugientium  vg.  18.  Latino]    apud   Dionysium  Cal- 

lias narrat,  Aboriginum  regi  fuisse  nomea  Latino,  et  Troianae  cuidam 
mulieri  Romae.    Cf.  Syncell.  p.  3G3.  ed.  Bonn.  19.20.  a  atto  .  . .  quam] 

correxi  a  qua  et  transposui  quam.  Ila  suasit  i-tiaui  Grauert.  p.  93. 
Dionysius  ex  Calila  tradii,  Latinum  ex  Roma  duog  suscepisse  lilios, 
Rbomum  et  Rhomylum,  cosque  urbi  conditae  matris  nomea  imposuisse. 
21.  Lembos]  con.  Lembus  Urs.  Hisloriaruin  cius  frequens  jnentio  apud 
Atbenacum.  Eadem  Serv.  in  Virg.  Acn.  1,273.  Solin.  e.  1.  Dion.  Hai. 
autem,  I,  72.,  et  Plutarck.  Qu.  Uom.G.  p.!tl4.  II.  simillkmam  buie  nar- 
rationem  ex  Aristotele  afl'erunt.      Cf.  Mul.  viri.  p.  265.  II.  e xis li- 

mai]   Urs.      cxistimanl    coi>.  22.    quendam]     quosdam    corr.    Lrs., 

ut  vg.  26.    tempcstivae]  i.   e.   tuonine,    quanquain    miror    boc   sic    a 

Verrio  transferri  potuisse.  28.   is]  cod.     hii  Ubs.  30.    Galitas] 

Galatas  vg.  Clinias  corr.  Dac.  ex  Servio  Aen.  I,  273.:  Clinias  refert-, 
Telemachi  filiam ,  Jtomtn  nomine,  Aeneae  nuptam  fuisse,  ex  cuius  vo- 
cabulo  Romam  appellatavi.  Et  bacc  sane  e  uni  Pesti  narratione  salita 
concinunt,  modo  statuamus ,  stemaia  a  Clinia  confictum  boc  fuisse  :  Tc- 
lemacbus  pater  Latini  et  Romae;  bacc  Aeneae  uxor,  filios  parit  Romum 
Romulumque  ;  Aenea  mortuo  Latinus  imperi  uni  excipit,  sed  Aeneae  lilii 
propriani  sibi  urbcm   cxtruunl.     Alia  opinio  est  Granerti  p.  94.  32. 

Telemachi]    Uus.      Tclamaehi  COD.  Ct'rcae]   con.      Cirees   Lrs.      Cf. 

Hygin.  f.  137.  hisque]  isque  vg. ,   et   sic  corr.   Urs.  :    malo  tauien  : 

is  quod.    Intellige  Acneam,  non  Latiuum.  JUiome]  cod.,  nisi  quod 

e  ductum  dipbtbongi  ae  babet.     Rome  Urs.  33.  Romulumque]  post 

boc  v.  distinxi  cum   Dac. 

Qu.  XIII,  6,  1  sqq.  Urs.,  non  dubito,  quin  recte  ex  tenuibus 
Festi  verborum  rcliquiis  cani  narrationem  composuerit,  quae  a  Plutarcbo 
Romul.  3-8.  e  Diocle  Peparctbio  refertur,  quocum  Fabium  Pictorem  in 
omnibus  fere  rebus  consensisse  constai.  A  quo  ipsum  Dioclem  exscri- 
ptum esse ,  nescio  quibus  argumcntis  tam  praefracte  negare  potuerit 
Niebubr.  T.  I.  p.  215.      In  plcrisquc   Uus.   secutus   sum;    sed  v.  13-20. 


dnplicem  nominnm  Romnli  Rbomiqne  (nani  sic  Diocles;  Urs.  non  recte 
Remum  posuit)  originerà  diligentius  distinxi.  Quae  Las.  bic  posuerit,  v. 
in   Scppl.  A**.  16.   compressa]   eoo.      eompressu  vg.      compre  Las.,   et 

;ni  tanquam   ex  snppl.  28.    omntnareftrr]   ominaretur  vg.,  recte  pnto. 

29.  Ter.  .  .  Varrò]  Varronem  puto  alibi  lncnlentins  de  ea  re  exposnisse, 
quam  de  L.L.IX.  §.  50.  Urs.  Varronis  seirtentiam  paulo  aliter  exposnit: 
sed  quod  scribit  :  deinde  detorlam  voealem  detritasque  literas  fuisse, 
nescio   quomodo   conveniat    nomini    Romula    in  Roma    mutato.  31. 

ceferum  causami  cf.  Solin.  e.  1,  4.  Serv.  in  Aen.  I,  277.  Uas.  quae 
supplevit  :  ceterum  causata  cius  appellationis  invenisse ,  ait  Vcrrius ,  ve- 
titam  esse  publieari,  vera  non  sunt;  non  caassa,  sed  ipsa  appellatio  ar- 
cana esse  ferebatur.  33.   Romanam  portam]  cf.  saprà  Qn.  XII,  32,  2. 

ANNOT.  FESTI.  Qa.XIII,  7,  1.  Romuliam]  alile  Romilia,  nt  Var- 
roni  de  L.  L.  V.  §.  56.  Est  ea  ex  antiquioribus  XVI  rustici*  tribubus, 
quas  omnes  a  gentibus  Romanis  nomen  daxisse  intellectum  est.  In  ti 
tulo  ap.   Gruter.   p.  201.  n.  10.   post  urbana»  prima  recensetor.  1.   2. 

Dionys.]  locus  in   libris  ,    qui  snperstites  sunt,   non  extat.  5.   iute] 

eoo.      quae   Las.  6.   usdam]   COD.      uidam   Las.  8.    ama]   eoa. 

mamma   Urs.  16.   Rumex]   cf.    Geli.   El.    A.  X,  25,   2.,   ubi   ex   Lipsli 

emendatione  nunc  legitur:  spari,  rumiees  ,  trifaces  ,  tragulae ,  Hesycb.  : 
(,ó/iiSa,   »7doe  ÙKorriov.  17.   18.  Lucil.]    fr.  ine.  42.  ap.   Donsam. 

Idem  versns  a  Festo  positus  est  infra  Qn.  XV,  3,  18.  v.  spara  ,  ubi  a 
Paulo   servatus   est  integer.  19.   rumigera-nt]  rumigerantur   Paulus. 

Cf.   Paulus   p.  9.    v.   adrnmavit.  20.    5iaiufJ    Simitu    coni.    Dac, 

sine  necessaria  canssa.  21.  se]  ita  snppl.   l'as. ,  sed  in  mg.   e  Paolo 

corr.  sese.  Illud  tamen  Saturnio  metro  unice  accommodatam  est.  Si- 
mili alis  alid  aliunde  rumitant  inter  se  scr.  Botbe  P.  Se.  L.  V,  II.  p. 
25.  et,  qui  eum  sequitur ,  Spangenberg  in  NaeTii  trago.  B.  P.  IV,  11. 
Ruminalem  ficum]   de   bac   v.    Serri..  As.i.  25.   subrumios]   cf.    Noa. 

p.  168,  1.  et  Festns  Qu.  XIV,  12,  32.  v.  snbrumari  ,  maxime  Varrò  de 
R.   R.  II,   1,   11.      Praestat  subrumo s ,    qnod  Paulus   babet.  26.  «hai] 

alti   corr.   Las.  -S.   Rumen]  cf.   annot.   ad    Panlum  p.  9.   v.   adrn- 

mavit.     Gloss.    Labb.:    Rumen.   &r,Àq  nf^cuo.      Corrige   àp/aio..  29. 

ruminare]  cf.   Non.  p.  471.  4S0.   M.  31.   dui»]  ante    boc  v.   inter- 

puuxi.  32.   enm]    crime»  vg.  vis]  avis  con.   Las.  em- 

neri*]    de    bac    formula   v.    Serri..  Ass.  34.   per  rk]  addidi  Un. 

supplemento. 

Qu.  XIII,  8,   1.   regno]  regUne  coir.   Uas.,  nt  rg.  2.   3.  pa- 

rami] (i«)(i(ii  corr.  Scau.  ££;<»»  coni.  A.  Ave.  in  mg.  Las.  Idem  ety- 
mon  iam  ab  Aescbvlo  iu  Prometbeo  Solato  indicatum  esse  ,    notasi  est. 


QU.  XIII,  5.  (77) 


FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.    L.  XVII.         QU.  XIII,  6.  (78)     269 


men  adventu  Filandri  Aeneaeque  in  Italiani  cum  magna 
Graece  loquentium  copia  interpretatum,  dici  coeptum  Rho- 
mem.  Agathocles,  Cyzicenarum  rerum  conscribtor,  ait, 
vaticinio  Heleni  impulsum  Aeneam ,  Italiani  petivisse 
portantem  suam  seenni  neptem  Ascani  filiam  nomine 
Rbomam,  eamque,  ut  Italia  sint  Phryges  potiti  et  his-j- 
regionibus  maxime,  quae  nunc  sunt  vicinae  urbi, 
prima  -J-  omnium  consecrasse  in  Palatio  Fidei  templum, 
in  quo  monte  postea  cum  conderetur  urbs,  visam 
esse  ìustam  vocabuli  Romae  nomfeausam,  eam ,  quae  priore, 
unde  eaf  locum  dedicavisset  Fidei.  Ait  quidem  Aga- 
thocles  complures  esse  auctores,  qui  dicant  Aenean 
sepultum  in  urbe  Berecynthia  proxime  flumen 
Nolon,  atque  ex  eius  progenie  quendam  nomine  Rbo- 
mum  venisse  in  Italiani,  et  urbem  Romam  nomina- 
tam  condidisse.  Caltinusf ,  Agatboclis  Siculi  qui  res  ges- 
tas  conscribsit,  arbitratur  e  manu  Troianorum  fu- 
gentiumf  Ilio  capto,  cuidam  fuisse  nomen  Latino,  eumque 
Imbuisse  coniugem  Rbomam,  a  quof ,  ut  Italia  sit  po- 
li tus,  urbem  condiderit,  quain-J-  Rbomam  appellavisse. 
Lembos,  qui  appella  tur  Heraclides,  exìstimat,  re- 
vertentibus  ab  Ilio  Acbivis,  queudamf  tempestate 
deiectos  in  Italiae  regiones  secutos  Tiberis  decur- 
sum  pervenisse,  ubi  nunc  sit  Roma,  ibique  propter  tae- 
dium  navigationis ,  impulsas  captivas  auctori- 
tate  virginis  cuiusdam  tempestivae  nomine  Rbo- 
mes ,  incendìsse  classcm ,  atque  ab  ea  necessitate 
ibi  manendi  urbem  conditam  ab  is,  et  potissimi! in 
eius  nomine  eam  appellatane,  a  cuius  Consilio  eas 
sedes  sibi  firma  visscnt.  Galitas-j-  scribit,  cum  post 
obi t uni  Aeneae  imperimi!  Italiae  pervenisset  ad  Latinum, 
TeleniacbiCircaeque  filami,  bisquef  ex  Rhome  suscepis- 
set  filios,  Romum,  Romulumque,  urbi  conditae  in  Pa- 
latio    causam     fuisse     appellandae     polissimum     Rho- 


mae.  Diocles  Peparethius  ait  Iliam,  Numitor- 
is  A.'lbani  regìs  filiam ,  gemellos  edidisse ,  quos 
in  i  -  ma  Tiberis  ripa ,  iussu  Amulii  tyranniy 
exjì-ositos  y  cum  iuxta  ficum  postea  appellatam  a 
5     Rom  -  ulo  Ruminalem  iacerent ,         a        lupa 

lac  -  tatos  et  a  pico  Màrtio  nutritos  esse  :  post  reper- 
tos  a  Fàustùlo  Accani  JLarentiam,  eius  uxorem,  educasse. 
pler-ilytte  tamen  conscio  et  alimenta  praebente  iYtt- 
mito-re     nutritos    aiunt,     quod    Ilia     ex    Marte    se 

10  pepe-rwse  eos  asseverabat,  ac  secreto  litcris,  ornili 
deni-qfue  liberali  disciplina  Gabis  institutos 
atque  excultos  esse  :  ac  cum  in  exercendo  corpore  pri- 
mam  y>-ueritiam  transigerent  et  inter  aequales 
omnes    pr-aestarent    robore ,    Romulum    et   Rhomum 

15  nom'm-atos  me»  Alii  dicunt9  quod  matre  virgine  destali 
compressa  a  viro  incesto  procreati  essente  ex- 
positos  in  ripa  Tiberis  esse  :  ibi  lupam  iis  praebuisse  ru- 
mam,  monte  vicino  descendenlem  :  hinc,  postquam  reperti 
sunt  educA-tique  a  Faustulo,Romulus  etRomus  a  ruma  no- 

20  minati  polissimum  dicuntur.  Quos  femnt,  cum,  qua  maire 
essent  procreati,  intellexissent ,  JVumitori  avo  primunx 
restituisse  reg-num,  deinde  de  urbe  condenda 
per  auguria  decre  -  visse ,  uter  eam  conderet  nomi- 
naretque,     ac    Deorum    manifesta    approbatione   Ro- 

25  mulum  urbem  con-didisse,  sed  eam  nominasse  Romam 
potius ,  quam  Romu-Jam  suo  de  nomine,  ut  amplio- 
re  vocabuli  signifi  -  catu  prosperiora  patriae 
suae  omninaretur  f.  Romam  antea  Romulam  appcl- 
latam,    Terentius    quidem   Varrò  censet,    ab  Romulo, 

30  deinde  detortam  \oca-buli  formam  in  Romam,  existimat 
credibile,  ceterum  cau-sam  in  libris  sacrorum  se  inve- 
nisse  ait  Verrius,  cur  verum  Romae  nomen  taccalur. 
||Romanam  portam  ante -a  Romulam  voci- 
tatam     ferunt,     quae    fuerit     ab    Romulo     appellata. 


KMEND.  LECT.    Qu.  XIII,  5,  6.  iis.         8.  primam.       10.  nom]  dele.       10.  11.  prior  e  unde  ni.       16.   Callias.       17.  18.  fugientiui 
19.   qua.  20.   quam  condiderit.  22.   quosdam.  30.    Clinias.  32.    is  quod.  Qu.  XIII,  (5,   28.   uminarelur. 


270     QU.  XIII,  7.  (79)          FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.   L.  XYH.                    QU.  XIII,  8.  (30) 

|| Romulìam       tribuni       appellatavi       ait       Dio  -ny-  Verrlus  id  municipium,  quod  in  freto  e  regno-)-  Siciliae 

sìus     ab     Romalo ,      quod      in      agro      ab     eo      ca-  est:  quoniainiddictù està  rumperido, quod  est  Graece  gara 

pto     de      Vcientium      populo ,      ea     tribus      ceti -se-  iai\  •>    co   quidem    magis,     quia    ia    Gallia    Cisalpina, 

batur.    Sed  Terentius  Farro  dictam  ait,  quod  pro-vìnta  ubi  forum  Lepidi  fuerat,  Regiuni  vocatur.      ||Rbonde- 

Itomae   essct nae  5     sicadionquef    cuna   dixit   Lucilius,     quo    nomina    ripa- 

usdam  rum  7  posuit,   tam  infestum  sibi  corpus,  et  valitudinem 

ep  referens,      quam     levis      sedi-      saluti      naviganliuni. 

ama  ||  Rhinocerotem   quidam  esse   aiunt  bovem  Aegyptiuin. 

Cap-  ||Redemptores      proprie      atquc      antiqua       consuetu- 

itolio nium  10    dine    dicebantur,    qui,    cum    quid    publice    faciendum, 

de  ut  7   praebendum   condixérant,    cffecerantque,    tum  de- 

que  munì    pecunias     accipiebant.      num     anliquitùs     emere 

requisì-  prò  accipere  ponebatur.   at  bi  nunc  dicuutnr  redempto- 

tum a/>-pcllatam  res,    qui  quid    eonduxerunt    praebendum    utendumque. 

est    quae  15    ||Redibitnrtu7Ìdpropriedr,quodrcdditiìesl.inprobatumq. 

||RumCx  et-;  qui  dedit,  ideniqnefrursus  conctus  est  liabere  iti.  quod 

genus    teli    simile    spari     Gallici,     cuius    ù\.    Lucili-  tinte    liabuit.       ||  Rcdiviam    quidam,    alii    reluvium    ap- 

us;    ''Tum  spara,     tum    rumices    portantina    tragulà  pellant,     cum    circa     unjjuis     cutis    se    rcsolvif.     qui- 

porro."      \\ltumitant  significai  rumigera-nt ,    ut  INac-  a    rueref   est,    solverò.      Titinius    in    Selma:    ••! 

vius  :       ''Simul       alias       aliunde       rum-itant      inlcr  20    ludo   conscrvum,  rediviae   flagri.'*  el  Liw.y:    --Scabra 

se."          ||  Itiimiitalem    ficum    appel-ìnUim    ait    Varrò  W     ledendo,     reduviosave     oilcnden*."           H  Redbos- 

prope    Curiam    sub    Velcr  -  ibus ,     quod   sub    ca     ai-  tire,  rel'erre  gratiaul.     Nayius-{-  io  Lupo:    ••Vcly  Ye- 

borc    lupa    a     monte     decurrcns    Remo     et   Romulo  iens   ivgein    salutaci    iubae-"-    Allumimi    muliumi    co- 

mammam     praebucrit.     mamm-a     autem     rumis     di-  miteni-    senein    sapienleni,     contra     redboslis    >Iena- 

cebatur.   linde  rustici  haedos  laetcnt-es  subrumios 7  vo-  25    lusy.    et  Accius    in  Ampliitr yone :     --cedo    ccquid    te- 

cant,  quia  adhuc sub  mammis  habeiilur.  alibiy  nutem  sunt  redbostitiuni      cum      eas      sem      obieclel  7      faciUas.'' 

qui  dictam  pntent,  quod  sub  ea  pecus  ruminali  soli  (uni  "»•«  et  hoslire,  prò  acquare  posueruat.   Ennùis  in  Cre- 

esset.      \\Iiumen  est  pars  colli,    qua   esca  devoralur,  spbonte  :    "Amlis-;   atqòe    audilis    bostimentum    adiun- 

unde      rumare      dicebant,       quod     nunc     ruminare.  gito."  et  in  Hecloris  rylris:    '-quae   mea  cominus  na- 

\\llumentum       in       augur- alibus        significare       vi-  30    ebaera,    atque    basta    hospius    marni  ,."'    èl    Pacùvins 

delur    intcrruptio     abrupti-o\c:     "duna    verba    anci-  in  Teucro:   "Nisi  coerceo  proter vita tesf,  alalie  hostii 

libus     movendis    pracit ,      si    mf-erim    visf    canerit  rociam."      H Redantruare  dicitur  in  Sàhorutn  exullatio- 

o,     augurio    rumenlum  nibus.  cum  praesul  ampiru.-nit  7.  quod  est,  motus  edidit. 

estod."      \\Ithegium   per   rh   sigm'fi-citrc    oportere   ait  ci  reforunlur  inTicéni  idem  motus.    Lucilius:    "praesd 

EMEND.  LECT.     Qu.  XIII,  7,25.  subrumés.       26.  «Zìi.       32.  «vis.        Qu.  XIII.  S.   1.  regione.  '■  Kh«ne\et 

JcadiotK/ue.           5.  0.    cognomina    jiiratarum.           7.   UH    esstnt.         II.    ani.         19.    Re  ti  h  i  b  i  tum.  quod.         idem. 

20.   Laevius.          22.  Nac'vius.           Ubi.          23.   salutai:    iubeo.  .iuiulium.                                       il  e  r.                    .  "•.    redkostit   Mmemalmf. 

20.  redhostii,  ut  cum  ca  se  oblectct.       28.  .indi.        30.   ììestibit   e   mauit.       SI.  urttervitmtem.  '■  e  u  m  pr.  mmp  tram  pit. 


(135) 


PALLI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XVI. 


271 


R omul la  tribus  dieta,  quod  ex  eo  agro  ccnsebantur,  quem  Romulas  cepcrat  ex  Velcntibus. 
Rum  ex    genus  teli  slmile  spari  Gallici. 
1     Ruini  tanl   rumigerantur.     Naevius  :   "Simul  alius  aliunde  rumitant  Inter  sesc." 

Ruminalis  dieta  est  ficus,  quod  sub  ea  arbore  lupa  mammam  dederat  Remo  et  Romulo.    Mamma  autem  rumis  (licitili', 

unde  et  rustici  appellant  boedos  sub  rum  os,    qui  adirne  sub  mammis  babentur.  5 

Rum  e n  est  pars  colli,  qua  esca  devoratur,  unde  rumare  dicebatur,  quod  mine  ruminare. 
Rumentum  abruptio. 

Rbcgium    appellatili'  id  mnnicipium ,    quod  in  freto  Siciliae  est,  quohiam   id  a  rumpcndo  dicium  est. 
Rcdibitur  tum  ^    id   proprie  dicitur,    quod  redditum  est  improbatumque ,    quod    et  qui  dedit  rursus  coactus  est  baberc 

id,    quod  ante  babuit.  10 

Redi  via  sivc  reluvium  dicitur,    quum  circa  ungues  cutis  se  sol  vi  t ,   quia  lucre*  est  solvere. 
Re  db  os  tire  est  gratinili  referre ,  nani  et  bostirc  prò  aequare  posucruut. 


4.  5.  Rhonde-sicadionque]  Rhondon  Icadionque  corr.  Urs.  cum  Turnebo 
Advers.  XIII,  25.  Rhonches  Icadionque  praetulerim  ,  coli.  Paulo  p.  78. 
v.  Icadiòn  :  quanquam  Icndius  praedo  a  Cicerone  de  fato  3,  5.  memo- 
ratur.  5.   quo  nominai   Urs.   cum   Cantero  IS'ov.   lectt.  VI,   C.   con- 

iutigil  in   cognomina.  5.  .6.    riparimi]  piratarum  corr.   Slal.   Urs. 

7.  levis  sed]  ilti  essent  corr.  Scal.  illa  essati  A.  Auc.  in  mg.  Urs. 
Dac.  aliique  Lune  «li  m  idi  uni  Lucilii  versino  coniun'gunt  cura  illis  de 
querquera   febri,    supra   Qu.  XII,   20,    34.   prolatis.  8.   bovem  Ac- 

gtjpliuni]   notus   est  Los   Lueas  prò   elephante.  li.     tit]   aùt  corr. 

Urs.,  ut  vg.  condirerant}   condu.xcrant  corr.  Urs.:   quo  non  pulo 

opus  esse,  nani  opcrani  conticene  esl  cara  ,  certo  pretio  paclo ,  pro- 
iniltcrc.  15.    Itedihilur    tum]    Redhibitum    corr.   A.  Auc.   in  mg. 

inprobatumque]    cod.      impi'obalumque    Urs.  16.    et]    ci    corr.  A. 

Aio.   in  mg.    Lrs.     Sed  Paulo   t'olialo  apparet  Me  fuissc  quod.  idem- 

que]   que   dclciiduiu  j)ulo.  id]   Urs.:   in   cod.   esse   videtur   idem.     De 

rcdliibituria    detiene  cf.   maxime  Geli.   N.   A.  IV,  2,  7.  17.  Redi- 

viam]  reduvias  dicit  Plinius.  Gloss.  Isid;  :  Iiedublas ,  reliquia*.  Cor- 
rige :  lìeduvius,  r eluvio».  19.  mere]  luere  vg.  et  sic  corr.  Uhs. 
(lucre  coni.  A.  Auc.  in  mg.  Titin.  in  Set.]  Botbc  p.  69,  ir.  10. 
20.  conscrvum]  post  b.  v.  iuterpunxi.  rediviae]  et,  quod  Urs.  addit 
et  vg.  ohi.,  non  est  in  cod.  Livi.  Scabra]  Urs.  liviscabra,  uno 
voc,  cod.  Laevius  :  Scabra  Scal.  ,  in  cuius  partes  post  diligcnlcm  et 
eautaui  disputationem  concedit  Wciebcrt  Poet.  latin,  p.  73>  Est  scazoii 
versus.  22.  JXuvius]  Naevius  corr.  Scal.  ÌSovius  cm.  A.  Auc.  in 
mg.  Urs.,  Inter  quos  poetas ,  ut  saepe  ,  sic  hic ,  anceps  est  iudicium. 
Praefero  lamen  Naevius.  Lupo]  Ludo  coni.  Sevi..  Bolbe  p.  16. 
Pel]  Ubi  corr.  Scai..  23.  salutant  iubac]  Lrs.  ,  qui  coni,  salvare 
iubel.  sultani  urbae  cod.  salutati  ittico  (i.  e.  galvere)  corr.  Scal., 
non  improbabililcr,  modo  totius  loci  seiitentia  apparerei.  mulium] 
Amutium  corr.    Scal.    Urs.                   23.   24.    comilem]    cornila-  corr.   Scal. 


24.   redhostis]  redhostit  corr..  Scal..    ;tu  Menalus]  corrige  :  Maenalus. 

Sunt  duo  tetrametri  tròebarcì,  natii  contro  ultiinam  corripit,  ut  apud 
Ennium,  v.  Varrò   de   L.   L.  VII.  §.  12.  25.    Accius  ini  Ampli.] 

Botbe  V,  1.  p.  169.   ir.  3.  te]   hic  in  codem   versu  Nouius  p.  165,  20. 

26.  rcdhoslilium]  redhostit  ein.  Scal,,  cui  ut  bene  addit  Vossius.  redho- 
slitum  corr.  Urs.  •  redhostit  viam  Nouius,  quod  Die.  amplcctitur.  cum 

eas  san  obieelct]  cum  ea  se  òblectet  A.' Auc.  in  .mg.  Vossius'.  crini  ea 
seni  obieelct  Scal.  cum  in  ea  se  oblcctct  coni.  Urs.  comilem  obict 
Non.  Mcrccrus  in  Non.;  an  quo  me  tanptet  fticilius,  qui  an  ex  viam 
eflingit.  27.   hostirc]  VrH.     hostiae  in  cod.   legitur.      Cf.   Qu.  XIV, 

20,   17.  27.  28.    Cresphonle]    Urs.      Chrespontc    cod.     Bolbe  p.  39. 

ir.  1.  28.  Audis]  Audi  corr.   Scal.:   commodissime.  Iwstim.] 

cf.   Paulus  j».  70.  .v.   boslimentum,   cum   anuot.  29.   in  IIecloris..ly- 

tris,   qtiae]   Urs.:    innectoris*  Igrisquc  coi).      Bolbe  p.  44.   ir.  13.  30. 

hospius  maini]  hostiris)  A.  Auc.  in  mg.  hoslivit  e  m'ami  Scal.,  prac- 
clare ,  nisi  quod  forlasse  cmanits  praeslat.  Fulurum  hostibit  probabili- 
ter  commendai  A.  Scbòll.  de  tctralog.  tragicis  p.  479  sq.  30.  31. 
l'ac.  in  Teucro]  Botbc  p.  145.  fr.  12.  31.  coereeo]  Urs;  coeacco 
cod.  coercucro  boc  in  versu  ap.  Non.  p.  121,  15.  legitur ,  perperam. 
Versus  tetrainietcr  iamb.  exit,  si  coereeo  priores  syllabas  in  imam  contrabit. 
protcrvitates]  prolervilatan  corr.  Dac.  ex  Nonio.  32.  lìedanlruare] 
Jieilamptruare  corr.  Scal.-  Urs.  Sed  cf.  annoi,  ad  Paulum  p.  9.  v.  an- 
druarc.  33.  cum  pracsul  ampiritavil]  Urs.  ;  in  cod.  verba  sic  iunguntur: 
cunipsulam  pirtiauit.  amptruavit  corr.  Scal.  Urs.  34.  et]  et  corr. 
A.  Ave.  in  mg.  Urs.  Scal.  Mibi  quod  ante  cui»  addendum  videtur. 
idem]  cod.    -iidem  Urs.                                                        '    '■■    ' 

ÀNNOT.    PAULI.      3.   scse]  boni  codd.   Liiìd.      se  vg.  9.    Rc- 

dibitur tum]  M.  vg.  rcdibelur  tum  Gv.  ,  unde  Limj.  Redhibclur  tum 
scripsit.      Ci'.    Praef.  I,   3.  11.     luere]   scripsi  propter   Fcstuiu.      Et 

proximc  aceedit  duero  M.      dluvere  iìv.      relucre  vg.      reluvcre  Li'vn. 


272 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.    LIB.  XVI. 


(135) 


Reus  diclus  est  a  re,   qnam  promisi t  ac  debet. 

Re  us  stipulando    est  idem,    qui  stipulatur.     Reus  promittendo,    qui  suo  nomine  alteri  quid  prò  altero  promisi  t. 
Ritus  mos  vel   consuetudo.     Rite  autem  significai,  bene  ac  recte. 
Retractarc  est  rursus  trae  lare. 
5  Rabidus   a   raLic,   qui  morbus  caninus  est. 

Ravi  coloris    appellati  lui*,  qui  sunt  intcr  flavos  et  caesios,    quos  Plautus  appellai  ravistellos.     "Quis,  iuquit ,  baec 
(136)  est  mulier  et  ille  ravistellus  qui  venit?" 

Ratcs  vocantur  tigna  colligata,,  quae  per  aquain  aguntur  5  quo  vocabulo  interdum   cliam  naves  significantur. 
Rabula    dicitur  in   multis  intentus   negotiis   paratusque   ad    radenti urn    quid    auferendumque ,    vel    quia    est   in  negotiis 
10  agendis  acrior,   quasi  rabiosus. 


■ 


ANN.  FESTI.     Qu.  XIII,  9,  1.  ampiruet]  de  buius  v.  dubia  forma 
r.  Scppl.  Ann.     Lucil.   fragm.  ed.  Densa  IX,  28.  2.   Pacuv.]  in 

Chryse,  ut  apparet  e  Nonio  p.  165,  18.  Bothe  P.  Se.  L.  V,  I.  p.  1 16. 
fr.  195.  Proaererenda]    cod.      Proaertrenda    Urs.  ,    qui    coir. 

promerenda  cum  vg.  Promerendae  Scal.  Illud  praestat.  Post  grada 
punctum,  quod  est  apud  Urs.  ,  mutavi  in  colon.  His  versibus ,  qui  se- 
narii  sunt,  Chryses  sccum  deliberasse  videtur  de  Graecorum  gratin  pro- 
merenda,  ut  sibi  redderent  Cliam  Cliryseidem.  Isid.  Gloss.  :  Redan- 
druare ,    gratiam    referre.  5.   I.  I.]  I.  III.  corr.  Urs.     Non  recte, 

nam  est  act.  II.  1.  I,   56.  cf.  infra  Qu.  XIII,   17,  9.   v.  rcpngula.  6. 

unam]  cod.  vg.     vanam  Ubs.  7.  Redarg.]    Rederguisse  corr.  Dac. 

redarguisse  Scal.   Urs.  8.   Afrie.]  con.      Aphrie.    Urs.  9. 

Lucil.]  fr.  ine.  7.  ap.  Dousam.  11.  pertisum]    cf.    Festus  Qu.  XI, 

2,  4.   t.  pertisum.     Cic.   orat.  48.  §.  159.   C.  L.   Scbncider.   Gr.  Lat.  I, 

1.  p.  57.  Etiam  in  commircium  et  consiptum  vocnlis  olim  violabatur 
(ut  Macr.  de  diflf.  Gr.  Lat.  verbi  p.  285.  Hip.  vocabulo  utar)  ,  postea 
integra  servabatur.  Cf.  annot.  ad  Paul.  p.  61.  v.  exercirent.  11. 
12.  ferum  nani]  ferunt ,  nam  vg.  fortunam  corr.  Scal.,  ut  id  pendeat 
a  pertisum.  Probabiliter  :  nam  quod  scntcntia  non  integra  est,  in  Pesto 
non  est  sine  cxemplo.  13.  maxime]  Uns.  maxima  cod.  utuntur] 
Urs.  utantur  cod.  14.  qui  guid]  cod.  uno  verbo,  qui,  quid  Urs. 
15.  sponditvc]  spoponditve  corr.  Scal.  15.  16.  Heus  est]  non  aliter 
rcum  definit  Cic.  de  Or.  II,  79.  Cf.  infra  Qu.  XIII,  26,  3.  18. 
his]  is  vg.,  sic   corr.  Urs.               lieus  stipulando]  Modcst.  in  Dig.  XLV, 

2,  1.:  Qui  stipulatur,  reits  stipulandi  dicitur,  qui  promittit,  reus  prò- 
mittendi  habetur.  Ita  etiam  Ulpianus,  Papinianus ,  alti  leti.  19. 
quippe]  corrigo  quive.  Priores  ante  quippe  piene  iutcrpunxerunt.  20. 
quibus  pepulatus]  eoo.  quibus  populatus  Urs.  quid  stipulalus  corr. 
Scal.  qui  stipulatus  coni.  Urs.,  ut  vg.,  non  recte.  his]  is  corr. 
Urs.  20.  21.  adstipul.  est]  cf.  Gaii  Inst.  Ili,  110  sqq.  22. 
qui]  corrigo  non  qui.  quive  vg.  ,  cantra  manifestam  Aelii  sentcntiaiu 
22.  23.  Capito  Achis]  Urs.  capitonactus  cod.  Cap.  Atcius  vg. ,  et  sic 
corr.  Uns.  24.  Numa]  Nam  corr.  Uns.  cum  Turncbo  Adv.  XVII,  8., 
Scal.  Numa  scrvat  et  baec  cum  superioribus  struclura  coniungit.  Sic 
baec  XII.  tabb.  verba  in  colteci ionem  regiarum  leguin  vencrunt.  2i. 
25.  sec.  tabula  see.  lege]  v.  Dirksen.  de  XII.  tabb.  p.  191.  Imprimis 
Ulpianus  p.  193.  laudatus  comparandus  est.  25.  quid]  Sei  quid 
corr.  Scal.  praccunte  Turn.  1.  1.,  puto  recte.  fuit]  fuat  coni.  Scal. 
unum]  vitium  coni.  Uns.  non  recte,  nam  praccesserat  morbi  sontici, 
aliaruraque  iustarum  excusationum  mentio.  26.  die]  dies  corr.  Turn. 
Scal.  alii.  diffensus]  de  boc  voc.  v.  Siiti.  Ann.  27.  nunc] 
corrigo  hic:    nam  baec  aperte  ad  XII.   tabb.   pertincnt.                   adontai 


reiquae]   actor  reusque  corr.  A.  Atre,  in  mg.  Scal.    Urs.  in  iudieio 

me  voeatur]  reus)  A.  Acc.  in  mg.  m  iudicium  evoealur  corr.  Scal. 
Scd    praefero   in   iud.   rei  vocantur,   quod   voluissc   videtur   Urs.  28. 

iteinque]  i.  e.  eadem  rei  appcllatione.  Scd  fortasse  itidem  praestat. 
de  vi  acc]  de  via  eitur  corr.  Scal.  Uri.  cum  Turncbo  Adv.  VI,  18. 
30.    spe    consiliove]    ope)    A.  Acc.    in    mg.      speeu   inciliove    corr.   Tarn. 

1.  1.  Urs.,  recte,  nisi  quod  incilive  scribere  tutius  existimo.  Specus  est 
canal  is  tectus,  incile  fossa  aperta.  31.  sed]  corrigo:  sed  et.  hi] 
ii  vg.,  sic  con*.  Urs.  Hoc  latiore  signiiicatu  rivus  dicitur  ab  l  lpiano 
et  Paulo  in  Dig.  XI. Ili,  21.  33.  super]  subter  corr.  A.  Acc.  in 
mg.  Urs.  Gracco]  fortasse  excidit  v.  feflr.  Cf.  tip.  in  Dig.  XLIII, 
21,  1.  34.  Repanda]  Retando  corr.  A.  Aie.  in  mg.,  comparato 
Geli.  N.  A.  XI,  17.,  ex  quo  Las.  supplem.  ductum  est.  Pomp.] 
Pomptina    corr.   A.   Acc.   in  mQ. 

Qu.  XIII,  10,  2.  ap]  eoo.  a-  Urs.,  qui  a-ut  ex  ripis  supplet.  3. 
ititi»]  cf.  supra  Qu.  IX,  5,  15.  v.  mos,  et  Varrò  de  L.  L.  VII.  §.  88. 
5.   Plaut.  Men.]    II,   3,    ii.      Hunc    versum  restituii   Urs.  6.    feriti] 

eoo.      feri  vg.      ferino    Urs.    tanquam   e   cod.  15.   Rab.)   et.    Non. 

p.  40,    |.    v.   rabere.  16.    in    Gali.]   de  Rereeynthia    et  Affi  suppl. 

Urs.      V.   Catull.  63,  38.   (40,    12.)  17.  itati  col.]   ravistelli  addit 

Urs.  importune.  \  .  eius  supplem.  in  Scppl.  A>n.  Cf.  Paul.  p.  72.  v. 
gravast.   cum  annot.  20.    Plani.'    Epid.  V,   1,    14.     Plauti  versano, 

posui  ,   ut   apud   Paulum   est.  2  4.    naves]   cf.    Varrò   de   L.   L.   VII. 

§.  23.  ,    cuius  disputatio   Pesti  explicationem  egregie  adiuvat.  2ò. 

l'tein]   cod.      ite  vg.      it-em    Urs.  26.    27.    signi-ficarint]   signi/icmrunt 

corr.    Scal.  Urs.  remos]  apte   Scal.  Graccum  juaoo^  comparat  .    quo 

nomine    toti    remorum     ordines    dicuntur.  '.'7.    Att.   in  ^eopt.] 

r.olhe  V,    I.    p.  224.    Ir.   13.  29.    alio    loco]   Bothe   p.  250.   ine.   IS. 

Caetcrum  hos  Attii  versus  Scu.  et  Urs.  e  coni.  .  nullo  alio  subsidio. 
explevcrunt.  prò  -]    eoo.    vg.       Urs.   id   supplem.    tribuit.  30. 

Radere  gcnas]   cf.    Cic.    de   legg.  II,    2à,    59.     Pliii.    V    H.  XI.    37.    \ 
Dirks.    de   XII.    tabb.    p.  <i6j.  31.    tacer,    malas'    e   Plinio   scripsi. 

scindere   Urs.  :    scd   ctiain    qenas   obsoletum   erat.  itoè.     cf.    No». 

p.  26,  21.  et  t'iti  ,  19.  (iloss.  Labb.  :  Rabula,  oro^ui.;  .,-.  àiualójro^. 
3'2.    nnu]   intentus   corr.  A.  Aie.,  in  mg.    Lrs.  33.    auferund.]   co»,  vg. 

auferendumque  Lrs.,  tanquam  e  eoo.  Post  v.  3i.  Lrs.  rabiosus  .... 
addit,  quasi  pagina  essct  tv.  io.  :  quod  falsimi  esse  eoo.  inspccto  no- 
n it uni    est. 

ANNOT.  PAULI.      1.   a  re]   boc   ctyinon   non  repcritur  apud  lesinai. 

2.  idem]    M.    tìi.     OHI.    vg.    I.isr.  prò    altero]    v.    Pralf.  1 
l'ocantiir]   Gì.    Limi,      ructnl  ceti. 


QU.  XIII,  9.  (81)                  FESTI   FRAGM.  E   COD.  FARN.    L.  XVII.  QU.  XIII,  10.  (82)     273 

ut  ampiruet,  inde  vulgus  redamplavit  atf.'"'  n-n,  id  est  -purgando-:  retae  enim  vocantur  arbores,  quae 
Pacuvius:"Proaererendaf  grada:  simulcumvideamGraios  ap-ud  flavios  eminent,  ani  ex  ipsis  alveis  extant. 
nihil  mediocriter  redamptruare ,  opibusque  sum-  ||Rit-M*-  est  mos  vel  consuetudo  :  rite  autem  te- 
nnis persequi."      || Redivivum  est  ex  vetusto  renovatum.           ne  a-c  recte  significai 

Cicero  1. 1.  in  Verrem  :  "Utrum  existimatis  minus  ope-  5     istic.   Plautns  in  Menaechmis  :  l :i  Certe  haec  midier  can- 

ris  esse    imam    columnam    efficere     ab    integro   novam  terin-o  ritu  astans  somniat'9       ........ 

nullo     lapide     redivivo."  ||  Redarguisse  -J-    per     e.  homi 

litteram  Scipio  Africanus   Pauli    fdius    dicitur   enunti-  ina .      .      . 

asse ,  ut  idem  etiam  pertisum.  cuius  ni.   Lucilius,   cum  telo 

ait:     "Quo  facetior   videare,     et    scire    plusquam   ce-    10    aho facit  men- 

teri,  pertisum  hominem,    non  pertaesum   dicere   ferum  tionem te- 

nam-J-  genus."  ||  Redimiculum  vocant  mulieres  catel-  lorum so- 
lava ,     qua    maxime    utuntur    ornatus    causa.        ||  Reus           litum  est 

nunc  dicitur,  qui  causam  dicit  :  et  item  qui  quid  promisit  remo Il  Retractare  est  rursus  tracla- 

sponditvef  ac  debet.  at    Gallus  Aelius  libro  II.  signi-  15    re.      ||Ra-6i7/MS  a  rabie  dictus,  qui  morbus  caninus  est. 

ficationum  verborum,  quae  ad  ius  pertinent,  ait:   "Re-  Gatullus     in     Galliatnbis:      iiAbit     in     quiete     mol- 

us  est,    qui    cum    altero  litem  contestatam  habet,    sive  li       rabidus       furor       animi/'             \\ Ravi       coloris 

hisf  egit,  sive  cum  eo  actum  est.     Reus  stipulando  est  appellantur,    qui  sunt  inter  flavos  et  caesios     . 

idem  qui  stipulator    dicitur,    quippef   suo    nomine   ab  ravo  sub  con 

altero  quibus  pepulatusf  est,  non  hisf  qui  alteri  adstipula-  20    quod     genus    hominum    Plautus    appellai    ravislellos  : 

tus  est.     Reus    promittendo   est,    qui  suo   nomine    al-  "Sed   quis    haec    est   mulier   et    Me   ravistellus,    qui 

teri  quid promisit,  qui|  pio  altero  quid  promisit."  at  Capi-  venit."       ||Rates    vocanlur    tigna   inter    se   colligata, 

to  Actusf  in  eadem  quidem  opinione  est:  sed  exemplo  quae    per    aquam    agan-fter,     quo    quidem    vocabulo 

adiuvat    interpretationem.       IVumaf    in  secunda   tabu-  interdum        etiam        na-ves        ipsae        signifìcantur. 

la  secundalege  in  qua  scriptum  est:  "quid-f-horumfuitf  unii   25    Afranius   in    epistula: vento  per- 

iudici     arbitrove     reove,      eo      die     difiensus     esto,"  culsam        ratem.        item        eodem       nomine       signi' 

nunci  uterque  actorum  reiquaef  in  iudicio  me  vocaturfj  ficarintf       etiam        re-mos.       Attius       in      Neopto- 

itemque     accusator     de     vi     accitur -J-     more     vetere,  lemo  :      "Atque      ego     rep -ercutio      ratibus     mare/* 

et       consuetudine      antiqua.           ||Rivus      vulgo      ap-  et  ali0   loco:     "Sed   iam    prò -pellunt   caeruleum    ra- 

pellatur     tenuis    fluor    aquae,     non     spe     consiliove -j-  30    tes     salum."          ||  Radere      g-enas     vetitum     est     in 

factus,  verum    naturali    suo    impetu.   sed   hif  rivi  di-  WeXII.,  id  est,  unguibus  lacerare  malas.      \\  Rabula 

cuntur,  qui  manu  facti  sunt,  sive  super  terram  fossa,  dicitur  in  multis   intusf    neg-otis  paratusque    ad   ra- 

sive  super  f   specu ,    cuius  vocabuli   origo   ex  Graeco  f  dendum   quid ,     auferund  -  umque.    vel  est    ita    dictus, 

pendet.           ||  Repanda  f     locantur     Pompinaf     fiumi-  quia     acrior     sit     in     neg-otis      agendis      et      quasi 

EMEND.  LECT.    Qu.  XIII,  9,  1.  amptruat  inde:    ita  volgus  redamp  truat  ollim.  2.  Pr  o  merenda.              7.  Re  derauisse. 

11.   12.  fortunam,.        15.    spoponditve.        18.   is,        19.   attive.  20.    quid  s  tipulatus.        is.        22.  non  qui.      23.   Ateius.     24.  Nam. 
25.  5»  quid.          fuat.          27.   hic.          actor  reusque.          rei  vocantur.          28.   devia  citur.          30.   sp  ecu  inciliv  e.          31.   sedetii. 

33.  subter.         addc  (>etv.         34.  Retanda.         Pomptina.  Qu.  XIII,  10,  26.  27.  sig nificarunt.         32.  intentus. 

Mia 


274     QU.  Xm,  11.  (83)        FESTI  FRAGM.  E  COD.  FAR??.   L.  XVII.                   QL\  XIII,  12.  (34) 

rabiosus  .  x significat  putavi,  sed  alioqni  prò  firmo,  certo  po- 
li Raudusculana  porla  videtur  appellata,  qu-oà  nitur  ratusetratum.  Ennius:  "Occiduntur,  ubipotiturratus 
rudis  et  impolita  sit  relieta,  vel  quia  aere  Romulus  praedam."  et  Accius  in  3Ienalippof:  'TVeque 
fueritvincta.  tiara  aes,ut  Varrò  aitin  libris  Antiqui-lalum,  ratura  est,quod  dicas,  neque  quae agitas,  dicendi  est  locus." 
raudus  dicebatur,  atque  ex  eo  dici  in  ma-ncipa-  5  ||R.duobus  ineompluribusorationibus.cum  deactisdisser- 
lione:    iiraudusculo  librarli    ferito."     ...       se   li.  ti  cuius  eliaml,  perscribi  solet,  idest  rationum  relatarum, 

genus  quod  bis  tabulis  docentur  iudices ,    quae    puLliee  data, 

enim  atque  accepta  siat.      ||  Raviliaef  a  ravis  ocuiis.   quemad- 

u,  atque  modum     a     caesiis     caesullae.         ||Ratumenna     porta 

vene-  10    a    nomine    eius   appellata    est,     qui    ludicro    certamine 

P.    Valcr-\us.   M.  quadrigis      victor,      claruscif      generis      iuvenis      ve- 

Hor alias Val  -erio  hisf,    consternatis    equis    excussus    Romae   perit,     qui 

\\Rasores  antiqui  fulicines  appel -\d\ii\nt,  equi  feruntur    non    ante    constilisse,    quam  pervenirent 

qui,  ut  ait  Verrius ,  eo  nomine  dirti  vid- entur ,  quia  in    Capitolium  ,    conspectumque   fielilium    quadrigarum, 

radere           ietu          chordas           viderentur           artifi-  15    quae    erant    in    fastigio    Iovis    templi,     quas    faciendas 

ciò     quodam.                 \\Ratilum    quadrantem     Tarqui-  locaverant    Romani     vegcnli-j-     cuidam    artis    fìgulinae 

tius  in  libro,   quem  inscribsit  de    .                et  Oppiusf  prudenti,    quae    bello    sunt    recipcrafae:     quia    in    fur- 

Aurelius      dicium     pulant,      quod     in     eo,       et    tri-  nace     adeo     creverant ,      ut     eximi     nequirent.     idque 

ente       ratis      faerit      effìaies,       ut      navis      in      as-  prodigiuni     porlcndere     videbatur,      in      qua      ci  vitale 

se:       unde      Lucilius      quadrantem      quoque     latitimi  20    cae    fuissent,      omnium    cani     fui  urani     potcnlissimam. 

dixit.         Meminit      etiam     trienlis     ratiti     Antonius,  ||  Reciperatio  est,  ut  ait  Gallus  Aelius,   cuoi  inter  popu- 

qui     ex      hac      causa     ratitos     dici     tricntes     pulat,  luni,     et     reges     nalionesque     et     civitates    peccerinw 

quod par-s    assis    sit,    quin-  lex      convenit,       quomodo       per      reeiperatores      red- 

nulla  sic,    sed  se-  dautur   rcs   rccipercnlurquc ,     resque   privatas    inter   se 

«ejf-tans.  nec   hac   re  ra-  05    persequantur.      ||  Reciprocare  prò  ultro,  citroque  posce- 

na  ac  legionum  unam  re     usi     sunt     antiqui,      quia     procarc     est     poseere. 

sr-gnificat.  quod  hi  pe-  Pacuvius  in  Teucro:  ••Rapido-f.rceiproco.pereito.augusfot 

ra-tio  cum  bis  putarctur,  citare-|-,"  reclem-J-,  ' -reciprocare,  oudef  eque  gremiis  sub- 

cs-sent.        ||Ravim  anti-  iectare,  adfigcrcv."      Plaulus  in  Astrali.»  :    "Quasi  tolle- 

qui  dicebant  prò  mudiate.     Plautus  :    "Ubi  si  quid  pos-  30    nono-}-    aut    pilum    Graccum    reciproccis    plana   uta~." 

cam,  usq.admvimposcamprius.,,ltem:iicxi>ci'\uvii\ììher-  ||Recellere,    reclinare,     et   excellere,    in    alluni    cxtol- 

cle  omnia   ad   raucam   rav-im.  et  in  Alleinone:     uet  lete.      HRccinium   omne    vestimcntum    quadralum.    hif 

Caecilius  in    Hypoboliniaco  :     "Prius  qui  XII.    interpraetati    sunt,    esso    dixerant    vir    to^a-j- 

ad  ravim     ....     ntam   feceris."      ||Ratus  sum,  mulieres     utebantur,      praetextumf     davo     purpureo. 

EMEND.  LECT.    Qu.  XIII,   11,  17.   Opilius.      31.   expuryabo.  Qu.  XIII,   12.  3,   )Iclan{rì,o.      ó.  6.  disseritur  cuinsfimm. 

8.   liavillae.          11.  Etrusci.          11.   12.   Veis.          16.    fetenti.  27.    Ra/tio.         %7.   2*.  peretta   animo,  nitro  citro.      2>.    (ireste. 

ti  il  il  a  m  (dclcto  pimelo).           29.    ac  fligere.          29.   30.    tolleno.  30.   r  e  e  i  ,i  r  o  e  a  s  />  /  a  ij  a  s   ita.          32.    li"  Meleto   punito.      33.   :  f'errius 
togatn   qua          34.    practextam. 


(136) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.    LIB.  XVI. 


275 


Rodaseli  lana  porta  appellata,  qnod  rtidis  et  ini  poli  la  sit  relieta,  vel  quia  raudo,  id  est  aere,  fucrit  vincta. 

Il  a  so  r  e  s  fidicines  (lieti,    quia  videntur  chordas  ictu  radere. 

Piati  tu  in  quadrali  tem  dictum  putant,    quod  in  eo  et  tricnte  ratis  fucrit  effigies,   ut  navis  in  asse. 

Raviin  dicebant  prò  raucitate ,    unde  et  verbum  ravio ,  ravias. 

Rat  us  su  in  significa  t  poto,  item  ratus  certus  et  firuius.  '  5 

Raviliae-j*  a  ravis  oculis ,    qucinaduiodum  a   cacsiis  cacsullae. 

Il  a  tu  mena  porta  a  nomine  cuiusdani  auriga  e  sic  appellata. 

Reciperatio  est,  quum  intcr  civitates  peregrinas  lex.  convenit,  ut  res  privatae  reddantur  singulis  recupcrenturque. 

Reciprocare    prò  ultro  citroque  poscere,  usi  suut  antiqui,    quia  procarc  est  posccre,    unde^  eque   gremiis  sublectare, 

ac  ligcrc.  10 

Recellcre  reclinare 5    excellcre   in  alluni  extollerc. 
Ile  e  ini  uni  omnc  vestimcntum  quadratura  ,  unde  ree  in  iati  mimi. 


ANNOT.  FESTI.  Qu.  XIII,  il,  2.  Rauduscul.  porta]  ita  scripsi 
propter  litcrarum  ordinem.  Rauduscula  est  apud  Varr.  de  L.  L.  V.  §. 
103.  ,  Rudusculana  in  basi  Capitolina,  Grutcr.  p.  201,  10.  Cf.  Valer. 
Max.  V,  6.   et  Festus   Qu.  XIII,   1,   4.   v.  rodus.  3.   aere]  cod.   vg. 

Urs.  tantum  re  cod.   tribuit.  5.  ntipa]  cod.  vg.     -cipa  Urs.  6. 

fé  li]  cod.  eli  vg.  teli  Urs.,  qui  boc  loco  usus  est,  quo  cxplicalioncm 
v.  rmirt  transferret,  quam   ex   Paulo  supra  Qu.  XII,  31.   posuimus.  9. 

u]   cod.  vg.    m  Urs.  11.   ius]  cod.     us  Urs.   vg.      Quae   supplevi,   non 

defendam,  8Ì  cui  displieeant.  15.  radere  .  .  chord.]  idem,  puto,  quod 
•/oqSùq  yaXXftv.  10.  17.  Tarquit.  in  libro]  ita  Urs.  signavit  Tarquiu. 
rex  suppl.  Scal.,  quod  nulla  bistoriac  fide  conurmatur.  17.  Opp.]  Opi- 
lins  cori-.  Scal.  Uns.  18.  19.   m  eo  et  triente]  idem  anirmat  Plin.  N.  H. 

XXXIII,  3,  13.  §.  45.,  et  testanti»  quadranlcs  et  tricntes,  quotquot  su- 
persunt   Romani.  20.   Luci!.]  ita   Scal.   coli.   Vairone  de  L.   L.  V. 

§.  44.  Minus  apte  Urs.  :  a  (/ita  t/uidem  re  appellatimi  —  quoque  rati- 
tum  —  dicunt.  21.  siiilon.]  v.  Suppl.  Ann.  23  .  .  29.  Quae 

bis  tv.  dieta  sint  a  Festo,  Scal.  non  divinavit;  nedum  ego:  Urs.  animi 
perieula  non   salisl'aciunt.      V.   Sippl.  Ahh.  24.   >m//«  sic]   cod.   vg. 

in  illa  sic   Uns.  ,    qui   corr.   nulla  sit.  26.  na]  cod.   vg.  :    Urs.  no 

supplemento  tribuit.  27.   gni ficai]  cod.   vg.      g  om.   Uns.   in  cod. 

lectione.  29.   senf]  cod.      ssent  vg.      Urs.  tantum   ent  e  cod.   dedit. 

Ravim]  cf.  Festus  infra  Qu.  XIII,  19,  9.  v.  ravain.  Gloss.  Labb.  :  Ra- 
vis, yoovta,  (fO)vij<;  àxoxoTiq.  30.  Plaulus]  Aul.  II,  5,  10.  31. 
Item]  in  Cistcll.  V.  Non.  p.  164,  18.  Prodiit  idem  versus  in  Ambro- 
sìanis  Plauti  fragmentis.  experi.]  expurgabo  corr.  A.  Auc.  33. 
Caec.  in  Ilypob.]  Botbe  V,  II.  p.  137.  fr.  4.  Spengel.  Caecil.  fragm. 
p.  28.  34.  -titani]  cod.  vg.  placen-lam  Urs.  De  restitutione  versus 
v.    Scppl.    Ann. 

Qu.  XIII,   12,  2.  Enn.]  Ann.  I,  133.   Mcr.  ubi]  ibei  corr.   Scal. 

ibus  Menila.  Scd  ubi  non  mutandum  est.  Occiduntur,  nbi  Romulus 
iis  potitus  crat.      Incommode    Merula    Dispcrtit    addit    ex    glossario   For- 


ncrii  :   Ennhts ,  praedam  dispertìt.  3.  Menai.]  scribe  :  Mclanippo. 

rio  the  V,   I.   p.219.    fr.  5.  5.  6.    disserti]   disscrilur  corr.   Urs.    cnm 

vg.  6.   cuius  etiam]   cuiuspiam  corr.   A.   Auc.   in  mg.   Urs.      quispiam 

coni.   D\c.  rat.  relat.]   intcllige  :    labulae.  7 .    his]   iis  corr. 

Urs.,  ut  vg.  publiee]   Urs.     publicae    cod.      Cf.   quae  de   labulis 

Q.  Mctelli  Numidici  narrai  Cic.  prò  Balbo  5,  11.  ad  Att.  I,  16,4.  8. 
liaviliae]  Ravillae  corr.  A.  Anc.  in  mg.  Cognomen  fuisse  L.  Cassii 
Longini   censoris  ,    monet  Scal.  9.   «   cacsiis  caes.]    a    colore  fusco 

Sullae  coni.  Turneb.  (nescio  quo  loco),  cui  iure  contradicit  Scal.  Ra- 
tumcna]    cod.       Ralumena    Urs.      Cf.    SurPL.   Ann.  11.     clarusci] 

/Strusci  corr.  Urs.  11.   12.    vehis]    Veiis  corr.   Urs.      Festus  ipse 

Veis  scripsissc  videtur.  12.    constcrnalis]    Uns.      consternatcs  eoo. 

perii]   cod.     pcriit  Urs.  13.,  fcruntur]   Urs.     fcrantur  cod.  14. 

conspcclumque]  in  conspcctum  corr.  Scai,.  :  qua  corrcclione  non  opus 
est.  16.  vegetili]    furienti  vg.,   sic  corr.  Urs.  cuidam]  Urs. 

quidam  cod.  17.   18.    furnace]   cod.     fornace   Urs.      Non  dubito, 

quiu  etiam  illud  a   Romanis  scriptum   sit.  21.  Reciperatio]  v.    Suppl. 

Ann.  21.22.  populum]  intcllige  Romanum.  25.  Recipro care] 

cf.  Paulus  p.  123.  v.  procarc    cum  annot.     Non.  p.  165,    10.  27. 

Pacuv.  in  Teucro]  Botbe  p.  144.  fr.  4.  De  his  vv.  rcsHitucndis  dictum 
est  in  Suppl.  Ann.  29.   Rlautus  in  Asb-.]  p.  434.   fr.  9.   ap.    Bolbium. 

29.  30.  lollenono]  tollenonem  corr.  Turneb.  Adv.VI,  10.  XVII,  18.  Urs. 
Facilius  corrigitur  lollcno.     Cf.   Festus  Qu.  XV,  32,  8.  30.  reci- 

procete plana  uta]  rcciproccs  plana  via  Turnebus.  Coniicio  reciprocas 
plagas  ila.      Numeri    manifesto    sunt    tetrametri.  32.   Reciti.]  cf. 

Varrò  de  L.  L.  V.  §.  132.  Non.  p.  542.,  qui  ricinium  dicunt,  et  ma- 
xime Serv.  in  Virg.  Aen.  I,  282.  ,  ex  quo  baec  exseribo  :  Togas  etiam 
feminas  habuisse ,  cgcladum  et  recini  (ricini  quidam  libri)  usus  oslendi.t. 
32.  hi]  ii  corr.   Urs.  33.  XII]  v.  Cic.   de  legg.  II,  23.   Dirks.   de 

XII   tabb.    p.   665.  vii-  tona]  virilem  togata,   qua  corr.   Urs.      Per. 

(i.   e.  Vcrrius)   togam,  qua  Lipsius  Epist.    Qu.  I,   7.   Opp.   T.  I.   p.  146., 

M  m  * 


276 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XVI. 


(136) 


Rica  e  et  riculae  vocantur  parva  ricinia ,  ut  palliola  ad  nsum  capitìs  facta. 
Rectae  appellantur  vestiinenta  virilia,  quae  a  stantibus  et  in  altitudiuem  tcxuntur. 

Rienes  antiqui  vocabant  nefrundincs,  quia  Graeci  eos  vecpoovg  dicunt.     Plautus:  "Glaber  erat  tanquam  rien." 
Rcfriva  dicebant,  quae  ex  segete   causa  auspicii  douium  ad  sacrili  ci  uni  rcferebant. 
5  Rem  care  redire,    ut  co  ni  ni  e  a  re  ultro  citroque  ire,    unde  commeatus  dari  dicitur,  id  est  tempii s  ,  quo  ire  et  redire 
commodc  quis  possit. 
Remeligines  et  remorac    a   morando    dictac.     Plautus:    "Quid    nunc    illae    tamdiu    intus  *    remorantur  remeligines  :?' 

et  Lucilius  :  "Quacnam  vox  ex  te  rcsonans  meo  gradii  remoram  facit." 
Remurinus  ager    d'ictus,    quia  possessus  est  a  Remo,    et    babitatio  Remi  Remona.     Sed  et  locus  in  sunimo  Aventino 
10  Rem  orìa   dicitur,    ubi   Rcmus  de  urbe  condenda  lucia t  auspicatus. 

Re  ni  or  es  aves  in  auspicio  dicuntur  ,  quae  acturum  aliquid  remorari  compellunt. 
(137)  Rimari  est  valde  quaercre  ,  ut  in  rimis  quoque. 
Re  mi  li  uni  dicitur  quasi   rcpandum. 
Re  morb  esc  a  t    in  morbum  recidat. 
15  Refutare    redarguere ,    compositum  a  fando,    versa  A  lìtera  in  U. 

Renane itur   signifìcat  reprebenderit.    Unde  adliuc  nos  dicimus  nanciscitur  et  nanctus,    id  est  adeptus. 
Reor  existimo,  et  quaccunque  ab  co  dcclinantur. 


acute.  Minus  Lene  Hcrmannus  Opuscc.V.  p.259.  velameli,  quo.  3i. 
praetextum]  praelextam  corr.   Urs. 

ANN.  PAULI  ad  p.  5Ì7 5.  4.  unde .  .  ravias]  Paulus  ex  suo  perni  ad- 
didissc  videtur.  6.  caesullae]  Gu.  vg.  Lind.  9.  linde  et/ne]  Iiacc  et 
seqq.  verba  ,  quae  e  codd.  fide  reddidi  ,  Paulum  non  inlellccta  e  Fcsto 
posuisse  apcrtum  est.  11.  alluni]  allam   Limi.,  errore  typograpbi. 

ANNOT.  PESTI.  Qu.  XIII,  13,  3.  Reeondxictae]  reconduit  Scal. 
egregie:  i.  e.  condidcrit,  ut  duit  dederit,  creduit  crediderit.  reeonderit 
A.  Aug.  in  mg.  Urs.  reconducie  aniicus  quidam  Ursini;  puto  recondu- 
cit.  fecerit]  Line,  adiunclis  prioribus   litcris  «e,   faciendum   refecerit. 

Ita  Ubs.  et]  malim  ut.  5.  ri  cu  Za  e]  et.  Nonius  p.  539,  25.   v. 

rica.  6.    Gran]  cod.     grane  Urs.,  qui  recte  corr.      Granius,  ut  vg. 

8.   De  Flaminicae  rica  v.   etiain  infra  Qu.  XIII,  20,  20.  hcctae] 

cf.   infra  Qu.  XIII,  24,   33.   v.  rcgillis.  10.    curarti  omt'nis]  Urs. 

curam  hominis  in   con.   est.  11.   quod]  boc   quod  non  solilo  more, 

sed  per  .i/.  in  cod.  designatum  est,  ut  apud  Urs.  quod  vg.  quae  Li>d. 
a  stantibus]  Urs.  adstantibus  cod.  Cf.  de  boc  texendi  modo  Solini  i- 
dcr.   Script.   R.   R.   in  indice  p.  381.  12.    Jlemancip.]  cf.   Gai.   Inst. 

I,   137.   et  Huscbli.  Studiai  I.   p.  216  sqq.  li.   nefrundincs]   v.   supra 

Qu.  IX,   11,   17.   v.   nefrendes.  15.  10.  Plautus  in  Satyr.]  Uollie 

p.  441.   fr.  3.  ,  qui  quin  ante   glabcr  addit,    sine  iusta  caussa.  17. 

Rè/riva]  de  cadem  Plin.  N.  H.  XVIII,  12,  30.  §.  119.,  ubi  referiva  iu 
codd.   est.  fabra]   Urs.     frabra    cod.      faba    vg.    et  sic   corr.   Ins. 

18.  via]  tif  vg. ,  sic  corr.   Urs.  19.  auspici]   cod.     auspicii  L  ns. 

20.  revoca»»*]  rcvocet  corr.   Sci».,     reuoccnf  vg. ,  et  sic  corr.   Urs.     Pro- 


pono:   revocans.  ut]  delet  Scal.  20.  21.    datante!    tevirtico] 

de  bae  corruptela  v.   Som.  A>s.  2t.  25.    puls    fabata]    Kalendis 

Fabariis,   i.   e.    Iuniis  ,   lesta    Mai  r.    Sat.  I,    12.  26.    cifro]    citroque 

corr.    Urs.,    non    reclc  ,    cum    ab    ipso   Cicerone    ultro    citro    sine   copula 
didimi   esse  constet:   ac  cf.    Pacuv.  Qu.  XIII,  12,27.28.   Festus   infra  Qu. 


XVI,    I.   p.  188,  7. 


!7.    cum]    que   Tg.    et   sic   corr.    Lrs.      Malo   quis, 


cum  ctiam  ire,  redire  r\  iU  wrliis  esse  videatur,  quae  sine  copula  com- 
mini possunt,  ut  in  formattai  ite  viam,  redite  viam,  et:  salvos  ire,  sal- 
vo* redire.  28.  Afranius]  Bollie  V,  II,  p.  16S.  fr.  23.  ut] 
delet  A.  Aie  Urs.  ea  mane.]  Emancipalo  corr.  A.  Are.  in  mg. 
Scal.  Urs.  29.  prnmtHu]  Paccius  corr.  Sin.  l'accius  Tel  Paueius 
lcgenduiu  statuit  L rs.  Apparet  fuisse  nomen  grammatistae  alicuius. 
ludum]  locum  corr.  Facrnus  apud  A.  Aie,  quod  tetramrtrum  esse  pn- 
t.Tvit  :  sed  ianil>ir<>>  «tmi  esse  nionuit  Turneb.  Ad».  XIII,  25.  V9. 
30.  7?i»ii7i'(/c'Ms]  Remeligines  vg.,  quod  omnibus  fere  probatum  est.  Cf. 
Sufi-l.  A».  30.  memorando]  a  morando  Tg.  et  sic  corr.  Ik- 
praefero:  a  remorando.  31.  ih  Plauto]  a  PI.  Tg.  et  sic  corr.  Lrs. 
Patina]  Casina  corr.  A.  Acc.  Fst  IV.  S,  7.  nane]  non  expu»- 
Ceniliim  est  cum  IKe.  «Zìiùti'tuj]  diu  intus  Tg.  ,  reele.  diulinius 
coni.  Bartb.  Adv.  XXXVIII,  li.  32.  .tfr.  in  Prod._  liolhe  p.  185, 
fr.  1.  33.  Zinne]  huc  corr.  Urs.  Malo:  /i«<-c;  nani  ipsa  Remeliga 
loquilur. 

Qu.  XIII,  14,  1.  -.    I  rs.  addilam.,  quae   minus  placcai,   t.  in  Serri. 
A\>.  3.    inno]    Fri  n -inumo   suppl.    et  corr.  L  R>.      Praefero  :    Trinuma. 

V.  I.    1,    16.  5.    Ludi.]  fr.   ine.  69.   ap.    Dousam.  6.   Remar. 

ager]  de  boc   v.   Sii-fl.   Av>.  9.   miim  cu]    frel   ti     e  cod.   notatum 


QU.  XIII,  13.  (80)  FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.    L.  XVII.       QU.  XIII,  14.  (86)    277 

unde     reciniati     mirai     planipedes.     quam     rem     dili-  cohib  -  eam 

genter    exsequitur    Santra    1.  II.     de    antiquitate    ver-  nman Plaulus  Trin- 

borum.         ||Reconductae*  fecerit,  etf  condere  urbem,  inno-}-:      "Quae      in     rebus     mullis     obstant     odios- 

facere,     aedificare,     ut   Cincius    testatur    in    libro    de  aeque   su-nf,     remoramque     faciunt    rei   privatae  et 

verbis     priscis.        ||Ricae    et    riculae    vocantur    parva  5     publi-c«e/'     JLucilius  :   iiQuaenam  vox  ex  te  resonans 

ricinia,    ut  palliola    ad    usum    capitis   facta.       Granf  meo    gv-adu    remoram   facit."          \\Remurinus    ager 

quidem     ait     esse     muliebre     cingulum     capitis,     quo  dictus,  quia  possessus  est  a  Remo ,  et  habitatio  Itemi 

prò    vitta    Flaminica     rediraiatur.          (|  Rectae     appel-  Remu-n'a  fuit.     Sed  etiam  locus  in  Aventino  ad  sum- 

lantur       vestimenta      virilia ,       quae      patres       liberis  mum  cu-Imen  montis  Remoria  dicitur,  quam  inde  voci' 

suis     confìcienda     curant     ominis     causa:      ita     usur-  10    tatam    a-iunt,    quod   Remus  cum  Romulo    disceptans 

pata ,     quod    a    stantibus    et   in   altitudinem   texuntur.  de  urb-e  condenda  in  eo  loco  fuerit  auspicatus.    .      .      . 

Il Remancipatam  Gallus  Aelius   esse  ait,    quae   manci-  rum    qu 

pata  sit   ab    eo,    cui  in    manum    convenerit.        ||Rie-  testis  est \\Remores 

nes     (quos    nunc    vocamus)    antiqui    nefrundines    ap-  item  in  usp-icto-j-  aves  dicuntur,  quae  acturum  aliquid 

pellabant,     quia    Graeci     veQgovs   eos    vocant.       Pia-    15    remora  -ri  compellunt 6lRima- 

utus     in     Satyrione:      "Male      tibi     evenisse     video,  ri,   quaere-re  valde,   ut  in  rimis  quoque     .... 

glaber     erat      tamquam     rien."  ||  Retriva     fabra  -J-  qui  te  rimat-ui* 

dicilur,  viaf  ait  Cincius  quoque,  quae  ad  sacrificium  re-  Ennius    1.  XI 

ferri    solet    domum    ex    segete    auspici    causa,     qua-  utrique."         \\Re-millum     dicitur     quasi    repandum. 

si    revocanff     fruges,     ut    domum     datantes*     tevir-    20    Lucilius:    "Suda 

ticof    ad    rem    divinali)    faciendam.       Aelius    dubitat,  remiliumf"  et  Afra-mws  in co- 

an    ea   sit,   quae  prolata   in  segetem  domum  referatur,  xendice  pergam Il^e_ 

an  quae  refrigatur,    quod  est  torreatur.   sed  opinionem  morbescat   JZu-nius    postasse    videtur,    prò    in    mor- 

Cinci  adiuvat,    quod   in    sacrificiis  publicis,    cum  puls  bum     reccidat.           ||  Re  -future     significai     redargue- 

fabata    dis    datur,    nominatur     refriva.  ||Remcare    25    re«     Pacuvius   in  Hem -ion«f: 

redire  :    ut  commeare ,    ultro    citro   ire.  unde  commea-  quas    gloria    et va- 

tus  dari  dicitur,  id  est  tempus,  quo  ire,  redire  cumf  possit.  rietas  humanum"      .      .      compositum  a  fondo  versa  a. 

Afranius    utf   in    ea   mancipatof:     "Vetuit    me    sine  littera    in   u.  :    tam -quam    au    in    u    mutatum    est  in 

mercede  prosum  pauciusf  remeare  in  ludum."       ||Re-  recludere.           \\Yken - ancitur \  Verrius     .      .      .     sig- 

meligensf     et     remorae      memorando  f      dictae     sunt  30    nificare     ait      rep-rehenderit.         Unde      adirne     nos 

in-J-  Plauto  in  Patinaf  :uiVam  quid  illae  nunc  tam  divinitusf  dicimus,nanciscitur;   et  nanctus,idestadeptus.      \\Rcor 

remorantur     remeligines."     ab     Afranio     in    Prodito:  existimo,       et      qnaec -unque       ab     eo      declinantur, 

"remeligo  a  Laribus  missa   sum  bancf ,    quae   cursum  quorum      passiva     aucto-ritas     est.                \\Rcmulco 

EMEND.  LECT.  Qu.  XIII,  13,  3.  Itecon  dui  t  refeceri  t,  ut.  6.  Granine.  Yi.faba.  18.  ut.  W.rcvocans.  20.  21.  di- 
fetti: ea  est  virtute.  27.  quis.  28.  ut]  dele.  Emàncip  a  la.  29.  Paccius.  29.  30.  Iicmelifj  ittes.  30.  a  remorando.  31.  a. 
Casina.       diuintus.          34.   hace.          Qu.  XIII,   14,   2.  3.    Triti-amo.      lì.  auspicio.      21.  retnillum.      2o.Herm-      29.  Renanxilur. 


278     QU.  XIH,  1J>.  (87)         FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARI*.    L.  XVH.  QU.  XEJ,  16.  (88) 

dìcitur  ,      cum    scaphae     remis     navis     magn-a.     tra-  dicti    videntur,      quibus     corpus    pingnitudine    adcre- 

hitur.      \\Rigidumetpraetermodum  frigidum  si-gnifìeat,  scit.      ||Reapse  est  reipsa.     Pacuvius  in  Armorum  iudi- 

et    durum ugido  ciò:  "Si  non  est  inoratimi  reapse  quod  feci  bene."      (jRe- 

rigido  gimen    prò    redimento    usurpant    poetae.       Ennius    1. 

rigi-ào  ferro  5  XVI.  :  "Primus  senex  bradvnf  in  rcgimen  bellique  pe- 
li Regìfugium  dics  notatur  in  fastis  a.  d.  TI.  Kal.  ritus."  || Relegati  dicuntur  proprie,  quibus  ig-nomi- 
Mart.,  non  IX.  Hai.  Apr.,  qui  creditur  sic  diclns,  quia  niae,  aut  poenae  causa  necesse  est  ab  urbe  Roma, 
eo  die    Tarquinius  rex  fugcrit  e  Comilio  :    quod   l'ai-  aliove    quo     loco     abesse     lege    Senatuiquef    consul- 

sum  esse  arguii et  Tul-  to,      aut     edicto      magistratuusj,     ut     eliam     Aelius 

lius\)  qui  hoc  die  ....  Ponliflccs  e-t  Salios  10  Gallus  indicai.  ||Religiosus  est  non  modo  de- 
adcsse  scribunt  Regi  sacrorum,  cum  facit  sacri-Vicium  in  orum  sanclitatem  magni  aeslimans,  sed  eti;tm  ollìeio- 
Comitio,  quo  facto  slatini  fugit.  Quod  veruni  ag-uoveàt  sus  adversus  bomines.  dics  aulom  religiosi ,  quibus, 
esse,  qui  legerit  in  fastis  duos  dics  la -ics  no-  nisi  quod  necesse  est,  nefas  babetur  lacere:  quales 
tari  Q.  R.  C.  F.,  quod  recte  sic  legitur:  qu-ando  Rex  sunt  sex  et  triginta  atri  qui  appcllantur .  et  aUi 
comitiassit  fas9  i.  e.  cum  Rex  in  comilio  fucr-at:  bis  15  senesf,  atque  bi-j-,  quibus  mumius  pati  l.y  esse  Gallus  Ae- 
enim  tantum  fcris  Regi  in  Comilium  venire  nec  in  bus,  quod  bombii  ila  lacere  non  Iiccat,  ut  si  id 
aliis  ullis  licet  :  qui  mos  videlur  adscilus  ex  JE-truria.  faciat,  contra  dcorum  voluulatcni  > idea  tur  fa- 
Altcreorumdieriimrcperitur  in  fastis  a.d.IX.I\ii\.lun.\s\  cere,  quo  in  genere  sunt  baec  :  in  aedem  Bonae  dcae 
itidem  notatur  Q.  R.  C.  F.  Ulcrquc  dies  legi  debet  cum  viralo  introirc:  aihersus  mysticiae  +  lc;;i  in  ad 
NP.,  non  iV.,  quod  post  regis  fugam  fit  e  nefasto  fastus.  20  populum  l'erre:  die  nefasto  apod  Practorem  b;;e 
||  Regia  dìcitur  aedis,  in  quam  fati-qoam  in  fanum  a  Pon-  agere.  Inter  sacrimi  autem,  et  sanctum.  et  religìosum  dif- 
tifìce  convocati  sacerdotes  conveni-ant ,  quod  in  ea  sa-  fcrentias  bellissime  refert  :  sacrasi  aedilieium, 
era  fiant  a  Rcgc  sacrorum  sol-ila  usurpari.  consecratumdco:sanctummurum,  quisiteircumoppidù:  re- 
li /2e<//rte  feriae  dictae  videntur,  q-unc  liunt  fori,  co-  ligiosum  sepulcrum ,  ubi  esortami  sepultus.  aut 
mitiique  lustrandi  causa     ....     civitate  aliquem  05    bumatus    sii,     satis    constare    ait.     sed     ita     poi  tiene  7 

poi- estate,  sed  non  quadam,       et       temporibus       eadem      videri      posse  f. 

um,    qui  bomini    lalis  siquidem     quod    sacrum     est,     idem    lege    aut     insti- 

eptus   fulguris    lit,  luto   maiorum    sanctum   esse    pulauty  .    \iolari    id    sine 

uli,  quo  regiae  fé-  poemi     non     possit.      idem     religiosum     quoque     < 

rm€ ||/É-eglescit,  cum  dixit  39    qui     non     iamf     sit    aliquid .      quod    ibi     bumini    ia- 

Plautus,  significai  crescit,    ho -e  versu  :    "vix  super-  cere    non    liceat  :    quod    si    faciat.    ad\ersus    dcorum 

i'rt-e    misero  niibi  ac  voluntatem       \ideatur       lacere.       similitcr       de       imi- 

.    rcglescit."  factum  est  a  gliscil:  inde  eliam  glires  ro,       et       sepulcro      debere      absenrtJÌ,      ut      eadeui 

EMEND.  LECT.     Qu.  XIII,  15,  0.   IO.  Julius.     1S.   funimst  is.       Qu.  XIII,   li".,   f.   bradys.     S.  Scnatuisrt.     9.  mm3istrmluis.     li. 

15.   Alliensis.       15.    il.       Religiosum  ait  atlile.       19.    auspici».  "i.").    ut  prò    rationc.       2G.   possint.       t&.  putat,   ut.      30.    anoni*m. 


(137) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XVI. 


279 


Remul  co  est,  quum  scapbae  remis  navis  magna  traLìtnr. 

Ri  gì  dii  in    et    praeter  moti  uni  frigidum  significa  t   et  iliiruin. 

Rcgifugium  sacrum  dicebant,    quo    die  rex  Tarqninius  fugerit  e  Roma. 

Regia  domus,    ubi  rex  babitat. 

Reglescit*   apud    Pia  ut  tini  significa  t  crescit. 

Reapse  est  rcipsa.     Pacuvius  :    "Sì  non  est  ingratum  reapse,  quod  feci." 


balco  :  quapropter  mutavi  Urs.  supplem.,  qui  imtm  e  coi.,  posuit.     num 
ei  vg.      Cf.   Slppl.  Ann.  10.    tatam  a]  cod.  vg.     a  in  cod.  lectione 

om.  Urs.  14.   uspicio]  auspicio  coir.    Lrs.  17.   rimat-ur]  t  in 

cod.   est  ab  Urs.  ncglectum.  18.   I.]  co»,      li.  Urs.  19.   utri- 

que]  cod.  vg.     virique  Lrs.     Cf*.  Siiti..  Ann.  21.  remtliiMM]  scribe  : 

remillum.  22.   23.   Rcmorb  .]   Enn.  Ann.  VII,  88.   ap.   Memi.  24. 

reccidat]  cod.  recidat  Las.  De  praestanlia  illius  scripturae  Buttmann. 
ap.   C.  L.  Scbneider.   Gr.   Lai.  I,  II.  p.  59G.  Refutarc]  cf.  Paulus 

p.  07.   v.   lutare.  25.   Ifem-iona]  Ilermiona  corr.   Urs.,  recte.  20. 

gloria]   Urs.     gloria  in   cod.  est.  27.  rietas]    cod.   ut  Scal.     rictus 

Urs.  28.    ti.   Inm]    cod.   vg.      Una    om.  Urs.     Supplem.    sententiam 

indicavi!  Scal.  ,    verba   aliter  expressit  Urs.  29.  Itea-aacilur]   Paulus. 

Reiiauciscitur  Urs.  e  deteriorihus  Pauli  libris.  A  Festo  scriptum  puto  : 
Rcuanxilur ,   ut   supra  Qu.  IX,    10,  23.  33.    auctoritas]    i.    e.   usus 

bonorum  scriptorum  :  Da«.  epinatus  est,  auctoritatcìn  significare  termi- 
natìonem.  Remulco]    cf.   Paul.  p.  123.   v.  promulco.     De  boc  voc. 

prolixc   dixit  Florid.  Subs.  lect.  e.  3.  in    Gruteri  Lamp.  T.  I.  p.  1025. 

ANN.  PALLI  ad  p.  270.  7.  diu  iatus]  corr.  A.  Aie.  in  mg.  divi- 
nitus    M.      divinilas  Gl.  10.  nanclus  M.      naclus  cctt. 

ANNOT.  FESTI.  Qu.  XIII,  15,  3.  ugido]  Urs.  vg.  :  in  cod.  esse 
videtur  sugido.     rigido  coni.    Urs.  0.  liegifug.]  in  boc  rilu  cxpli- 

cando  cur  Urs.  exemplum  piane  dcrcliqucrim ,  dixi  in  Slppl.  Ann. 
9.    10.    Tullius]  Julius  corr.   Urs.   e   Macr.   Sat.  I,   12.  10.   et]  t  in 

cod.   est,  ut  vg.     om.  Lrs.  14.   audo]  cod.  ,  ut  vg.      quaado   Urs- 

cod.   tribuit.  15.   ut]  a  dubium   est.  18.    Rai.  Iun.   is]  Kl. 

l'itti  is,  cum  lincola  supra  iun,  quod  esse  videtur  Hai.  luuias  is ,  cod. 
Hai.  luniis  Scal.  Urs.  20.  e]  non  est  in  cod.,  ut  apud  Urs.,  nec  in 
vg.  21.  Jtegia]   In  bis  supplcndis  fere  secutus  suiu   Urs.,   cum  scn- 

tentia Scal.  minus  placcret.  22.   «ut]    cod.    vg.     aul  Urs.,    qui 

propterea  suppl.  couveuircnt  aut.  Cf.  Varrò  de  L.  L.  VI.  §.  12.  Pau- 
lus p.  9.  v.  Agonium.  24.  liegiae  feriac]  de  bis  quae  Urs.  finxit, 
v.  in  Slppl.  Ann.  28.  eptus]  in  cod.  Icgi  videtur.  plus  vg.  ictus 
Urs.  29.  uli]  cod.  simi-li  Urs.  30.  R-eglescit]  Urs.  egicscit 
cod.  vg.  Reglescit  reslituerunt  Turneb.  Adv.XIII,  25.  Gifaniuslnd.  Lu- 
cret.  v.  gliscere.ScAL.  Urs.  etiam  Plauti  versum  e  coni,  reddit,  v. 
Slppl.  Ann.               33.  gliscil]  v.  Paulus  p.  73.  v.  gliscere. 

Qu.  XIII,  10,  2.   3.   Pacuv.  in  Aria,  iud.]  Botbc  V,  I.  p.  107.  fr.  9. 


3.  reapse]  Urs.  re  abse  cod.  4.  5.  Enn.]  Ann.  XVI,  4.  apud  Merul., 
qui  scribit  :  se  Primus  nec  bradus  in  regimen  bellique  peritus,  quem  se- 
quitur  Dac.  Milli  niliil  mutandum  videtur ,  nisi  bradya  in  bradys  sivc 
bradus.  5.   ih]   cancellis  includunt  A.  Auc.   Urs.  :   sine  iusta  caussa. 

0.   Relegati]  cf.   Nic.  Anton,   de   exilio  I.   e.  11.  §.  1.  8.   lege]   Urs. 

leges  cod.  Seuatuitjue]   Urs.   e  cod.      Seaatusque  vg.      Fuisse  puto 

Senatuisve,  antique.  9.   magistratuus]    cod.      magistratus  Urs.      Illud 

etiam  Urs.  sibi  piacere  profitetur.  Sed  Aelium  scripsisse  puto  magistra- 
tuis.     Cf.   Praef.  in  Varr.   p.  XXXVI.  10.  Religiosus]    locus  prin- 

ceps  de  ca  re,  et  saepe  ab  iis  tractatus ,  qui  rcligionis  vim  ex  antiqui- 
tate  et  ipso  vocabulo  eruere  studucrunt,  ut  nostrates  Nitzscbius  Theol. 
Stud.  u.  Krit.  I.  p.  532  sq.  et  Habnius  (de  religionis  natura,  comm. 
inaugur.,  p.  30.).  Diligentcr  de  codoni  voc.  dixerunt  Marcian.  et  Ul- 
pian.  in  Dig.  I,  8,  G-9.  Serv.  in  Virg.  G.  I,  209.  Macr.  Sat.  Ili,  3. 
Non.  p.  378  sq.  et  Festus  ipse  infra  Qu.  XIII,  25,  5.  v.  religiosi,  et 
p.   eadem  32.   v.   rcligiosum.  modo]    Urs.     modico  cod.  11. 

sauctit.]  Urs.     scitateai  con.  14.   sex  et  trig.   atri]  sunt  omnes  dies 

postridie  Nonas ,  Idus ,  Kalendas.  V.  supra  Qu.  IX,  27,  0.  v.  Nonar. 
lì.  15.  alii  senes]  Alliensis  vg. ,  et  sic  corr.  Urs.  Fortasse  Festus- 
scripsit  Aliensis ,  ut  saepe  in  bonis  libris  legitur.  Paulus  tamen  supra 
p.  0.  Alliesis  babet.  15.  hi]  ii  vg. ,   sic  corr.  Urs.     De  bis  tribus 

diebus  v.   Qu.  IX,  4,  30.  v.  mundus.  esse]   ante  b.  v.  Religiosum 

addit  Urs.     Dcsideratur  etiam  ait.  10.  ite]    ibi  et  ut]  aut  corr. 

Dac  imperite:  nani  scntentia  haec  est:  religiosum  esse,  quod  tam  inter- 
dictum   sit  hominibus  ,    ut  ipsa  deorum  voluntas  obstare  videatur.  17. 

vidcatur]    Urs.     videaatur  cod.  18.   in  aedem]  Urs.     iaedem  cod. 

19.  mysticiae]  cod.  quod  monuit  etiam  A.  Auc.  mystica  vg.  Scal. 
mysticac   Urs.     auspicio-   corr.  A.  Auc.  in  mg.  aliique.  23.  sancitoli. 

taurina]   cf.   Qu.  XII,    18,  28.   v.   prosimurium.  23.  24.  religiosum 

sepulcruin  fit  ab  eo  inde  tempore  ,  quo  gleba  iniecta  est.  Cf.  Cic.  de 
legg.  II,   22,  57.  25.   ite  ^ortione]   baec  vide  an  sic  fucrint:   ite, 

ut  prò  ratioue  et  deinde  possint.  28.  putaat]  putat ,  ut  corr.  A.  Auc. 
in  mg.  aliique.  30.   qui  non  iam]  quoniam  corr.  A.  Auc.  in  mg. 

cum  aliis. 

ANNOT.  PAULI.     4.  ubi  rex  hab.]    haec    Paulus    ex  sua  scntentia 
addidit.  5.  Reglescit]    etiam  in  Paulo  optimorum  librorum  lectio 

est  Regiescil  ;  nam  quanquam  de  M.  nibil  notatuin  invenio ,  non  dubito 
tainen ,  quin  cum  Gc.  conspiret. 


280 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.    LIB.  XVI. 


(157) 


Repotia   postridie  nuptias  apud    novum  maritnm  cocnatur ,    quia  quasi  reficitur  pò  tallo. 

Repagula    sunt,    quae  patefacicndi  gratia  ita  figuntur,  ut  e  contrario  oppangantur.      Haec  et  repagcb  dicunlur. 
Repudium,    quod  fit  ob  rem  pudendam,    appcllatum. 
Repedare  recedere. 
5  Repastinari  ager    is  dicitur,   cuius  natura  fodicndo  imi talur. 
Rei u ere  solvere,  repignerare. 

Resignare   antiqui    diccbant  prò  rescribere,    ut  adbuc  subsignarc  dicimus  prò  subscribcre. 
Resultare    saepe  resilire. 

Restibilis  ager  fit,  qui  biennio  continuo  seritur  farrco  spico,  id  est  aristato,  quod  ne  fiat,  solent,  qui  praedia  locant, 
10  excipere. 

Reses  ignavus ,  quia  residet. 

Resecrare  solvere  religione,  utique  quum  reus  populum   comitiìs  oraverat  per  dcos,  ut  co  periculo  libcraretur,  iubebat 
magistratus  eum  resecrare.     Plautus  :   "Resecroquc  inaici-,  quod  dudum  obsecraveram." 


ANN.  FESTI.     Qu.  XIII,  17,  1.  1.    quo   modo  quod]  eo  modo  quo 
corr.   Urs.   idque  ctiam  A.    Auc.  .et  Scal.    voluisse  videntur.  4.   5. 

Paeuv.  in  II.]  Bolbc  P.  Se.  L.  V,  I.  p.  128.   fr.  2.  6.  appottalis] 

cod.  appot  talis  Urs.  repotialis  corr.  Turncb.  Adv.  XIII,  25.  Scal.  Urs. 
libet]  liber  vg.  ,  quod  esplicare  studet  Turncbus.  Quae  proposui ,  ex- 
plicui  in   Suppl.  Ann.  8.    qua]  cod.  om.  vg.    dclct   Urs.  quae] 

indefinitum  est  pronomen  ca  forma ,  qua  post  ut  uti  licebat.  Cur  op- 
pangantur proposuerim,  explicui  in  Suiti,  Ann.  9.  Cic.  in  Verr.] 
Act.  II.  1.  IV,  43.  11.  labcfactaré]  Urs.  labe  faclari  cod.  labe- 
factari  vg.  13.  Ace.]  Bollie  p.  250.  ine.  C.  15.  Repedare] 
cf.  Non.  p.  ICS,  13.  Gloss.  Lal>b.  :  Rqpcdo  ,  uvaaoàlfat  Paeuv.] 
Bolhc  p.  151.  ine.  20.  16.  recede]  repeda  vg.  ,  et  sic  corr.  Lrs. 
Si  scripseris  :  Pauxillum  ,  iambicus  fiet  trinielcr.  16.  17.  Pepasi.] 
cf.  Colum.  Ili,  18,  1.  Quae  ibi  dicitur  propria  appcllatio  anliquitatis, 
eam  Verrius  servavit.  Gloss.  Labb.:  Pepaslino  ,  fttrapWfVO)  /«'tour.  /<(- 
ruarqi(fia  x0>Qav-  (iuXoaxQocpìo).  18.  natnm]  natura  corr.  Urs.,  ut  vg. 
19.  ex  quo  dicatur]  exeodicatur  corr.  Urs.,  ut  vg.  20.  pascui] 
pascuus  corr.  Scal.  Urs.  ut  fìant  pascua  et  post:  saliones  A.  Auc  in 
mg.  Pascuus  autem  ager  omnino  dicitur  a  Ycrrio  ,  unde  pasci  possÌD.1 
vel  bomincs  vel  pecora.  21.  seriósi*]  cod.  scribit  Urs.  scripsit 
Scal.#  21.  22.  de  s.  v.  e.  Thcrm.]  v.  Meyer.  Or.  fragni,  p.  64. 
Lion.  Cat.  p.  56.  23.  in  duritia]  Urs.  intluritia  cod.  25. 
abstinui]  obstinui  corr.  Urs.  ,  recte  puto.  Popnia  explieat  abstinui  re- 
motam  babui  a  luxu  et  dcliciis ,  quod  nb  bac  re  alienimi  esti  26. 
conserendis]  co»,  vg.  conferendis  ap.  Urs.  crror  est  (vpotlietac.  27. 
Pcpud.]  Emancipato  corr.  Scal,,  temere.  Botile  V,  II.  p.  186.  fr.  1. 
Pepasi,  s.  s.  f.]  de  boc  v.  dictuin  est  in  Surn..  A\i.  29.  in  Ca- 
rine] in  Chat-ino  corr.  Botbius,  P.  Se.  L.  V,  II.  p.  131.  fr.  1.:  sed  v. 
Suppl.  Ann.  30.  viva  ipsi]  v.  ipsa  corr.  A.  Aie.  in  mg.  aliique. 
vivae  ipsi  Victorius  adbibitus  a  Spengclio  ,    minus  bene.              opposuit] 


opposivit  corr.  Scal.  (cuius  annot.  Li*d.  omisit) ,  ut  inde  a  v.  reluat 
scnarius  versus  cfliciatur.  31.   Resignare]  cf.    Qu.  XIII,   21,  25.   ▼. 

resignatum,   Qu.  XV,    13,   4.   v.   signare.  33.    Calo  de  spol.   etc.] 

Quod  Scal.  et  Urs.  fragnicnlum  posuerunt,  ductum  est  e  Servio  in  Virg. 
Aen.  IV  (non  II),  244.  Cf.  Meyer.  Oralt.  fragm.  p.  78.  Lion.  Caton. 
p.  71.  spoliis]  Lrs.     spollit  cod. 

Qu.  XIII,  18,  1.  uti  ii  dimissi  sunt]  legitur  apud  Serv.  »i.  indi- 
visi s.  Scil.  et  Urs.  13.  vocaba]  cod.  ut  wg.  localiu  Irs.  15. 
Pestili,  aqer]  cf.  Varrò  ili:  L.  L.  V.  :,.:!'.'.  el  ei  scriptoril.U'.  ili-  B.  B. 
maxime  Cato  35,  2.  Be>tibilcs  segetes  solent  esse  exswetiatCs,  ut  Varrò 
ait  de  B.  B.  II,  7,  11.  18.  extiptr]  in  eoo.  est,  non  soluta  exrip, 
ut  ap.  Urs.  Pcs.]  cf.  Serv.  in  Virg.  Ani.  I.  722.  (ilo».  Labb.: 
Peses,  ùxoxa&rjfitro;.  et  residuus  addit  Lrs.  propfor  e»  quae  v.  20.  Ic- 
gunlur.  Residuus  quasi  tardus  l'iaeiilus  j>.  i'.'7.  ed.  Mai.  10.  .ice.] 
Bolbc  V,  I.  p.  250.  ine.  7.  20.  binino]  scr.  somno.  Residi  sommo 
deditos  corr.  et  lappi.  Sevi.  Odi  residuos,  somno  deditos  atque  inertes 
Ruppi.  Lrs  20.  21.  Afr.  in  Rosa]  hanc  aucloritatem  ueglexit 
Botbe  V,  II.  p.  186.  21.  in  Rosa]  eoo.  vg.  Rosa  tantum  Lrs. 
codici  tribuit.  22.  Pmeuùu]  Paeuvius  Lrs..  se.l  illud  in  eoo.  esse,  ut 
in  fg.,  intellijjitur  ex  URS.  annoi.  23.  24.  U*3.  r-upplcm.  separi, 
quod  Pacuvii  scntenlia  iis  rei  le  rfnificuri  >  idi -batur.  se  libe- 
rareii»]  COD.  vg.  uti  se  liberarent  Lrs.  nwr]  cod.  i»s  -  istebmm* 
lits.  ÙU*  vg.  31.  iterim]  cod.  i.  e.  iteri  cum  lineola  supra  i  po- 
sila, iterimi  vg.  iler-um  l  R<.  :  sed  polius  interim  fÙSSC  opinor. 
animadverlisli]  COD.  vg.  «niinai/ierti  Sia  Lrs.  Quae  de  b.  I.  «onie.  Ula 
sunt,   v.    in    Sipri.    Alai. 

ANNOT.     PALLI.      2.    qralia]    om.    H.     serrani    e.lt.  figuntur] 

vg.     fi  ii  </  il  ni  u  r    M.      fiimjunlur   (.il.  5.    natura      IL    \.      I  «—       nmtum, 

ut  est  in   Festi  cod.,  (u 


QU.  XIII,  17.  (89)                 FESTI   FRAGM.   E  COD.  FARN.    L.  XVII.         QU.  XIII,  18.  (90)    281 

et  sacra,    et   sancta,    et   religiosa    fiant,    sed  quo  mo-  ho -ste    capta  essent:   "sed  tum,   ubi  ii  dimissi  sunt, 

do,  quodf  supra  expositum  est,   cum  de  sacro  dixioius.  rev  -  ertantur  resignatis  vectigalibus 

||  Repotia     postridie      nuptias      apud      novuui      mari-  nar 

tum    cenatur,     quia    quasi    reficitur    potatio.       Pacu-  requi 

vius   in  Iliona  :    "Ab    eo   depulsum    mamma   paedago-     5     alia  a 

gandum     accipit      appottalis      libetf."  ||Repagula  quod   n I     . 

sunt,      ut    Verrius     ait,      quae      patefaciundi     gratia  reb    . 

quaf  ita  figuntur,    ut  ex    contrario   quae    oppangun-  ìndi ^, 

turf .     Cicero  in  Terreni  1.  UH.  :   "Postea  convolsis  re-  lertium 

pagulis,         effractisque       valvis       demolir!       signum,    1()    ranorum 

ac      vectibus      labefactare      conantur."      quae      poetae  positi 

interdum     repages     appcllant.  ||Rcpudium     Ver-  nisi  a     .      .     . 

rius  ait    di  e  tum ,    quod  fit  ob    rem    pudendam.     Acci-  vocaba 

us:  "Repudio  eiecta  ab  Argis  iam  dudum'  ex-  cretum Re- 
salo." ||Repedare,  recedere.  Pacuvius:  "Paulum  15  sulla -re  saepe  resilire.  \\Restibilis  ager 
recedei  gnate  a  vestibulo  gradum."  || Repasti-  dicitur,  qui  bie-nnio  continuo  scritur  farreo  spi- 
nari  ager  is  dicitur,  ut  Verrius  existimat,  co,  id  est  arist-rtfo  $  quod  ne  fìat,  solent  qui  praedia  lo- 
cuius   natumf    mutatur    fodiendo,    cum    aut    silvester  cant,  exciper-e.      ||  Rcscs  et  residuus  dicitur  ignavus,  quia 

ex    quo     dicaturf,     aut     lapis      molli  tur     frangendo,  residet.     Accius  in 

ut    fiat    pascili f,     vel    pecoribus    nerba ,     vel    homi-    20   residuos,    sumn-of    deditos Afranius 

nibus     satione.        Cato     in     ea,      quam     scribsit     de  in  Rosa:   "praetere-a " 

suis      virtutibus       contra      Thermum  :        "Ego      iam  Pacuius  in  arm-orrim  iudicio  :    " 

a      principio      in      parsimonia,       atque      in      duritia,  Tuque      te     desider-e     mavis    residem,      al     contra 

atque        industria        omnem        adolescentiam        incanì  nos  liic  esse  in   labore" 

abslinuif     agro      colendo,      saxis     Sabinis,     silicibus  25    ||Resecrare,  vesol-vcre  religione     .      .     .     Utiy  cum 

repastinandis ,         atque        conserendis."           Afranius  rcus       populum       co -milis       oraverat       per       deos, 

in     Repudiato:      "Repastina     seratif     senex     fugis."  ut       eo       periculo       li  -  berarelur ,       iubebat       magi- 

||Reluere,        resolvere,        repignerare.  Caecilius  stratus   eum    resec- rare 

in  Carine:    "Ut   aurum,    et  vestem,   quod    matris   fu-  se    liberarent,    ìasi -abat 

it,      reluat,      quod     viva     ipsi     opposuitf     pignori."    30   innocensque  esset ,  cau  -sabalur 

HResignare,        antiqui      prò      rescribere       ponebant,  est,  ne  eidem  iterimi 

ut       adhuc       subsignare       dicimus       prò       subscribe-  animadvertisti 

re.       Cato  de   spoliis ,    ne   figerentur,    nisi    quae   de  cumque    comitia   esse 

EMEND.   LECT.      Qu.  XIII,   17,   1.   2.   eo  modo   quo.         fi.   repotiali  laete.         8.   qua]  dele.  8.   9.   oppangantur.         16.    repeda. 

18.  natura.  19.    exco  dica  tur.  20.  pascuus.  25.   obstinui.  27.  'Jtepas  tinasse  aetatem  tu.  30.   ipsa   opposivit. 

Qu.   XIII,   18,  20.   sonno.  31.   interim. 

Nn 


# 


282    QU.  XIII,  19.  (91)        FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARJX.    L.  XVII.                   QL.  XIII,  20.  (92) 

nant,     reptentf.        Ennius     1.  I.  :       "desunti     rivos 

aut  camposque      remanti."            ||Refert      cum      dicimus, 

iure  errare      nos     ait      VTerrius.      esse      enim     recium     rei 

ut  fert,       dativo      scilicet,       non,      ablativo      casu.      sed 

~ dica  5     esse     iam      usu     possessum.            ||Riiliculus     proprie 

.      .  Plautus:   iiResecroqueì  mater,   quod  dud-mn  ob-  dicitur,      qui     in     rebus    turpibus    ridctur.       LIBER 

secraveram." vesce  -ror  XVII.          SEXTI         POMPEI         FESTI        LI- 

•;•.. Hiles  con-  B£R     xym 

perendinata   significai m- dicium 

in     tertium     diem     constitutum.          ||  Ravam     voceni  10    ||"RIDEO,           EXQLTT           GALEA            CAX- 

significare    ait raucam  et  parum  terio"           proverbium           est,            quod           Sinnius 

liquidarti)      proxime      canum      latratimi     son-antem:  Capito            ita            interpretatur  ,            nisi  i            qui 

unde        etiam        causidicum        piignacilcr        loquen-  principio          rei          alieni  us         inchoalae          deficiunt 

tem     rabulam    appellabant,     ut    est    apud   Lucilium  animo.          Sulpicius     Galba  ,      cum      in     pnninciam 

t   ravi-  15    exiens,     ad     portam     ipsam     canlcrium     suuni     auim- 

llae ravist-cUi)  nisi  adverlisset          cecidisse  :          rideo          (inquil)         can- 

a  ravi  potius  dictos  velimus,  ut  est  apud  P-Iautum,  qui  teri    te    iam     lassimi     esse,      cum     tam    lonjjum    iter 

ait    in   Aulularia:     i(Ubi    si   quid   poscamus    quodf  iturus,       vix       id      sis       ingressus.             [|Relricibus 

ad  ravim    poscam  prius."      Et    ali-bi:      "Expurga-  cum    ait   Calo    in    ea ,     quam    scribsit,     cum    edisscr- 

bo         hercle        omnia         ad         raucam         ravim."  20   tavit       Fulvi        Nobiliari!        Censuram,         significa* 

||  Rosea      in      agro      Reatino      camp  -us     appellatur,  t    aquam     eo     nomine,     quae     est     supra     viam    Ar- 

quod    in    eo     arva    rore    /min  -ida    semper     serentf.  deatinam    inter    lapidcm    secundum,    et    tertium.    qua 

\\Rediculi    fanum     extra     portam    Capcnam    Cornili-  imigantur       borii       infra         viam        Ardeatinam       et 

cius slatuit  j>ro-pterea   appel-  Asiuariam    usque    ad    Latinam.         ||  Recepticium    ser- 

latum    esse,     quod    accedens    ad   ii-rbem   Ilannibal,  25    vum,     Calo     in     suasione    lejjis    Vocouiae    cum    ait, 

ex    eo    loco    redierit,    quibus-iìatn    visis    perterritus.  signiflcat,       qui     ob     vitium      redbibilus      sit  :      "ubi 

||  Rcscrari ait  dici  ab  eo,  quae-j-  de-  irata       facta       est,        servum        recepticium       scolari 

mota        sera        a        iantine.         card-ine         patefiant  atque      flagilare      virum       iubet."             |]Ro<jat       est 

foresi     inde    quae    paté  facta    et     declusa    sint,     re-  consulit    populum,     vel    pelit     ab    eo ,     ut    id     scis- 

serala       dici.       serae       ncque       dicanlur  f       fustes,  30   cat ,      quod     ferat.     unde     nos     quoque     in     consue- 

qui     opponuntur      clausis      foribus.          Pacuvius     in  tudinc     habemus      prò     pelcre ,       et     orare.          Calo 

pandite    valvas,  in       dissuasione,        ne       lev       Baebia       derogare  lu.- 

removete       seras,      ut      complectar/'                ||Rema-  ait:    "hoc  polius    agani,    quod   hic   rogai."       |  Restai 

EMEND.  LECT.   Qu.  XIII,   19,  18.  poscam,  usque.          Ti.   seruntur.          il.    quod.          30.   uamq uè  diemntur.  Qu.  XIII.   20.    1. 
repetunt.          destituunt.         2.  remanant.           I'.'.    si. 


(137) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XVI. 


283 


Res  coni  p  cren  il  in  a  t  a    significat    indici  uni  in  tertium  di  e  ni   consti  tu  tu  ni. 

Rava  vox  rauca  et  parimi  liquida,  proximc  camini  latratimi  sonans,    unde  ctiam  causidicus  pugnacitcr  loquens  rabula. 
Rosea    in  agro  Reatino  campus    appella  tur  ,    quod  in  co  arva  rorc  Immilla  semper  seruntur.  (138) 

Rediculi  fanum    extra  portam  Capcnam  fuit,  quia  accedens  ad  Urli  e  ni  Hannibal  ex  eo  loco  redicrit  quibusdaui  perter- 

ritus  visis.  -  5 

Rese  rari   a   sera  dictum  est. 

Remant*^   repetant.     Ennius  :    "Rivos    camposque  remant." 
Ridiculus,    qui  in  rebus  turpibus  ridetur. 

Rctricibus  quum  ait  Cato ,    aquam  eo  nomine  significat,  qua  borii  irrigantur. 

Receptitius  scrvus  est,    qui  ob  vitium  redbibitus  est.  10 

Rogat  est  consulit  populum  \el  petit  ab  co,  ut  id  sciscat,   quod  fcrat. 
Restat  Ennius  posuit  prò  distat. 


ANNOT.  FESTI.  Qu.  XIII,  19,  1.  In  cod.  r.  i.  totus  lacuna  in- 
terceptus  est;  Lune  Urs.  notare  neglexit.  Sic  confinili  versus  XXXIII, 
cum  ab  Urs.  XXXII  solimi  numerati  sint.  Sed  non  indicatum  invenio, 
quo  loco  in  col.  II,  quae  apud  Urs.  ilem  XXXII.  versuum  est,  tartina 
et  trigesimus  infcrciendus  sit.  Putavi  tamen ,  Luius  spatium  expleri  li- 
leris  maioribus  ,    quibus  versus  tres  post  sextum   conspicui  sunt.  2. 

aut]    Ur.s.      ut  cod.   vg.  5.    dica]    eoo.    sed  d    incertum   est.      ica 

Urs.   vg-.  C.   Plaulus]  Aulul.  IV,   7,  2.   indicari ,  vidit  A.  Acc.  8. 

Res  comper.]  cf.  Ps.  Ascon.  in  Act.  II.  in  Verr.  1. 1.  §.  26.  p.  163  Or.  Plura 
e  Cic.    et  Gelilo,  affatim  nota  omnia  ,   referunt  Dac.   Gotb.  9.  di. 

cium]  COD.  vg.      d  codici  subripuit  Urs.  13.  loquen-]  r  ante  hoc  toc. 

unus  Urs.  codici   assignat.  14.   rabulam]  v.   supra  Qu.  XIII,   10,   31. 

Ludi.]  cod.  vg.      cilium  tantum  Urs.   e    codice  ponit.  10.   ravislelli] 

cf.   supra  Qu.  XIII,   10,   17.  v.   ravi.  17.    ravi]  v.   Qu.  XIII,   11, 

29.,  ubi   iidem  Plauti    versus   leguntur.  lautum]  cod.  vg.      utam, 

tantum  Urs.  18.  poscamus  quod]  poscam   usque  scribendum  esse 

monuit  Graucrt.  in  Anal.  p.  72-  21.  Rosea]  v.   de   hoc  campo  Varrò 

de  R.  R.  I,  7,  10.  cum  Schneideri  annot.  p.  274.  Nomen  ex  antiquiore 
forma  Lalinac  linguae  inaiisil ,  quo  ros ,  gcn.  rosis ,  dicebatur.  Gloss. 
Labb.:  Roseus,  à^oaióóijc.  camp-us]  'fus)  e  cod.   notatimi  Labco,   us 

Tg.     Urs.  totum  voc.   supplemento    tribuit.  22.    ida]  cod.  vg.      da 

tantum  e  codice  ponit  Urs.  sereni]  seruntur  Paulus.     ferunt  corr. 

Dac  Praefcro  seruntur,  quanquam  Plinius  non  nisi  ad  pabulum  pro- 
bari Roseae  arva  testatur.  23.  Rediculi  fanum]  Rediculi  campus, 
teste  Plin.  N.  H.  X,  43,  60.  §.  122. ,  in  via  Appia  erat  ad  II  lapidem. 
24.  pro-pterea]  Urs.  propterea  vg.  prolere  cod.  25.  rbem]  cod. 
bem  e  codice  Urs.  urbem  vg.  27.  Reserari]  cf.  Non.  p.  41,  10. 
Supplementa  a  Scal.  indicata  Urs.  ad  spatia  vacua  diligentius  accom- 
modavit.  quae]  quod  corr.  Urs.  28.  ine]  baec  tantum  cod., 
ut  in  vg.  ,  balie t:  Uns.  omnia  Laee  uac  càrdine  cod.  tribuit,  aperto 
errore.               30.   ncque  dicantur]  denique  dicuntur  corr.  Scal.     namque 


dicuntur  coni.   Urs.  ,  recte.  31.   oppon.   .  .  .  foribus]  cf.  Paulus 

p.  22.  v.   asserere.  Pacuv.]    Quae    posili    supplem.  ,    sunt   Scal.: 

Urs.  quae  temere,  ut  mibi  videtur,  addidit,  v.  in  Suppl.  Ann.  V.  Botbc 
V,  I.  p. 107.  Arm.   iud.  fr.  15.  33.34.   Reman.]  Remant  Paul.     Re- 

vitani  corr.  Scal.  Urs.,  quod  idem  esse  putant  ac  rebitant  a  rebiterc. 
remetani  coni.  Lind.,  collato  verbo  cognato  commetare,  quod  cum  accu- 
sativo struitur  a  Plauto  Capt.  I,  2,  76.  Puto  remanant  teneri  posse,  ut 
Barili.  Advcrs.  XXXVIII,   11. 

Qu.  XIII,  20,  1.  reptent]  repetant  Paulus,  et  sic  corr.  Scal.  Urs. 
repetunt  Lind.  destini]  destituant  corr.   Scal.      desemnt  coni.   Urs. 

destituunt  Lind.  2.   remant]    v.    annot.   ad   col.  19,   33.      reditant 

vel  remigrant  coni.   Merula  ,   Enn.   Ann.  I,   66.  4.  feri]   Urs.     fer 

cod.     De    ipsa    re    dictum    est    in  Suppl.   Ann.  10.   11.   cauterio] 

canteri    coni.    Dac.  ,    sed    non   opus   est  bac  miitatioiic.  12.   nisi] 

in  iis  corr.  Scal.  de  iis  coni.  Urs.  Mibi  Festus  scripsisse  videtur:  sì. 
16.   17.   canteri  te]   Urs.      cantcritae  cod.  19.  20.    Cato   in   .  .   F. 

Nob.  cens.]  v.  Meyer.  Orr.  fragni,  p.  27.  44.  Lion.  Caton.  p.  62.  De 
bis  retiicibus  v.   Suppl.  Ann.  24.    Recepite]    hanc    sentcnliam    a 

Verrio  expositam  esse  constat  in  1.  II.  de  obscuris  Catonis  :  cui  suam 
opponit  Geli.  N.  A.  XVII,  6.  ,  veriorem  et  probatam  etiam  a  Nonio  p. 
54,  9.     Cf.   Praef.  II,  2.  25.    Cato   in  suas.   legis  Voc]  Meyer. 

Orr.  fragm.  p.46.      Lion.   Caton.  p.75.  27.  sectari]  Propterea  servus 

eiusmodi  sectari  maritum  et  fiat/ ilare  pecuniam  iubebatur ,  ut  eo  ipso 
dolor  maior  et  contumelia  gravior  viro  fieret,  quod  eum  servus  nihili 
petendac  pecuniae  causa  compellaret.  Sic  Verrius  ipse  ap.  Geli.  XVII, 
6,  3.  28.    Rogat]    cf.    supra   Qu.  XIII,  4,   2.  v.  rogatio.  est] 

con.,  ut  vg.     id  est  Urs.  31.   32.   Cato  in  dissuasione  etc]    Meyer. 

Orr.   fragm.  p.  62.     Lion.   Caton.  p.  74. 

ANNOT.  PAULI.     2.  rabula]    vg.  Lisa,     ravilla    codd.  3. 

seruntur]  codd.  praetcr  Gu. ,  qui  feruntur ,  quod  Lind.  per  ellipsin  v. 
esse  esplicai.  7.   l'emani]  y.   annot.   ad  Festum. 

Nn* 


284 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XVI. 


(138) 


io 


Ruri  esse,  non  rure  diccndam  testls  est  Terentius,  quum  alt:  "Ruri  se  continebat." 

Retiario  pugnanti  advcrsns  murmilloncm  cantatur  :  "Non  te  peto,  piscem  peto,  quid  me  fugis  Galle?"  quia  murmil- 
lonicimi  gcnus  armaturac  Gallicum  est,  ipsique  murmillones  ante  Galli  appcllabantur,  in  quorum  galeis  piscio 
cffigies  inerat.  Quod  gcnus  pugnae  institutum  est  a  Pitlaco,  uno  ex  septcui  sapicntibus,  qui  adversus  Pbiynonem 
diurna  tuius  proptcr  eontroversias  finium,  quae  crani  inter  Atticos  et  Mytilenacos ,  rete  occulte  lato  inipcdivit 
Pbrynonem. 

Rcsignatum  acs  dici  lui1  militi,  quum  ol>  dclictum  aliquod  iussu  tribuni  militum,  ne  stipendium  ci  de  tur.  in  tabulas 
refertur.      S  ignare    cnim  dìcebant  prò  scribere. 

R  itti  ale  s  nominati  tur  Elruscorum  libri,  in  quibus  scriptum  est,  quo  ritu  urbes  condantur,  arae  acdesqne  sacrentur, 
curiae ,  tribus  et  ccnturiae  distribuantur. 


ANNOT.  FESTI.      Qu.  XIII,  21,   1.  distai)    resistit    legcndum    con- 
iicit  Goth.,   ut   apud  Non.  p.  378,  27.  Geli.  1,22.:    non   reetc.  ait] 

supplcndum   esse   Verrius ,    observavit    Urs.  Knnius]  Ennium  corr. 

Uns.  hìs]  ìs  corr.   Urs.      V.    Ennii  Ann.  VII,   55.   Mcr.  2. 

atti]  asl  coni.  Scal.  hauti  corr.  Turneb.  Adv.  XIII,  25.  Urs.  Morula. 
Sufficit  haut.  Dac.  ridiculus  est,  qui  Ennii  mimimi  c  medio  Carmine 
sumplum  rectius  se  interpretari  posse  putat,  quam  Vcrrium.  Restai  est 
i.   i|.   nondum  atligit.  3.  Huri]  de    boc  locativo   qui   dicilur  casu 

nuper  multi  egerunt ,  primus  Fridericus  Roscn  in  Prolus.  corp.  rad. 
Sanscrit.  Berol.  1820.  Jturi  dicebatur ,  ut  Lumi  ,  domi,  Sicyoni,  I.ace- 
dacmoni,  illi  (quod   obsolcvit  proptcr  vulgatuin   illic),   prò  mi  rure.  '<• 

Pliorin.]    II,    3,    16.  se]   se  fere  legitur   apud   Tcrentiiiiu.  ■  >. 

pulir)  non  tota  scntcntia  redditur ,  sed  abriunpilur  in  fine  versus,  ut 
saepius  facit  Fcstus.  Monuit  de  ea  re  Penzoli.  Animadv.  List.  p.  381, 
6.  porta  Carili,  cijredi]  cadcni  Ovid.  F.  II,  201.  infelici  ina  ile.vtro 
tano  portae  Carmentalis,  ait  Liv.  II,  49.  Cf.  Qa.XYj  7,  2.  v.  Seder. 
porta.  7.    est]  cod.   vg.     om.    Urs.  7.    8.    haberi]    haberc  corr. 

Urs.:   quo   non    opus    cat.  9.    Crcmcram]   Urs.      erenicran   in   coi),    est. 

10.  .V.  C]  de  boc  Liv.  II,  47.:  sed  is  iu  curia,  non  in  Itili  tempio 
SC.    factum   esse    nari-ai.  11.    Ketiario]    cf.    imprimis   Lips.   Salurn. 

11,  8.  Post  h.  v.  nulla  in  con.  lacuna  est,  ut  apud  Urs.  11.  12. 
munitili.']  sic  MUR  in  titulo  ap.  Marin.  Iscriz.  Alh.  p.  12.  Orell.  2566. 
murinillonein  significat,  ac  rcperitur  etiam  in  Gratto  titillo  Jfmin/iiiLUw 
ap.  Spon.  Mise.  347.  n.  78.  16.  piscis]  extant  ctiamninu  Mur- 
ini llon uni  cassides  dclpbino  insignitac,  quas  nupcr  tractavit  ili.  Oleni- 
nius,  Essai  sur  le  costume  des  fjladiateurs  p.  3.  17.  Pittaco,  imo] 
Urs.  pii  tacouno  cod.  De  Pittaci  et  Pbrynonis  certaminc  Slrabo  XIII, 
p.  000.  Plutarco.,  de  Hcrod.  malign.  15.  Poljaen.  Straleg.  I,  2.'i.  Diog. 
Lacrt.  I,  7  4.  Scbol.  in  Aescb.  Eumcn.  401.  Suidas  v.  /LrrnxJ?.  Eu- 
sebius  id  Olynip.  XLIII.  a.  1.  factum  statuit.  21.  lato]  allato  coni. 
Dac:  coinmode ,  quamquam  cliam  Pauluin  late  legisse  codd.  conscnsns 
oslcndit.  21.  22.  Bes.  aes]  cf.  Paulus  p.  53.  v.  diminuì  aere.  23. 
Tr.  Slil.]   post  liaec   excidissc   vv.    »ir  stipendium    ci  detnr ,    quae    Paulus 


servavlt ,   viderunt  A.  Are.    Uss.  resiijnarc]   signare   Paulus,    quod 

aptius   est.  25.    Rituale*]    scripsi    de  his   l'tru-c.    rcr.  Il,    I,    1.    T.  I. 

p.  :S13.    Ili,   2,    5.   T.   II,   p.  SO.      llartung.     de    relL     Rom.    T.  I.    p     . 
antiquos     Romanorum    rituale*    librai    frisse    statasi,    qui    nulli    unquam 
fucrunt.  29.  dis  tri  burnii  in'    ili.lribncitlur   Li>d.    e   Santandrrana  ,   quae 

Romanam  l  rsini  reddit,  sed  multi»  parvis  mendis  inquinatalo,  quae 
bine    fluxerunt   in    Lindi  in.inni   contcvtum.  constituantur'  L  RS.    consti- 

titani  cod.  31.  Ititi,    canes]    cf.    Paulus   p.  35.    v.   catul.    porta.  32. 

33.  can.  sacrificio]  Hinc  canarium  aii|;uriura  petebatur,  '.  Plin.  V  lì. 
WIII,   3,    3.   |.  li.  3,.    »dcrù  eanicuUe]    cf.    Owd.    F.  IV,   939. 

pruccipuae]    Lrs.      praccipue  cod. 

Qu.  XIII,  '.'.'.    I.    e,  maria  maiestas]  de  boc   titulo  refingendo   divi   in 
Siili,     (m.  11.    oeitlo-rum)    Uss.:   ocula   cod.,   ut   forlasse   ocularem 

m  rlln  inliun    sit.      ocul    %g.  li.    Ti.  Sempr.]    cf.   Valer.   Max.  VI, 

CO.    BC    lì.    P.    fra-m.  VI,    2,   I.    ap.    Geli.    N.    \.   i  I.    li.  15.    labcfm] 

COD.  vg.       labe    la  ni  uni    endici    trilmit    Lrs.  17.    condcinpnnt'    co»,   vg. 

condempa  -  vcrat   Lrs.  18.    cond]  d  e  cod.  est,    quod  l  »s.  om.      eonde 

vg.  19.  Paulus]    l'nuli  corr.    La».      Panili  e   vg.       Suppl.    b.   1.    adulo- 

diiin    incerta    sunt.      Cf.    PluUrcb.    Paul.    3i>.  21.    empi]    eoa.    Tg. 

capilis  Urs.  22.   Sé-]  eoo.   vg.     5  Da*.  -3.   post  eons.  a.  fr.  i  .] 

C.  Popilium  Laenatess  eoa.  DIAWI..  iterasi  DXCV.  Sed  boc  supplem. 
minus  placet;  ac  (implicita  fatrndum  est.  rem  a  Fcsto  enarratam  ohscn- 
raro   esse.  jtó.    V.  /  alce]  cf.   Piso   apud   Pliu.   V  II.  \>-  II.   lì 

§.245.,    linde   sua    petiit    Uss.  SO.    infamesaue]    co»,    vg.      infame* 

auae    Urs.,     qui    rapplet:     rursus    fccit    ete.  32.    C]    co»,    vg. . 

I  rs.  idem  C  ut  ei  supplem.  ponit.  Alii  Lune  Mareium  Censorinum  L. 
lUeinii.     Cf.   Valer.   Max.  VI,  I,   10.  34.    Uss.  sapplet:    plurimi 

tinnite   cemuram   adepti    damma I  tionis  poenam   remiserttnt. 

ANNOT.    PAULI.      2.   munnillonem]   M.   tic.      mirmillonem  vg.  Li>a. 
et    sie    juistea.  i.    ym"    yiu'n    M.  ."'.     MytilenaCf'    (il.    Liv». 

Miti/tcnaeos  vg.  late]   v.   annot.   ad  Fesium. 


QU.  XIII,  21.  (93) 


FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.    L.  XVIII.       QU.  XIII,  22.  (94)    285 


prò  distai  ait  Enniusf  ponere,  cum  hisf  dicat:  "Im- 
petus  autf  longe  mediis  regionibus  restàt." 
||Ruri  esse,  non  rure  dicendum,  testis  est  Terenti- 
us  in  Phormione,  cuna  ait:  ururi  se  contine- 
bat,     ibi     agni  ra     de     nostro     patre/'  ||  Religioni 

est  quibusdam  porta  Garuientali  egredi  j  et 
in  aede  Iani,  quae  est  extra  eam,  Senatum  habe- 
ri  :  quod  ea  egressi  sex  et  trecenti  Fabii  apud 
Cremeram  omnes  interfecli  sunt,  cum  in  aede  Ia- 
ni  S.  C.  factum  esset,  uti  proficiscerentur. 
||  Retiario  pugnanti  adversus  murmillo- 

nem,  cantatur:  "IVon  te  peto,  piscem  peto,  quid 
me  fugis  Galle?"  quia  murmillonicum  genus 
armaturae  Gallicum  est,  ipsique  murmillo- 
nes  ante  Galli  appellabantur ,  in  quorum  ga- 
leis  piscis  elligies  inerat.  Hoc  autem  genus  pu- 
gnae  institutum  videtur  a  Pittaco,  uno  ex 
septem  sapientibus,  qui  adversus  Pbrynonem 
dimicaturus  propter,  controversias  fìnium, 

quae  erant  inter  Atticos  et  Mytilenaeos ,  re- 
te occulte  lato  f  impedivit  Phrynonem.  ||Re- 
signatum  aes  dicitur  militi,  cum  ob  delictum  aliquod 
iussu  TR.  Militum  f  in  tabulas  refertur.  resig- 
naref  enim  antiqui  prò  scribere  interdum  pone- 
bant.  HRituales  nominantur  Etruscorum  libri, 
in  quibus  praescribtum  est ,  quo  ritu  condantur  ur- 
bes,  arae,  aedes  sacrentur,  qua  sanctitate  muri,  quo 
iure  portae,  quomodo  tribus ,  curiae,  centuriae 
distribuantur,  exercitus  constituantur ,  ordinentur, 
celeraque  eiusmodi  ad  bellum,  ac  pacem  pertinen- 
tia.  URutilae  canes ,  id  est  non  procul  a  rubro 
colore,  immolantur,  ut  ait  Ateius  Capito  cana- 
rio sacrifìcio  prò  frugibus  deprecandae  saevitiae  cau- 
sa   sideris    caniculae.            ||Religionis    praecipuae   ha- 

EMEND.  LECT.    Qu.  XIII,  21,  1.   Verrius  Ennium.         is. 
23.  24.  signare.  Qu.  XIII,  22,    19.   Pauli. 


betur  Censo-ria  maiestas,  cuius  in  libris  de  vita  P.  R. 
Varrò  exe-mpla  haec  profert.  M.  Fulvius  Nobili- 
or  ,  cum  M.  Aemilio  Lepido  Censor  factus,  cum  ei 
admodum  i-nimicus  antea  extitisset,  saepeque  iu- 
5  dicia  cum  e-o  ipsi-fuissent,  a  R.  P.  aliena  existimans  odia, 
quae  in  prì-vata  vita  exercnerat ,  eo  delato  minie- 
re, nomini  inimicilias  statini  remisit:  quod  eius  animi 
iudicium  fu-it  omnibus  gratum  et  probatum.  A.  Postu- 
mi  us  Q .  F-ulvius  Censores  facti,postquamFulvius  duofdios 

10  amiserat  in  Ilhjrico  militantes  et  propter  gravem  mor- 
bum  oculo-rum  censurarli  gcrere  nonpoterat,  Postumiusut 
libri  Sibyl-fom  adirentur  auctor  fuit,  atque  ut  pu- 
blice  supp  -  licaretur  prò  valetudine  collegae. 
Ti.  Sempron-àw,    cum    a    Rutilio    Tr.    pi.   Censoria 

15  fides  labefa  -ctaretur,  ob  parietem  dirutum  iratus 
cum  esset  ae-dis  suae,  collega  suo  C.  Claudio  a  populo 
condempnat-o,  'fecit,  ut  eaedem  Mae,  eodem  quae  in  lo- 
co erant,  cond  -  empnatum  absolverent  centuriae. 
L.  Aemili   Paulus  f    et    Q.  Philippi  religiosa    censura 

20  fuit-  Laboravit  Paulus  morbo  gravi  et  paene 
amissione  canì-tis  in  eo  honore.  Religiosa  item 
et  P.  Corneli  Sc-ipionis  Nasicae,  cui  collega  M.  P- 
opilius,  post  cons-ulem  qui  fratrem  vidit,  censura 
fuit  :  vadalus  enim  cum  esset  .   .   .  a  P.  R.  liberatum 

25  constat.  M.  YoX-erius  Messala,  C.  Cassius  Lon- 
ginus  Censores,  quod  in  eorum  magistratu  subversa  pudici- 
tia  fuerat,  famosi  extiterunt.  nam  palmam,  quae 
in  Capitolio  in  ara  ipsa  Io  vis  optimi  maximi  bello  Per- 
sico nata  fuerat,  tum  prostratam  ferunt,  ibique  esse  ena- 

30  tana  ficum,  infamesque  fecisse  illos ,  qui  sine 
ulto  pudicitiae  resp-ectu  fuerant ,  Censores. 
L.  Corneli  Lentuli  C.  Censorini  sequitur  censura, 
Lentulus  iudicio  nu-blico  repeiundarum  dampnalus 
fuerat.  plurimi  itaque  timebant,  ne  censor poenasrepeterel. 

2.   haut.  21.  allato.  23.  adde  :    ne  stipendimi!,   ei  detur. 


286     QU.  XIII,  23.  (9o)        FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.   L.  XVIII.                  QU.  XIII,  24.  (96) 

sed   Uh    nulli   gravis   futi.      P.  africani   L.  Mummi  refert.      Item  :     ' 'Unum     surum     surus      ferre  f     ta- 

censura    insignis:     sed    in    qua    segniti- ae    in    ag-en-  men     defendere     possuntj."     suri     autem     sunt     rus- 

do    noletur  Mummius.    is   Asellum   nulla  soluta    poe-  test,     et    bypocoristicos    surculi.             ||Reque    eapse 

na    ex    aeraris    exemit,     Africani     irrisa    se-veritate,  Scipio    Africanus,    Paulli    filius,    cum    prò    aede    Ca- 

qui    illuni    fecerat    aerarium.      Sed   et  Q.  Fulvi  IVo-  5     storis     dixit,     bac     conposilione     usus    est:      "quibus 

bilioris  et  eius  collegae  Ap.  Claudii  Pulc-ci\  fuit  no-  de     bominibus     ego     saepe,     atque     in     multis    locis 

baissima        censura,          nobilitali         tribus          nolis  opera,     faclis ,     consiliis,    reque    eapse    saepe 7    bene- 

inustis  severissimis.      Q.Pompei  et  Q.  Cae-cili  Metelli  mcrilus    spemf",    id    est  et  re   ipsa.      ||Resp.  multa- 

Macedonici      censura      leclus     se-natus;      ad     suin-  rum     civitalum     pluraliter   dixit    C.   Graccbus    in    ea, 

unum      senatores      amoti      sunt      tres,       et     co     lu-  10    quam     conscripsit    de    lege    .p.    Enni  7     et     peregri- 

mine ,         qui       aliorum        offundercnl          claritatem.  nis,  cum  ait:   ueae  nationes,   cum  aliis  rebus,   per  ava- 

\\Redinunt             significai             redcunt  :            Ennius  riliam,     atque     stulliliam,     res     publicas     suas     ami- 

in    Annalibus re<Z-inunt    in  serunt."       ||  "Recto    fronte    ceteros    sequi    si    norit." 

putriamo  item  prodinunt,  ferinunt  prò  prod-eunt  feri-  Calo        in        dissertalione          consulatns.          antiquae 

unt Hiì-egium    est,  15    id     consuetudinis    fuit,     ut    cum    ait     Ennius     quoque 

guod       aut      est       aut       fuit       regis  ,       ut       servus  "a  stirpe  supremo."    et   "Dia  dia  nepos."    et   'dopai 

regis  et  domus  regia,  quae  fuit  olim  IVumae  Pompili  :  feta."     et     ''nulla     metus."     eliam     in    commentariis 

mine   prò    fono     habetur.     regale    est    t/i-gnum    rege.  sacrorum      pontificalium     frequenter      est     bic      ow*  , 

Il Romanos  in  l.   XI  Annoi.    Graeco-s  appellai  Enni-  et   baec    agnus,    acf   porcus.    quae  non    ut   vilia,    sed 

us  cum  ait:    i(,Conlcndunt    Grae-cos,    Graios    memo-  20    ut        antiquam          cop.suetudinon         tr^tantia  ,         de- 

rare  solcnt  sos /m-gua  longos  per  bonus    accipere.            i ,  Ucci  pie     apud     Caloncm,     prò 

temporis    tractus //-ispani.     IVon  Ro-  recipiam,    ut   alia    eiusmodi    comj)lura.           ,  Hcdemp- 

man cum  Romulus  ur-  titavere       itera,         ut       cbimila\ere  ,        Calo       idem 

bis    conditor inae  locutus  sitj  in    ca ,     qua    egit    de    signis    et    labulis  :      "bonorem 

gentis  fuerit  25    temptavere  j",      ait,      "1.     dàcia  f      benefaetis     non 

pronttntia-tione  mutata.  redemptilavcrc."                 ||Repulsior      secunda      conla- 

*W-icat  origo  eius,  tione    dixit    Cato    in    ea ,    quae   est    contra    Corncbum 

.     y w-surpalio.       ||  "Rigido  apud    populuni  :     "baec     quisf    incullior.     religio*ior, 

tum   caenda    swo"    cum    ait  Ennius   locatus  f  videtur  desertior,       publicis      negolis      repulsior."             |)Ba- 

caeru-\\.  est  enim  a  manisi  no-  30    tissima    quoque    ab    bis  7    quae    rata     dicimus.     unde 

mine,    eodem  verbo   de  eadem  re   usus  est   et   L.  II.  etiara  raliones  dictae.    Cato  in  Q.  M.  Tbermum  :   "Er- 

ponl-ì    cacrula    prata",    cac-  ga        remp.        multa        beneficia        ratissiraa       atque 

tuia    prata    mare    dixit.     et    alibi:      "Inde    Panini,  g-ratissima."            ||Rcgillis,      tunicis     albis ,     et     reti- 

cui  caerula  vi  valida   «Aò-ulabantf",    Parum  insulain  culis     luteis     utrisque     re-etis,      texlis     susum     ver- 
EMEN1).  LECT.     Qn.  XIII,  83,  6.  Fulcri.       29.  iocatus.       30.  mmris.      34.  mssultmhmnt.         Qu.MU.2i.  I.  /•»  «»«■»  snmm  me 

surum  férfes.        2.  posstnt.        2.3.   ftistes.        7.   saept]   dele.  S.   siem.        10.  Peniti'.         19.   linee.        '-."..   emp  ti  laverr.         mmlrfaetm. 
28.  ecquis,         30.   iis. 


(158) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.    LIB.  XVI. 


287 


Re  din  un  t  redeunt. 

Regium  est,  quod  aut  est,  aut  fuit  regis.     Regale  est  dignnni  rege. 

Reaque  capse  re  ipsa. 

Recipie  recipiam. 

Redemp  t  ita  vere,    ut   domitavere. 

Repulsior  Cato  dixit  comparative  a  repulso. 

Ratissima    quoque    ab   lùs,    quae    diciinus  rata,    unde  etiam  rationes  dictae. 


ANN.  FESTI.  Qu.  XIII,  23,  3.  poe]  Urs.  vg.  pae  con.  4.  veritate] 
coo.vg.  severilate  Ur.s.  ut  e  codice.  6.  Pule- et]  Fulcri  scribenduiu. 
De  aliorum  opinionibus  v.  Suppl.  An*.  8.  cili]  cod.  vg.  ili  tantum  Urs. 
Urs.  supplem.  vix  piacere  possunt.  12.  Redinunt]  cf.  Qu.  XI,  29,  22. 
v.  prodinunt.  12.  13.   Ennius  in  4nn.]  VI,  34.  Mer.  13.   inunt] 

con.   vg.  :  redinunt,  ut  e  codice,  Urs.  14.    15.  Haec  similiter  supplevi 

ac  Die.  17.    domus  regia]    sic    suppl.    Urs.      leijes  regine  Scal., 

minus  aple.  18.   nunc  prò  fano]  sumpsi  e  Qu.  XIII,   15,  21.     at 

regale  faeinus,   quod  est   di-gnum   rege   suppl.    Urs.  19.    EtuÙtU] 

Ann.  XI,  7.  Mer.  Versus  :  contendunt  —  sos  est  etiam  apud  Festum 
Qu.  XIV,  5,  17.  v.  sos,  ubi  Graios,  Graecos  inverso  ordine  scribitur. 
20.   memo]  cod.   vg.      me  tantum   Urs.  21.      Ennii    versus,    qui  sc- 

cunlur,  et  omnia  usque  ad  v.  28.  Urs.  parum  probabilitcr  explevit. 
V.   Sdppl.  Ann.  22.    ispani]    Hos  pavi  corr.   Scal.   et  Menila,    e» 

scnsu,  ut  Ennius  se  Romanos  ita  Gracco  sermone  pavissc  glorietur,  ut 
se  iam   Graecos  babeant.      llesperiae  corr.   Urs.  2i.    inae]  cod.  vg. 

Urs.  tantum   ime  codiai  tribuit.  28.   29.  Rigido   .  .  suro]  Sic  bacc 

concinnava  Urs.     Mcrula  posuit  ea  Ann.  XIV,  4.  29.   locatus]  io- 

calus  corr.  A.   A  «e.   in    mg.    Urs.  30.    super  elymo  verbi  eaeru-li 

supplet  Urs.  :  nec  tamen  video,   qua  in  re  He  iocus  apparcat.  manis] 

cod.   vg.      matris    Urs.,    qui  maris  corr.  31.   est  et]  est.   et  COD. 

L.  II.]  II,  43.  apud  Merulam,  qui  eaerula  prata  tantum  agnovit.  Urs. 
supplet:  Fert  sese  per  laela  camp-i  eaerula  prala:  sed  Ennianus  locus 
apud  Macr.  VI,  3.,  in  quo  bic  versus  est:  Fert  sese  campi  per  eae- 
rula lactaque  prata ,  equum  per  viridia  prata,  non  mare,  cxultantcm 
describit.  3ì.    ulabant]    assultabant    correxi ,    et    versum    aliter 

empievi,  atque  Urs.,  qui:  Inde  Parum  per  eaerula  navibus  amb -ulabant: 
quod  putat  pronunciatum  esse  ambullabant ,  non  recte  usus  Fcsti 
testimonio  v.   solitaurilia.      Mcrula  Ann.  X,  34. 

Qu.  XIII,  24,  1.  Unum  surum]  Urs.  Unum  usurimi  cod.  vg.  Infra 
Qu.  XIV,  3,  7.  legitur  ex  eodem  versu  su-rus  surum;  sed  Paulus  babet 
versum  integrum  :  Unus  surus  surum  ferrei ,  tamen  defendere  posset. 
Quae  per  caligineui  obicctam  aucupari  mini  visus  sum ,  explicui  in 
Suppl.  Aki».  Merula  ,  Ann.  VII,  20.,  verba  sic  disponit,  admodum  mi- 
rificc:     unus  Sarti'   surum    ferrei,     tamen    defendere   posset,    atque  ex- 


plicat  ea  de  castris  tam  munitis,  nt.  a  milite  uno  palo  tantum  armato 
defendi   possent.  2.  possunt]  possent  corr.   A.  Aug.  in  mg.  Urs.   ex 

inferiore  loco.  2.  3.   rustes]  fustes  corr.  A,  Aug.   in  mg.  Urs.  3. 

Reque  eapse]  Urs.  Reque  apse  cod.  Cf.  Qu.  XIII,  16,  2.  v.  reapse. 
4.   5.   Scipio    .  .  .  prò  aede  Cast.]    Meycr.    Orr.   fragni,   p.  104.  6. 

ego]   cum  ego  coni.   Scal.  7.  saepe]  delendum  esse  notavit  A.  Auc 

8.  spem]  siem  corr.   Scal.   et  Urs.     sum  coni.  A.  Auc.  in  mg.  8.   9. 

Resp.  . .  plural.]  bic  usus  a  Cicerone  non  alienus  est.  V.  Beier.  in  Cic. 
de  off.  Ili,  5.  p.  220.  9.   10.    C.   Gracch.   .  .  d.  I.  p.  Enni]  de 

bac  oratione  Meyer.  Orr.  fragni,  p.  117.  Pernii  corr.  A.  Auc.  in  mg. 
Urs.  Hic  Pennus  ,    tr.  pi.   a.  u.  e.  DCXXVIII. ,    teste    Cic.   de  off. 

Ili,  11,  47.  peregrinos  Urbe  uti  probibebat  cosque  exlerminabat.  Beier. 
in  Cic.  1.  1.  p.  262.  Fauni  substituere  voluit ,  contra  codd.  et  Cicero- 
nis  et  Festi-  manifesta  indicia.  14.  Cato  in  diss.  cons.]  Meyer.  Orr.  fr. 

p.  73.  15.  Emi.]  buius  versus,   qui  omnes  pleniorcs  extant,  indicavit 

A.  Auc.  16.  a  stirpe  supr.]  v.  Non.  p.  226,  30.  et  Festus  ipse  Qu.XIV, 
18,  21.  v.  stirpem.  Ennii  Ann.  VI,  5.  Mer.  Ilia  d.  n.]  v.  Non.  p.215, 
7.   Ann.  I,  60.   Mer.  16.    17.    lupus  feta]    COD.  vg.      lupus  foeta 

Urs.  foemina  corr.  A.  Aug.  in  mg.  aliique  ex  Nonio  p.  378,  18.  et  sic 
Mcrula  Ann.  I,  78.  Sed  nibil  opus  est  mutalione  :  nam  eadem  lupus 
femiua  etiam  feta  dicitur  ,  cum  ubera  praebcret  Romulo  et  Remo.  De 
lupo  femina    dictum   in    annot.     ad    Paulum  p.  6.  v.    agnus.  17. 

nulla  meltis]  Urs.  nullam  b)  us  COD.  V.  Paulus  supra  p.  46.  v. 
corius,    et  alinoli.  18.    hic  ovis]    cf.   Paulus  p.  114.  19. 

7i«ec    agnus]    cf.    Paulus  p.  6.    v.    agnus.  «e]    haec   corr.    Urs. 

21.  Recipie]  Urs.  Recipiae ,  non  recipiem ,  in  cod.  est.  Recipiem 
corr.  Fruter.  Verisim.  I,  18.  in  Grutcr.  Lamp.  T.  II.  p.  834.  Scal. 
Urs.      Sed  v.  supra    Paulus    p.  22.  v.  attinge.  23.  clamit.]  domi- 

tavere   Paulus.  idem]   ab  A.  Aug.   aliisque    cancellis  inclusum    iis 

liberavi.      Continuantur    glossae   Catonianae.  24.  de  sign.   et  tab.\ 

Meyer.   Orr.  fragni,   p.  36.  25.    temp tavere]  emptitavere  coni.   Urs., 

egregie.  I.   efueta]  malefacta  vg.  :   sic   corr.   Uns.  26.   Repulsior] 

similia  componit  Gronov.   Obss.   I,   14.  p.  117.   (63.).  27.    Cato  .  . 

e.    Corn.]  Meyer.  Orr.   fragra,   p.  66.  28.   haec  quis]  COD.     Nec  quis 

vg.      ecquis  corr.   A.  Auc.   aliique  29.    negotis]  cod.     negotiis  Uns. 

30.  his]  iis  vg.:  sic  coir.  Urs.  31.  in  Q.M.]  ita  ni  .q.  cum  liucola 


288 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XVI. 


(138) 


Rapi    simulatili'  virgo  ex  gremio  matris  ,  aut,  si  ea  non  est,    ex   proxima  necessitudine,    quum  ad  virum  traditili',    quod 
videlicet  ea  res  fcliciter  Romulo   ccssit. 
(139)  Rapi    solet  fax,    qua  praelucente   nova   nupta    dcducta  est  ab  utrisqne  amicis,    ne  aut  uxor    cara  sub  lecto  viri  ea  nocte 
poitat,  aut  vir  in  sepulcbro  coinburendam  curet,  quo  ulroque  mors  propinqua  alterius  utrius  captari  putatur. 
5  Rcceptus  mos   est,    quem    sua    sponte    civitas    alienimi  adscivit. 

Regalia  exta   appellabant,    que  potcntibus    insperata»!   pollicebautur  bonorem ,    liumilioribus  baereditates ,    filiofamiliae 

doniinationcm. 
Roseli    appcllabantur  in  omnibus    peliceli  arlibus,    quod   Roscius  quidam    perfectus  unus  in  arte  sua,  id  est   comoedia, 
iudicatus  sit. 
1Q  Rica    est  vestimeli hnn  quadratum,    fimbriatum ,    purpurcuin ,    quo  Flaminicae  prò  palliolo  utebantur.     Alii  dicunt,  quod 
ex  lana  fiat  sucida  alba,  quod  confieiunt  virgincs  ingenuae,  patriinae  matrimac,  cives,   et  inficiatili'  coerulco  colore. 


supraposlta  in  cod.  legendum  videtur.  tu  quam  Uns.  :  sed  idem  coir.  : 
in   Q.  M.,  i.   e.  Minucium.  in   Q.   vg.      Meycr.  Orr.  fragni,  p.  35.  33. 

Regillis]  cf.  Non.  p.  539,  10.  34.   eli*]  recti*  sappi.  A.  Auc.  in 

mg.     Cf.  supra  Qu.  XIII,   13,  8.  v.  rectac. 

ANNOT.  PAULI  ad  p.  287.     2.  aut  est]  aut  om.  M.         his]  Paoli, 
codd. ,    ut  codex  Fcsli. 

ANNOT.    PESTI.      Qu.  XIII,    25,  1.  2.  virgimt]  virgines   coir.  A. 
Auc.  in  mg.   Urs.  2.   ominis]   Urs.      hominis  cod.  3.   foli'*] 

logis  vg.  :   sic  corr.  Uns.  4.  Uopi  .    .  virgo]  cf.   Calull.  I.XI,   '2 'tu. 

Appulci.  Mct.  IV.  p.  88.  Bip.  et  W.elckerì  libellus  "-L'ber  cine  Rretùeht 
Ilolonie  in   Theben."  p.  69.  6.   traditur]   trahitur  ,    ut    vg.    Irgilur, 

aut  ducitur  corr.   Uks.  7.   liapi  .    .  fax]  de  face  in  nuptiis  prae- 

lata  Paulus  p.  60.  v.  facem ,  cuius  usus  caussaiu  explicat  Varrò  in  Acliis 
apud  Serv.  in  Virg.  liei.  Vili,  29.:  sed  mos,  quem  Festus  mirifica 
i:i[ioin'    explicat,    alio   testimonio  non  prodilus  est.  8.   ulrisiiue] 

utriusque    corr.  A.   Aug.    in  mg.    Urs.  11.    alterius  utrius]  altcr- 

ulrius  corv.  A.  Auc.  in  mg.,  quod  et  Urs.  voluissc  videtur:  sed  nihil 
mutandum    est.  12.    Jlitus]    cf.    Festus    Qu.  IX,   5,    15.    v.    mo*. 

15.  Religiosi]  cf.   Qu.  XIII,  16,   10.   v.  rcligiosus.  17.   dilectum] 

con.    vg.      delectum    Urs.  jicc    se  superst.]    cf.   Non.  p.  431,  '25. 

18.   inplieanl]  co»,     implicant  Urs.  Renovat.]  cf.   Paulus   p,    11. 

v.   adtestata.  19.  functio]  signi/ìcalio    coni.   D.vc.  :    sed   ea  puto  sacra 

indica»,   quae  priore   fulgore  postulata   sint.  21.    Ite/erri  d.  pr.] 

Papinianus  (quem  Dac.  laudavit)  in  Dig.  IV,  8,  33.:  Arbiter  ita  sumptus 
ex  eompromisso ,  Ut  et  dieta  pio/erre  possit ,  hoc  quidem  facete  potesti 
referre    antan  contradiccntibus     litigalo)  ibus  non  palesi.  ','i.    25. 

L.  luli  et  P.  Licini]   censor.   a.  u.   e.  DCLXIV.    luslr.  LXVII.  35. 

fecerint]  con.     fcccrunt  vg.    Urs.  30.   Respiccre]  cf.   Qu.XV,   5,9. 

v.   speitio.  autem  et]   avem  est   corr.  A.  Auc.    in  mg.   Uns.  3i. 

ad]   at   corr.   A.   Auc.    in  mg.   Uns. 


Qn.  XIII,  26,  2.  religiosa]  Sepulrra  religiosa  erant  ,  ex  quo  gleba 
in  ni c> il ii ii in  coniecta  est,  ut  Cic.  ait  de  legg.  II,  --.  Quae  defeccrant 
verba,  ea  recte  suppl.  A.  Aie  3.  Reus]  cf.  supra  Qu.  XIII,  9,  16.  v.  reus 
4.  Sinn.  in  eo  ,  quem]  de  reo  inscribit  sappi.  L*s.  ,  qaem  bis  omissis 
in  Belimi*  l'ere  secutus  suni.  Minus  prospere  in  b.  1.  vantai  i-t  Se.i. 
fi.    w-]    om.    vg.  6.     Roscii]   in   hoc   suppl.    Pauli    verba   paulo   fide- 

lius  reddidi  quam  Urs.  9.    IO.   1.1.   de  orai]    e.  2S,    130.      Indica- 

va  A.   Ali..  10.    Rust.    vinalia]    de    bis   dici    vidit   Scu.      Cf.   supra 

Qu.   XIII,    1,   28.  13.    olitores]     cf.     Paulus    p.   45.    v.    cnciiiu  .    cum 

annotati*.  15.    Raucos]    cf.    supra   Qu.  XIII,    19,   9.    t.    rava   vox. 

Su f>|>lt-m . ,  quae  reddidi,  Las.  a  Scal.  accepit  ci  in  paucis  aaatafit.  (  I. 
Tiirncli.    Adv.  XIII,    25.  19.    Rica      et.    suora    Qu.  XIII.    13,    5.   v. 

rieae.   et  Varrò  de  L.  L.  V.   §.130.  pernia*.]   v  e   codice   penitur   vg. 

20.  Flaminicac]  cf.  Panini  ]>.t>7.  v.  flanimco .  il  p.  At.  *.  flammeo  reati 
/>»r-]   purp-     vg.  -".'.    /Vli'ii.»]    Titinius    Lr<.  :    cique     la  lem    versnm 

Miliiicit:  Rica  ex  lana  -  sucida  alba  vesti-tu<.  Si  il  Paulo  «oliato  appa- 
rii verba  sucida  alba  non  ex  porta  sumpta  esse.  Itaquc  eundem  litium. 
qui  Qa.  X,  31,2.  v.  oflendices  laudatur,  hic  testem  adhiluri  statui. 
23.    tetti]  vestii-  vg.  35-37.   Supplem.   Las.,  quae  reieci,  ut   Paulo 

prcssius   adhacrercni  ,    v.    in   Sippl.  A>>.  pe-]   vg.      p   tantum 

l  i;s.      Hacpropter    perenni,     non    pura    posui.  Iti. pici    aris] 

Las.  supplem.  a  Sin.  suinpta  sunt:  Lic  autem  statuit  nonnisi  primum 
v.  ad  buiic  titiiluni  pcrlinerc,  sequenlia  omnia  autem  a  supcriore  loca 
de  resccraliono  diwil-a  esse,  atquc  in  eo  rito  explicando  icr-nri.  Milli, 
cum  in  intctjris  lesti  pagelli*  nulluin  se  olilulerit  exrmpluin  tituli  mC 
«lislraeti,  a  tani  audaci  eoiiiectura  abslineiiiliini  >ijel>atur.  Cctcrum  cf. 
Paulus    p.  50.    Capitalis     lueus.  18.    inp]    eoo.      imp-    Las.  30. 

alùfae]   »od.    >£.      miti  Lks.   et  sqne    ex  supplem. 

kNNOT.  PAI  LI.  i.  alterius  utrius]  M.  vg.  mllerutrius  G*.  Li>a. 
11.    sucida]   M.      succida   Ina,    tg.    Li>o. 


QU.  XIII,  25.  (97)              FESTI   FRAGM.  E  COD.  FARN.    L.  XVm.  QU.  Xin,  26.  (98)     289 

sum  a  stantibus  pridie  nuptiarum  tlicni  virgi-  est,  non  utique  sacrum  est,  ut  sepulcra, 
nisf  indutae  cubitum  ibant  ominis  causa,  ut  eli-  quoti  ea  non  sacra ,  sed  religiosa  sunt. 
am  in  totisf  virilibus  dandis  observari  solet.  ||Reus,  cum  prò  n-troque  ponatur,  ut  ait  Sin- 
|l Rapi  simulator  -virgo  ex  gremio  matris  :  aut,  nius  in  co,  qu-em  .  .  .  .  scribsit,  qui  aut  di- 
sì  ea  non  est ,  ex  proxima  necessitudine ,  cum  ad  "  5  cit  prò  se  a  -  ut  contra  te  agit  :  uterque  iuramen- 
virum  traditur-j-,  quod  videlicet  ea  res  feliciter  Romu-  to  tuo  uti  jt-otest.  ||  Roscii  vulgo  appella- 
lo cessit.  Il  Rapi  solet  fax,  qua  praelucente  no-  ri  solent,  in  omnibus  perfecti  artibus,  quod  Roscius 
va  nupta  deducta  est,  ab  utrisquef  amicis,  ne  comocdus  in  sua  arte  unus  lam  perfectus  fuit,  ut  et 
aut  uxor  eam  sub  lecto  viri  ea  nocte  ponat,  nihil  deesset  ad  absolutionem  perfectionemque,  ut  1. 1 
aut  vir  in  sepulcro  comburendam  curet ,  quo  10  de  oratore  ai-£  Cicero.  \\  Rustica  vinalia 
utroque  mors  propinqua  alterius  utrius  mense  Aug-us/o,  ut  est  in  Fastis,  Peneri  fiebant, 
captari  putatur.  ||Ritus  est  mos  comprobatus  quod  eodem  ilio  die  aedis  et  deae  consecrata 
in  admioistrandis  sacrificiis.  ||Receptus  est,  iumenta-aue  et  olitores  ab  opere  cessant,  quia 
mos  est,  quem  sua  sponte  civitas  alicnum  ad-  omnes  borti  in  tutela  Veneris  esse  putantur. 
scivit.  Il  Religiosi  dicuntur,  qui  faciendarum ,  prae-  15  ||Raucos  appella  -tos  esse  ait  Verrius  videri 
termittendarumque  rerum  divinarum  secundum  morem  ab  ariditate ,  sive  a  similitudine  quadam  spi- 
civitatis  dilectum  babent  nec  se  superstitio-  carum  aristae.  in  sp  -  icis  enim  flava  fru- 
nibus  inplicant.  ||  Renovalivum  fulgur  vo-  menta  rava  appe- //are  idem  Verrius 
catur,  cum  ex  aliquo  fulgure  functio  fieri  docet.  ||Rica  est  vestimentum  quadratum, 
coepit,      si       factum      est      simile      fulgur,        quod  20    fimbriatum,       pur  -  pureum ,       quo     Flaminicae      prò 

idem       significai  ||  Referri      diem      prodictam,  pallialo,     mitra     ve     utebantur,      ut 

id       est        anteferri,        religiosum       est,        ut       ait  existimat.       Ti  ti-  us    autem    ait,    quod   ex    lana  fiat 

Veranius     in     eo,     qui     est    auspiciorum     de     comi-  sucida    alba     vesti  -mentum    dici    ricam,     idque    esse 

tiis,     idque     exemplo     comprobat     L.      Iuli     et     P.  triplex,         quod         conf- eceani         virgines         inge- 

Licini    Gensorum,    qui    id    fecerint    sine    ullo    decre-  25    nuaej     patrimae,    m-atrimae,    cives ,     quod    confec- 

to   Augurum ,    et    ob     id    lustrum    parum    felix    fue-  tum   lavetur    aqua    pe  -  renni    et    tingendo   fiat   caeru- 

rit.           Il  Regalia      exta      appellantur,      quae     poten-  leum.      ||  Respici  avis  tum  dicitur,  cum  peracto  sacri- 

tibus       insperatum       honorem       pollicentur:        priva-  ficio,  quasi  finis  inp-etratus  est 

tis       et       bumilioribus       hereditatesj        filio        fami-  comitia   perfecta,   sum sacer- 

liae     dominationem.  ||Respicere     autem     etf     in   30   dotes  suo  more,    alisque religio- 

auspicando,       unde      quis      avem      prospexit,       cum  nem  luci,   in  quo  sacra  fa -e ca~ 

eodem       revertitur.  ||  Religiosum       ac       sacrum  latoribus   ingeniculato 

est,     ut    tempia     omnia,     atque    aedes,    quae    etiam  vinum    in     caput     infun - debatur    solenni    cum    pre- 

sacratae     dicuntur.     adf      quod     per     se     religiosum  catione.           ||Remisso      exercitu      simul      etiam     au- 

EMEND.   LECT.     Qu.  XIII,  25,  1.  2.  virgines.         i.tojis.  6.  trahitur.          8.  utriusque.         30.  avem  est.         34.   at. 

Oo 


290     QU.  XIH,  27.  (99)         FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.    L.  XV1U.                QU.  XDI,  28.  (100) 

gur ,       quo       consul      in       bello      u-sus      est       ia  ppendice  :      quoti      olim      sacra     non     solum     publica 

auspicando ,         una         discedere        iubetur ,         quoti  curiosissime        administrabant ,          sed        etiam        pri- 

tunc         ilio        discedente        cer -tum        est,        exer-  vata.     relictusque     heres     sic-]-    pecuniae,      etiam    sa- 

citum  etiam  esse  remissione   fattameli,  ut  cum  opus  sit,  crorum      eratj       ut       ea      diligentissime      adniinistra- 

augurem    consul  denuo    ad   se  posce-re  possil.    nam  5     re      esset      necessarium.           ||Suppum     antiqui     dice- 

consules        et         censores        non        in          perpetuum  bant ,      quem      nunc      supinum      dicimus      ex     Grae- 

auguribus         praesentibus         uhi -ntur,          ut         ait  co,       videlicet       prò       adspiratione      ponentes -j-      lit- 

.  sed  in  re  gerenda  sunt  iis  in  auspi-cio,   quasf  pò-  teram,     ut    cum     idem    hylas    dicunt,     et     nos     sil- 

poscerint,     augures.    a    quo    prius    se-cures    habilae  vas.    item    ££    sex.     et    erfrcì     septem.      eius    voca- 

sunt,  eum  et  in  augure  legcndo  priorem  esse  ait  Anlis-  10    buli    meminit    eliara    Lucilius  :      "Si   vero   das ,    quod 

tius  Labeo <y?t -oque  lege  signi-  rogat,     et     si      suggerì      suppus  |."            ||  Sempronia 

fìc    .            auspi -cando   dicitur,    ut  horrea     qui     locus      dicitur,      in      eo      fuerunt     lege 

in  libro  de  officio  Augu-  Gracchi,          ad          cuslodiam         frumenti         publici. 

rum in    Consilio  fa-  ||  Statua      est      ludi      eius ,      qui      quondam      fulmine 

cere      ac       remanere,      quo      se-det      loco,*      pullis  l'5    ictus     in     Circo,      sepultus      est     in     Ianiculo.     cu- 

solistim  -um    facit    auspi-  ius        ossa       poslea       ex      prodi gis,        oraculorumque 

cium ve-lit,    intra    pome-  responsis       Senatus        decreto        intra       urbem        re- 

rium fe/n-plo    consistit.        ||Re-  lata      in      Yolcanali,      quod      est     supra     Comitium» 

pertum       dicitur,       cum       quid      amissum      recipe-  obruta        sunt.        supcrque       ea       columpna,       cum 

re  contigit,  quasi  repartum  et  re-  para  tum.      ||  Rictus,  20    ipsius      effigie,       posila       est.            ||Servilius      lacus 

ringi)        rixae,        rixosae       dici       videntur,        quia  appellabatur      |  co,       qui       eum        faciendum       cu- 

in         diversum        rumpantur,          conlrariaque        sint  ravcrat       in        principio        vici       Iugari,        continens 

recto,     quod     vocabulum     a     refendo,     ut     cornino-  basilicae       Iuliae,        in       quo       loco      fuit       ollìg-ies 

dictum    videri    pò-  bydrae       posila       a       M.       Agrippa.            USonlicuin 

test.  25    morbum       in       XII.      significare      ait      Aclius     Siilo 

\\S in  salia -ri  Carmine  ap-  certum      cum      iusla       causa,        quem       non       nulli 

pellatur pia    prò   sedilibus    di-  putant     esse,      qui      noceat ,      quod     sontes     signifi- 

ad-ìuic  in  consuetudi-  cat    noccntes.       IVacvius    ait:     "Sonlicam    esse    opor- 

ne.      \\Susque  deque  frc-quens  est,  prò  plus  minusve.  tet     causam,      quam     ob      rem      perdas      mulierem.*' 

proprie  est  sursum  deorsumq.,  quod  anliquis  usquef  dice-  30     II  Sacram           viam          quidam           appellatam         esse 

bànt   prò   et    sursum.       ||Som-vio   significai    in   car-  e\islimant,        quod        in       ea        foedus      iclum       sit 

mine «-ugurali,     sonanti.  intcr       Romulum,       ac       Taliuni.       quidam,       quod 

\\Sine     sacris     hcreditas     in     proverbio      dici     solct,  eo       iliuere        ulantur        saccrtloles         idulium         sa- 

cum     aliquid     obvenerit     sine     ulla      incommodi     a-  crorum     conficiendorum     causa.      itaque     ne     eatenus 

EMEND.  LECT.     Qu.  XIII,  27,  8.  quos.     30.  antiqtti  susque.  Qu.  XIII.   2S.  3.  tieut.      7.  adde  *.      11.  snppum.     21.  «dde  mb. 


(159) 


PALTI  diaconi  excerpta.    LIB.  XVI. 


291 


Rcpertum    dicitar   quasi  rcpartum   et  reparatum. 

Rictus,    rixae,    rixosae*,   ringitur   dici   videntur,     quia   in   diversum    rum  pan  tur,    conlrariaquc    sint  recto,    qnod 
yocabulum  dictum  videlur  a  regcndo. 


LIBER    XVII. 

Susque  deque    significat  plus  minusvc. 

Sonivio   sonanti. 

Suppum   antiqui  dicebant,   qucm  nunc  supinum  dicimus. 

Servilius    lacus  Romae   a    conditore  vocatns. 

So  n  tic  u  ni  in  stum.     Naevius:    "Sonticam  esse  oportet  causa  ni,    quamobrem  perdas  mulierem." 

Sacra  via    in  urbe  Roma  appella  tur ,    quod  in  ca  foedus  ictum  sit  inter  Romulum  ac  Ta  tinnì. 


10 


ANNOT.  FESTI.  Qu.  XIII,  27,  1-18.  Augurem  consuli  adfuisse, 
cum  exercitus  im  p  erare  tur ,  testatur  Varrò  de  L.  L.  VI.  §.  95.  Cf.  de 
R.  R.  Ili,  2.  Fcstus  Qu.  XV,  5,  9.  v.  spectio.  Scd  reliqua  ,  quac  Fe- 
stus  li.  1.  exposuerat,  alio  auctore  non  cognita  sunt  :  reddidi  tamen 
Scai.  et  Urs.  suppleni.,  approbata  a  Gronovio  Obss.  I,  1.  p.  4.  (li.),  sed 
ita  ut  in  v.  4-9.  pauca  mutarem  ,  quae  probabilius  constitui  posse  vi- 
derentur,  et  v.  11-18.  oniilterem,  quae  fide  Omni  destituta  repperissem. 
V.  baec  in  Suppl.  Ahi*.  8.    quas]   quos    corr.   Scal.   Urs.  9. 

cures]  Urs.  vg.      ures  nunc   in  eoo.  solimi   est.  17.   Ut]  Urs.,  in  quo 

COD.  nunc   non   variat.      elit  vg.  pome-I    C0D-   VS'     pomoe  Urs.      Cf. 

Qu.  XII,   18,  29.  18.  19.  Hepertuni]    Urs.   additamenta  aliquantum 

mutavi.     V.   Suppl.   Ann.  20.    Rictus]  cf.  Non.  p.  455.  v.  rictus, 

p.  165.  v.  ringitur.  Urs.  supplem.  ,  quatcnus  ex  Paulo  pctita  sunt, 
servavi;  reliqua  reicci  in   Suppl.  Ann.  26.  ri]  Urs.      ih  vg.  27. 

pia]  Urs.,  et  cod.  nunc  non  variat.  esopia  vg.  Hinc  illud  sesopia  or- 
tum ,  quod  prò  sedilibus  poni  statuerunt ,  non  sine  dubitatione  tamen, 
A.  Acc.  et  Urs.  ,  cuius  additamenta  v.  in  Suppl.  Ann.  Apud  Plautum 
Truc.  II,  8,  15.  vocabulum  esopitius  iamduduin  meliori  leclioni  cessit. 
28.    huc]    Urs.      dhuc    vg.  30.    anliquis]    cod.  vg.      antiqui  Urs. 

Scribendum  puto  antiqui  susque,  et  in  eam  senten tinnì  Urs.  supplem., 
parum  illa  idonea,  immutavi.  V.  Suppl.  Ann.  Ceterum  Fcsti  explicatio 
dictioni:    susque  deque  esse  vel  baberi,   minime  convenit.  31.  So- 

nivio] de  boc  augurii  genere  Scal.  docte.  Cf.  Festus  Qu.  XIV,  2,  19. 
▼.  sonivium  ,  Qu.  XIV,  4,  26.    v.  sollistimum.  32.  saliari  et  au- 

gurali in   lacuna  ponit  Urs.,   vix  recte.  ugurali]  cod.     augurali 

vg.      gurali  codici  tribuit  Urs.  33.    Sine  sacris  hered.]    boc  pro- 

verbium  intelligi  vidit  A.  Are,  et  comparavit  Plautum  Capt.  IV,  1,  8. 
Trin.  III,  4,  83.  De  ICtorum  invento  ,  quo  scnes  ad  coemptiones  l'a- 
cicndas  reperti  sunt,  ut  sacra  interimcrcntur ,  e  nostratibus  dixit  prae- 
cipue  Savinius  de  sacr.  privai.  Zeitschrift  II,  III.  p.  387  sqq. 


Qu.  XIII,  28,  3.  sic]  sicut  corr.  Scal.  Urs.  5.  Suppum]  bine 

trinionem  in  tesserarmi!  ludo  suppum  dictum  esse  (Isid.  Orr.  XVIII, 
65.),  probabiliter  coniicit  Scal.  7.  8.   littemm]  s  litteram  recte  coni. 

Gotbofr.     litteram    s   Dac.      Cf.   Qu.  XIII,  30,   9.  10.    Lucilius] 

Urs.     Lucius  cod.     Apud  Dousam  est  fragm.  ine.  45.  11.    suggerì] 

i.    e.  suggeris,  quod  in  mg.  ponit  A.   Auc.  suppus]  suppum  coni. 

Scal.  Sempr.  horrea]    constituta    esse    videntur    C.   Gracchi  lege 

frumentaria.  12.  in  eo  fuer.]  supple  :    horrea.  14.   ludi  eius] 

ludionis  corr.  Urs.  :  sed  ludi  est  prò  ludii.  Victor  ille  qui  dicitur, 
quam  in  Vili  Regione  inter  ficum  Ruminalem  et  Graecostasin  columnam. 
cum  statua  M.  Ludii  (sic)  memorat ,  manifesto  ex  boc  Festi  fragmento 
sumpsit.  16.  prodigis]  cod.     prodigiis  vg.   Urs.  17.   il»  Fol- 

canal.  .  .  supra  Comil.]  de  boc  celebri  situ  Plin.  N.  H.  XVI,  44,  86. 
§.236.  Geli.  N.  A.  IV,  5.   Dion.  Hai.  II,  50.  19.  eolumpna]  cod. 

columna  vg.   Urs.  20.  Servii,  lacus]    Locum  eius  ,    ut    Festi  testi- 

monio convenit,  indicavit  Ed.  Gerhard,  della  basilica  Giulia  (Effemer. 
letter.  di  Roma.  Nov.  1823.)  p.  19.  21.  eo]  ab  eo  corr.  A.  Auc. 

in  mg.   Urs.  24.  hydrae]    unius  e  signis ,    de  quibus  Plin.   N.  H. 

XXXVI,   15,  24,  121.  24.  25.  Sont.  morbum]  cf.    Paulus  p.  83.  y. 

insons,  cum  annot.  25.   in  XII.]  v.  Dirksen  de  XII.  tabb.  p.  192- 

28.  Naevius]  Botbe  P.   Se.  L.  V,  II.  p.  23.  fr.  ine.  15.  30.    qui- 

dam] cf.  Serv.  in  Virg.  Aen.  VIII,  641.  p.  496.  Lion.  :  Huius  pacti 
in  Sacra  via  signa  stant:  Romulus  a  parte  palatii,  Tatius  venientibu* 
a  rostris.  32.   quidam]  in  bis  est  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  47.  33. 

34.  idulium  sacrorum]  de  Iovis  ovi  iduli  Paulus  p.  78.  v.  iduli.  edu- 
lium  coni.  A.   Auc.   in  mg.,  mirifice. 

ANN.  PAULI.  2.  Rictus]  hunc  art.  quin  Lind.  invitus  omiserit, 
dubitare  non  poteram ,  cum  eum  invenissem  in  ed.  vet.  Aid.  vg.  ri- 
xosae]  corr.  A.  Auc.  in  mg.     rixiosae  ed.  vet.  Aid.  vg. 


Oo* 


292 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.    LIB.  XVII. 


(139) 


Soli  tau  ri  Ila  hostiarum  trìum  diversi  generis  immolationem  significant ,  tauri,  arieti»,  verris,  quod  omnes  hi  solidi 
integrique  sint  corporis.  Sol  uni  euim  lingua  Oscorum  significa  t  totum  et  soli  Ju  ni.  Urici  e  tela  quaedam  sol  li- 
ferrea  vocantur  tota  ferrea,  et  homo  honarum  artium  sollcrs,  et  quae  nulla  parte  laxata  cavaque,  solida 
nominantur. 
5  Socordiam  quidam  prò  ignavia  posticino  t;  Cato  prò  stultitia  posuit.  Compositum  autem  videtur  ex  se,  quod  est  sine, 
et  corde. 

Semis,    semodius,    semuncia   ex  Graeco    trahuntur ,  sicut    et  alia    nonnulla,  quae  S  litcram  prò  aspiratone  corura 
habent,  ut  éntu  septem ,    vì.ui  silvac.     Sic  ista  ab  co,  quod  illi  dicunt  fauov,  declinata  sunt. 

Supervacaneum  supcrvacuum. 


ANNOT.  FESTI.  Qu.  XIII,  29,  1.  ut  vulgus  opinatur]  cidem  opi- 
nioni contradicit  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  47.  Exspcctares  prò  vv.  :  ne 
eatenus  quidem  potius  non  eatenus  tantum.  Sed  hic  crror  in  dicendo 
videtur  ipsius  Festi  fuisse.  2.   regia]    cf.  Festus  Qu.  IX,  28,  24. 

v.   Oct.   equus.  3.   4.   Strcniae]   Urs.     Sireniae  cod.   vg.  4. 

rusus]  cod.  rursus  Scal.  Urs.  Sed  illud  a  Latino  usu  non  nbliorret. 
V.   ann.  in  Varr.   de  L.   L.  X,  §.  52.  ncc]  nec  ita  corr.  A.  Auc. 

in  mg.  Urs.  sacram  viam  excidisse  putant  A.  Auc.  in  annot.  Dac, 
quod  cornimele  scribendum  est.  Voc.  coniuncle  interponi!  Goettlin(j. 
de  Sacra  via   (in  Ialinii  Annal.   Supplcm.   T.  III.  p.  631.).  5.    dis- 

iuncte]  Urs.     disiunctae  cod.  6.   éaetcras]    cod.     ccteras  vg.   Urs. 

7.   Nov.    t'ium]   viam  novam  coni.   Dac  ,  sine  iusta  caussa.  8.   Scita 

plebei]  cf.   supra  Qu.  XII,  2,  29.  v.  pop.   commune.  10.    Solitati- 

rilià]  cf.  Charis.  I.  p.  84.  P.  (nani  apud  Quinctilinn.  Inst.  I,  5,  67. 
suovetaurilia  recte  rcpositum  est)  et  imprimis  Festus  Qu.  X,  5,  10.  16. 
V.   opima.  12.   arietis]  Urs.      arijetis  eoo.  li.    contro  aci] 

posthaec  parva  lacuna  in  cod.  est,  non  tanta  quantam  Urs.  indicavi!. 
contrari  corr.  Scal.  Urs.  Sed  deest  etiani  boves,  quo  voc.  boves  castra- 
tos  significat,   quos  a   tauris  distingui!,  Colum.   de  R.  R.  VI,  20.  14. 

verbices]  vcrveces  vg.  ,  et  sic  corr.  Urs.  Pillo  illud  a  Festo  scriptum 
esse.  maiale s  ,    qui]  maialesque  corr.   Urs.     Omnia  a  contrari  usque 

ad  maialesque  parcnlbctice  dieta   sunt.  15.  solliim]  vg.   Urs.  :    in 

con.  est  soli.um,  dcleta  litcra  inler  t  et  U,  quae  d  fuisse  videtur.  Cf. 
Festus   Qu.  XIV,  4,   6.   v.   solla ,    et  quae  ilio  loco  sccuntur.  soli- 

dum]  vg.   Uns.     solo  dum  in  cod.   est.  16.   solii  ferrea]   cod.,   quod 

esse  debebat  solliferrea  ,  ut  in  vg.  sola  ferrea  Urs.  ,  qui  et  ipse  solli- 
ferrca  corrigit.  20.   lauri]  i.   e.   obscciiac  partes,   v.   Diomed.  II, 

p.   4i4.   P.  21.    creditur]   cacditnr  corr.    Urs.  ,   ut  vg.  sunl] 

ante  h.   v.  plcnius  interpunxi;  apud   Urs.   comma  est.  22.  portent] 

pulent  vg.  ,    et    sic  corr.   Urs.  praccipuc]   Urs.     praeeipuae  cod. 

25.   confixa]   confusa  vg.  ,  sic  corr.   Urs.  27.  si]  sit  vg.  ,  quapropter 

est  uncis  includilo*,  se.  i.  e.  scilieet  corrigenduiu  pulat  Urs.  ,  non 
recte.  27.   sollo]   Urs.     solio  cod.  28.  29.  antiquae  consu.]  con- 


iunxi  cum  superioribus.  antiqua  consuetudine  coir.  A.  Acc.  in  mg. 
Urs.,  qui  baec  cum   sequentibus  iungunt.  32.   L'ntiius  mut.  fertur] 

v.  annot.   ad  Paulum  p.  6.   v.   anus. 

Qu.  XIII,  30,   1.   mutas  semiv.]  cf.   supra  Qu.  IX,   7,    6.  1.2. 

Socord.]  Secordiam  Uks.  ,  ut  apud  Paulum  in  ed.  princ.  legebatur. 
ltem  v.   5.  3.   4.    Orifjf.   I.  /'//.]    v.    Lion.   Cat.  p.  30.      Krau»« 

fragm.  histor.  p.  118.:  sed  hic  Calonis  quae  verba  supersunt ,  non  ap- 
posuit.  Equidcra  posili  tantum,  quae  probabiliter  restituì  possunt.  7. 
conpos-]  cod.  vg.      compos-   Urs.  9.  Semis]  cf.   Qu.  XIII,  2$,  5.  v. 

suppum,   et  infra  Qu.  XV,   23,   24.  v.  serpo.  13.  pon]   Urs.     pò  vg.  : 

mine  p  tantum  in  eoo.  ngnoscitur.  De  sublicio  ponte  v.  imprimi*  Plin. 
N.   II.  XXXVI,   15,  23.  §.   100.  16.    esse]    Urs.  ponit  tanquam  e 

cod.,  in   quo   non  cxlal.      a  vg.  sublieis]   scripsi.      sublicibus  lag. 

Illud  necessarium  est  propter  v.  21.  Subliens  dicunt  Cacsar,  Lìmus,  Vi- 
truvius  :  Sublices ,  xuiuT/~yi$  ol  ir  ioibuw  Ttjr  yffi^ar  i  .-io,j«<JTcuo»r«c 
legitur   in    Gloss.    Labb.  19.    Formiani]   hi   Volscorum   in   finibus 

fuiruiil.  Quae  verba  in  boc  v.  inlcrciilerint  ,  divinare  nequeo  ,  L  RS. 
suppl.  v.  in  Sippl.  Ann.  In  universum  in  boc  titulo  resarciendo  magii 
Scal.  scntcntiam  secutus   sum  quam   Ins.   exemplum.  20.    qu]  vg. 

q  nunc  in  eoo.  extat.  et  quae  supplendo  addit  Urs.:  tanquam  in  codice 
neutrum  lcgcrctur.  21.   meminit]   Sub,  quod   Urs.   addit,  nec  co», 

ncc   vg.   agnoscit.  25.   in   belli]   Quanquam   verisimile  putn.   e  Naevii 

bello  l'unico  vcrsuui  unum  duosve  de  subii,  io  ponte  aliatos  fuisse  ,  de- 
spero tamen,  hos  versus  ex  iis  quae  supersunt  fragminibus  restituì  posse. 
Apud  Ern.   Spangenbcrg.   est    B.   P.  II,   6.  '21.   ali'   i.    e.   alii.      ai 

coni.  Urs.  30.    inrumiendi]  coniicio  :  iiirumpendi.  32.  sent] 

cod.  vg.      essent  Urs. 

ANNOT.   PALLI.     2.    si,,t]    M.  vg.     sunt    Gr.   Li™.  2.   3. 

solliferrea]   ed.  vct.    vg.      soliferrea   Li>d.  ,     ncscio    an   e   coJJ.  5. 

•Socorrfi'niii]    boni    codd.    Li>d.       Secordiam  vg.  ~*  ultime]  ylmi 

silvae  M.  Gc.  iXr/  silva  vg.  Limd.  Illud  in  Festo  hinc  apparet.  di- 
cunt T-iitai]  7-fitov   dicunt  Gr.   Lno.  :  illud  propter  M.   rctinui. 


QU.  Xm,  29.  (101)  FESTI  FRAGM.   E  COD.  FARN.    L.  XVIH.        QU.  XIII,30.  (102)    293 

quidem,      ut    vulgus    opinatur,      sacra     appellali-  mutas,     semi -vocales     et     liquidas.         \\Socordi- 

da    est    a    regia     ad     domimi     Regis     sacrificuli,  am          quidam          prò          ignavia         posuerunt: 

sed     etiam     a    Regis     domo     ad     sacellum    Stre-  M.      Gato     prò     stullitia     posuit     Originum     l. 

niae,  et  rusus  a  regia  usque  in  arcem.  necf  appel-  VII.     cum     alt  : ».      ob     im- 

lari  debere  ait  Verrius,  sed  disiuncte,  ut  5  mensam  ti  -miditatem  et  socordiam  causa  erat, 
caeteras  vias  Flaminiam,  Appiam,  Latinam.  ne  quid  neg-oit  publici ^ere- 
ut    ne    Novamviam    quidem ,     sed    IVovam    viam.  retur.      conpos  -  itum      autem      videtur     ex      se, 

||  Scita    plebei    appellantur    ea,     quae    plebs    suo  quod    est    si  ne,     et    corde • 

suffragio      sine      patribus     iussit,       plebeio      ma-  ||Semis,       semodi-ws,       semtincia:       qua       ra- 

gistratu       rogante.              || Solitaurilia       hostiarum  10     tione   ex  Grae- co   trahuntur   etiam   alia,   quae  s. 

trium       diversi       generis        immolationem        sig-  litteram              prò              aspiratione              eorum 

nificant,        tauri,         arietis,         verris,         quod  habent,             ut  -  sitxà,             septem,             vXcti 

omnes     eae      solidi,      integrique     sint     corporisj  silvae,      sic      ista      ab      eo ,      quod     UH     ij/Jtt- 

contra    aci     .     .  f    verbices    maiales     qui-f-     quia  cv               dicunt  ,                  declinata                sunt. 

sollum        Osce       totum        et      solidum       sin  nifi-  \§       ||Sublicium           pon  -  tem           quidam          putant 

cat.     unde     tela     quaedam     solii     ferrea -|-    vocan-  appellatimi       esse      a      sublicis,      peculiari      vo- 

tur     tota     ferrea,       et     homo     bonarum      artium  cabulo      Volsco  -  rum ,        quo       appellant       tigna 

sollers,     et    quae     nulla     parte    laxata      cavaque  in    latitudinem    extcnsa,    unde    pontem    non    ali- 

sunt,      solida      nominantur.     atque     barimi     bos-  ter    Formiani    vocant 

tiarum          omnium          inviolati         sunt         tauri,  oq      librorum:          qu-«e         ab         alis         auctoribus 

quae   pars    scilicet    ereditari    in  castratone,    sunt  sublices      voca -ntur.      quidam,      quod     sub      eo 

quidem  qui  portenti ,    ex    tribus    hostiis    praecipue  aqua       liquens       laberetur ,      sublicium       dicunt, 

nomea    inclusum    cum    solido    tauri,      quod     am-  in      qua      opinio-ne     fuit 

plissima       sit      earum.       quidam      dixerunt      om-  et         meminit         Subliei         pontis         Naevius, 

nium     trium     vocabula     confixaf,      suis,       ovis,  25      qui     ait     in     belli     Punici     libro    .  :    u  . 

tauri,      adeffecisse      id,      quod     uno     modo     ap-  quam     liquidum 

pellarentur    universae.    quod    si    a    sollo,    et  tau-  amnem",    et  ali  tab -ulas no- 

ris    earum    bostiarum    ductum     est     nomen    anti-  men    retinet  Sublicius  pons     ....... 

quae      consuetudinis,  ■     per      unum      L      enunti-  Sallustius           libro          qua  -rio          historiarum  : 

ari     non     est     mirum,      quia      nulla      tuhc      gè-  30      "ne     inrumiendif     p-onfis     Subliei     .... 

minabatur         littera         in         scribendo.          quam  sublicibus      cavata es- 

consuetudinem          Ennius          mutavisse        fertur,  sent." 

ut    potè   Graecus    Graeco    more    usus,     quod    illi  ||  Supervacaneum,             ut            videtur,             se- 
aeque        scribentes        ac       legentés       duplicabant  cludit           Verrius          ab           \-acuo,           quod 

EMEND.  LECT.     Qu.  XIII,  29,   4.    adde  Sacramviam.  13.   (contrari   boves.  14.  maiales qne).  16.  solliferrea         21. 

eaeditur.         22.  putent.         25.  confusa.                           Qn.  XIII,  30,  30.  inrumpendi. 


294    QU.  XHI,  31.  (103)      PESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.   L.  XVIII. 

paupertatem 


QU.  Xin,  52.  (104) 


vacuum      quidem       dicatur      id       t-antummodo, 
quod         supersit         abunde  -  que         sit         fami- 
liae  $     quod     autem     inutile  ,       super  -  vacaneum  : 
sed     non     probatur     ea     distinclio. 
\\  Strufertarios  appellabant  antiqui 

ut     ait     .     .     .     .     .      .      .     .    ho  -mincs     con- 

ductos  mercede,  qui  ad  arbores  ful- 
goritas  noxarum  coni  -  missarum 

causa  sacri fìcia  quaedam  struae  -}•  et 
ferto  solennibus  verbis  ^-aciunt. 

6(Precor  te  Jfuppi-tev  uti  mihi 

volens  propilius  sies."  quod  n-ullo  ctiam 
fiebat  adhibito  slru  -  fertario. 

\\Suberies  arboris  genus,  ex  qua  cortex 
natatorius  dctrahilur.  Lucilius 

» ti     hibernacu- 

li" 

||  Silicernium  dicitur  cocna  /ìt-nebris,  quam 
Graeci  Tiegièenivov  v-ocant.  scd 

J^-errius     exisli- 

tnaty  cibi  genus,  ^-uod  nos  farci- 
rne» dìcimuS)  quo  purgabatur  letumf  familia, 
silicernium    dici)    quod,     cuius    n- online    ea    rcs 

instituebatur , t-s  iam  silenlium 

cernerei.  Caecilius       06-olostate:         "Cre- 

didi       silicernium       eius        messe  -j-       esuruni." 

\\Sudum  Vcrrius  ait  siV/-nificarc  sub 
mlunt.         scd         auctor  -uni  omnium         fere 

exempla  poscunt,  ut  sud -us  siceum  signiiìcet. 
itaque  sudum  quasi  tendimi,  id  est,  sinc  udo,  ut  se- 
curus  sinc  cura. 

||  Sublesta  antiqui  dicebant  infir- 

ma    et     tcnuia.  Plautus      in     Persa  :       "Ad 

EMEND.  LECT.     Qu.  XIII,  31,  9.  efrve,       ».  fletu.       '20. 
tioni.  15.'  1C.  «Ii'a  couijiìura.         21.   oxvao  natxxeSvi 

29.  et]  de  le  mi  uni.  e  uhi   luci  fugai         30.  sedatore.  ipse 


si  immigrant  infamiae, 

jjravior  paupertas         fit,  fides  sublesti- 


or."       id.      est      infirmior.  Idem      in      INcrvo- 

laria            vinum             ait  "sublestissimum ," 

5  quia  infirmos  facìat  Tel  corpore,  vel 
animo. 

||Satur,  et  vir,  et  caro  non  habentl.  |]  Supel- 
lectilis      recto      casu,       et      senis      ratione      di- 

10      cebantur,  quae  nunc  contraria  vi- 

denlur  esse         finilioni         portionis-j-:  quia 

omnia  vocabula  X  littera  finita 

per  declinationes  obliquorum  ca- 

suum         syllabam         accipiunt.  bacc        autem 

15  duo  descivcrunt  ab  ea,  ut  alla  com- 
pium-{-,  quae  non  ideo  infirmare  de- 
bent     praeceptum. 

UScurrae  vocabulum  Yerrius  ineptis- 

20  siine  aut  e\  Gracco  trachini  ait,  quod 
est  SlvTPOAZAIX",  aut  a  sequendo,  cui 
ma<;is  adscnlitur  ,  quod  et         teniiioris 

fortunae         bomines,  et  celeri  alioqui, 

qui  honoris  gralia  persequerentur 

25      quempiam,  non        antecedere,  sed        sequi 

sint  solili.  quia  >idelicct  dicat  Lu- 
cilius: "Cornelius  P.  noster  Sopiadag 
dictof,  tcnipusquc  intorquet  in  ip- 

sum  f  oli  et  7  delirò,  luci  ellictaeT,  atque 
30  cinaedo.  et  sedatori  7  adeo  ipsi-  suo,  quo 
rectius  dieas.  ibat  forte  domimi,  se- 
quimur  multi,  atque  frequente*. *"  cum 
scculos  videri  velit,  ob  eorum  iur^ia , 
non     ob     adsuetum      ollicium. 

ne  esse.  Q«.  XIII.  :!:,  S.  mèétt  il.  finiti»**»  wr»r»r- 

Ì8.      Ssimimdmm   <ìic,<.^         '.'>.  '2'.>.    temyus    yiiiini    lor^HfoI   ijtsum. 
Post   i.   ein.udo   non   inlcrnun^nidum  ,   yo<\  dicas   T.    31.   nonni"!    • 


(140) 


PAULI  DI4C0IM  EXCERPTA.    LIB.  XVII. 


295 


Strufcrtarios  dicebant,  qai  qnaedam  sacrificia  adarbores  fulgoritas  faciebant,  a  fcrto  scilicet  qnodara  sacrifici!  genere.  (HO) 
Silicei' ni  uni   crat  gciius  farciminis,    quo   flctu    familia    purgabatur.      Dietimi   autem  siliccrniiim  ,    quia  cuius  nomine  ca 

res  instituebatur ,    is  iam  silcntium  cerneret.     Caecilius  :    "Credidi    siliccrnium  cius  me  esse  esurum." 
S  ii  (1  u  ni  siccum  .   quasi  scadimi ,  id  est  sinc  mio.  Securus  sin  e  cura. 

Sublesta    infirma   et   tenuta.     Plautus  :    "Gravior  paupertas    fit,    fides   sublcstior,"   id  est  infirmior.      Idem    vinum    ait  5 

"sublestissimum ,"    quia  infirmos  faciat  vcl  corporc  vcl  animo. 


ANNOT.  FESTI.  Qu.  XIII,  31,  1-4.  Verrium  supervacaneuni  a 
gupcrvacuo  distinxisse,  statui  cum  Urs.,  sed  discrimen  aliud  finsi.  Cf. 
Suppl.  Ann.      Ultima   addidi  propter  Pauli  testimonium.  5.   Strttfert.] 

Lorum   supplendorum  auctor  roibi  fuit  Urs.,    buie  Scal.  6.   mines] 

cod.,  vg.      omines  codici  tribuit   Urs.  8.   noxarum]    interim    posui, 

doncc  meli us  aliquid  reperiatur.  piacularittm ,  quod  Scal.  et  Urs.  po- 
suerunt ,    dici  non  potest  prò  piaculorum.  9.  struae]  strue  corr. 

Scal.   Urs.     Post  li.   v.    delevi  punctum,  quod  est  apud  Urs.  10. 

aduni]  cod.  vg.     faciant  Urs.  11.  Precor  te]   Hic  versus  ncque 

in  cod.,  heque  in  vg.  maiusculis  litcris  expressus  est,  ut  apud  Urs.  De 
formula  restituenda  v.    Suppl.   Ann.  ter]  et  vg.  12.   itilo]  vg. 

nullo  Urs.     Ilo  nunc  in  cod.  legitur.  14.    Suberies]   Urs.  supplc- 

menta  petita    sunt  ex    Isidori  Origg.  XVII,  7,  27.  16.    hibernacu  -] 

cod.  hibernacttl  vg.  hibernaculi  Urs.  Ego  li  transtuli  in  sequentem 
versimi,  qui  in  cod.  vacuus  relictus  est,  quod  Urs.  non  indicavit.  18. 
Siliccrn.]  cf.  Donat.  in  Tcrent.  Ad.  IV,  2,  48.  Serv.  in  Virg.  Aen.  V, 
92.  Nonius  p.  48,  4.  Fulgentius  p.  500.  :  et  de  farcimine  ilio  Arnob. 
adv.  gent.  VII,  24.  In  rciiciendo  arliculo  ubi  a  Scal.  et  Urs.  disces- 
serim,  v.   in  Suppl.   Ann.  21.   uod]   cod.  vg.     quod  totum  codici 

tribuit    Urs.  22.    letum]    cod.  vg.     fletum   Urs.,    qui   corr.  fletti. 

Itcni  v.   23.   n  ad  ornine  «b   Urs.   temere  adiectum   est.  25.    Caecil.] 

Botbe  P.  Se.  L.  V,  II.  p.  140.  fr.  5.  Spcngcl.  Caecil.  fragm.  p.  34. 
fr.  5.      In    Ob-olostale  eoo.  et  vg.   non  babent   Ob  ,  ut  Urs.  26. 

messe]   scr.   me  esse,   quod  vg.  tanquam   e  codice  ponitur.  27.   Hic 

t.  in  cod.  vacuus  est,    quod    Urs.  notare  neglexit.  28.   29.  sub- 

iicitiui]  supplet  Urs.,  recte.  Ita  semiitditm  putat  esse  sudum  Pbilargyr. 
in  Virg.  G.  IV,  77.  Serv.  Fuld.  in  Acn.VIII,  529.,  ipsumque  subudum 
ad  e \ plica n cluni  vocabulum  adliibct  Serv.  in  Acn.  1.  1.  Apud  Non.  p. 
31,  14.  legitur:  Sudum  dictttm  est  quasi  semidium,  sed  et  bic  scribendum 
semiudutn  :   quo  voc.    ctiam  Arnobius   utilur  adv.   gent.  VII,   3.  29. 

uni]  cod.   vg.     orttm  Urs.  ,    ut    e  codice  pctitum.  30.   us]   cod.   vg. 

*  Urs.  33.   Sublesta]  cf.   Non.   p.  177,   11.,  qui   Plauti  versus  minus 

fidelitcr  reddit.       Isid.   Gloss.  :    Sublcslis ,    inftrmus ,    trislis.  34. 

PI.  in  Persa]  III,   1,  20. 

Qu.  XIII,  32,  3.  4.  in  Nervol.]  Botbe  p.  410.  fr.  5.  Pcrperam 
ctiam   voce,    quia  .  .   animo  tribuuntur    Plauto.  7.  In  hac  pagina, 

ut  numcros  vcrsuuiu  constarci,  post  v.  6.   et  17.  vacuuni  spatium  reliqui, 


quanquam  neque  ab  Urs.  ,    ncque  ab  Arndtsio  indicatimi.  8.  non 

habent]  obliqua  supplent  A.  Auc.  Dac.  ,  contra  sententiam  Festi  pulo. 
Cur  cnim  viri  non  baberetur  obliquus  casus  voc.  vir,  ut  liberi  voc. 
liber?  Sed  non  babent  ilva'loyiav  vir,  satur,  caro  :  quod  voc.  cum  Grae- 
cis  literis  exprcssum   csset,    facilius  excidcre  poterat.  11.   flnitioni 

porlionis]  fin.  proportionis  vg.  et  sic  corr.  Urs.:  sed  finitionis  proportioni 
scribendum  est.  Proportioncm  eniin  dvaXoyiav  intelligit  (cf.  Varrò  de  L. 
L.  X.  §.  2.)  linitionem  sv Italiani  voc.    finientem.  15.  desciverunt  ab 

ea]  quod  senex  nulla  ,  supcllex  duabus  syllabis  augetur  in  declinando. 
15.   16.   alta  compiimi]   alia  eomplurà  vg. ,  et  sic  corr.  Urs.  19.  20. 

ineptissime]  pcrlinet  ad  traclutn,  non  r.d  ait.  21.  SKYPOAZAIN] 

con.  vg.  Oxvooufciv  vg.  schijpoazain  Urs.  avyxvQiXv  coni.  Scal.  oxiq- 
tu^iv  (fort.  oxioxùv)  Lind.  Verbum  currcndi  potestate  praeditum  fuisse 
putat  Lobeclì.  Aglaopb.  p.  1317.,  ut  a/.v(>cuZ,(i.v ,  quod  cum  praev.  arcò 
compositum  babeat  Hcsycb.  Sed  Hesycbius  babet  utioxvqik^uv,  non  «.tto- 
oxi'oHiZftv ,  et  nulla  caussa  est,  cur  ctiain  boc  etymon  a  currendi  verbo 
pctitum  autumemus.  Opinor  potius  verbum  lue  fuisse  ,  quemadmodum 
oxioatfft'iiv  est  vel  oxtiìo^atxritv.  In  axioog,  oxiòóot; ,  oxVQoq  Uncina vit 
scribendi  consuctudo.  22.  tenuiorìs]  cod.   vg.      tenuiores  Urs.  26. 

27.  jLiici'J.]  ine.  6.  apud  Dousam.  27.  28.  Scipiadas  dicto]  Scipiades 

dieta  Scal.  ,  cuius  ratio  valde  contorta  est.  Scip.  diclus  coni.  Dousa. 
Scipiadcm  dico  Lind.  probabiliter ,  nisi  quod  a  in  Scipiadam  servar! 
potest.  28.  temp.  .  .  ips.]    penilusque  inlervenit    ipsi  Scal.,  intole- 

rabili  audacia,  tempusque  inlerduit  ipsum  Lind.,  quod  vult  esse  i.  q.  in- 
lerpellat.     Tentavi:   temptts  quom  torqueat  'ipsum.  29.   oti  et  delicis] 

cod.  o.  et  dcliciis  Urs.  vg.  molli  et  d.  coni.  Scal.  Orci  dcliciis  Dousa. 
oti,  et  delìcias  Li>d.     Milli  et  delendum  videtur.  luci  cflictae]  Luci, 

efjìtjiue  coni.  Scal.,  sed  idem  sccundis  curis:  et  lucif'utjae.  litcifitgae 
Lind.  Si  scripseris  cum  lucifuga  et  proximo  v.  sedatore  structura  ex- 
pediri  potcrit.  Punctum  v.  30.  post  voc.  cinaedo  ,  et  v.  31.  post  dicas 
tollcnduin.  30.  adco  ipsi  suo]    assiduo    coni.   Scal.      ipse  suo  Lind., 

omisso  adeo,  quo  non  opus  est,  si  ef  superiori  versui  additur.  sectatori 
adeoque  suo  Dousa,  "nisi  quis  malit  Scurrae  adeo  ipsiusque  suo."  De 
explicando  boc  vexatissimo   loco    y.  Suppl.  Ann. 

ANNOT.  PAULI.      1.  Strufcrtarios]    vg.    Lind.     serufert.    boni  codd. 
fulijoritas]  rctinui  e  bonis  codo.     fultjur,    vg.  Lind. 


296 


PAUL!  DIACONI  EXCERPTA.    LIB.  XVII. 


(140) 


Secus   aliter;    haud  secus ,   non  aliter. 

Stipe  ni  esse  nummum  signatum  testimonio  est  et  de  eo'f ,  quod  datur  in  stipendium  militi,  et  quam  sponde  tur  pecunia, 

quod  stipulavi  dicitur. 
Sobrinus    est  patris   mei   consoli  lini    filius  et  matris  mcae  consoli  rinae  filius. 
ó  S  oro  ria  re    mammae  dicuntur  puellarum,    quum  primum  tumescunt. 

Surregit  et  sortus   prò  surrexit,  et  quasi  possit  fieri  surrcctus ,  frequenter  posuit  Livius. 

Sors    et   patrimonium  significat.      Unde  consortes  dicimusj    et    dei   responsum   et  quod  cuique  accidit  in  sorticndo. 
S  ora  e um    est,    quo  ornamenta  portantur  scenicorum. 

So  bri  uni  vicum.Romae  dictum  putant,   vel  quod  in  eo  taberna  nulla  fuerit,  rei  quod  in  eo  Mercurio  lacte  ,  non  vino 
10  supplicabatur.  Sons  nocens;    insons  innocens. 

So  dal  e  s  die  li,    quod    una  sederent  et  essent ,    vel  quod    ex  suo  datis  vesci  soliti  sint,  yel  quod  inter  se  invicem  suade- 

rent,    quod    utile  esset. 
Sodes  si  amles  ,  uti  sis  prò  si  vis,  et   il  lieo  prò  in  loco.     Tercntius  in  Andria:    "Die,   sodes,    quis    beri  Cbrysidem 

babuit?" 


ANNOT.  FESTI.  Qu.  XIV,  1,  3.  Stipem]  cf.  Varrò  de  L.  L.  V. 
§;  182.  4.  de  eo  quae]  id  quod  vg.  :  ita  corr.   Urs.  6.   So- 

brinus] cf.   Qu.  XI,  32,  31.    v.    propius  sobrino.  8.   isdeni]  con. 

iisdem  Urs.  10.  consobrino]    sobrino   corr.  A.  Auc.   in  mg.   Urs. 

11.  Sororium  tigillum]  de  cationi  re  Liv.  I,  26.  Dion.  Hai.  Ili,  22. 
Aurei.  Vict.  de  vir.  ili.  4.  :  sed  Festo  quaedam  propria  sunt.  Paulus 
eum  articulum  transtulit    in  p.  143.  13.  Metti]  Metii   corr.   Urs. 

cum  vg.  :  sed  non  opus   est.  Fufìtii]  Suffetii   corr.   Urs.   cuna  vg.  : 

sed  rectius  Fufetii  correxisset.  Sic,  $>ov<pirioc,,  est  apud  Dionysium. 
14.  Hor.  et  Curati]  horati  et  curati  con.  Horatii  et  Curatii  Urs.  in 
contexto  Labet,  et   corr.    Curiatii,    ut  vg.  legitur.  17.  viclorque] 

Urs.     victoque  eoo.  19.  nomine]   Urs.     nomino    e  con.    notatimi 

babeo.  21.  sceleri]  sceleris  corr.   Urs.,  ut  vg.  legitur.  27. 

28.  lun.  Sororiae]  Iovem  etiam  babet  Tigillum  Augustin.  de  C.  D.  VII, 
11.  29.   noxia]  cf.  annot.  ad  Fest.  Qu.  IX,  23,  33.  31.  So- 

roriae] Sororiare  corr.  Uns.  cum  vg.  Cf.  Paulus  p.  68.  v.  fratrare. 
34.   1.  Plautus  in  Fribol.]  Bothe  p.  438.  fr.  6. 

Qu.  XIV,  2,  1.  Fribol.]  Frivolaria  corr.  A.  Acg.  in  mg.  Plauti 
versus  Scal.  sic  resarcit:  fune  papillae  primitus  Fraterculabant.  illud 
volui  dicere,  Sororiabant.  quid  opus  est  verbis.  Urs.  :  fnne  sororiabant 
papillae  primulum,  sed  illud  volui  dicere,  fraterculabant.  quid  opus  est 
verbis  mullis.  Hunc  deserui  propter  mctrum  et  sentcntiam,  illuni  propter 
spatia  in  con.  indicata.  5.    .sorfus]  id  prò  sorctus  dictum  est,  ut 

fartus,  artus  prò  farctus,  arctus  :  sorctus  autem  erat  prò  surrectus.  Non 
opus  est,   ut  sorctus  scribatur ,    ut  in  Forccllini  Lexico    legitur.  7. 

Livillus]  Livius  Paulus  babet,  sine  dubio  recte.  Botbc  P.  Se.  L.  V, 
I.  p.  20.  ine.  49.  9.   consortes]  cf.   Paulus  p.  55.  v.   desertiones, 

et  p.  62.  v.   erctum  citumque.  10.    Dei'*]    Dei  corr.  A.  Ave.  in  mg. 

Urs.  resp]  con.  vg.     respon  Urs.   codici  tribuit.  11.   Soracum 

Polluci  X,  29,  136.  est  oùyaxoq,  rò  dyyitov,  ìv  «5  tk  oxivi]  xùv  vxoxgiTUJv. 


Sarraca   temere   immiscet  Meurs.  Exerc.  crit.  II,  III,  5.  12.  orna* 

menta]  dicuntur  personae  et  vestitus  bistrionum ,  ut  saepe  apud  Plau- 
tum.  Hoc  fortasse  faciet  ad  Varronis  illa  VI.  §.  76.  intelligenda  :  In- 
didem  (ab  ore)  ornamentimi,  quod,  sicut  olim,  ornamentum  scenici  pie- 
ri  q  ne  dicunt.  Apud  Vitruv.  V,  7.  spatia  ad  ornatus  comparata  sunt, 
quac  Harpocr.  v.  nuQuaxrjvia  dicit  Tonov  tci»?  fi?  rov  Jyajru  xctgaoxfvaìc. 
13.  Plautus  in  Persa]   III,   1,   64.  14.   iccillum]  eecillum  corr.   Scal., 

ut  apud   Plautum   legitur.  18.   ali,   quod]   aliquod  con.   Tg.      alii 

quod  Urs.  18.  19.   lacte  non  vino]   noii    lacte  sed  vino  Urs.  contra 

sententiam;   nam  bi   sobrium  virimi   dictum  statuerunt  a  >ry aXiai j  &voiaig. 

19.  20.  Sonivium]  cf.  supra  Qu.  XII,  13,  33.  v.  puls.  22.  plus] 
puls  corr.  Urs.  quadr]  eoo.  vg.  Urs.  tantum  quad  e  codice  af- 
fert.  ex  ore,  quod  Urs.  post  quadrupedive  addit,  non  satisfacit.  Ser- 
vio auctore  in  Virg.  Aen.  III,  90.  p.  192.  ed.  Lion.  etiam  appellatur 
tripudium  sonubium  (scribe  sonivium),  si  arbor  sponte  radici  tus  cadat, 
si  terra  tremat.  Cf.  Fest.  Qu.  XV,  19,  32.  v.  spiciunt.  .Som/]  sin- 
gulare  dixit  Ausonius  in  tecbnopaegnio.  Cf.  Paulus  p.  83.  v.  insons. 
26.  ex  suo  datis]  intelligit  ìgavov.  datis  Pauli  libri  praebent ,  dapibus 
in  Paulo  corr.  Scax.,  et  in  Festo  suppl.  Urs.  27.  se]  eoo.  vg.  Urs. 
id  tanquam  ex  supplem.  ponit.  28.  ess]  cod.  e*--  vg.  Lrs.  29. 
congre]   congeras    corr.    Scal.  Urs.  ,    collato    Festo  Qu.  XVI,   5.   p.  190, 

20.  v.  tappulam.  Praetulerim  congerras.  Cf.  annot.  ad  Paulum  p.32. 
v.  cerrones.  vocar]  cod.  vocan  vg.  voca-ri  Urs.  30.  yigua] 
non  in  cod.  est,  sed  suppletum  a  Scal.  Urs.  31.  Sodes]  cf.  Pau- 
lus p.  39.  v.  cumalter,  et  annot.  Cicero  Orat.  45.  si]  co»,  vg. 
sis  Ues.               32.    Terent.   in  Andr.]  I,   1,   58. 

ANNOT.  PAULI.     2.   et  de  eo]  boni  codd.  ,  quod  servavi ,  quoniam 
ab  ipso  Paulo   scriptum  esse  apparet.  9.  putant]  vg.  Li>d.     putn- 

tur  boni  codd.  13.   uti]  M.     ut  Gc.     Illud  Fosti  libcr  babet. 


QU.  XIV,  1.  (105) 


FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.    L.  XVIII.       QU.  XIV,  2.  (106)    297 


^ 


||  SecusValg-iusputatexGraeco  quoti  est  sxds  dictum.  ab- 
surde  scilicet.  significat  enim  aperte  aliter,  exemplis 
omnium  fere,qui  eam  vocem  usurpant.  ||  Stìpem  esse  num- 
,  |  mum  signatura,  testimonio  est  et  deeojjuaef  datur  sti- 
-  pendium  militi,  et  cum  spondetur  pecunia,  quod  stipu- 
lali dicilur.  ||  Sobrinus  est,  ut  ait  Gallus  Aelius,  patris  mei 
consobriiù  fìlius,  et  matris  meae  consobrinae 
C  filius.  femina  isdem  de  causis  a p polla t 
fratrem,  et  fratrem  patruelem,  et  consobrinum, 
et  propius  consobrinof,  et  sòbrina.  iidem  gra- 
dus    in    sobrina    quoque     sunt.  ||Sororium     tigil- 

lum  appellatur  hac  de  causa.  ex  conven- 
tione  Tulli  Hostili  regis,  et  Metti  Fufitiif  du- 
cis  Albanorum,  Trigemini  Horati,  et  Curati  \ 
cum  dimicassent  ,  ut  victores  sequeretur 
imperium,  et  Horatius  noster  exsuperasset, 
victorque  domum  reverteretur,  oh  via  soror, 
cognita  morte  sponsi,  sui  fratris  manu  occisi; 
aversata  est  eius  osculum ,  quo  nomine 
Horatius  interfecit  eam.  et  quamquam  a  patre 
absolutus  sceleri  f  erat,  accusatus  tamen 
parricidi  apud  Duumviros,  damna- 

tusque         provocavit  ad         populum,  cuius 

iudicio  victor,  duo  tigilla  tertio 

superiecto,  quae  pater  eius  consti- 

tuerat,  velut  sub  iugum  missus, 

subit,  consecratisque  ibi  aris         Iunoni 

Sororiae,  et  Iano  Curiatio,  libera- 

tus  omni  noxia  sceleris  est  auguriis 
adprobanlibus.  ex  quo  sororium  id 

tigillum  est  appellatum.  ||  Sororiae  f 

mammae  dicuntur  puellarum, 

cum  primum  tumescunt,  ut  fra- 

terculare  puerorum.  Plautus  in 

EMEND.  LECT.  Qu.  XIV,  1,  4.  et  id  yuod.         10.  sobrino. 
Qu.  XIV,  2,  1.  Frivolaria.  7.tivius.  10.  Dei.  14.  e 


Fribolaria  f  :  cefraterculabant  mulieri 

papillae  pri -mum  :  •  sed    ■         illud 

volui  dicere ,  sororiabant.  quid 

opus     est     verb-w     pluribus?"  \\Surregit 

5  et  sortus  an-tiqui  ponebanl  prò  surrexit 
et  eius  parti  -  cipìo ,  quasi  sit  surrectus  ,  qui- 
bus  li.  lavili  -  us  •{•  frequenter  usus 
est.  ||  Sors       et       patrimonium       signifi- 

cai,        unde         con  -sortes         dicimus,        et 

10  Deis-j*  resp -onsitm,  et  quod  cuique 
accidit      in      so  -rtiendo.  \\  Soracum      est, 

quo  ornamen-fa  portantur  J        sceni- 

corum.  Plau  -  tus  in  Persa:  Cilibro- 
rum      iccillumf      habeo     plenum      soracum" 

15  ||Sobrium  vicum  dictum  putant  ... 
et  Aelius,  quod  in  eo  nullus  tabernae 
locus  neque  caup  -  onae  fuerit. 

ali,  quod  in  eo  W-ercurio  la eie ,  non 
vino,       solitum       sit       supplicari.  ||iSom- 

20      vium         tvipn -dium,  ut         ait        Appius 

Pulcber,  quod  sonet,  cum  putto  exci- 
dit  plus  f ,  quadr  -  upedive  .  .  .  .  ||  Sons 
nocens,  ut  ex  c-ontrario  insons  in- 
nocens.         ||  Sodalis     quidam    dictos    esse    pu- 

25  tant,  quod  una  s-ederent  essentque  ; 
alii,  quod  ex  suo  datis  vesci  soliti  essente 
alii ,  quod  inter  se  invicem  suade- 
rent,  quod  utile  ess-et.  eosdem,  quod  coeant 
crebro ,        congre  f        vocar -i       a        Graeco 

30      vocabulo,     quod     est     -ys§§a. 

||Sodes?  si  audes,  uti  si-s  prò  si  vis,  et  illieo 
prò  in  loco.  Terentius  in  Andria:  CiDic 
sodes,  quis  heri  CAxvy-sidem  habuit?" 
||  Surum      dicebant ,       ex      quo      per      demi- 


13.  Fufetii.  14.    Curiati.  21.  sceleris. 

ccillum.  22.  puls.  29.   congerras. 


31.   Sororiare. 


Pp 


298     QU.  XIV,  3.  (107)        FESTI  FRAGM.   E 

nutionem      surculus      fac  -tum     est.        Plau- 

tus     in surus     non    est    ti  hi." 

surum     dicebant    pai- uva  ^     item:     nam    qui- 

e  us     surculis, 

ni,     tum     poli- 

ebant   .      r  .'  •     •     •     •     •      •      •      aut    asulae 

.    Ennius:   uIn  unum  su-rusf  surum 

ferte:  tamen  defende -re  possent." 

\\Suremit,  sumpsit  .     .     .    ((Inaue  inanimi  su- 

remit     hastam."     eli     "puerum     surempsit," 

.     .     .      .     .      .     .    pue  -  rum     sustule- 

rit.  ||  i(Sy  riunì     non     Scyr  -ium"       dlxit: 

est,  quod  cum 

'    .       ciò    nobilissi- 
mi      atquc     ob     eam 

issimus    semper 

i- usi  Unii,     cum 

imus     sumcre- 

tur  is ,    qui  esset     ....       ipso    dignior. 

GKvqiov -iteti   0VX8TI   av- 

gtov t.    quod    si   mon- 

...      ....      .      .      .    tem    non    num- 

quam Socra  tem.  quas 

con iccc  -  rat   in  librimi 

quem    inscripscrat  Scy- 

rium gratia  id  appel- 

la ||  Sminuii  -  ssi  dicebaulur 

murmuratores  .  .  Naevius  :  "odi,  inquit, 
summussos ,  prò -inde  aperte  dice, 
quid  sietf  quod  limes."  Ennius  in  sexto 
Annalium:  "JT-ntus  in  occulto  niussa- 
bant."  ci  Ennin-s  in  Androniacha  :  "di- 
cere  .  .  .  .  no -n  est:  nam  mussare  si- 
luvenliu-s   in  Agnorizomene  f  : 

EM.  LECT.     Qu.  XIV,  3,  7.  surum  ad.     31.  Anaanoriz. 
10.  curiosa.      14.  Solia.      18   19.  soliaria.     Ti.  a  solo,      lavundi. 


COD.  FARN.   L.  XVm. 


QU.  XIV,  4.  (108) 


"quod  potes,  sile,  cela,  occulta,  tege, 
tace,  mussa,  mane."  ||Sum,  prò  cura 
usus  est  Ennius  li.  I.  :  "At  tuf  non  ut  sum 
summa-j-     servare    decet     rem."     et    I.   II.: 

5  "Atf  se  se  sum  quae  dederat  in  lumi- 
nis  oras."  ||  Sollo  Osce  dicitur  id  quod 
nos  totum  vocamus.  Lucilius  :  "suasa-j- 
quoque  omnino  dirimiti,  non  sollo 
dupundi",     id     est,     non     tota,      idem     Li- 

10  vius.  Sollicuria,  in  omni  re  curioraf. 
et  solliferreum  genus  teli  ,  totum 
ferrcum.  Sollers  eliam  in  omni  re  pru- 
dens  5  et  sollemne,  quod  omnibus 
annis  praestari  debet.  ||  Solla  7 

15  appellantur  sedilia,  in  quibus  non 
plures  singulis  possint  sedere, 

ideoque  soliar  sternere  dieuntur, 

qui         sellistcrnium         habent ,  et        so- 

larla v  vocantur         Babilonica,  qui- 

20  bus  eadem  sternuntur.  quae,  ut  a- 
it  Vcrrius ,  omnia  ducta  sunt 

solo  7.  alvei  quoque  cavandi-  gratia 
instituti,  quo  singuli  descendunt, 

solla  |         dieuntur.         quae         ascendendo  7 

25      potius  dieta  videnlur ,  quam 

a     solo.  Il  Sollistimum ,     Ap.     Puleber 

in  Auguralis  disciplinae  1.  I.  ail. 
esse  tripudium,  quod  aut  -  exei- 
dit    ex     co 7,     quod    illa    feri:      saxum    ve 

30      solidum,  aut  arbos  >'niradix 

ruit,  quae  nec  prae  vitio,  bumanif 
caedanlur      ve,  iaciantur      ve,  [ul- 

lanlur      ve.  ||Solum,      teriam.       Ennius 

1.      III.  :         "Taiquinio        dedil        imponimi 

Qu.  XIV,   4,   S.   te.      4.   niiHnaiH.        5.   ./ •/.        '.    risa.       S.  redimiti 

li.  solia.      a    sedendo.       5S.  jiiom    «ri.      ?\».   »rr.      11.  kimmnmre   ri. 


(140) 


PAUL!  DIACONI  EXCERPTA.    LIB.  XVII. 


299 


Su  imi  ni  dicebant,  ex  quo  per  Jcmiautlonem  fit  surculus.     Ennius  :  "Unus  surus  surum  ferrei,  tamen  defendere  possent."# 

Suremit  sumpsit  :    "Inque    manus    surcmit  hastam."       Surcmpsit   siistulcrit. 

Su  in  mussi  murmuratorcs.     Nacvius  :    "Odi,    inquit,    summussos ,    proinde  aperte  dice,    quid  sit."     Tercntius  ^  mussare  (I41) 

prò  tacere  posuit,  quum  ait  :    "Sile,  cela,  occulta',  tege ,  tace,  mussa." 
Sum    prò    eum   usus  est  Ennius.  •> 

Sullo  Osce  dicitur  id ,  quod  nos  totum  vocamus.     Livius,   sollif  crreu  m,  genus  teli,  id  est  totum  ferreum.     Sollers 

eliam  in  omni  re  prudens,  et  solle  inno,    quod  omnibus  annis  praestari  debet. 
Solla  sedilia ,   in    quibus  s'iuguli   tantum  possunt    sedere,   idcoque   soliar  sternerc  dicuntur,    qui   sellisternìum  babent, 

et  sola  ri  av  vocantur  Babilonica,   in  quibus  eadem  sternuntur. 


Solum  tcrram  dicunt. 


10 

» 


ANNOT.  FESTI.     Qu.  XIV,  3,  1.  Plau-]  cod.  vg.     Pia  Urs.        3. 
pallini]  cf.   Paulus  p.  45.   v.  crebrisuro.  4.   5.    6.    Urs.   additam., 

quac  omisi,  v.  in   Scppl.   Ann.  5.   m]  cod.  vg.     rum  Urs.  7.   8. 

Enti.]  de  hoc  versu  v.   Qu.  XIII,  2i,   1.  v.  rigido.  9.  Suremit]   cf. 

annoi,  ad  Paulum.    Coniectanea  de  bis  posui  in   Si  i  ri  .  Ann.  mattimi] 

manus  Paulus.  11.  pue-rum]  in  cod.  ,    ut  vg.,  legitur  pue  (e  in  cod. 

formam  diphthongi  ne  babet)  eum  parva  lacuna.  Urs.  uerum  tanquain 
e  codice  ponit.  12.  St/rium  non  Scyr.]    Urs.    quae  bic  rcposuc- 

rit  et  quae  milii    infuissc  videantur,    v.  in  Suppl.  Ann.  tu  hi]    l'uni 

incertuin,   an  eum  in  cod.     chhi  vg.  Urs.  14.  ciò]  nio  vg.  18.  ihih.s] 

co»,   vg.     mus  tantum    Urs.  codici   tribuit.  20.    oxvniov]    non  est 

in  cod.,  sed  ab  Lrsino  prol'ectum  :  quanquam  id  voc.  etiam  in  annot. 
ab  eo  ut  e  codice  ductum  profertur.  28.    Piaev.]  Botbc   P.   Se.   L. 

V,  I.  p.  95.  ine.  22..  29.  aperte  ilice]  dice  aperte  verba  ponit  Scal., 
propter  diaeresin  in  medio  tetrametro,  ut  videtur:  sed  plus  >alet  Fosti 
et  Pauli  codiciuu  conscnsus.  30.    quid  siet]   Scax.   recte,      quid  rit 

Urs.  ex  Paulo.  times]  cod.  vg.     Urs.  id  supplcm.   altribuit.  30. 

31.  Emi.  in  sexto  ^nn.]  v.  Paulus  p.  100.  v.  mussare  eum  annot.  32. 
Uttn.  tu  Androm.]  liollte  V,  I.  p.  35.  fr.  5.  Accius  posuerat  Urs.,  sed 
ab  boc  Andromacbe  iure  abiudicatur.  Hunc  versum  Urs.  sic  explet  : 
Dice  iam  mater  non  est:  nam  (corrigit  l'atn)  mussare  sine.  Volait  certe 
dicere.  34.   Iuventius]  de  buius  poetae  nomine ,  quod   Paulus    in    Te- 

rcntius mutavit,  v.   Sippl.  Ann.  Atfnoriz.]  Anagnorizomene  corr. 

A.  Acc.   in  mg.   Urs. 

Qu.  XIV,  4,   1.  sile]  prò  pyrrhicbio    est,  ut  emeiatur  tetrameter  tro- 
ebaicus.  occulta]   culla  manti  scc.   scriptum   est;    eaedcmquc  sylla- 

bae  iterum  scriptae  fuisse  videntur  in   lacuna  proxime  sequcnli.  2. 

Sunti]   cf.   annot.   ad  Paulum  p.  30.  v.   callim.  3.    Ennius]    Urs.: 

enius  cod.  li.  /.]  I,    152.   apud  Merulam.  tu]  te  corr.   Menila. 

4.  summa]  su  ut  mani  vg.,  et  sic  corr.   Urs.  Menila.  I.]  cod.     li.  Urs. 

//]  II,  28.   Mer.  5.    At  se  se]    Accedit  corr.  Merula.     Ad   scse 

Dac,  cogitatione  addens  advocat  vel  simile  verbum.  6.  Sollo]  cf. 

supra  Qu.  XIII,  29,  10.  v.  solitaur.  7.    Eucil.]   fr.  ine.  38.  apud 


Dousam.  sh«:.s«]  vasa  corr.  A.  Adg.  in  mg.   Urs.  Dousa,    recte: 

nani  suasum  coloris  noinen,  de  quo  v.  Qu.  XIV,  8,  12.,  ab  bac  re  alie- 
nimi. 8.  dirimit]  redimii  corr.  Dousa:  quo  mctrum  adiuvatur,  sen- 
tentia  non  expl.inntur.  sollo]  solla  vg.,  et  sic  corr.  Urs.  Dousa: 
sed  sollo  Osce  dici  ipse  Festus  monuit.  9.  dupundi]  dupondi  vg. 
Dousa,  qua  correctione  non  opus  est.  9.  10.  Livius]  bic  sollo  dixit, 
non  sollicuria,  ut  creditur.  Botbe  P.  Se.  L.  V,  I.  p.  21.  ine.  55.  10. 
citriorn]  curiosa  corr.  A.  Acc.  in  mg.  Sollicurio  et  curiosus  coni.  Dac, 
temere.  14.  Solla]  Sola  vel  Solia  coni.  A.  Auc.  in  mg.  :  boc 
probaut  Scal.  Urs.  17.  soliar]  solla  vg.  Quod  in  con.  est,  recte 
tuetur  Scal.  Idem  voc.  posuit  Varrò  in  Cosmotoryne  apud  Non.  p.3,  25. 
18,  sellisi.]  cod.  vg.  sollist.  Urs.  lllud  unice  verum,  auctorc  Ernestio 
in  Tac.  Ann.  XV,  44.  aliisque  VV.  DD.  Qui  sellisternium  habent,  sunt 
aTQuiTat.  dcarum.  18.  19.  solar.]  soliaria  corr.  Scal.  .22. 
solo]  a  sollo  corr.  A.  Aog.  in  mg.  Scal.  Urs.  :  sed  Verrii  sententi» 
postulat:  a  solo.  cavandi]  lavandi  vg.,  et  sic  corr.  Urs.  24. 
solla]  corrige  solia.  ascendendo]  a  sedendo  vg. ,  ita  corr.  Urs. 
Cf.  Qu.  XV,  16,  12.  26.  solo]  sollo  vg. ,  et  sic  corr.  Urs.:  non 
recte.  His  ultimis  verbis  Festus  totam  Verrii  sententiam  de  etymo  solii 
repudiat.  Solisi.]  cf.  Cic.  de  div.  II,  34,  72.  28.  quod] 
cornicio  quotn.  aut]  avi  vg.,  sic  corr.  Urs.  29.  eo]  pitto 
fuisse  ore.  30.  ani]  aut  si  coni.  Lind.  ,  nescio  quam  ob  caussam. 
arbos  iwir.]  idem  fere  dici  sonivium,  annotatum  est  ad  Qu.  XIV,  2,  22. 
31.  Immuni]  Immanaue  vi  vel  humi  cadant  coni.  A.  Auc.  in  mg.  lllud 
inerito  praefert  Urs.               33.  34.   Ennius  l.  III.]  Ili,  6.  Mer. 

ANNOT.  PAULI.  1.  possati]  ed.  vet.  vg.  posset  Lind.,  quod  er- 
rore factum  puto.  2.  Suremit]  M.  (qui  poetae  verba  om.)  sur- 
remit  Gc.  vg.  Lind.  Surempsit]  Gv.  surrempsit  M.  vg.  Lind. 
3.  Tercntius]  v.  annot.  in  Fcstum.  6.  Livius]  Mirum  quod  Paulus, 
eum  ncgligenter  Livii  nomen  ad  aliam  rem  transferret,  casu  vera  dixit, 
nam  Livius  rerum  Romanarum  scriptor  solliferreum  memoravit  XXXIV, 
14.  8.  sellisternìum]  sollislern.  M.  9.  solaria]  v.  annot.  ad 
Festum. 

Pp* 


300 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XVII. 


(141) 


Solea  vel  ea  dìcitur,   quae  solo  pedibus   snbicitur,   vel  genus  piscis,   vcl  materia  robnstea,   super  quam  paries  craticius 

exstruitur. 
Solox  lana  crassa,    vel  pccus  lana  non  tectum  *.     Titinnius:    "Lana    soloci    ad   purpurani    data" 5    et   Lncilius  :    "Pascali 

pecore  ac  montano,  liirto*  alque  soloce." 
5  Sos  prò  eos  antiqui  dicebant ,  ut  Ennius:    "Constitit  inde  loci  proptcr  sos  dea  diarum^." 

Sos  interdum  prò  suos  poncbant;    per  dativum    casiun    idem  Ennius  effert  :  "Postquam  lumina  sis  oculis ,"  prò  suis. 
Sultis  si  vultis.     Plautus:  "Sequimini  me  hac  sultis  $"    et  Calo:   "Auditc ,  sultis ,  mililes." 
Sola  tu  m    genus  morbi. 

Solipugna    genus  bestiolac  malefìcac  ,   quod  acrius  concitaliusque  ut  fervore  solis ,  unde  ctiani  nomcn  Iraxif. 
10  Sospes  salvus.     Ennius  tamen    sospitem  prò   scrvatore  posili t. 
Sospitare    est  bona  spe  afficcre,   aut  bonam  spcin  non  fallcre. 
Succrotilla  vox,  tenuis  et  alta.     Titinnius:   "Feminina  fabularc*  succrotilla  vocula." 


ANN.  FESTI.     Qu.  XIV,  5,  1.    aliubi]   alibi    corr.  A.  Acc.  in  mg. 
Ubs.  3.  solea]  nos  dicimus  :   Schwellc,  Schuiellcnbalhcn.  5.  prò] 

per  in  con.   esse  affirmat  A.  Aug.   in  mg.  robustea]    robusta  corr. 

Urs.  cum  vg.  :  sed  constat  illa  vocabuli  forma  ctiam  Vitruviuin  liti. 
6.  paries  erat.]  nos:  Fachwerk-Mauer.  V.  Vitr.  II,  8.  VII,  3.  l'Ipian. 
in   Dig.  XVII,  2,  52.  §.  13.     Cf.   Paulus  p.82.  v.  intenerivi.  Solox] 

Gloss.  Labb.  :  Solox,  ì'fitov  nuj(v.  l'ioni»  de  cloqu.  p.  228.  ed.  Mai., 
laudatus    a    Forcellino  :     pallium   philosophicum    soloci    lana.  8. 

non  tectum]  i.  e.  pellibns ,  qualibus  vcslilae  crant  pcllitac  illac  ove» 
Galaesi  (Horat.  C.  II,  6,  10.):  de  qua  re  pluribus  agit  Varrò  de  il.  R. 
II,   2.      Explicuit  Linb.  8.  9.    Barrato]   lìarathro  vg.      Barbato  cm. 

Ubs.  Hoc  nomen  fuisse  cius  fabulae  ,  arbilratur  Mcrcer.  in  Non.  p.  3, 
20,  et  alii ,  qnanquam  panini  intclligitur ,  cur  tam  notimi  vocnbulum 
saepius  quam  semel  in  barratum  et  varratum  abicrit.  Botbe  P.  Se.  L. 
V,  II.  p.  59.  fr.  4.  10.  Lueil.]  fr.   ine.  48.  ap.  Dousam.         Pastali] 

Pascali  corr.  Urs.  cum  vg.     Cf.   Qu.  XII,  11,  29.   v.  pascalcs.  11. 

Sos]    cf.    Qu.  XIV,   4,  2.   v.   sum.  13.    li*.  //.]    libro   primo    vg. 

Merula    posuit    Ann.   I,   166.  inde    loci]    ita    Knnius    ctiam    apud 

Paulum  p.  86.   v.   lituus.  14.    dea  diarum]   dia  dearum  rorr.  A. 

Auc.  in  mg.,    Turneb.  Adv.  XVII,  7.,  Urs.  14.  I.  Ili]  III,  14. 

apud  Mcrulam.  sos  quae]   cod.,   ut  corr.   Scal.    que  vg.   et   ln>., 

tanquam  e  codice.  15.   16.  I.  FU]  VII,  57.  Mar.  17.  hor- 

tantur  bc]  cod.  hortanturve  vg.  Urs.  ci  corr.  Scai..  Merula.  ibi  Liind. 
ibei  ad  cod.  formam  proximc  accederci.  I.  XI]  XI,  7.  Mer.      Cf. 

s'upra  Qu.  XIII,  23,  20.   v.   Romanos.  19.    prò  suos]  v.   annot.   ad 

Paulum  p.  36.  v.   callhn.  20.  .Emi.]  Ili,  5.  Mer.  22.   Sultis] 

cf.  idem  voc.  Qu.  XV,  17,  17.  22.  23.  PI.  in  Frivol.]  Bothe  p.  43S. 

fr-  3.  23.   hac]    Urs.  vg.      hanc  COD.  24.   sultis]    Urs.  vg. 

slultis  cod.  Scai..  bunc  versimi  cum  co,  qui  est  apud  Varron.  de  L. 
L.VII.  §.  58.,  coniungit.  25.  in  Bud.]  Ili,  5,  40.  hacc  sultis] 

Urs.  vg.     hcc  stultis  con.  26.  M.  Cato  prò  L.  Cacs.]    v.  ntnyer. 


Orr.   fragm.   p.  79.  31.  Pacnv.]  Bothe  V,  I.  p.  1.')!.   fr.   ine.  22. 

33.  Salutimi'  Plinium  ,  notimi  est,  solatos  dicerc  sole  correptos  ,  >'.  H. 
XXIX,  6,  38.  §.  119. 

Qn.  XIV,   6,   1.  slfran.]  Bothe  V,   II.   p.   198.   ine.   6.  2.   ar- 

qualo]  de  arquato  morbo,  qui  et  regius  dìcitur,  plura  Nonins  p.  35, 
12.  Isid.  Gloss.:  slurugìnosus  arcuatus.  Constat  coni  ni  (irli  uni  proptcr 
Intoni    orulorum    rolorcm    etiam    auraginem   dictum   esse.  3.  tifine] 

aurigine  li i e   putat   filile   Lrv,   sine   iusta   caussa.  Solipugna]    soli- 

pugam  et  solpugam  idem  animalculum  dictum  esse  constat:  sed  illudi 
ninni  <    Pauli   codd.    tuentur.  7.   ferre]  fere  corr.    L'rs.  9. 

f'ergil.]  Acn.  >  III,  470.  Hunc  intclligi  vidit  L~RS.  Scai.  l'armiurn  in 
Teucro    significali    putaverat.  12.    parrei»]    De   Urs.    additam.    v. 

Sirri.  A>>.  13.  .-/ce]   Bothe  V,    I.    p.   2ó0.   ine.   S.  ,   qui    non   recte 

de   Urs.  supplem.    iudicat.  Ij-17.    Enn.    .  .   librr'    Haec   ex  Paoli 

exeerptis  efl'eeit  Lrs.,  et  comprobatur  ea  vis  adiva  nominls  sospet  cogno- 
mi no  Iovis  Iunonisquc  sispitis.  V.  Qu.  XV,  17,  19.  v.  sispes.  Uno. 
Ann.  IV,  8.   Mer.  17.    sospit.]  cf.    Non.    p.    176,   3.  21.    Ti- 

tinnius]    cod.      Titiniut  l  «s.    vg.    Bothe  V,    II.    p.  74.   ine.   12.  fe- 

mmina] feminea   Lrs.    v.    Paulus.  22.    23.    .-//"ron.j    Bothe  p.    : 

fr.  3.  23.   episto-]   epistul  -  vg.  26.   M  S;/ro~    Bothe  p.  441. 

Ilio  sodellis  ab  A.  Aio.  mutatur  in  todillis  .  a  Scai»  et  Las.  in  mg.  in 
todt-llis,  ab  codem  in  annot.  (qui  ad  Varronis  de  L.  U.  M.  falso  provo- 
cai in  crocotilis.  a  Krchlio  in  todinis.  At  de  toto  loco  v.  disputata  ia 
annot.    l'auli   p.    11.   v.    crocotilluiu.  W.   29.   SucuU\  de    hoc   genere 

machiuae  v.  Turueb.   Air.  VII.   25.    Gesner.   lex.  rust.   h.   t.  31.  p»r- 

culi]  scripsi  e  Cat.  de  11.  R.  19.  porci  snppl.  Lrs.,  cuius  reliqna  sup- 
plem., quauquam  non  sali^l'aciant,  intacta  rcliqui.  S*  ro/*»l]  *••/- 
flint  corr.  I  i.s.  .'..  rum  que]  eoo.  in  quo  aliqnac  litcrae  post  k. 
v.  crasac  sunt.  ruitque  vg.  riu'nt  que  Las.,  qui  corr.  quinque.  Tot 
11\. -uhi ni   stcllas   esse  constai:    casque   hie  intclligi  vidit   ìaiu   Scaa. 


QU.  XIV,  S.  (109) 


FESTI   FRAGRI.   E  COD.  FARN.    L.  XVIII.        QU.  XIV,  6.  (110)    501 


simul  et  stola  regni."  et  aliubif:    "Sed  sola 
terrarum  postquam  permensa         pa- 

rumper."         ||Solea,     ut    ail     Verrius ,    est 
non    solum   ea ,     quae    solo    pedis    subicitur, 
sed  etiam  prò  materia  robustea,    super  quain       5 
paries       craticius      extruitur.  ||Solox, 

lana    crassa,     et  pecus,    quod    passim    pas- 
citur     non      tectum.  Titinius      in     Bar- 

rato f:     "Ego    ab    lana    soloci   ad  purpuram 
data."    et   Lucilius:    "Pastalif    pecore,    ac      10 
montano,     hirto,     atque     soloce."  ||  Sos 

prò  eos  antiqui  dicebant,  ut  Ennius 
li.  II.  :  "Constiti!  inde  loci  propter  sos 
dea  diarumf."  1.  III.  :  "Circum  sos  quae 
sunt  magnae  gentes  opulentae."  1.  15 
VII.:  "Dura  censent  terrere  minis, 
liortantur  bef  sos."  1.  XI.  :  "Contendunt 
Graios  Graecos  memorare  solent  sos/' 
interdum  prò  suos  ponebant,  ut  cum 
per  dalivum  casum  idem  Ennius  effert:  20 
"Postquam  lumina  sis  oculis  bonus  Au- 
cus  reliquit."  ||Sullis,  si  vollis.  Plau- 
tus  in  Frivolaria:  "Sequimini  me  hac 
sultis  legiones  omnes  lavernae."  et 
in  Rudente:  "Curate  haec  sultis  mag-  25 
na  diligentia."  M.  Cato  prò  L.  Caese- 
tio  :  •'  Audi  te  sultis  milites,  si  quis  ves- 
trum  in  bello  superfuerit,  si  quis  non 
invenerit     pecuniam ,     egebit." 

||  Solari  sine         praepositione         dixisse      30 

antiquos     testis     est      Pacuvius,     cum     ait: 
"Solatur,      auxiliatur,       bortaturque      me." 

||  Solatum    genus     morbi     maxime     a     insti- 
cantibus  dicitur,  cuius  meminit 

EMEND.  LECT.     Qu.  XtV,   5,  1.  alibi.  8.  9.  Barbato?  10.  Pascali. 

Qu.   XIV,   6,  7.  fere.  'il.   todillis.  33.    volvunt.  34.   quinf/ue. 


etiam     Afrani -ms    in 

arquato  med  -  eri ver- 
tigine. ||  Solip  -  ugna  genus  bestiolae 
maleficae,  q-uod  acrius  concitatiusque 
fi  t  fervore  so  -  lis ,  unde  etiam  nomen 
traxit.  ||Sos-/>es  significai  apnd 
omnes  ferref  auc -tores  salvimi}  sic 
Afranius  in  ep-istola:  ilDi  te  sospitem 
servent  tuis."  Vergilius  li.  Vili.  Aeneid. 
"Maxime  Teu  -crorum  dnctor ,  quo  sospite 
numquam."  En-iiius  in  ..... 
parcu  leni        et        pa  -  trem         di        servate 

sospitem."     Ac-cius  in uSì 

rite  ad  patri  -am  sospes  pervenis- 
set."  Ennius  vi-detur  servatorum  signi- 
ficare cum  dix-t'Z:  (iQuo  sospile 
liber."  caeterum  s  -  ospitare  Verrius 
ait  esse  bona  spe  affteere ,  ani  bonam 
spem        non         falle  -  re.  ||  Succrotilla 

tennis         diceba  -tur         et         alta         vox. 

Titinnius  in u Femmina 

fabulare      succro  -tilla      vocula."  Jtfra- 

nius  in  episto-/a:  6iloquebatur  succro- 
tilla  voce  serio."  Plautus  in  de- 
scribendis  mulie  -  rum  cruribus 

gracilibus  in  Syr-o:  uCum  extortis 
talis,  cum  sodellisf  cr  -usculis."  bel- 
le ,  quae  non  pedibu-s  valerent.  \\Su- 
cula  est  machinae  genus  teretis 
materiae,  et  foratae,  ac  crassae , 
quam ,  ut  uber  scrofae ,  porculi  circum- 
stant        sic,  versant-  esque         ductario 

fune  voluntf.  eodem  no  -mine  nostri 
stellas     ruin     quef     dicunt9       quas     appel- 


li, dia  dearutn. 


17.    hor  tati  tur  ibei. 


302    QU.  XIV,  7.  (11 J)        FEST1  FRAGM.  E 

larunt        a        pluvi -a        hyadas  Grae- 

ci.  nostri  forsitan-  e.n'-stimantes  a  subus 
dici  saeculo  panini  e/o-quenti,  dixerint 
eas_         suculas.  ||  Sue -cingulum         ap- 

pellabant     antiqui      bal-teum.  Plautus. 

iCAb  Hippolyte  succingul  -  um  Herculis-j- 
aeque  magno  neu  -  tiquam         abstu- 

lit    periculo."         ||  Sucerd  -  ae     stercus     su- 

illum    dicitur us:      "simus 

sucerdae."  Titinnius:  "()-uid  habes,  nisi 
unum  arcani  sinc  cla-\ì,  eo  condis 
sucerdas?"  Sicut  a  su -e  succerda, 
ita      ab      ove      ovicerda.     homo      opieer-  f 

da homi  -  nem ,    quem    Sol 

t.  ||  Suburanam 

tribuni     olim succisanamf 

appellatala       esse       puta-nt       ex       nomine 

m     imam     illam     quoque 

Sue  -cusanam    dictam 

mi-ratum    esse. 

pagi     Succusa- 

ni ,  in  quo  milites  exercerentur. 
||  Succidanea  hoslia  appcllatur ,  quae 
secundo  loco  caedi-  tur,  quod  quasi 
sub  priore  cacdalur:  quidam  a  suc- 
cedendo ,  non  a  succi- dendo  dictam 
putant.  ||  Suggillalum      dici      exislimaiit 

ex  Graeco  vocabulo ,  quod  ea  pars,  quae 
est  sub  oculo ,  xv-Xov  ab  iis  dicitur. 
\\  Sycophantas  qui -dam  ex  bac  causa 
appcllatos        elicunl.  Atticos       quondam 

iuvenes  solito  -s  aiunt  in  borlos 
alienos  inrumpcre ,  ficosque 

deligcrc.       Quam   o-h  causano  lege  factum-}-, 

EMEND.  LECT.     Qu.  XIV,  7,  6.   Hercules.  13.  ovicer-. 

27.  salini*.         33.  A ccìus.         34.    /iute  si. 


COD.  FARN.    L.  XVIII. 


QU.  XIV,  8.  (112) 


10 


15 


20 


25 


IO 


qui  id  fecisset,  capite  -J-  esset  ei.  quam  poe- 
nam  qui  persequerentur  ob  parvola 
detrimenta  ,  sycophantas  appella- 

tos.  ||  Sulci      appellantur,       qua       ara- 

trum        ducitur,        vel        sationis        facien- 


dae      causa ,      vel      urbis      condendae. 


rei 


fossura  reclis  lateribus,  ubi  arbores 
serantur.  fulmen  quoque ,  qua  eius 
vestigium  ,  similiter  appcllatur. 

quod  \ocabulum  quidam  ex  Gracco 
liei  uni,  quia  illi  dicant  oKxÓf. 

li  Suasuin ,  colos  appcllatur,  qui  iit  ex 
stillicidio  fumoso  in  vestimento  albo. 
Plautus:  "Quia  tibi  suaso  infecisti  pro- 
pudiosa  pallulam."  quidam  autem  le- 
gunt  in  suaso.  nec  desunt,  qui  dicant, 
onmem  colorem ,  qui  fiat  inficiendo, 
suasum  vocari ,  quod 
dotar  in  alium  ex 
||  Saltum  Gallus  Aclius 
tionum ,  quae        ad         ius 

ita  definii:  "Saltus  est, 
et  pastioncs  sunt ,  quarum  causa  ca- 
sae  quoque  :  si  qua  particula  in  co  Bal- 
ta pastorum ,  aut  cuslodum  eausa 
aratur,  ea  res  non  peremit  nomen 
saltui-j-,  non  magis,  quam  fondi,  qui 
est  in  ap;ro  culto,  et  eius  causa  ha- 
aedilìcium,         si         qua         particula 

||Supereseit, 

Ennius:         "•Duni 

Romanus         Ioga 

in      Cbrysippo: 


quasi 
albo 
1.   li. 


persua- 

transire. 

sinrniiica- 


pcrlincnt, 
ubi       sil\ae 


bet 

in       eo       habet      silvani 

significai       supcrcrit. 

quidem        unus 

supcrcseit."' 


et 


homo 

Acer  7 


"Quin      bine  t     supercscit,      Spartani     atque 


16.  S 


UCCIUd  II  11  in . 


34.   e  ii  ii  (  ti  in . 


Qu.  HI  .    s.  1.    tmrit*l. 


(141) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.    LIB.  XVII. 


305 


Succingulum    balteum.  Succida   stercns   suillum.     Titinnius:    "Quid  habcs   nisi  imam  arcani  mjn 

sine  davi,  eo  condis  sucerdas?"  Sciscito,    sententiam  dico. 

Succidali  e  a  li  ostia  dicebatur,    quae  secundo  loco  caedebatur,  scilicet  sic  appellata  a  succedendo. 
S  uggì  Ila  tu  m  dicitur  ex  Gracco,    quod    ea  pars,  quae  est  sub  oculo*,   kylon*  ab  eis  dici  tur. 
Sycopbantas"  appellatos   bac  de  causa  dicunt.     Atticos    quondam  iuvenes  solitos  aiunt  in  liortos  irrumpere  ficosque  de-  5 

ligere.     Quam  ob  causam  lege  est   constitutum ,    ut,    qui  id  fecissct,    capite  truncarctur  $    quam    pocnam    qui  perse- 

querentur  ob  parvola  detrimenta,  sycophantas  appellatos.  Solcus  dictus  a  Graeco,  qui  ab  illis  òXycóg  appellatur. 

Suasum  colos  appellatur,  qui  fit  ex  stillicidio  fumoso  in  vestimento  albo.   Plaulus  :  "Suaso  infecisti  propudiosia  pallulam." 

Sunt  qui  omnem  colorcm  suasum  velini  appellare,    quod    quasi  persuadetur  in  ali  uni  ex  albo  transirc. 
Supcrescit,   supererit.     Ennius:  "Dum  quidem  unus  bomo  Romac  superescit."  jq 

ANNOT.   PAULI  ad  p.  300.      1.    vel    genus   piscis]  adiecit  Paulus,         ut  vg.     rrumpere  Urs.  e  codice  profert.  34.   b]   cod.,  ut  vg.     ani  ob 


nisi  in  Festi  cod.    excidit.  subicitur]  M.   Gu.  ,   ut  Festus.     subiicitur 

Cett.  3.    non  tectuni]    Festus.      contextum    M.   Gu.      conteetum  vg. 

Lino.  4.   hirto]   hirco  codd.  vg.   Lino.  5.    dea  diaruni]   M.    Gc: 

ita  Paulum  e  Festi  codice  scripsisse  liquet.      dea   dearum  vg.      dia  coir. 
A.  Auc    in  mg.  8.   genus  morbi]  morbi  genus  Gu.   Lind.  12. 

*uccr.]    sucrotilla   M.   utroque  loco.  femmina']    Gu.  Lind.     feminea 

M.  vg.  fabulare]    fabula    Pauli    codd.  :    sed    reddidi    ctiam    huic 

pulcrum  tetrametrum   versum. 

ANNOT.  FESTI.  Qu.  XIV,  7,  1.  hyadas]  punctum,  quo  id  toc.  a 
Graecis  disilludimi  est  ap.  Urs.  ,  dclevi ,  et  Ubs.  suppl.  paululum  im- 
mutavi. 3.  saee.  .  .  eloquenti]  modo  latine  loijuendi  suppl.  et  corr. 
Urs.  IVostri  imperite  suculas,  Cie.  de  N.D.  II,  43,  Ili.  dixerint'] 
dixerunt  corr.  Urs.  5.  Plautus]  Men.  I,  3,  17.  6.  Ilerculis] 
Hercules  corr.  Urs.  8.  ae]  est  vg.  Sueeerdae  lue  et  postcaURS., 
ut  est  in  cod.  v.  12.  Gloss.  Labi).  :  Succerda  ,  vóxongog.  Sed  Lucilio 
est  sùcerda,  apud  Nonium  p.  175,  14.  Cf.  Festus  Qu.  Vili,  28,  24.  v. 
muscerdas.  9.  limiti]  de  Dac.  opinatione  v.  Suppl.  Ani*.  10. 
uid]  cod.  vg.  Quid  lanqtium  e  codice  Urs.  11.  vi]  vg.  Urs.;  in 
cod.  nunc  u  tantum  agnoscilur.  Titinii  versus  est  apud  Botliium  P.  Se. 
L.  V,  II.  p.  74.  ine.  11.  13.  14.  opicer-da]  ovicerda  probabilitcr 
corr.  Furlanctt.  in  Forcell.  Lex.  15.  Versus  laudatili- ,  sed  quem 
non  audco  refingere:  Urs.  conatum  v.  in  Suppl.  Ann.  16.  «licci*.] 
Succusanam  coir.  Urs.  Cf.  Varrò  de  L.  L.  V,  5.  §.  48.  et  Festus  ipse 
Qu.  XIV,  13,  5.  v.  Sublimili.  Sed  quam  in  hoc  libro  de  Subura  sive 
Succusa  sententiam  Verrius  pronunciaverit,  tam  obscurum  est,  ut  ncque 
Urs.  sequi,  ncque  ipse  lacunas  explerc  auderem.  V.  Suppl.  Ann.  18. 
m  imam]  umam  vg.  23.  Succù*.]  cf.  Geli.  N.  A.  IV,  7.  Serv.  in 
Acn.  II,  140.  VIII,  641.  Paulus  p.  122.  v.  praccid.  agna.  25. 
sub  pr.  caederetur]  suecideretur  suppl.  Uns.  :  panini  apte.  29.  sub 
oculo]  supplevi  cum  Dac,  quanquam  in  Pauli  codd.  sub  collo  est.  sub 
collo  Urs.  ).ov]  -vXov  vg.  r.vkov  recte  suppl.  Urs.  v.  Suppl.  Ann. 
30.  Sycoph.]  v.  Boeckh.  de  pubi.  Alh.  oecon.  T.  I.  p.  46.  Cf.  Paulus 
p.  76.  v.  balapanta.  31.  quond.]  quosdam  corr.  Urs.,  quod  boc 
tum  in   Paulo  legebatur  :  sed  illud  pracstat.                 33.  inrumpere]   cod. 


Urs.   cod.  tribuit.  lege  factum]  lege  factum  vg.     lege  cautum  corr. 

Urs.      legem  fucinili  vel  lege  snudimi   Goni. 

Qu.  XIV,  8,   1.   qui    id]    vg.   Urs.      quid    cod.  capite]  capital 

corr.  A.  Auc.  in  mg.  Urs.  7.  foss.  rectis  later.]  buiusmodi  sulcos 

saepe  intelligit  Cato  de  R.  R. ,  velut  cum  dicit  e.  40.  :  Sulcos  et  scro- 
bes  feri  seminariis.      Cf.  Virgil.   G.  II,  24.  arbores]  vg.   Urs.     arbo- 

ris   COD.  10.    quidam]   supple  :   putant.  11.  fidimi]   dictum 

coni.   Uns.  in  ami.  12.   sua.sum]  cf.   Paulus  p.  83.  v.  insuasum ,    cuna, 

annot.  13.  stillic]  vg.  Urs.:    in  cod.   nunc  *  deest.  14.  Plau- 

tus] Truc.  II,  2,  16.  ,  ubi  Acidal.  et  Meurs.  restituerunt:  Quia  tibiii 
suaso  ctc.  18.   19.  persuad.]  persuadeatur  corr.   Uns.  ,    quo  non 

opus  est.  Quod  e  Paulo  all'eri  persuadentur ,  non  est  in  bonis  libris. 
20.  Saltimi]  cf.  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  36.  et  quae  Goto,  e  Digestis  ap- 
posuit.  24.    quoque]   post  b.   v.   interpunxi   cum   vg.  27.  saltili] 

salluis  corr.  Scal.  ,  recte  (cf.  Qu.  XII,  27,  1.  28,30.  XIII,  16,  8.  9.)s 
nani  salti,  quo  usus  est  Accius  ap.  Non.  p.  485,  33.,  nimis  antiquum  est. 
30.  Superescit]  cf.  Paulus  p.  58.  v.   escit.  31.  JBn».]  Ann.  VI,  43. 

apud  Merulam.  32.   quidem]  non  coalcscere  cum  v.  unus,  observat 

Lind.  lìomanus  toga]    recte  defendit  Lino.  :    quod  Menila  recepit, 

Jtomae  toti  (alii  referunt  :  Roma  tota),  partim  e  Paulo  et  vg.  Festi, 
pallini  e  coniectura  (Indimi   est.  33.  Acer]  Accius  corr.   Uns. ,    ut 

vg.   legitur.     Botbe  V,  I.  p.  193.   fr.  4.  34.    hinc]  si  corr.  A.  Auc. 

in  mg.   Urs.     huic  si  Dac.     hic  si  Lind.  Spartam]    ultimam  sylla- 

bam  non  liquesccre  et  post  trado  addendum  esse  et  statuit  Lind.  ,  ut 
tetram.   trocb.  fiat,      tradebo  coni.   Botbius. 

ÀNNOT.    PAULI.      1.    Sucerda]   M.  Gc      succerda   cett.  2. 

sciscito']  baec  ,  quae  desunt  in  Festo  ,  Paulum  e  titulo  :  ni  quìs  scivit, 
duxisse,  observat  Dac.  3.  appellata]  <est  addit   ed.  vet.  vg.         succi- 

danca]  succidania   Gu.  4.  suggillatum]   Gu.   Lind.      sugillatum  vg. 

oculo']    collo  codd.   vg.   Lind.  kylon]    Gu.      hilon    M.     y.oìXov  vg. 

Lind.  ab  eis]   ed.  vet.  vg.     om.  Lind.  :    errore    opinor.  5.  ficos- 

que] ficusque  Gu.  Lind.  :     sed   illud  est    in    Festi  cod.  7.  parvola] 

M.  Gu.,  ut  est  in   Festi  cod.     parvula  vg.  Lind.  8.  colos]  M.    color 

vg.  Lind.         10.  Romae]  Romae  anus  Lipsicnsis  cod.:   notabili»  scriptura. 


504 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XXII. 


(142) 


Sub  iugum  mitti  dicuntur  bostes,    quuin  duabus  bastis  in  terra  dcGxis  tertiaque  super  ligata  inermes  sub  eas  coguntar 

transire. 
Subiccs  Ennius  prò  subiectls   posuit. 
Superstitcs  antìquitus  appellati  su  ut  testes. 
5  Supervaganea  dicebatur  ab  auguribus  avis,    quac    ex    sumnio  cacumine  vocem  euiisisset,    dieta  ita,   quia  super  omnia 

vagatur,  aut  canit. 
Supercilia  in  Iunonis  tutela  esse  putabant,  quod  bis  protegantur  oculi.  per  quos  luce  fruimur,  quam  tribuere  putabant 

Iunonem;   unde    et  Lucina  dieta   est. 
Suppcrnati  dicuntur,  quibus  l'emina  sunt  succisa  in  inoduin  suillarum  pernarum.     Ennius  :  "His  pernas  succidit  iniqua 
10  superbia  Poeni." 

Suppremum  modo  signilicat  su  inni  uni  ,  modo  extremuin  ,   modo  maximum. 


ANNOT.  FESTI.  Qu.  XIV,  9,  1.  Amyclas  trado]  vg.  Urs.  «.,../- 
ciastrado  con.  3.   cedit]   sedit  coir.  Ues.,  ut  vg.  0.  Mil.   glor.] 

IV,   5,   13.  7.   quam]  vg.   Uns.      qua  cod.  8.  in  Phasm.]  i.  e. 

in  Mostell.  Ili,  2,  39.,  ubi  nunc  quidem  legitur  :  Percepì,  et:  super  bis 
rebus.  10.  Pacuv.  in  Medo]  Boll.c  P.   Se.   L.  V,  I.  p.  132.   fr.  15. 

11.  re]  non  coalescere  videtur;  sic  una  syllaba  ìnilio  addila  se  un  ri  i  ver- 
sus numeri  cllìciunlur.  12.  Calo  e.  Ann.]  Mcycr.  Orr.  fragm.  p.  33. 
14.  Afr.  in  Virg.]  BolbcV,  II.  p.  192.  fr.  4.,  qui  scripsit:  Alius  (voluit 
haud  dubie  aliis)  atque  :  et  qua.  Practulcrim  nec.  15.  1G.  Supcrcil.] 
cf.  Paulus  p.  33.  v.  cilium.  18.  Sub  iugum]  cf.  Paulus  p.  77.  v. 
iugum,  ubi  (•.■iilcni  fere  leguntur.  dicuntur]  vg.  Urs.  dicunt  cod. 
20.  hastis]  vg.  Uits.  aslis  eoo.  22.  specici  am]  cod.  Urs.  specie 
iatn  A.  Auc.  e  codice  refert.  ipsi  eam  vg.,  sed  pracslat,  quod  A.  Am.. 
in  mg.  proposuit  :  speciem  eam.  iuben-]  vg.  Urs.  Nunc  literac 
in  desunt.  23.  Subices]  de  cadem  re  Geli.  N.  A.  IV,  17,  13.  Non. 
p.  168,  33.  23.  24.  Ennius  in  Ach.]  Bolbc  V,  I.  p.  30.  fr.  4. 
25.  nubes]  Faernus  recte  negat  ad  versimi  Eunii  pcrtincre ,  sed  an- 
n  ed  end  u  ni  esse  verbis  :  (trai  dixit,  et  post  deum  e  Gellio  et  Nonio  subli- 
mas  addendum  ccnset.  sublimes  scripsit  Scal.  ,  sed  sublimas  pracslat. 
Ita  duo  Miiarii  confìunt.  2C.  iurfe]  tmrfc  e  (ìellio  et  Nonio  eor- 
rectum  est  in  vg.,  ut  a  Facrno  ,  Urs.  26.27.  sonitu  saevo]  soni- 
tus  acrio  vg.  Post  baec  voce,  et  e  Gellio  adsciseendum  est.  '27. 
superst.]  praesentes  addit  Urs.  in  mg.:  recto,  ul  verba  praetoris  v.  29. 
30.  (insila  ostcndunt.  Cf.  Cic.  pio  Mur.  12,  20.  cum  Orellii  annoi. 
Serv.  in  Acn.  Ili,  339.  p.  217.  Lion.  Quanqunm  bic  superstitcs  i.  q. 
praesentes  esse  dicit,  sed  rectius,  puto,  Paulus  tcstis  nolioncm  in  voe. 
superstcs  quacrit.  30.  i]  l-  cod.  ii  vg.  Urs.  32.  PI.  in  Artem.] 
p.  433.   fr.  1.   ap.   Botbium. 

Qu.  XIV,  10,  1.  t'(i».vii(7ii(/i>ii'in]  consuetudine  corr.  Urs.,  ut  »g. 
qui  reslent]   qui  salis  suppl.   Urs.  ,    incominodc.  6.  Supervag .]  cf. 


Paulus  p.33.   v.  circanca.  10.   a-]  cod.   vg.     ap-   Urs.  Super- 

cilia]  de    eadem   re   Varrò   de    L.    L.  V.   §.   69.  12.    muliere]    cod. 

vg.      mulieres   Urs.  1  i.    16.   Suppern.]   ixtryu  Oiouirox  q  interpretatur 

DaC  18.   pernaru]   cod.   vg.      pernarum    Las.  Enn.]   Ann.  Vili, 

53.  ap.  Merulam,  qui  cum  vcrsuui  cum  Scal.  de  clade  Canncnsi  dictum 
evi-limat  ,    comparalis    Liv.XXII,    50.   Valer.    Max.  IX.    '.'.  19.   is] 

i.   e.    iis.     his  coir.    DaC.  ,    ut   Paulus  habet.  succ]  co»,     sue-  vg. 

succi-   l  *s.  20.    Cai.]   XVII,    19.,   qui    versus  in   libris  Catulli   legi- 

tur:  In  fossa  Liguri  iacct  superata  s  e  curi  -.  sed  suppernata  ex  Fcsto  re- 
stitutum  est.  Calulli  versuni  hic  latrrc  ,  primus  vidi!  Politianus  Mix-, 
e.  73.  ,    et    poetac    verlium     smiiii    restituii.      V.    annoi.   l»s.  22. 

Supp  -remum]  ita  Fcstum  scripsisse  ,  cli.im  ex  rv.  21.  3*2.  apparet;  et 
constai   eam   vocabuli    fonnam    etiaui    in  litulis  repcriri.  -  i .    Suppr.   .. 

poteus]  lume  versum  ,  qucni  scnarium  CMC  vidi!  Si.  n.  ,  paulo  aliter, 
quam  Scal.  et  l»s.,  reconcinnavi.  Ilio:  pater  suppreme ,  belli  et  mr- 
morum  polens,  bic  detcrius  :  pater  suppreme  belli  et  mrmorum  Mai  ors 
potens.  25.    Pluut.]    Pseud.   I,    1.    li.,     ul   vidit    IKc.  -     .   se] 

COD.  vg.  Ma  Dm.,  qui  suppl.:  semper  in  rebus  tui<.  Sed  in  Plauto 
lcgitur:    di  me  antidhac  Supremum  Imbuisti    cornila»   eonsiliis    tuis.  18, 

in  hgibus  XII]  Varrò  de  L.  I..V.  j.  5.  VII,  j.  I  1 .  Hirkxn.  de  MI 
laidi,  p.   180.  dici]  addidi   Scu.   et   l  »s.   supplemento.  31. 

s]    Urs.    om.   vg.  :   in   cod.    ductus   obscurior   est.  32.    l-iientim     sup- 

plevi,  fa  e.  ir  ni  llippocratram  bie  si;;iiil'u'ari  ralus.  l-ugentes  suppl 
Sui.    LliS.      Tril.uiliir    v.   r.nnin    Ann.  X .    tQ.  33.    Calo    ile      v.   Miwr. 

Orr.  fragro.  p.S7.,  qui  Catoni*  verba  ci  L»s.  panini  di>linouil.  l)isti>- 
xeral  ca  recte   Lion.   Caton.   p.Sl. 

WV    PAI  LI.       1.   super]   supra   M.  9.   Suppcrnati]   Gr.   vg. 

Limi.      Supernali  ceti.    cudd.  11.   Suppremum]   M.  if      Supremum 

Go.   Limi. 


QU.  XIV,  9.  (115) 


FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.    L.  XYIII.        QU.  XIV,  10.  (114)    305 


Amyclas  trado.  sed  per  se  super  sìgr- 
nilìcat  quidem  supra  ,  ut  cum  elici- 
mus,  super  illum  ceditf.  veruni  poni- 
tur  etiam  prò  de,  Graeca  consuetudi- 
ne ,  ut  illi  dicunt  ,  vTtèg.  Plautus  5 
in  Milite  glorioso  :  "Mea  opera  super 
hac  vicina ,  quam  ego  nunc  concilio 
tibi."  In  Phasmate  :  "Ehe-m  vix  tan- 
dem percipio ,  super  rebus  nostris  lo- 
qui  te."  Paeuvius  in  Medo  :  "qua  super  10 
re  interfectuni  esse  Hippotem  di- 
xisti?"  Cato  contra  Annium  :  IXemo  antea 
fecit  super  tali  re  cum  hoc  magistrata 
utique  rem."  Afranius  in  Virgine  :  "Alis 
de  rebus  in  f  qua  coepisli  super/'  ||  Super-  15 
cilium  (licitar,  quoti  supra  cilium 
sit ,  id  est  integimentum  oculi  supe- 
rius.  ||  Sub        i  uguin       milli        dicuntur 

hosles       vieti ,        ereptis       omnibus       armis 
telisque ,       cum       haslis       dcfìxis       duabus      20 
in       terra ,         terliaque         ad         summum 
earum      deligata ,       speciei      am  f      iuben- 
tur     subeuntes     transire.  ||  Subices    En- 

nius      in     Achille      prò      subiectis      posuit, 
cum  dixit  nubes  :    "per   ego  deum-J-  subices      25 
humidas,     indef    oritur     imber     sonitu     s- 
aevo     spiritu."  ||  Superstites  f ,     testes 

praesentes  significat.  cuius  rei  tes- 
timonium  est ,  quod  superstilibus  prae- 
sentibus,       i,       inter       quos       controversia      30 


est 


vindicias 


sumere  iubentur. 


Plautus  in  Artemone  :  "IVunc  mihi 
licet  quid  vis  loqui ,  nemo  hic  adest 
superstes."         volgari        quidem         consue- 

EMEND.  LECT.     Qu.  XIV,  9,  3.  sedit.      15.  nee.       22.    speciem 
Qu.  XIV,   10,   1.   consuetudine.  26.    comitem. 


tudinem  -J-  poni  -tur  prò  iis,  qui  restent 
superque  sint.  ita  superstites 

liberi  parenti  -bus  dicuntur  ....  : 
"quaniobrem  progredì  cupcrem  ulterius  viven- 
do, quamquam  o-mnes  superstites  mihi 
velim."  ||  Su  -  pervaganea      avis      vo- 

catur  ab  Au  -  guribus ,  quae  ex  stim- 
ino cacumin-e  vocem  emisit,  quia 
quasi  in  altis-siWs  superque  omnia 
vagatur,      n-ppellata.  \\Supercilia      in 

Iunonis  tu -tela  putabant,  in  qua  dicun- 
tur muliere-s  quoque  f  quod  iis  protegan- 
tur  oculi,  per  q-uos  luce  fruimur, 
quam  tribuat  I-imo.  nude  ipsa  dea 
lucina      quoque      dieta      videtur.  \\  Sup- 

pernati  òìcu -ntur,  quibus  femi- 

na  sunt  succisa  in  modum  suilla- 
rum  pernaru-m.  Ennius  in  Annalibus: 
"is  pernas  succ  -idil  iniqua  superbia 
Poeni."  et  Catu -llus  ad  Coloniam:  6<in 
fossa  Ligari  ia  -  cet  suppernata  se- 
curi.'9  ||Supp-remtim     modo     significat 

summum,      ut      cum      dicit 

"suppreme  bel-/t  atque  armorum  arbiter 
potens."  Plautus  :  uMe  antidhac  suppre- 
inuni  habuisti  se-mitem-\-  consiliis 
tuis."  alias  extre  -mum  significat,  ut 
in  legibus  XII.  :  "Solis  occasus  diei  suppre- 
ma  tempestas  esto"     ....     6isuppremo 

crimine  necte  tuo." 

"ab  ilio   sepeliri  die   s-uppremo." 
"et  quasi  suppremo  \-iventia 

tempora  voltu."  Calo  d-e  .  .  .  .  do- 
lentis   numquam    cuiquam    reo   apud  Praeto- 

eam.        25 .  adde  :   s  u  ìi  1  i  ma  s.     W.unde.       27.  adde  .•  praesent  es. 

Qq 


506    QV.  XIV,  11.  (US)         FESTI  FRAGM.  E 

rem  denegasse  supp  -remam  advoca- 
tìonem  alias  prò  maximo,  cuoi  duas 
oves  et  triginta  bov  -  es  suppremam  mul- 
tam       dicerent.  ||  Su  -  bsidum  -J-       dice- 

batur,  (piando  Hit -li  Ics  subside-       5 

bant  in  extrema  acie  ?  Zafr-entique  aciei 
succurrebant.  quod        genus        militimi 

constabat  ex  iis,  qui  emerucrant 
stipendia;  locum  /-amen         retine- 

bant  in  exercitu.  quae  erat  ter-  10 
lia  acies  triarioru-m,  ut  Plautus 
in  Frivolaria:  "«-gite  mine,  subs- 
idite  omncsì  quasi  solcnt  triariof."  si- 
mili  modo  dicli  prae  -  sidiari ,  ante  eos 
collocati  qui  er-ant,  aut  in  ali-  15 
o         loco        praepos-  iti.  ||Snbsolaneae 

s     appellanti»; 

rei    solimi     confcrunt 

1/  -  Ili        ì II fì 1 1)  Il  III 

i    in    terram ,    super-      20 

dum,    inumi 

s     innitilur. 

||  Subsilles    sunt)     quas    «-li    ipsiilcs-J-    vo- 
cali/,     lamcllae    in  sacri -s,     quae    ad    rem 
divinavi        confcrre        dictmtur         maxime,      05 
specie    virum    et   muli- crum.       ||Subslillum 
antiqui         appcllaba  -ut  tempus  ante 

più  ridili ,  iam  p-aenc  uvidum,  duin-}- 
et  post  pluvia  -  ni ,  non  persiccum ,  quod 
iam  slillaret,  aut  nominili  desiset.  f  30 
Il  Subscudes  up  -pcllanlur  cuncrataef  ta- 
bellae,  quibus  tabulae  inter  se  con- 
fìgunlur ,  qui-a,  quo  cae  ininiittuntur, 
succuditur.      l'ac-uvius    in   IViplris:     "Nec 

EMEND.  LECT.     Qu.  XIV,  li,  4.  Su-bsidium.       13.  trimriù        23 

Qlt.  XIV,    12-,    7.    siili»]    dclc.  10.    vciicat.  li.    IjnilJUe.  "nicol. 

mali  line    a  sia  ti  uni.  32.    sub  cent ur  iar  e. 


COD.  FARÌV.    L.  XVIII. 


QU.  XIV,  12.  (116) 


ulla 
alvei." 


subscus  coliibet 

Plautus     in     Astraba  : 


compagem 
"Terebra- 


m 


nlln 


ni 


sit, 


subscudes      addi- 
li Sub       corona       venire      dicuntur, 
captivi  coronali         solent         ve- 

ut    ait    Calo    in    co,    qui    est    de    re 

sua    opera 
gestam       coro- 


tus 

te." 

quia 

nire, 

militari  :      "ut     pop 

polius       ob       rem 


et 


ulus     suus-}- 
bene 


siipplicalmn  eat 


natus  supplicatimi  eat,  quam 
male  gesta  coronatus  veniatf."  id 
autem  signum  est  nibil  praeslari 
a  populo,  quod  etiam  Plautus  signi- 
ficai in  Ilorlulo:  "Pracco  ibi  adsit 
cum  corona,  cuiqucj  liceat  venialy."' 
Sublimcm  est  in  allitiidiiiem  ela- 
tum,  ut  Ennius  in  Tbyeste  :  ••Aspice 
hoc  sublime  candens,  quem  vocant 
omnes  Iovcm."  Vergilius  in  Georgicis 
1.  I.  :  "Ilic  vertex  nobis  semper  sub.j" 
||  Sublimava  dixilf,  id  est  in  alluni 
exlulit,  Origiuum  1.  II.:  '-In  ma- 
ximum       decus         atque        in        excelsissi- 


m  a  in 

aulem 

quia 

re 

gralia 

tus 

centuin 

tei  -}-       domi 

plio  : 

opus 


sublimaci. 


id 


claritudinem 

dicilur        a        limine         superiore, 

supra       nos      est.  ||Succenluria- 

est  explendae  ccnluriae 

supplcre,  subicerc.  Plau- 

in  Salurione:  "Subcenluiia, 

require,  qui         te  delec- 


et      Caccilius      in      Trium- 

nunc       meae       militiae       aslulia-j- 

est         subecnturia  f.M  Snbru- 

cuni  ad 

ea 


mari         dicunlur  baedi , 

mammam  admovenlur , 

ip  s  u  1 1  i  e  e  s. 
19.  sub  limis. 


quia 

dum]    ilclc.        30.   desìsset.        31.    eunemtmt. 
'.'0.    tato   «dde.  29.   30.    dclecttat.         31. 


(142) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XVII. 


307 


Subsilles    dicebantur  quacdam    lamcllae  sacrificlis  nccessariac. 

Sororlum  ti  gii)  uni    appcllabatur  locus  sacer  iu  honorem  Iunonis,    quem  Horatius    quidam  statuerat  causa  sororis  a  se  (143) 

intcrfcctac  ob  suam  expiationem. 
Substìllum    tempus  ante  pluviam  iam  paene  milioni,    et  post  pluviam  non  persiccum,  quod  iam  stillarci,  aut  nondum 

desissct.  5 

Subscudcs    appellali  tur    tahellac ,    quibus    tabulae    inter  se  configuntur,    quia,    quo  immittuntur ,  succiditur.     Pacuvius  : 

"Ncc  ulla  subscus  coliibet  compagem." 
Sub  corona    venundari    dicuntur    captivi,    qui  venundabantur  coronati.     Calo  :    "ut  populus  potius  ob  rem  bene  gestam 

supplicatimi  cat,    qua  ni  re  male  gesta  coronatila  vencat." 
Sublimcm  est  in  altitudincm  fiatimi,    id    aiilcm  dicitur  a  limine  supcriore,   quia  sopra  nos  est.  ^q 

Succen  turiare  est  explendac  ccnturiae  gratia  supplere.     Caccilius:   "Nunc  meae  malitiac  astutia  opus  est  succenturiaf ." 
S  u  b  r  u  in  a  r  i    dicuntur   liocdi ,    quiiin    ad  mammam    adiuoventur  ,    quia    ca    rumis  vocatur,    vcl  quia  rumine  traini  al  lacte 

sugentes. 


ANNOT.  FESTI.     Qu.  XIV,  11,  3.    4.  suppr.  mul-tam]   cf.    Geli. 
N.  A.  XI,  1.  Niebubr.  R.  H.  T.  II.  p.  341   sqq.  4.  Su-bsidum] 

-bsìdium  vg.  De  subsidio  hic  dici  vidit  A.  Auc.  Cf.  Varrò  de  L.  L. 
V.  §.  89.  Vcget.  Ili,  14.  In  v.  4-13.  supplendis  Scal.  praelvil  Urs., 
rcliqua   Ubs.    addidit.  5.    lite.*]   vjj.  Urs.:   ilis   e   cod.   allalum  lialieo. 

12.  in  Friuol.]  liuic  fabulac  cum  versimi  tribuil  Scal.  proptvr  si  mi  km 
locum,  qui  est  apud  Fesluin  Qu.  XIV,  5,  23.  V.  sullis.  Versus  integer 
exlat  apud  Varron.    1.  1.    Bolbc  p.  438.    Ir.  3.  'J'teì   COD*   VC-      ■fl*'e 

Cns.  subs-]   con.   vg.      subsi-   URS.  13.    triario]    triarii  corr. 

Scal.   Ubs.  14.    pracsidiari]    cod.      praesidiarii    Urs.      Cf.    Paulus 

p.  122.  v.  praesidium.  Apud  Liv.  XXIX,  8,  praesidiarii  mililcs  sunt, 
qui  praesidio  relieti  sunt  in  oppido.  16.  Subsol.]  voc.   alias  in- 

cognitum:  quod  quibus  Urs.  explicuit,  ea  neque  structura  ncque  scn- 
tentia  ita  commcndanlur ,  ut  simili.»  a  Pesto  scripta  esse  probabile  sit. 
V.   Suppl.   Ann.  19.   ut]   cod.  Tg.      qu-i  L'rs.  22.  s]  cod.   vg.  : 

Urs.  pedis  tanquam   suppl.  posuit.  23.  Subsilles]  cf.   Paulus  p.  78. 

▼.   ipsulliccs.  li]  coD.vg.      om.  Urs.,   qui  aliler  suppl.      Rectius  Scal.: 

alii.  ipsiiles]   ipsulles  corr.   Scal.      ipsulices  coni.   Urs.  26. 

Substilluni]  -voc.   ulitur  Tcrtull.    de  pallio  2.  28.   dum]  dclenduin 

puto  cum  Urs.,    e  rcpetila  estrema  svllaba  v.   uvidum  orlum.  29. 

ni]  cod.   vg.      am  Urs.  30.   desisct]   desisset  corr.  Urs.  ,    ut  vg.   le- 

gitur.  31.  cuncratae]   cunetae  vg.      cuneatae  corr.    Scal.   Urs.  33. 

immittuntur]  immittuntur  cod.   a  inanu   sec,  ut  vg.  34.  succuditur] 

succiditur  Paulus ,  sed  illud  poncndum  esse  monuit  Turneb.  Adv.  XIV, 
1.   et  Scal.  Pacuv.  in  Pfiptris]  Bolhe  V,   I.  p.  136.  fr.  8.      Plenius 

locus  extat  Qu.  XV,   17,   3.   v.  serilla. 

Qu.  XIV,   12,  2,   Plautus  in  slslraba]  Urs.      incaslraba  cod.     Apud 
Botb.  p.  433.   fr.  5.  t  4.    Sub   corona  venire]   Caelius   Sabinus  apud 

Geli.  N.  A.  VII,  4.  6.  7.   Calo  .  .  .   de  re  mil.]  v.  Lion.  Cai.  p.  43. 


7.  suus]  non  est  apud  Geli.  VII,  4.,  qui  cundem  locum  apponi!,  et  eii- 
e  ii' mi  uni   est.  10.   vento/]    veneat  corr.   Urs.,  ut  vg.  11.  nt/itV. 

praest.]  Caelius  Sabinus  ait,  pileatos  vernini  solitos  ire  servos,  quorum 
nomine  venùitor  niliil  praestarct.  12.    13.  PI.    .  .   in  JBort.]   p.  439. 

ap.  Botb.  14.    cittotte]   quique  corr.   Scal.:  rectissime.     ^         vento/] 

veneat  corr.   Urs.,   ut  vg.  :    in   con.   esse   videtur  ventat.  15.   Subli- 

mati] ex  verso  quodam  duelum  esse  videtur,  quem  Festus  non  apposuit. 
16.  L'idi,  m  Thyestc]  Botbe  p.  65.  fr.  1.  Versus  est  etiam  apud  Cicer. 
de  N.   D.  II,  25,   C5.   Ili,    16,  40.,    ubi  legitur  :   quem  invocant.  18. 

Verg.   in    Georq.]   II,  242.  19.   sub.]  sublimis  vg.,  sic   corr.   Urs. 

20.   dixit]    Calo  deesse  vidit    Scal.  Urs.  21.    Oriij.  I.  II.]   Lion. 

Cat.   p.  20.      Kraus,   fragm.   hislor.  p.  107.  £5,  Sttccen/.]   cf.   Don. 

in  Ter.  Andr.  I,  4,  51.,  qui,  cum  iisdem  fere  verbis  utatur ,  e  Verrio 
sua    bausisse    videtur.  27.   28.    PI.   in  Salur.]  p.   441.   fr.  4.   ap. 

Botbium ,  qui  refluire  ut  glossema  eiicit.  Apud  Urs.  post  snecenturia 
non  interpun{;ilur ,     sed  post  ccntum.  29.   30.    delectet]   dclectent 

corr.  Dac   cum   aliis.  30.  31.    Caec.  in   Trittmpho]  Bolbe  V,  II. 

p.  148,  fr.  2.  et  Spengel.  Caec.  fragm.  p.  53.  Uterque  corrigli  :  Nunc 
meae  malitiac  (e  coni.  A.  Auc.  in  mg.)  astutia  est  succenturiata  (et  boc 
A.  Auc.  in  mg.)  opus.  Possis  paullo  facilius:  Nunc  meae  malitiae  astit- 
tiam  Opus  est  succenturiare,  ita  ut  scnarius  alter  inde  a  v.  opus  est  ìn- 
cipiat.      Paulus   corruptaiu  leclionem  reddit.  32.  iSn&ruro.]  cf.   Qu. 

XIII,  7,  25.  v.  ruminalem.      Gloss.   Labb.  :   Subrumo,    tit.0ìl,<i>. 

ANN"OT.  PAULI.  2.  Soror.  tìgillum]  Haec  Paulus  supra  omissa, 
iterata  leclione  quasi  ex  poslliininio  repclivit,  ut  plura.  V.  Praef.  II,  3. 
appcllabatur]   vg.      appellatur  Gu.    Liinb.  5.    desissct]    M.      desiisset 

Gu.   vg.   Liivd.  6.   Subscudcs]   ed.   vct.  vg.     Subcudes  Liivn.  ,   villo 

typoth.   opinor.  configuntur]   conf'ringunlur  M.  10.   Sublimcm] 

codd.  vg.     Sublime  Lind.  12.    lacte]  M.   Gu.   Lind.      lac  vg. 

Qq* 


308 


PAULI  DIACONI   EXCERPTA.     LIB.  XVII. 


(143) 


Su l)ii lo  Tusce    tlblcen  dicitnr. 

Sul)  tira   regio  Romae  a  pago  Succusano  vocabulum  traxit,  quod  ei  vicinimi  fuit. 

Sub  veri)  ustam    vcrubus    ustain  signi  fica  t. 

Suboles  ab  olesccndo,  id  est  crescendo,  dictac,  ut  adolescentes  et  adultac  et  indolcs. 


5  sive  est  muliebris  origo." 


Lucretius  :  "Sive  virimi  suboles, 


10 


Sub  u  cu  la  et  gcnus  libi  dicitur  ex  alica  et  oleo  et  incile,  et  gcnus  vestimenti. 

Sub  vos  placo    supplico. 

Su f fise us    folliculus    tcslin in  arietinorum,    quo  utebantur  prò  marsupio,    a  fìsci  similitudine  dictus. 

Subactus   modo  significai  moli  ilns  ;    modo  viclus;    modo  compulsus  ,    ut  quum  dicimus,   pecus    sub    arborem    subactam; 

modo  coactus. 
Supplici  a    vclcrcs  quaedam  sacri  lìcia  a  supplicando  vocabant. 

Sufes  consul  lingua  Poenorum.     Calidius  :  "senatus,"  inquit,    "ccnsuit  referentibus  sufclis." 
Sub  vitembastas  iaccrc    dicitur  vclcs,    quum  cas    sub   manu    sursuin  mittit.     Lucilius  :     '-Ut  veles    bonus  sub  vitem 

qui  sumuiisit*^  bastas."     Veles  autem   vclitis  facit. 


ANNOT.  FESTI.     Qu.  XIV,    13,  1.    his  voeahantur]  rumi*  voeaba- 
tur    corr.    A.  Ave.   in  mg.   Uns.  rumine]    eoo.    vjj.      rumina   li-. 

Nempe  non  intellexissc  videlur,  lacte  esse  accusativo  casu  positum  ,  ut 
fere   solet  apud  antiquiorcs.  2.    Subulo]  cf.   Etrusc.  rerum    IV,   1, 

3.  T.  II.  p.  201.  3.  4.  Eniiius]  v.  Bolbc  P.  Se.  L.  I.  p.  70.  n.  22. 

Ennii  versum  ,  qui  legitur  ctiam  apud  Varr.  de  L.  L.  VII.  §.  33.,  ex 
cadem  fabula  observavi  sumptum  esse,  quam  narrai  Hcrod.  I,  141,  5. 
adstrabrtt]  adstabat  corr.   Uns.  ,    ut  vg.  legitur.  5.   C.   iSiifeurnm]   cf. 

Qu.  XIV,  7,   15.    v.   Suburanain.  8.  auctoritate]  auctoritatem  cura 

corr.   Perizon.  Anim.  List,   p.330.,    scntcnliam   egregie  adiuvat.  II. 

12.  succurrere]  a  succurrcndo  eliam  Varrò  de  L.  L.  V.  8.  48.  Succu- 
sanum  paguin  dictuin  esse  censet ,  sed  longc  alio   scnsu.  12.  Ex- 

quilis]   cod.      Exquiliis   Urs.  13.    Gavinis]    Gabinis    vg.  15. 

scribatur]  videlicet   in  nota,    ut  Quiiietili.inus  ait   Inst.  I,  7.  16. 

veribus]  verberibus  corr.  Ur.s.  ,  contra  nienlem  Vcrrii  puto  ,  qunnquam 
verbustum  ab  antiquo  VEBBUS,  gen.  VERBUSIS,  duetunt  esse  constat. 
17.  Plautus]  Uns.  vg.  plaustus  cod.  v.  fragni,  ine.  23.  p.  446.  Botbc. 
17.  18.  utecrosam]  cod.,  ut  A.  Ano.  in  mg.  obscrvat.  uleerosam  Urs. 
ex  emendatione ,   ut   vg.  18.     conpeditam]   conpenditam  cod.      com- 

peditam  vg.   Uns.  19.  Suboles]  cf.    Paulus  p.  5.   v.  adolcsco.  21. 

aduline]    adulti   corr.  A.  Auc.   in  mg.   Urs.     Non    opus    est.  'J'2. 

Lucei.   I.  V.]    est  IV,   1226.  2ì.    Vergili,,*]    l  rs.      Vergili™  co». 

V.  Ecl.  IV,  49.  26.  27.  isdem]  cod.     iisdem  vg.  Urs.  28. 

alici]  halica  vg.  ablica  Uns.:  sed  in  cod.  est  aliea  ,  cuin  litcra  supr.i 
a   posita,   quac   potius   h  quam    b   esse  videlur.  29.    de   tunieae  genere] 

cf.  Vario  de  L.  L.  V.  §.  131.  Festus  Qu.  XIV,  15,  10.  v.  suppanu. 
30.  31.  Sub  vos  placo]  cf.  Qu.X,  8,  3.  p.  175,  15.  v.  Ob  vos  sacro. 
32.  supplicio]  supplico  vg.,  et  sic  corr.  Urs.  33.31.  edendo  que]   et 

endoqne  corr.  A.  Avo.   in   mg.    Urs.      Est   id   quod  imploratoque.  35. 

testium]   cod.  a  prima  maini  et  vg. ,  testiculorum  cod.   a  sec.   Ir». 


Qu.  XIV,  14,6.7.  Supplieiiim]  non  descendere  potest  nisi  a  suppli- 
cando, quod  a  placando  ni  limi  esse,  Qu.  \IV,  13,  30.  posita  etincunt. 
De  boc  quae  Festus  doruit  maxime  memorabilia,  ea  quomodo  reslituenda 
cssent,  ostendit  Scal.  (ruius  annot.  Li>d.  Uacerio  assignat)  :  quem  sicut 
Urs.  prope  sceulus  est,  ita  ab  boc  in  pam  issimis  recessi.  Cf.  Serri.. 
Avi.  11.    de  por]    l  rs.    et   cod.    ut   puto.      dep   vg.  ,   quod   Scal.    ita 

explet  :    id  est    dep  •  ortetur    aut    iubeatur    flagris  -  eaedi.  12.    Sup- 

pliria]  Inrrqoiat  inlcllijuntur,  quae  supplicia  eliam  a  Sallustio  dici  con- 
stat, Iugurth.  50.  li.  falic-is]  felicis  arboris  Irgi  \ult  Scu.  fe- 
lici arbore  corr.  et  suppl.  U»s.  Verbenas  non  grani  in  a  tantum  et  *ir- 
gulta,  sed  e  ti. ini  frondes  saerarum  arborum  fuisse,  monet  Serv.  ia  A  irg. 
Acn.  XII,  1-0.  13.  16.  ver-b»nis]  verbenis  corr.  Sc»l.  La*.  17. 
Ù]  COD.,  ut  vg.  vìi  LrS.  18.  .Vfmoni'nr"  Mair.  Sat.  I,  16  i  apud 
veteres  quoque,  qui  nominasset  Salutem  ,  Semoniam  ,  Seimm  ,  Segetiam, 
Tutilinam  ,  fcrias  observabat.  20.  salititi'  soluti*  corr.  S«  il.  I  if. 
Cf.  Dion.  Hai.  II.  10.  ìOoc  )Ùq  Pwftaiot;  oaoic  ìjoikori:  :i{rrti- 
ra  roi'iair  aoiaaru  Oiùv  oitiótjTiri ,  unkiora  di  roi"s  «oT«/5oH«if,  la- 
TovoiKi'^ir.  Cf.  Serv.  in  Virg.  Aen.  I.  -'">.  semper  e /a  -  rum] 
saepe  re/n  finn  corr.  Uns.  -".'.  Su/c'  ,  f.  Qn.  !\.  3.  18.  r.  merita- 
MTc.  Et  v.  (ìcscniiis  Script.  Phocn.  montili],  p.  30.  Meddix 
titticus]  Mediastuticus  l  rs.  :  sed  t.  Paulus  p.  92.  >.  Mrddix.  31. 
32.  Q.  Gal  -  lium]  Hunc  a  Calidio  accusatum  esse  plures  memorant, 
quos  recensii  Mrirr.  Orr.  fragm.  p.200.  (J.  Cmeeilium  conirctura  po- 
suit  I'rs.  :  quod  frlYllisse  TÌdetar  Mncruni.  Proverbium  ,  quo  Calidiu* 
umis  est.  paulo  aliter  atque  l'»s.  conslitui.  V.  Sirri.  Am.  34. 
Sinatus]   Scmilus   >;;.  :    sic    corr.    L  R«.                 35.    ka]   co».    Tg.      k-   Urs. 

LNNOT.    PAI  LI.      3.    tcrulxn]   eotlJ.  .    ut   videlur,   omnes  .   ut    Lm. 
veribus  vg.      Cf.    annot.    ad    lVslnni.  t.    Suboles]    M.    *g.      fbtlet 

Ci.    I.iM...    quod    duplici    arguniciilo    damnatur.  14,    summùtt     - 

annot.  ad  Fcst.    Qu.    XIV,    13,   3. 


QU.  XIV,  15.  (117)  FESTI  FRAGM.   E  COD.  FARN.    L.  XVIII.        QU.  XIV,  14.  (118)    309 


bis        vocabantur  f  ,        vel       quia       rumine 
trahunt         lacte         sugentes.  ]|Subulo 

Tusce        iibicen        dicitur.        itaque       En- 
nius:  "Subulo  quondam         marinas 

propter       adstrabatf       plagas."  ||Subu- 

civ<  tH  ■>      rajn        Verrius        alio        libro         a        pago 
n'^ri.  PU-r.  Succusano      dictam     ait:      hoc     vero     ma- 


.  xime  probat  eorum         auctoritate  f , 

'  qui  aiunt,  ita  appellatami  et  re- 
gionera  urbis  et  tribum  a  stativo 
praesidio,  quod  solitum  sit  succur- 
rere         Exquilis,  infestantibus  eam 

partem         urbis  Gavinisf.         indicioque 

esse,       quod      adbuc      ea      tribus      per     e. 


Sub- 

sig- 
uice- 


littcram ,      non      b. ,      scribatur. 
verbustam  veribus  ustam 

nificat       Plautus        cimi         ait:  " 

rosam  -J- ,  conpeditam ,  subverbustam, 

sordidam/'  ||  Suboles       ab       olescendo, 

id  est  crescendo,  ut  adolescentes 
quoque,  et  adultae,  et  indoles  dici- 
tur. Lucrctius  1.  V.  :  "sive  virum 
suboles,  sive  est  muliebris  erigo." 
Vergilius:  "Cara  deum  suboles,  mag- 
num  Iovis  incrementum."  ||Subucu- 
lam  Aelius  Stilo,  et  Gloalius  is- 
dem  fere  verbis  demonstrant 
vocari,  quod  diis  detur  ex  alica 
et  oleo  et  molle.  nam  de  tunicae 
genere  notum  est  omnibus.  |]  Sub  vos 
placo,  in  precibus  fere  cum  dicitur, 
signifìcat  id ,  quod  supplicio  -J- ,  ut 
in  legibus  :  transque  dato ,  edendo  -j- 
que  plorato.  ||  SufHscus  dicebatur 
folliculus                 tesliu  in                arictinorum, 

EMEND.  LECT.     Qu.  XIV,  13,  1.  rumi*  voeabatur.  5. 

32.  supplico.       33.   et.   endo-.         Qu.  XIV,  14,  14.  felici*. 


qui  Celebris  u-sus  erat  prò  marsu- 
pio, forsitan  dictus  suffìscus 
a  fisci  similitu  -  dine.  \\  Subacti 
molliti.  alia  -  s  compulsi  et  coacti. 
5  ut  cum  dicim-ws  pecus  sub  arbore 
subactum.  alias  vieti.  \\  Supplì' 
cium  a  supp -liciis  differt,  ut  usus  ar- 
guit,  quod  ex  consuetudine  loquendi 
linee  deorum,  illud  hominum  sit.  nam  ut  su- 

10  matur  supp  -  licittm  de  aliquo  .... 
id  est,  de  poe -na  agatur  eius,  ut  iubeatur 
caedi.  Supp-licia  autem  sunt,  quae  caduceato- 
res         portent  :  ea        sumebantur        ex 

verbena    falic-ts-f-     arboris^     nec    enim    ex 

15  alia  supplicia,  fas  erat,  quam  de  ver- 
bonisf  siimi.  Sin-mus  Capito  ait,  cum  civ- 
is  necaretur,  i-nstilutum  fuisse,  ut 
Semoniae  res  s-acra  fieret  verve- 
ce      bidente,       ut,       eo      sacrifìcio     \poe- 

20  na  salulisf  c-ivibus,  caput  ipsum  dam- 
nati ,  patrim  -  oniumque ,  cui  deo  deberelur, 
id  fieret  sa-crnm.  atque  inde  fuisse 
solitum,  ut,  quia  tunc  in  publicum  suppli- 
candi        causa        prodiret        Jtex        sacro- 

25  rum,  ut  id  \o-caretur  supplicium.  id  ve- 
ro semper  eia  -  tum  -J-  a  multis.  quo  exem- 
plo  docet  suppli- eia  dieta  supplicamela: 
nunc  fere  supp  -licia  prò  poenis  dicun- 
tur.  ||  Sufes     die  -  tus      Poenorum     ma- 

30  gistratus,  ut  Oscor  -um  Meddix  tuticus. 
Cullili  us  in  oration-e  in  Q.  Gal- 
linai: "Non  ne  vobis,  1-udices,  sciniillam 
et  fumus  prosequi  et  fumum  fiamma 
videtur.         Sinatusf     cen -suit     refercntibus 

35      sufetis."  ||  Sub     vitem     ha  -stas     iacere 

adstabal.  8.   auetoritatem.  13.  Gahinis.        17.   18.  uleerosum. 

15.   16.  verbenis.        20.  soluti*.     20.   saepe  rclatum.        34.  Senatus. 


510    QTJ.  XIV,  15.  (119)        FESTI   FRAGM.  E  COD.  FARN.    L.  XVm. 


QU.  XIV,  16.  (120) 


dicitur  veles,  cum  eas  sub    .     .  manu 

.  .  .  .  sursum  mitli-t.  Lucilius  :  "Ut 
veles  bonus  sub  vite-m  qui  subsit-j-  bas- 
tai". \\Sub  vitem  proelia-rì  dicuntur 
milites ,  cum  sub  vìnca  militari  pojj-- 
nant.  Lucilius:  "iVe-que  prodire 
in  alluni ,  proeliari  proc-u\  sub  vite." 
||  Sub  vineam  iacere  dicun  -  tur  milites, 
cum  adstantibus  centur  -  ioni  bus  ,  ia- 
cere cogunlur  sudes.  ||  Supparus 
dicebatur  pucllare  veslimen- 
tum  lineimi ,  quod  et  s-ubucula  ap- 
pellabatur.            Tilinnius       i-n       Fullonia. 

omne    quod 

sup  -  parimi  :     puni- 

ceum  vestimcntum  ila  vo  -  cat  Nevi  f  de 
bello        Pimi-  co.  Et         in        IVaulis, 

vocat  Nepluno  v  -  estera  conscc- 

ratam  suppurimi.  at  nunc  supparos 
appcllamus  vela  Zi-na  iamf  crucem 
expansa.  supparus  aulcm  vt-detur  puclla- 
rc  vestimcntum,  quod  Afran-'ius  ait  :  "Fucila 
non  sum'y  suppuro  si  m-duta  sum.  IJlSupa-j-, 
signi ficat  iacit.  nude  dissip  -at ,  disicit. 
et  obsipat,  obicit.  et  in -sunti,  insipit. 
et  insipit  far  in  aulam,  inicit  far  in  dilani. 
WSulclac  dolosac  astuliae,  a  simili- 
ludine     suentium     di -ciac     sunt.  ||  Sus- 

pcclus  est         diversae         significalionis  : 

a  suspicor  cnim  et  suspicio  parti- 
in  venit.  ila  -  que  non  mirimi ,  si 
non  una  significali  -o  da  ri  potest.  "||Su- 
trium  quasi  cant"  ni-  itine  in  proverbium 
abiit      ex       hac       causa.  Gallico       tu- 

multu       quoti  -dam        edictuin         est,         lc- 

EMEND.  LECT.     Qu.  XIV,  15,  3.  subsicit.  16.  Nmevius 

6.  mreminerint.         i/uos.         6.  7.   Colax.         7.    cum  cibo  .«no 


giones         Sutrii  ut  praesto  essent 

cum  cibo  suo.  quod  usurpari  coep- 
tum  est  in  is ,  qui  suis  rebus,  opi- 
busque     ollici       id  -J-       praeslarent,        quibus 

5       deberent.  Plaulus:       "Sed     facito     dura 

menila  perf  versus,  quodf  cantal  co- 
lasf  cum  suo  cuiquef  facito  veniant, 
quasi     cant     Sutriuni."  ||Suopte,ì     ip- 

sius,      ut     meopte,      meo     ipsius,      tuopte, 

10      tuo       ipsius.  ||Suillum        genus        invi- 

sum  Veneri  prodiderunt  poetae 

ob  interfectuni  ab  apro  Adonim, 
quem  diligcbat  Dea.  quidam  autem, 
quod         immundissimi  sint         sucs         ex 

15  omni  mansueto  pecore,  et  arden- 
tissimae  libidinis.  ita,  ut  opprobrium 
mulicribus  inde  tractum  sit ,  cum 
subarc       et       subire  f       dicuntur.  !  Sus 

Minervam         in         proverbio         est,'       ubi 

20  quis  id  docci  allerum ,  cuius  ipse 
inscius  est.  quam  rem  in  medio, 
quod  aiunt ,  positam  Varrò  et 

Knbemcrus  ineplis  mytliis  in- 

volvere  maluerunt,  quam  sim- 

25      pliciter  referre.  |  Slrues  gene- 

ra liborum  sunt .  dtgitornm  coniunc- 
torum  non  dissimilia ,  qui  super- 
icela panicula  in  transversum 
continentur.                       ||Struiees  antiqui 

30      dicebant  extructiones  omnium 

rerum.  Plaulus:  ••Cerialis  caenas  dat. 
ila         mcnsas         extruit .  tantas         strui- 

ces  concinnat  patinarla*."  Et 

Livius:      **quo    Castali* ,      per     slruiees     sa- 

35      xoas      lapsu       aecidit.**  UStruere,      an- 


Ì0.    linea   in.  23.    Supat. 

ijuiifue.  S.   adii  e  ;  suo.  is.    jnrirf. 


<Ju.    IH  .    1G,    i.   f  *ì4. 


(144) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XVII. 


311 


Sub  vitcm   proeliari    dicuntur   milites,    quum   sub    vinea    militari   pugnant.     Lucilius  :    "Neque  prodire    in    aitimi,  (144) 

proeliari  procul  sub  vite." 
Sub  vin  cani  iacere  dicuntur  milites,  quum  astantibus  centurionibus  lacere  coguntur  sudes. 
Supparus  vcstiincntum  puellare  lincimi,    quod  et  suinicola,    id  est  camisia,    dicitur.     Afranius  :    "Puella  non  sum,  sup- 

paro  si  induta   sum."  5 

Supat    iacit,    unde  dissipat  disicit,    et  obsipat  obicit ,    et  insipat,    boc  est  inicTt. 

Su  te  la  e    dolosae    astutiac    a  similitudine  suentium  dictae.  Suspectus    et  a  suspicor  venit  et  a  suspicio. 

Suoptc  suo  ipsius,    ut  meopte  meo  ipsius,  tuopte  tuo  ipsius. 
Strucs    genera    liborum    crant ,    digitoruin   coniunctorum    non  dissimilia ,    qui    continebantur    in    transversum  superiecta 

panie ula.  Strili ces    dicebant   omnium    rerum  instructiones.  IO 

Strue re  antiqui  dicebant  prò  augere,  unde  instrucre. 


ANNOT.    PESTI.     Qu.  XIV,  15,  1.  Ante  t.  manti  in  cod.  spatium 
sinc  lilcris  est.  2.  Ludi.]  fr.  ine.  44.  apud  Dousam.  3. 

tubsit]  subiicit  coni.  A.  Aie.  in  ing.  sumicit  Se  vl.,  quod  putat  prò  sub- 
iteti dici  potuisse.  submisit  corr.  Uns.  contra  mctruni.  Miki  videtur 
scribendum  subiteti ,  factum  e  subs  et  iacio ,  ut  subscus  e  subs  et 
Cudo ,  et  disicit  e  dis  et  iacio.  Nain  e  subiicit,  intclligi  ncquit ,  quo- 
modo  et  Pauli  et  cius  librarli,  qui  Festi  cod.  descripsit,  crror  nasci  po- 
tuerit.  5.    vinea]  cf.  Festus  Qu.  XVI,  26.  p.  196,  16.  6. 

Lucth]  fr.  ine.  70.  apud  Dousam.  Vcrsum  esse  trocliaicum  ,  statuii 
Scal.:  qui  traditam  et  Fasti  et  Pauli  lcctioncm  sic  mutat:  praeliari  sub 
vtlem  jirocul.  Miki  videutur  membra  esse  duorum  senariorum  ,  ita  ut 
prior,   cui  prima  syllaba  deficit,  finiatur  v.  procul.  7.   ul]  cod.  vg. 

cui   Urs.,  ut   e  codice.  8.   Sub  vin.  iacere]   iocus  militaris ,    cuius- 

modi  multa  extant  castrensis  kilaritatis  cxcmpla:  nam  vinca  kaeccc  niliil 
est,  nisi  vites  illae,  quas  ccuturiones  inanu  gerunt,  ex  quibus  non  uvae, 
sed  plagae    capiuntur.  9.   ionibin]    con.  vg.      onibui  Uns.   codici 

tribuit.  10.  Suppurai]  cf.  Varrò   de   L.  L.  V.   §.   131.  12. 

subucula]  cf.  Qu.  XIV,  13,  29.  Quae  Paulus  adiicit  :  id  est  camisia, 
sumpsit  ex  suorum  temporum  more  et  sermone.  V.  Isidori  Origg.  XIX, 
2'»    I.  13.    Titinnius  in   Full.]    Pomponius    Urs.      Pomponii    Fullo 

et  Fullones,  Novii  Fullones  feriali  e  Nonio  innotuerunt,  sed  unius  Ti- 
tinnii  fabula  crat  FuUonia,  V.  Non.  p.  Ili,  10.  153,  25.  245,  31. 
14.  Additamela  Urs.,   quae  omisi,  v.  in  Suppl.  Ann.  16.  Nevi] 

D'aeviui  corr.  Uns.      Omisit  verbum  E.   S.   in   Naevii    fragmentis.  17. 

I»  ìVaulii]  Botke  P.  Se.  L.  V,  II.  p.  17.,  ubi  Naevio  tribuuntur,  quae 
Naevii   non  sunt.  20.   li-na  iam]    linea  in  corr.   Urs.      Cf.   de  sup- 

paro  velo  Festus  Qu.  XV,    15,  20.    Isidor.   Origg.  XIX,  3.  21.  De 

Urs.  v.   Suppl.  Ann.  22.  Afran.]  in  epistola,    ut  apparct  e  Nonio 

p.  540,  13.  Botke  p.  170.  fr.  17.  Interdum  supparum  etiam  a  viris  gc- 
slalum  esse,  ostendit  Varrò  Eumen.   apud  Non.  p.  540,  14.  23.   iupa] 

scribe  supat,  ut  apud  Paulum,  lue  et  supra  p.  124.  v.  prosapia,  legitur. 
sipal  corr.    Urs.  "25.    in   .  .    insipti]    cod.  vg.:    Uns.   insipat  tanquain 


totani  e  supplem.  ponit.  Cf.  Paulus  p.  78.  v.  insipere  ,  p.  83.  v.  insi- 
pare.      26.   Supplem.   addidi.  far    in    ollam]    cod.     far    in    olam 

Urs.     farinolam  vg.      Cf.    Paulus  p.  78.  v.  insipere,    cum  annot.  27. 

Sutelae]  cf.  Fulgent.  p.  562.  M.  Gloss.  Labb.  :  Siitela,  ìviÒQa,  ìianurrj- 
otc,  doÀoc,  xaxoò(m<tlrt.  32.33.   Sutrium]  et  Nepet  per  longum  tempus 

ultima  Romani  agri  oppida  Etruriaequc  claustra    crant.     V.   Liv.  VI,   9. 
IX,  32.        34.  35.  Gallico  tumuliti]  tangitur  eadem  res,   de  qua  Liv.  VI,  3. 
Qu.  XIV,   16,  3.  i'i]  cod.     iis  Urs.  4.  offici  id  praest.]    offici 

it  pratarent  cod.  officii  id  pr.  Urs.  confisi  repraaenlarent  corr.  Scal. 
Miki  nikil  inutandum  videtur,  nisi  id  in   quid.  5.  Piatitili]  Cas.  Ili, 

1,    9.,   de  quorum  vv.  varia  lectione  v..  Suppl.   Ann.  8.    ipsius]  suo 

suppl.  A.   Auc.  Urs.      Cf.   Paulus  p.  161.  v.   vopte.  10.    Suillum 

acnus]   cf.,   ne  plura,  Atken.  II.  p.  69.   III.  p.  95.  96.  11.  Veneri] 

Urs.      vèntri  cod.  18.  subire]  mrire  corr.   Scal.  :     quam  coniecturam 

imprimis  Arnobii  consuctudo  loquendi,  adv.  gent.  I,  2.  V,  13.  28.,  con- 
fìrmat.  Meurs.  crit.  Arnob.  I,  3.,  Opp.  T.  VI.  p.  91.,  Appulcio  collato 
non   temere   coni.:   et  minibus,    cum  surire.  18.    19.  Sin  Min.]  vg 

noòg  'A&rjvùv  Graeci.  22.  23.    Varrò  et  Eultemerus]  Ennii  Euke- 

merum  Varrò  etiam  de  R.  R.  I,  48,  2.  laudat ,  ita  ut  kaec  quoque  ex 
Eukemero    rettulisse    videatur.  25.  Struei]    v.  Qu.  XIII ,  31,   5.   v. 

strufert.  29.  Struicei]  cf.   Serv.  in   Aen.  IV,   267.      Eickenfeld.    Anal. 

Gramm.  p.  207,   28.  :   Slruices  compoiitiones  dicuntur  patinariae.  31. 

Piatitili]   Menaeckm.  I,  1,26.  34.   atto]   quarto  vel  quinto  (Eroto- 

paegnion)  vel  equo  voluit  Merula ,  temere:  nam  ^ruo  pars  est  versus 
tetrametri,  cum  itrtiica  secundam  syllabam  longam  kabeat:  Quo  Casta- 
lia  per  struicei  iàxeai  lapin  àccidit.  Apud  Botkium  tamen  est  Equi 
Troi.   fr.  3.  p.  11. 

ANNOT.  PAULI.     6.  mpaf]  sipat  coni.  A.  Auc.  in  mg.  disicit] 

boni  codd.  disiicit  cett.  Illuni  scribendi  modum  M.  Gu.  etiam  in 
proximis  observant.  obiipat]  vg.   Lind.      obstal  eodd.  7.   et   a] 

M.   edd.  vett.     a  cett.  9.   dissimilia]    similia  M.   Gu.     Hic  etiam 

non  ohi. 


312 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.    LIB.  XVII. 


(144) 


Stroppus,  quod  Graece  dicitur  argócpiov,  prò  insigni  babebatur  in   capitibus  sacerdotum$  alii  id  coronam  esse  dixerunt. 
Struthcum  membrum  virile  a  salacitate  passerìs,  qui  Graece  oTQOv&òg  dicitur,  a  mimis  praecipue  appcllatur. 
Strenam    appcllabant,    quae   dalia  tur    die    religioso   ominis   boni  gratia ,    a  numero,    quo  significatur  alterimi  tertiumqne 
vcnturum  similis  commodi ,  vcluti  trenam,    praeposita  S  litcra ,  ut  antiquis  frequens  usus  erat. 
5  Strcbula    lingua  Umbrorum  appellabant    partes  carnium  sacrificatarum. 

Stlata  genus  navigii  latum  magis,  quam  aitimi,  et  a  latitudine  sic  appellatimi,    sed  ca  consuetudine  }  qua  stlocum   prò 

locuin  et  sili  te  ni    prò   litcm  dicebant. 
Stic m bus  gravis,  tardus,  sicut   Lucilius  pedibus  stlembum  dixit  equum  pigrum  et  tardimi. 


s 


ANNOT.  FESTL  Qu.  XIV,  17,  2.  industr.  quoque]  intellige:  ab 
indostruendo  dicebant,  coli.  Paulo  p.  79.  v.  induslriuin.  Post  h.  v.  in- 
terpunsi. M.  Cato~\  v.  Meyer.  Orr.  fragm.  p.  87.  ,  ubi  non  recte 
struxerit  scribitur.  5.  aut]  at  corr.  A.  Auc  in  mg.  Urs.  ira 
XII.]  Dirksen.  de  XII  tabb.  p.144.  Cf.  Festus  Qu.X,  28,  26.  v.  pedem 
struit.  7.  alii]  punctum  ante  hoc  yoc.  sustuli.  8.  ali]  cod. 
alii  Urs.  :  ncque  aliter  v.  9.  10.  9,  fure]  furere  vg.  fugere  corr. 
A.  Auc.  in  mg.  Urs.  11.  praefert]  praeferre  coni.  Dac.  et  deinde 
addit  :  pedem  struit.  Lind.  struit  ae  vix  scribi  iubet,  et  ea  verba  omnia 
ad  remoratur  usque  a  Festo  e  scriptore  quodam  aliata  significat  :  cui 
sententiae  non  accedo.  Potius  ae  mutandum  est  in  cum  quis,  vel  cum, 
omisso  quis.  12.  Stroppus]  co»,  vg.  Stoppus  Uns.  sÉdeius] 
Ateius  vg. ,  et  sic  corr.  Urs.  13.  oi'goqiov]  orgóg-wv  vg.  ;  ita  corr. 
Scal.  Urs.  Cf.  imprimis  Plin.  N.  H.  XXI,  2,  2.  §.  3.  Tenuioribus  (co- 
roni*) ulebantur  antiqui,  slroppos  appellantes ,  unde  nata  strophiola. 
Plura  Salmas.  Exerc.  Plin.  p.  263.  col.  1  e.  li.  sacerdotes]  de  simili 
Stropbio  Hesych.  v.  xLdaqik.  17.  18.  inpon.]  cod.  imponatur  Urs.  : 
ita  etiam  22.  19.  idem]  diem  coir.  A.  Auc  in  mg.  Urs.  21. 
Tuscul.]  cf.  quae  rer.  Etr.  Ili,  3,  2.  T.  II.  p.  49.  de  Tusculanorum  et 
Faliscorum  consanguinitate  dixi.  22.  in  pulvin.]  de  usu  struppo- 
rum  in  pulvinaribus  Qu.  XV,  22,  34.  v.  struppi.  24.  in  mimis] 
notabile  mimicae  petulantiae  exemplum.  Cf.  annot.  ad  Paulum  p.  34. 
v.  carissam.  25.  a]  vg.  s,  a  Urs.:  in  cod.  utrumque  deesse  accepi. 
26.  passerìs]  otqovO-ò?  o  xaTdq>iq'q\  xul  h'tyvog ,  Hesych.  27.  Stre- 
nam] v.  Non.  p.  16,  33.,  ubi  sirena  dieta  a  strenuilate  traditur,  ut  Stre- 
nia  dea  ab  aliis.  28.  29.  ominis]  Urs.  hominis  COD.  30. 
initiumque]  terliumque  corr.  Uus.  ,  ut  vg.  32.  ut]  Urs.  aut  in 
cod.  est.  33.  loco]  cf.  Qu.  XIV,  18,  5  et  9.  v.  stlata  et  stlembus. 
Aptius  ad  suam  sententiam  Festus  stritavum  advocassct,  ut  A.  Auc  mor 
net.  V.  Qu.  XIV,  19,  24.  34.  Strebula]  cf.  Varrò  de  L.  L.  V. 
§."67.,  qui  stribulam   dicit,  et  Arnob.  adv.  gent.  VII,  24. 

Qu.  XIV,   18,  2.  in]  cod.  vg.     ira-  Urs.  3.  Fri-vol.]  Bothe 

p.  438.  fr.  8.  5.  Stlata]  Gloss.  Labb.  :  Stlatta,  migarixov  oxd<rov<; 


ildoq.  Proprie  tamen  latum  illud  Phoenicum  mercatorum  navigìum, 
quod  yuiikoq  dicitur ,  a  Piomanis  stlatam  dictum  esse  putaverim.  Hinc 
stlataria  purpura,  quae  stlatis  apportatur,  genuina  Tyriorum  meri,  apud 
Iuven.  VII,  134.   et  Schol.  8.   9.  stlitem]  Noti  sunt  decemviri  stli- 

tibus  iudicandis.  9.    antiq]    cod.   vg.      antiqui  Urs.   ut  e  codice. 

10.  Ludi.]  ap.  Dousam  ine.  93.  Likd.  verba,  quae  secuntur,  cum  aliis 
de  equo  vectore  a  Lucilio  positis  coniungit  (ap.  Dousam  XIV,  15.  16. 
et  ine.  129.)  :  cuius  in  sententiam  concedere  haepropter  nequeo ,  quod 
equus  pedibus  stlembus  non  idem  optimus  vector  dici  potest.  11. 

Apulidae]  i.   e.    equi    in    Apulia    orti.  sllembi]    stlembum  suppl. 

Urs.  :   incommode.  13.   Stelionem]  Stellionem  vg.  14.    virus] 

venenatus  stellio  dicitur  a  Colum.  IX,   5.  ira-]  addidi  ad  supplem. 

Urs.  15.   16.   a-bi]  scribe  :    ali.     alii  corr.   Urs.     Hoc   etymon  etiam 

Ovid.  M.  V,  461.  prodit.  17.  stipem]  cf.  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  182. 

et  Festus  Qu.  XIV,   1,   3.  v.  stipem.  20.   terrogat  a]  cod.      terrò- 

gat  vg.      terrogatus  Urs.  ,     qui    suppl.   interrogatus  spondet.  21. 

Slirpem]  cf.  Non.  p.  226,  28.  Charisius  I.  p.  85.  P.  et  ipse  Festus 
Qu.  XIII,  24,  16.  v.  recto  fronte,  Qu.  XV,  5,  3.  v.  spicum ,  Qu.  XV, 
17,  30.  v.   specus.  25.  Livius]    Andronicus    poeta  intelligitur ,    cui 

quae  Urs.  subiccit  verba,  pedestri  sermone  concepta,  ea  ab  antiquissimo 
ilio  scriptore  piane  aliena  sunt.  Nam  quae  Dac  de  Livii  Annalibus, 
ca  omnia  vana  et  merito  ab  Likb,  esplosa  sunt.  Itaque  Urs.  additam. 
reieci  in    Suppl.  Ann.  27.    Hom]  Romani  vg.  29.  Enn.]  Ann. 

VI,  5.  apud  Merulam,  de  quo  versu  iam  supra  Qu.XIII,  24,  16.  dictum 
est.  30.   nomine]    apud  Non.   p.  226,   31.    homines  legitur:    sed   Fcsti 

Jectio  piane   satisfacit.  Pyrrh-  us]   Burrus  scripsisse   Ennium   con- 

stat.  31-33.    Satis  est   .  .  plaudite]    versum    hunc    apparet  fabulae 

alicums  extremum  fuisse.  Ursini  supplem.  addidi  Satis,  et  prognatum 
in  gnatum  mutavi,   ut  ficret  tetrameter   trochaicus.  33.    Gali]    Callu 

Yg.  34.  Stirpest]   Stirps   est  corr.   Uns.  3ent]  3C"*   TS"  "'*'• 

qui]   quis  corr.    Urs.  ,  cuius   supplem.   reddidi. 

ANN.    PAULI.       1.    quod    Gr.    dicitur    oro.]     quod   Gr.    oro.   dicitur 
Go.   LijìD.  ~*sbebatur]  boni   codd.   Li>d.     ponebatur  vg. 


>U.  XIV,  17.  (121) 


FESTI  FRAGM.  E  COD. 


tiqui  dicebant  prò  adicere,  augere, 
unde  industrios  quoque  M.  Caio:  "iu- 
re, lege,  liberiate,  Rep.  communiter 
uti  oportet:  gloria  atque  lionore ,  quo- 
modo  sibi  quisque  struxit."  autf  in  XII.  5 
quod  est:  "si  calvitur,  pedem  ve  struit: 
manura  endo  iacilo,-"  alii  putant 
significare         retrorsus         ire  :  ali         in 

aliam     par  lem  :      alii     fure  -j-  :      ali     gradimi 
augere:      ali      minuerej      acf      ^ix     pedem      10 
pedi       praefert,        otiose      it,        remoratur. 
||Stroppus     est,      ut     Adeiusf     Pliilologus 
existimat,  quod         Graece         gv§Ó(Diqv\ 

vocatur.  et  quod  sacerdotes  prò  in- 
signi habent  in  capile.  quidam  15 
coronam  esse  dicunt,  aut  quod 
prò  corona  insigne  in  caput  inpo- 
natur,  quale  sit  stropliium.  itaque 
apud  Faliscos  idemf  festum  esse,  qui 
vocetur  Slruppearia,  quia  corona-  20 
ti  ambulent.  et  a  Tusculanis,  quod 
in  pulvinari  inponatur  Castoris, 
struppum  vocari.  [|  Strutheum 
in  niimis  praecipue  vocant  ob- 
scenam  partem  virilem.  a  salaci-  25 
tate  videlicet  passeris,  qui  Graece 
strullios  dicitur.  ||  Strenam  voca- 
mus,  quae  datur  die  religioso,  omi- 
nis  boni  grada ,  a  numero ,  quo 
significatur  alterum,  initiumquef  30 
yenturum  similis  commodi,  velu- 
ti  trenam,  praeposita  s.  littera,  ut 
in  loco,  et  lite  solebant  antiqui. 
||Strebula  Umbrico  nomine  Plau- 
tus            appellat            coxendices           hostia-      35 

EMEND.  LECT.     Qu.  XIV,  17,   5.  at.       9.  fuaere.       10.  cum   quis 
2u.  XIV,  18,  13.  Stellione™.         16.  17.  ali.         34.  Stirps  est.         35. 


FARIN.    L.  XVIII.       QU.  XIV,  18.  (122)    315 

rum,  quas  G-raeci  fjtyo!ct  dicunt,  quae 
in  altaria  in  -poni  solebant,  ut  Plau- 
tus     ait     in      Fri  -  volaria  :        "  .      .      . 

agnina    tene stre- 

bulis."  ||Stlat-#      genus      erat     navigii 

latum  mag-is        quam        alluni,  sic 

appellatimi         a         latitudine,         sed        ea 
consuetudin-e,  qua  stlocum  prò  locum,  et  stli- 
tem  antiq-tu  prò  litem  dicebant.      ||  Stlembus 
gravis,  tar-dus  ,  sicut  Lucilius  "  . 
Apulidae         ve-dibus         sllembi"  dicit 

cum  refer-f  equum  pigrum  et  tardum. 
||  Stelionem  \  g-enus  aiunt  lacertae  ,  quod  4  •  ^« '•"* ■&**■?.  3?- 
Verryis  die  -  lum  ait ,  quia  virus  in- 
stillet  cibo,  n-otius,  quam,  ut  putant  a- 
bif  a  stellarum  similitudine,  quia 
varium      est.  ||  Slipem       dicebant      pe- 

cuniam  signa-fmn,  quod  stiparetur. 
ideo  stipular  -i  dicitur  is,  qui  in- 
terrogai a-lterum,  spondeatne  stiperà,  id  est 
aes.  \\&li -rpem     in      masculino     gene- 

re antiqui  usurparunt  prò  eo  quod  est  ge- 
mina ,  met  -  aphorico  vocabuli  usu , 
quae  mine  in  femineo  profertur  gene- 
re. Livius  :  "t  .  ',  .  .  .  .->.'.  quo- 
rundam  Rom  -  anorum  .  .  .  . 
conditam  Rom -am"  ....      Idem    Li- 

vius.       "Ostrymon      . 

Graio  stirpe  ex  -  ortum."  Ennius  Annoi.  : 
"nomine  Pyrrh-ws,  uti  memorant, 
a  stirpe  supremo/'  ....  :  iiSalis 
est,  revoca  fratre-m  eodem  stirpe  gnatum, 
plaudite."  quam  Gall-ws  Aelius  sic  de- 
finii: "Slirpestf  gent-**.s  propagatio,  ut 
qui-}-  a  quoque  est  progna-fos/'  stirpes  autem 

12.  Ateius.       13.  arg  óif  tov.       19.   diem.       30.  tertiumqnc. 
quis. 

Rr 


314    QU.  XIV,  19.  (123)         FESTI  FRAGM.  E  COD 

per  translationem     .     .      .       dicuntur 

a  siirpibus     iis,      quae      ab      imis     arbori- 
bus       nascuntur.  ||  Slip  -atorcs        appel- 

lantur  corporis  cu  -slodes,  quos 

antiqui       latroncs       </ice-bant,       i.       mer-       5 
cenarlo s ,  qui        cu-m         ferro,  ve- 

lut     stipati ,       circumdan-t      Regum       cor- 
pora.      \\Stipes  fustis  terrae    defixus:    Afra- 

nius    in :     "Porro    honeste 

slip -ile  hoslium      10 

voslram    impl  -  oro    fìdem  ,    qui 

;un    silvani  :    "et 

Ennius:     "...    hoslili  in  me  la- 

ctu\ la -tus,    ut  revolso 

stipile qui     iactu     vali-      15 

do parmam."    nisi    si 

slipìlcm  ponerc  voluit  prò 

telo    vel  hasta.     Accins    in  Raccliis  :     "Ec- 
quem       stipitem       rtJu-egumf,       aut       al- 

ncum us."      Ennius      20 

stipi  -tes    abiegno 

e     stipitem 

intere  -  mit    eum  ,    qua 

a-riipit.       ||Strit- 

avum  antiqui  diceb-ant  prò  tri-  25 
lavo,  qui  est  pater  afri -vi,  et  alaviaej 
ut  stlitem  prò  lite.  ||Slrigores  in  Vie- 
lei  Carmine  prò  sf-rigosis  positum 
invenilur ,  id  est  densa -rum  vi  riunì  ba- 
minibus\:  i'strigo  -  res  exereiti."  ||Slri-  30 
tjae  appellabanlur  ordincs  rerum 

intcr         se  contimi  -  atae  f  conlocata- 

r«m,      a      stringe -mìo      dictac.  ||Stri- 

gem    (ut   ait  fem-us)    Gracci   syrnia-f-  ap- 
pellant ,         quod         malciicis         mulieribus      35 

EMEND.  LKCT.     Qu.  XIV,  19,  13.  li.  iactu.  19.  niitfnmm. 


FARN.    L.  XVIII. 


QU.  XR,  20.  (124) 


nomen  inditum  est,  quas  volaticas 
etiam  vocant.  Itaque  solent  his  ver- 
bis  eas  veluti         avertere         Graeci  : 

"2YPPINTA  nOMnEILX  NYKTIKO 
MAN  2TPINTATÒAAON  OPNIN  AN<> 
NYMION  QKYnOPOY^  Eni  NHASf.» 
||  Statuliber  est,  qui  testamento  certa 
condilione  proposita  iubetur  esse 

libcr.  et  si  per  beredem  estf,  quo  minus 
statuliber  praestare  possit,  quod 

praeslare  debet,  nibilominus  liber 

esse      videtur.  ||  Status      dics-7      vocalur 

qui  iudici  causa  est  constiliilns  cum 
peregrino.  eius  enim  generis  ab  anli- 
qnis  bostcs  appellabanlur,  quod 

crant  pari  iure  cum  populo  R.,  alque 
iioslirc  ponebalur  prò  acquare. 

Plautus  in  Cureulione:  Si  status  con- 
dictus  cum  bosle  intercedi!  dics, 
tamen  est  cundum,  quo  imperant 
ingratis."  ||Stagnum         quidam       dici 

putant,        quod       in       eo       aqua       perpetuo 
stet.    ali,     quod    is    locus 
j-òjf        dicitur,         quia 


Satura ,      et 


a    Graecis    : 
bene       contine*! 
cibi      genus     ex 


aquam 

variis  rebus  conditimi  est,  et  lex 
tisf  alis  Icgibus  conferta.  itaque  in 
sanctione  legum  adscribitur  : 

"•neve     per     Sai  urani     abrogato.       aut      do- 


ni 


rogato."  T.  Annius  LmsCOB  in  ea ,  qua 
quam  dixit  adversus  Ti.  Graechum  : 
'•Imperami  quod  plebes  per  Saturala 
doderat,  id  abrogatimi  est."  et  C.  Lae- 
lius  in  ea  ,  quam  prò  se  dixit  7:  Deh 
postero     die.      quasi     per     Saturaui      senteu- 


•2'.'.     SO.    ho  mi  11  1  tu  «. 


33.    continuate 


u 


•  <"  . 


(144) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XVII. 


51S 


Stipato  rcs  corporis  custodes ,  quos  antiqui  latrones  vocabant.     Stipati  enim  ferro  circumdant  corpora  regimi. 
Stipes    fustis    terrae    dcOxus. 
Str  itavu  in    antiqui  diccbant  prò  tritavo. 
Strigores  dcnsarum  viriutn  liomines. 

Striga  e  appellali  tur   ordincs  rerum  inter  se  continuate  collocatarum  a  stringendo  dictac.  5 

Status  dics  vocatur  indicii  causa  constitutus.  (145) 

Satura  et  cibi  gcnus  dicitur  ex.  variis  rebus  conditimi,    et   lex  multis  aliis    confcrta  legibus ,    et  gcnus  carminis,  ubi  de 
multis  rebus  disputatur. 

Qu.XIV,   20,   4-C.   2rqiyyì  un  orro  fi  ittìv,    va xr  i  x  ogo'ivrjv  arQÌyy    òo   hiwr,    oqviv    dvo')Wfiov    oÌxvtioqovc    ini  vijag  ìluvvtiv.  9. 

stet.  12.    acide:    cum  lioste.  23.   24.  oriyvòc,.  27.    multis.  30.   quam]  delc.  34.   Exciderunt  Laelii  verba  et  Salustii  nouien. 


ANN.  FESTI.     Qu.XIV,  19,  2.  ab]   cod.  vg.     b    Urs.,    unde  sub 
efficit.  5.  latrones]    cf.    Paulus  p.  88.   v.   latrones.      Non.  p.  134,   26. 

v.   latrocinari.  6.  7.   ve-lut  stipati]  hacc   Paulo   duce  supplevi.  Urs. 

veliti  cum  v.    circumdabant  coniunxlt.  8.   9.   Afran.]   Botlie   P.  Se. 

L.  V,  II.   p.  198.    fr.    ine.  7.  10.    hostium]   oslium   corr.    Scal.    Lrs., 

qui  quac  ad  rcsarciendos  v.  10  -  18.  addidit ,  ea  in  Suppl.  Ann.  referre 
satius  duxi.  11.    oro]    prò    vg.  12.    ani]  cod.   vg.      eam  Urs. 

13.   hostili]   stili  vg.  13.    14.   la- etti]  suppl.    Ubi.   et  corr.   inetti. 

In  proximis  liexanictroruni  numeri  se  prodcre  videndir,  ut  ca  Ennii  po- 
tius  quam  Afranii  fuissc  putem.  Quanquam  Scal.  ca  ex  Accii  Melanippe 
ducta  putabat,   propler   ullimas   v.   13.  syllabas  :    m  mela.  18.    Ace.    in 

Bacchis]  Bolhe  V,   I.  p.    190.   fr.  19.  19.  abi-egum]   abiegnum  corr. 

Urs.  21.  abiegno]   abictjnos    corr.    Urs.    cum    Scal.  :    quo    l'orlasse 

non   opus   est.  24.  25.    Slrit-avum]   iuirilirmn   prostlicscos    cxemplum. 

Cf.    Qu.  XIV,    17,   27.    v.    slrenam.  27.   Strigores]    Slrigones   voluit 

Turnebus  Adv.  XIV,  1.,  sed  hoc  ipsum  certo  auctore  caret.  Nam 
Plauti  versus,    Baccb.  II,   3,   40.,  vix  quidquam  huc  facit.  27.  28. 

Nelei  carni.]  v.   Suppl.  Ann.   ad  Qu.  IX,   20,  2.  28.   rigosis]   cod. 

stri-gosis  Urs.  29.   ha-]   hominibus  suppl.    et  corr.   Urs.   ex   Paulo. 

Post  b.  v.  alias  suppl.  Urs.  :  sed  quae  secuntur ,  ipsa  puto  carrainis 
esse  verba.  30.   res]   ores  vg.  30.   31.    Stri-gac]    cf.    Lipsius 

de  mil.  Rom.  V,  4.  Opp.  T.  III.  p.  148.,  qui  slriges  in  strigae  mutar! 
iubet  :  quod  in  Paulo  Scal.,  non  A.  Auc.,  typographico  errore  posuit 
striges.  32.   aloe]    contimi  -  ate    corr.   et    suppl.   Urs.  ex    Paulo. 

33.  ndo]   COD.   vg.      stringai- do    Urs.  33.    34.   strigati]   supplevi: 

striges  Scal.  strigas  Urs.  :  sed  apparct  Festum  primum  dixisse  de  avis 
strigis  nomine,  post  de  translato  usu,  quo  de  mulieribus  maleficis  usur- 
patur.  Has  etiam  striges  dictas  esse,  PliniusXI,  39,  95.  ostendit  :  stri- 
gas appellanl  Appulcius  et  Petronius  (Satyr.  e:  63.),  quorum  merito  cac 
plebeculac  Romanae  superstitiones  nobis  innotuerunt.  Cf.  Gloss.  Labb. 
v.    striga   et  strix.  34.   syrnia]    ornlyya  fuissc   puto.      oroiyyaq   corr. 

Scal.  Illud  STPirrA  a  librario  Latinis  litcris  unice  assueto  facile 
prò    SYPNIA    ha  beri    potcrat. 


Qu.XIV,  20,  1.  volaticas]  ut  magas  Tbessalas ,  quae  in  bubones 
mutantur.     V.  Appulei.   Mct.  III.  p.  62.   Bip.  4-6.  2YPPINT.4  .  .  . 

NHAS\  Urs.  cod.  manum  repraesentavit,  nisi  quod  in  JIOMIIEIEN  bis 
et  in  OKYFIOPOY2  semel  TI  per  P  eum  expressisse  doceor.  Ita  etiam 
in  EPI  factum  esse  statili.  De  periculis ,  quae  viri  docti  in  bis  vv.  re- 
sliluendis  lecere,   v.   Suppl.  Ann.  7.  Slatuliber]   v.   Digest.  XL,   7. 

9.   est]  stet  corr.   Urs.:   aptissime.  12.  Status  dies]  baec  pertinent 

ad  explicanda  XII  tabb.  verba:  status  dies  cum  /toste,  de  quibus  v. 
Dirksen  p.  192.,  qui  hoc  teslimonium  neglexit.  Nec  quae  inferius  ad- 
dunfiir,  intelligi  possunt ,  nisi  in  lemmate  arliculi  hostis  meutio  facta 
fuerit.  Itaquc  post  voce,  status  dies  excidisse  arbitror:  cum  hoste.  Cf. 
etiam   Paulus  p.  76.  v.   hostis.  13.   ludici]  cod.      indicii  Urs.  14. 

peregrino]   hoste  corr.   Uns.  ,    male.      Tost  b.   v.   intcrpunxi.  15. 

hostes]   peregrini  coni.    Urs.  17.  hostire]   cf.    Qu.  XIII,   8,   27.  18. 

Cureulione]    1,   1,   5.  21.   ingratis]    lege  ingratiis.  23.   ali, 

t/ a  ti  ti  i»]  aliijuo  dis  cod.     aliì,  quod  is  Urs.  23.  24.   ovavòc,']  artyvog 

corr.   A.  Auc.  in  mg.   et  Urs.   e  Varrone   de   L.  L.  V.  §.  26.  25. 

Satura]  cf.   imprimis  Casaubon.   de  Roman,    satira.  27.    tis]  multis 

vg.,  et  sic   corr.   Urs.  27.   28.    in  sanct.    legum]  cf.  Qu.  XIV,  22, 

29.     Nota  est  Sanctio  legis  regiae    de  Vespasiani  imperio.  30.    T. 

Ann.  Luscus]  v.  Meyer.  Orr.  fragm.  p.  100.  et  maxime  Pigbius  Ann. 
ad  a.  620.  (inani]  om.  vg.  dclct  Urs.  33.   34.   C.  Laelius] 

v.  Meyer.  p.  96.  Verba,  quae  secuntur,  a  Salustio  Iug.  29,  7.  usur- 
par! ,  annotavit  Dac  :  quae  cum  eum  a  Laelio  mutuatum  esse  credibile 
non  sit,  Laelii  verba  apud  Festum  excidisse  apparct.  Grammaticum 
ipsum   errasse,  putat  Perizon.  Animadv.  bistor.  p.  379. 

ANN.  PAULI.  6.  Status  dies]  baec  cum  Paulus  excerperct,  iam 
exciderant  e  Festi  libro  voce,  cum  hoste:  quapropter  Paulus  etiam, 
quae  illic   servata  sunt,  cum  peregrino,  omisit  consulto.  7.   et  gcnus 

carm.  etc]  hacc   Paulus  ex   suo  penu  addidisse  videtur. 


Rr* 


516 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.    LIB.  XVII. 


(145) 


Statae  Ma  tris   simulacrum  in  foro    colebatur. 

Stai  a  gin  inni  gemis  ornamenti  aurium.     Caecilius:  "Ex  aure  eius  stalagmium  domi  habeo." 
Stolidus  stultus. 

Stupì* uni  prò  turpitudine  antiqui  dixerunt,    unde  est  in  Carmine':    "Foede  stupreque  castigor  cottidie." 
5  Stura  flumen  in  agro  Laurcnti  est. 
Sterilam  sterilem. 
S  tulio  rum    feriac    appellahantur   Quirinalia ,    quod    eo  die    sacrificabant   hi,    qui  sollemni    die    aut    non    potuerunt  rem 

divinam  facere,    aut  ignoravcrunt. 
Sanqualis  avis ,  quae  ossifraga  dicitur. 


ANN.    FESTI.     Qu.  XIV,  21,  2.  Statae  Matris]    de   hac  v.  Meurs. 
Exerc.   crit.  II,   3,  4.      Mari».  Atti  de'  frat.  Arval.  p.  614  sq.  3.  4. 

collastravit]  collustravit  vg.  Coelius  stravit  corr.  Scal.  De  Coelio 
ilio  nihil  innotuit,  ita  ut  hoc  nomea  non  prò  certo  habcndum  sit.  Quo- 
circa  Cotta  stravit  coni.  Huschkius  :   idque   praetulerim.  5.  plurittiis] 

cod.     plurimus  Urs.  vg.  jiebant]  cod.     jiebat  Urs.  vg.     Puto  Festum 

scripsisse  :  qui  ■plurimi  ibi,  id  est  ad  Statae  Matris  simulacrum,  jiebant, 
constructione  Tiqòq  xò  07/ftaivó/j.ivov.  7.  quique]  quisque   vg.     Sed  illud 

praestat.  vicos]  Urs.  vg.     ucos  con.      Hinc   Stata  Mater  a  magistris 

vicorum  eulta,  ut  est  in  titulo  apud  Marinium.  8.    eius]  Urs.   vg. 

ei'i  cod.  ,  10.  Caeeil.]  Bothe  P.  Se.  L.  V,  II.  p.  131.  fr.2.  Spengel. 
Caecii.  fragni,   p.  14.  fr.  2.  Curine']   L'arine  Viclorius  ,    cuius  copiis 

Spengel.   usus  est,    e  fragni,  affert.  11.  ait:    Tum]  ait.  Tum   Urs. 

ait:  ium  vg.,  sed  tum  corr.  A.  Aug.  in  mg.  aittum  vel  attoniti  cod.  latn 
corr.  Dac  13.   Enti.]  Aun.  I,  35.  Mer.  Nam  vi  depugn.]   Nani  vidi 

pugnare  vg.  Numque  avide  pugnare  corr.  Scal.,  Dousa,  Morula.  Nani 
vi  depugn.,  quod  in  cod.  repertum  est,  unice  veruni  esse,  vidit  iam 
Gulielinus  Verisim.  1,9.  (in  Gruteri  Lanip.  III.  p.2C5.).  lì.  sues]  suis 

corr.  Dousa.  sues  de  augurio,  quo  Albae  Longae  potentia  portendeba- 
tur ,  explicat  Menila.  solidi]  soliti  corr.   Scal.   Urs.  alii.  14.  15. 

in  Alex.]  Bolhe  V,  I.  p.  33.  fr.  2.  15.  quid]    cod.      quia    Urs.   vg. 

Scal.  corr.:  quid  lascivis  stolide?  recte ,  puto,  quanquam  omnia  in- 
certa sunt.  De  argumento  Alexandri  pauca  dixi  in  anuot.  ad  Varron. 
de  L.  L.  VI.  §.  83.  16.   intellegit]  intelligis  coni.   Dac,  qui  alie- 

nissimas  ics  immiscet.  17.    Caee.  in  Hypob.]  Botbe  V,  II.  p.  137. 

fr.  5.     Spengel.  p.  28.  fr.  5.  18.    Mi]  illic  coir.    A.  Aug.    in  mg. 

Urs.  illue  Dac.  ,  quod  cum  supcrioi-ibus  coniungit.  Me  Botbius. 
Mi  prò  Ulte,   servar!  posset,  nisi  duplex  hiatus   offenderei.  19.  An- 

dronico] Androgyno  corr.  A.  Aug.  in  mg.  Urs.  V.  Botbe  p.  129.  fr.  2. 
Spengel.  p.  12.  fr.  2.  20.   oporteat]  oportebat  A.  Aug.  in  mg.     opor- 

tuit  coni.  Urs-  Me  fuisse  videtur  med ,  nam  versus  est  tetrameter. 
Ita  scripsit  Botbius.  22.  23.   in  Nelei  Carmine]  v.   Suppl.  Akn.   ad 

Qu.  IX,  20,   2.  23.   stupreque]   Urs.     stupraeque  cod.  24. 

Appi  sentcntis]  cod.  senlentiis  Urs.  Id  opus ,  considcranduin ,  con- 
ceptuinne  fuerit  ex  Appii  sententiis,  in  iure  pronuncialis.         23.  animi 


compotem]  in  cod.  nulla  lacuna  est,  ut  apud  Urs.  et  vg.  :  quanquam 
verbum   deest,  unde  infinitivus  pendeat.  26.  Naevius]  bello  Punico 

IV,    12.   apud  E.   S.     Versus    sunt  duo   Saturnii.  27.  ii]   Urs.      i 

COD.      Naevius  scripsit  iti.  28.  stupro]   Urs.      strupro   cod.  redire] 

rebitere  coni.  Bothius,  P.  Se.  L.  V,  I.  p.  96.,  quem  eliam  perbitare  prò 
perire  tentasse,  in  Com.  fragra,  p.  24. ,  observat  E.  S.  Neutro  opus 
esse  puto;   hiatus  diaeresi   excusatur.  29.   item]   B.  P.  IV,  14.   apud 

E.   S.  deserant]  deseritis  Scai.   et  Grotius  ,   sine  iusta  caussa.  30. 

viros]   virorum  corr.  Scal.,  recte  puto.      eiorutn  Merula.  magnimi' 

magnum  inde  suppl.  Scal.,  qui  etiam  poplo  scripsit.  magnumque  corr. 
Grotius.  Godofr.  Hermannus  Doctr.  metr.  p.  637.  versum  truucatuni  in 
fine  habet.  Non  assentior  propter  rationes  in  Scppl.  A>n.  indicatas. 
31.  pergentis]  pergetis  vg.  et  sic  corr.  Urs.  Mihi  cum  Huschkio  per 
gentis  placet,  ita  ut  existimo  vel  simile  verbum  a  poeta  adiectum  fuerit. 
stuppam]  vocabulum  per  nautas  maxime  Syracusis  Bomam  venisse 
videtur.  32.   inpol.]  cod.     impol.    Urs.  33.   Borii]   Urs.     Doriis 

COD.  Stura]    prope    oppidum  Asturam  ,    de   quo   v.   Mannert.  Geogr. 

IX,  1.  p.621.:  quanquam  miror  Laurentem  agrum  eo  usque  pertinuisse. 
Sed  cornino  Je  Klausenius  me  admonuit  coi  uni  ,  quae  apud  Stepbanum 
Byz.  v.  "Avriia  et  Dionys.   Hai.  Antt.   Boni.  I,   53.   leguntur. 

Qu.  XIV,  22,2.   suberies]   cf.  Qu.  XIII,  31,  14.  3.   inermi]   tkermis 

corr.   Urs.  5.   cipit]    concipit  corr.   Urs.  5.   6.  Seplasia]  lasi 

tantum  cod.  ,  ut  vg.  lasia  Urs.  cf.  Non.  p.  226,  14.  et  praecipue 
Feslus  Qu.  XV,   15,  28.  7.   8.  Pompon,  in  Adelphis]  Botbe  V,   II. 

p.  104.  fr.  2.  Versus  fere  toti  Ursini  sunt,  sed  satis  lepidi,  quibus  pau- 
cissima  addidi  ad  metrum  adiuvandum.  12.    Stultorum  f'eriae]   Cf. 

Paulus  p.  63.  v.  fornacalia ,  cum  annot.,  et  Iuba  apud  Plutarco.  Qu. 
Rom.  89.  li.    Quiprini]   cod.    vg.      Qui  primi  Urs.,    qui  recte   corr. 

Quirini.     In  supplcin.  Urs.  quaedam  mutavi.     V.  SrprL.  Aro*.  19. 

commissumque]    que  abest  a  vg.  20.   more]    cod.   vg.      morae  Urs. 

at]   cod.    vg.      a   Urs.    e  cod.  22.    Sanctum]   cf.   Qu.  XIII,   16,  21. 

▼.  religiosus ,  unde  v.  24.  Aelius  Gallus  posui ,  ubi  Urs.  Ael.  Stilo 
habet.  Urs.  additamenta  v.  26-30.  partim  mutata,  partim  recisa,  t.  in 
Scppl.   A>m.  25.    et]   e  in  vg.    codici   tribuitur.  26.    quod]   q 

-vg.  item.  29.    sanctio]   cf.  Qu.  XIV,   20,  27.      Hinc    leges    sanclae 


2U.  XIV,  21.  (125)               FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.    L.  XVIII.        QU.  XIV,  22.  (126)    517 

tiis        exquisitis        in        deditionem        acci-  Asturam         vo  -  cant .            ||  Suber         arbor 

pitur."            11  Staine       Ma  tris       simulacrum  ac         suberies,          q-««        natabant         in 

in    Foro     colebaturj     postquam     id    collas-  thermi-}-.        \\Ste-rilam    mulierem     appella- 

travitf,       ne       lapides       igne       corrumpe-  bant,       quam      G-raeci     aréigctv      dicunt9 

rentur,         qui        plurimisf        ibi        ficbant  5       quae   non   cipi-£-j-   semen   genitale.       \\Sep- 

nocturno          tempore,            magna           pars  lasia,      aut     Se-plasium,      ubi     unguentimi 

populi      in      suos      quique      vicos      rettule-  memoraba  -  Ittr        pretiosum.           Pomponius 

runt       eius       deae       cultum.             ||Stalag-  in      Adelph-i's;       liDi      le      perdant      in- 

mium            genus            inaurium           videtur  feri,     Anti -/>/io,-   quod    unde    hoc  unguen- 

significare            Caecilius           in           Carine,  10      tum     sit,     q-uaem;     die     ini/ti,     lepidum 

cum     ait:      "Tum     ex     aure     eius     stalag-  unde   ung  -uentum,    nisi   quod  ex    Seplasia 

mium     domi     habeo."          ||Slolidus,      stul-  est?"          ||Stulto-ram     feriae     appellaban- 

tus.      Ennius    1.   I.  :     "Nani     vi    depugnare  tur     Quirina  -  Ha,      qui      erat     dies     festus 

sues      stolidi     solidi-}-     sunt."     et     in    Ale-  Quiprinif,      qu- od      eo      die     omnes     sa- 

xandro  :         "Hominem         appellata         quid  15      criflcant        ii,         qui       Fornacalibus       aut 

lascivi       stolide!        non       intellegit."         et  non       polucr -tmt       rem       divinam       face- 

Caecilius     in     Hypobolimaeo  :      "Abi     bine  re ,           aut          ign  -  oraverunl         solemnem 

tu       stolide,        il  li      ut     tibi      sit     pater?"  fornacaliu  -  m                  suorum                   diem 

et     in     Andronico-}-:      "sed     ego     stolidus,  commissumque       piaculum       expiabant      ex 

gratulatimi          me          oporteat  f         prius."  20      more.        at  -que       stulti       videbantur       », 

||  Stuprimi          prò           turpitudine           anti-  quibus    p  -  ermittebatur   post    ferias   feriari. 

quos      dixisse      apparet      in      Nelei        car-  ||Sanctum        ait        dici       Opilius       Aure- 

mine:          "foede,          stupreque         castigor  lius,    quod    nec   sacrum  est    nec  religiosum. 

cotidie."      et,    in     Appi      sententis  :       "qui  At   Aelius,    G alias ,     quod     ulrumque     esse 

animi       compotem       esse ,       nequid       frau-  25      videatur ,        et       sacrum       et       religiosum  : 

dis,     stuprique     ferocia     pariat."     Naevius  :  plerique  autem,     quod     qui     violaverit,     ei 

"Seseque       ii      perire      mavolunt      ibidem,  poena   sit,    multa -ve  sancita 

quam       cum       stupro       redire       ad      suos  se  ponetur    prò unde 

popularis."      itemi  :       "Sin      illos      deserant  et   sanctio    dict-«  legum 

fortissimos        viros  f ,         magnimi        stuprimi      30      et  rogatio  :   qui  con 

populo      fieri       pergentis  f."           ||Stuppam  ||Sanqualis   avis  a-ppellatur,    quae  in  com- 

linum          inpoli  tum          appellant           Graeci  mentaris                 augura  -  libus                ossifra- 

Dorii.            ||  Stura         flumen         in          agro  ga         dicitur,          quia         in       Sangi       dei 

Lamenti             est,               quod              quidam  tutela     est.            ||  Sacconi -orimi     genus     est 

EMEND.  LECT.     Qu.  XIV,  21,  3.  4.   Co  tta  stravit.  5.  plurimi.  li.  soliti.  16.   laseiv  is ,  stolide?         19.  Andro  gyn  o. 

!0.   med  oporteba  l.            30.    virorum.            31.    per  gentis.  Qu.  XIV,  22,   3.   thermis.             5.   concipit.            14.    Qtiirini. 


318       QU.  XIV,  23.  (127)    FESTI   FRAGM. 

arboris)  quam  dieta -va  Pomponius 
ait  ex  fico  atque  m-or-j-,  quod  ficus  ea 
sit  et  morus  :  unde  nomen  per  m- 
oron      et     ficum     ife-ductum     est.  ||Io- 

If  dicitur,  quod  solus  sit.  Jd-em  modo  So- 
l,  modo  apollo:  "tu  es  Apollo, 
tu         Sol         in         caelo."  ||  Sacrem 

porcum  dici  ait  Verri -vis,  ubi  iam 
a  partii  habetur  purus,  a  qu-a.  re  appel- 
latum  esse  sacrum  dici-t.  ita  id  adi- 
cit  quod  non  opus  est:  omisit  voca- 
buli  formam.  Plaulus:  "^du-ìescens,  qui- 
bus  hic  pretis  porci  veneunt  sa- 
cre*, sinceri?  nummo.  minimum 
a  me  accipe.  tube  te  plarif  de  mea 
pecunia."  et  in  Rudent-e:  "Sunt  domi 
agni  et  porci  sacres."  C-aio  adver- 
sus  Q.  Minucium  The  -rmutn,  post 
censuram  :        Por  cuna      sac  -  rem       in      sin- 

aliq  -  uando    prò 

ne  sacrem 

primis     liei, 

||  Sa  -  crima     est, 

ut et     Ciò  -atius    dicunt, 

mustum  indi -tum  in  amphoram 

Meditrinalibus  sacri  -fici  causa,  prò 
vineis  vasisque  et  vino ,  quae  quasi  sacra 
ea  re  fiunt:  quod  Lib-  ero  fit,  ut  prae- 
metiumì       quod      Cereri.  ||  Sacrificulus 

Jtex  appcllatur,  qui  ea  sacra,  quae 
facere         ltege-s  sueverant,  facit. 

primus  memorat-iìT  post  reges  ex- 
actos   Sulpicius   Corn-utas.  ||  Sacella  di- 

cuntur       loca       Dis       sacrata       sine      tec- 

EMEND.  LECT.     Qu.  XIV,  23,  2.  moro.  4.  5.  Sol.         I! 


E  COD.  FARN.    L.  XVIII. 


QU.  XIV,  24.  (123) 


20 


25 


30 


to.  U  Sacrosanctum         dicitur,         quod 

iure  iurando  interposilo  est 

institutum ,  si  quis 

ut  morte  poenas 

ius       generis       sunt      TR. 

que        eiusdem  .      ordinis. 

mat     M.      Cato      in      ea, 

Aedilis        plebis        sacro 

Il  Sacratae      leges      sunt, 


id         violasset, 
penderet.  cu- 

PL.      Aediles- 
quod        adfir- 
quam      scripsit, 
sanctos        esse, 
quibus      sanctum 
10      est,        qui       quid        adversus       eas       fece- 
rit,  saccr         alieni  deorum         sicutf 

familia ,  pecuniaque.  sunt  qui  esse 
dicant  sacratas,  quas  plebes  iu- 
rata  in  monte  Sacro  sciverit. 

15       ||SecIusa     sacra     diccbanlur,       quae     Grae- 
ci         mysteria  appellant.  ||  Scena 

ab  alis  :  a  quibusdam  sacena  appel- 
la lur,  dolabra  pontificali*.  ||  Sa- 
rissa  est  hastae  Macedonicae  ge- 
nus.  ||  Sacer  mons  appellatur 
trans  Anienem,  paulo  ultra  ler- 
tium  miliari  uni  :  quod  cimi  plebes, 
cum     secessisset    a    patribus,     crealis    TR. 


essent 


auxilio,      dis- 
consecraverunt. 
quein     populus 
j  ncque 

qui     occi- 
damnatur, 
tribunicia  prima  ca- 

,     "si  quis    eum,    qui    eo   plebei    scito 

ne 


plebis ,       qui       sibi 

cedentes  Iovi 

At    homo     sacer     is     est, 

iudicavit  ob  maleficium 

fas     est     eum     immolari ,     sed , 

dit ,  parricidi  non 

nani 

ve  tur  p 

saccr         sit,         occiderit,         parricida 

sit."    ex     quo     quivis    homo    malus,     atque 

improbus      sacer      appellari      solet.  Gal- 

Q».  XIV,  24,  11.  sit  eia. 


lejye 


(148) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XVII. 


319 


Sacrìma   appcllabant  uhi  stimi ,    quoti  Libero  sacrificabant  prò  vineis  et  vasis  et  ipso  vino  conservandis ,    sicut  praeme- 

l  i  u  m  de  spieis  ,    quas  prìmiim  niessuissent ,    sacrificabant  Cereri. 
Sacrific  u  lus    rex  appellatus  est,  qui  ea  sacra,  quae  reges  facere  assuevcrant,    fecisset. 
Sacci  la   dicuntur  loca  diis  sacrata  sine  tecto. 

Sacrosan  e  tu  m  dicebatur,  quod  iui-ciurando  interposito  erat  institutuni,  ut,  si  quis  id  violasset,  morte  pocnas  penderet.  5 
Sacratae  leges    dicebantur,    quibus    sanctum  erat,    ut,    si   quis    adversus   cas    fecisset,    sacer  alicui  deorum  esset  cuna 

fa  in  il  la    pecuniaque.  Seclusa  sacra    dicebant,  quae  Graeci  fivoTrjQia  appellabant. 

Scena    sive  sacena    dolabra  pontificalis.  Sarissa    basta  Macedonica. 

Sacer  mons    trans  Anieneni  lluviuia  ultra  tertium  niiliarium  appella  tur,    quia  Io  vi  fu  erat  consecratus. 


dicuntur,  Ulpiano  teste  in  Dig.  I,  8,  9,  3.,  a  quo  mire  discrepat  Macr. 
Sat.  Ili,   3.  30.   coti]   cod.   vg.      c-ontionem  Urs.  31.  Sanqualis] 

de  ea  avi  Plin.  N.  H.  X,  7.  Festus  v.  oscines  Qu.  X,  13,  11.  Paulus 
v.  alites  p.  3.  v.  immusulus  p.  83.  lui.  Obsequens.  e.  63.  Gloss.  Labb.: 
Sanqualis ,  (firjvrj.  Ossifraga,  q>ì]vrj.  Omnibus  collatis  intelligitur,  Ur- 
sinum  recte  supplevisse  v.  32.  33.  ossif'ra-  ija ,  cum  Scal.  nomen  sanga 
finxisset.  a]  cod.  vg.     ap-pellatur  Urs.  33.  tnentaris]  cod. 

mentariis  Urs.  34.  saccom-orum]  ita  sycomoron   dictani   esse,   Urs., 

Scaligerum  secutus ,  non  incredibiliter  finxit,  cum  antiquiores  Romani 
nomina  peregrinarum  rerum   non  raro  valde   corrupcrint. 

AIN'NOT.  PAULI.  4.  coltìdie]  Gu.  Lind.  quo t lidie  cett.  codd.  co- 
tidie  vg.  7.   hi]  ex  *  ortum  M.  Gc.     l'i  vg. 

ANNOT.  FESTI.  Qu.  XIV,  23,  2.  m-or]  m-oro  corr.  Urs.  cum 
Scai..  cf.  Isidor.  Origg.  XVII,  7,  20.,  ubi  non  syceomorus  scriptum  est, 
ut  Gotbofr.  refert.  4.  Io]  cod.  vg.  (sed  cod.  litera  minuscula).     Lo 

Urs.,  qui  So-lem  corr.,  de  quo  dici,  iam  Scal.  divinaverat.  Sed  quae 
Urs.  addit:  dici  ait ,  quod  solus  sit.  Eund-em,  spatii  fines  excludere 
videntur.  5.  em]   lem  vg.  7.   Hunc  v.  Urs.  explet:  ut  est  in 

Carmine  Saeculari  :  sed  Horatii  quidem  Carmen  saeeulare  non  intelligitur, 
et  sentcntia  v.  6.  proposila  sic  fere  continuari  debebat,  ut  posuimus. 
sacrem]  cf.  Varr.  de  R.  R.  II,  1,  20.  et  4,  16.  (cum  annot.  Scbneideri  ad 
1,  20.),  unde   Urs.  supplem.  sua  duxit.  9.   a  re]  ire  vg.  10.   adi-] 

con.  vg.     adii-   Urs.  11.   omisit]  um  sit  vg.  12.  formam]  elymon 

suppl.  Urs.  Plautus]  Menaecbm.  II,  2,  16.  13.   veneunt]   cod. 

eneunt  vg.     veniut  Urs.  14.    nummum]    unum,   quod  Urs.  boc  v. 

addidit,  non  est  in  cod.,  neque  in  vg.  Plauti  versus  scripsi ,  ut  nunc 
legi  solent ,  nisi  quod  nummum  ex  fide  Festi  posui ,  ubi  cum  invenio. 
15.  plari]  piari  corr.  A.   Aug.   in   mg.,    ut  est  apud  Plautum.  16. 

in  Rad.]   IV,   6,  4.  17.    18.    Cato  .  .  .    Therm.]  v.   Meyer.  Oratt. 

fragni,  p.  35.  19.   censuram]  ita  lacunam,  quam   Urs.   vacuam  reli- 

quit ,  explendam  esse  monuit  Meyer.  1.  1.  Eodem  eniin  nomine  eam 
orationem  appellat  Rufìnian.  de  figur.  p.  33.  ed.  Capper.  p.  210.  ed. 
Rubili;.     Adicci:    porcum.  19.    rem  in  sin]    cod.   vg.  Scal.     crem 

in  si-  Urs.  19.20.  si-nu  maclavit]   suppl.  Urs.,  quod  omisi.         20. 


uando  prò]  cod.  vg.  quando  prò  Zi-  Urs.  supplens  li-ostia,  et  deineeps: 
Ennius.  fuso  sanguine  sacrem,  quae  non  placent,  quanquam  inter  fragm. 
Ennii  Ann.  VII,   43.  recepta.  22.    primis]   co»,  vg.     pr-imis  Urs. 

fiet]  cod.  vg.  fìat  Urs.  Hic,  Scaligero  duce,  v.  22.  23.  ita  explet,  ut 
de  sacrima  quaedam  dieta  contineant,  quae,  ut  ininus  probabilia,  reicci 
in   Suppl.  Ann.  23.    Sacrima]  post  b.  v.   vg.  non  interpungitur  :    ira- 

terpunxit  Urs.  ,   nescio  an  non   ex  cod.  24.  ut  .    .]   Verrius  suppl. 

Scal.  Aelius  Stilo  Urs.,  cuius  additamenta  quae  mutavi,  quaere  in 
Suppl.  Ann.  Cacterum  sacrima,  quae  in  Gloss.  Labb.  unug/rj  ykivxovs 
appcllatur,  de  musto,  calpar,  de  quo  Paulus  p.  36.  50.,  de  vino 
novo  ofFercbatur.  26.  Meditrinalibus]   supplcvi,  coli.   Paulo  p.  92. 

Liberalibus   Urs.  :    sed    haec  a.   d.  XVI.   Kal.  Apr.   agebantur.  fìci] 

con.     ifìci  vg.     fìcii  Urs.  29.   30.   Sacrific.  Rex]  cf.   Festus   Qu.  X, 

1,    19.   v.  ordo  sacerd.  33.  Sulp.    Coni.]  Sicinius  Bellutus  (rectius 

Vellutus  dicitur)  posuerat  Urs.  :  sed  bunc  notum  est  inter  primos  fuisse 
tribunos  plebis,  ipsum  plebeium,  qui  post  reges  exactos  non  poterat  rex 
sacrorum  creari.  M*.  Papirium  primum  regem  sacrorum  dicit  Diouys. 
Hai.  V,  1.:  sed  hunc  Festus  non  admittit.  Probabilius  ullum  nomen 
inveniri  posse  nego  quam  quod  posui,  cum  Sulpicii  Cornuti  multi  primo- 
post reges  exactos  saeculo  in  summis  bonoribus  fuerint.  Praenomen 
autem  addere  non  potui  ,  quia  bic  Sulpicius  ,  cum  rex  sacrorum  factus 
esset ,  ab  omnibus  magistralibus  abstinere  debuit.  Itaque  in  fastis  no- 
men cius  quaerere  noli.  Sacello.]  cf.  Trebatius  apud  Geli.  N.  A. 
VI,  12.  Festus  Qu.  XV,  6,  24.  v.  Scribon.  34.  Bis  sacrata]  disscrattt 
con.      a  diis  sacrata  vg.      diis  sacrata  Urs. 

Qu.  XIV,  24,  1.  Sacrosanctum]   cf.   Liv.  Ili,  55.    Dion.  Hai.  VI,  89. 
poenas]  Urs.     paenas    COD.  7.     M.   Cato]    Meyer.   Oratt.  fragm. 

p.  79.  9.   Sacratae  leges]  aliud  sacratae,    aliud   sanctae    leges,    de 

quibus  Qu.  XIV,  22,  29.  De  sacratis  v.  Qu.  X,  5,  26.  p.  175,  1.  v. 
obscum,   et  cf.  infra  v.  30.  11.  sicut]  sit  ut  corr.  A.  Aug.  in  mg. 

sit  cum  Urs.  16.   Scena]  cod.   vg.     scaena  Urs.  17.    alis]   cod. 

aliis  Urs.  vg.  sacena]   sccena  coni.     Foreellinus  in  lexico ,    ut  sit  a 

secando.     Cf.  Festus  Qu.  XV,  23,  4.  v.  secespitam.  18.  19.  Sarissa] 

Urs.  vg.     Sarisa  cod.  20.    Saeer  mons]  cf.  Dionys.  Hai.  VI,  90. 

Liv.  II,  32.  27.  28.    In  his  et  quae  sequ.  Urs.  mterpunctioncni 


520 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XVII. 


(14») 


Sacrani   appellati  sunt  Reate   orti,    qui  ex  Septimontio    Ligures  Siculosqne  exegerunt,   dicti  Sacranl,    quoti  vere  sacro 
sint  nati. 
(146)  Sagmina  dicebant  lierbas  verbenas,    quia  ex  loco  sancto  arcebantur  legatis  proficiscentibns  ad  foedus  faciendum  bellum- 
que  indicendum ,  vel  a  sancicndo ,    id  est  confirmando.     Naevius  :   "Scopas*  atque  verbenas  sagmina  sunipserunt." 
5  Sagaces  appellantur  sollertis  acuminis,   undc  ctiain  cancs  indagatores  sagaccs  sunt  appellati. 

Saga  quoque  dicitur  mulier  perita  sacrorurn,  et  vir  sapiens,    producta  prima  syllaba  propter  ambiguitatem  evitandam. 


paululxim  mutavi.  29.  ■parricidi]    cod.     parricida  Urs.  30. 

lege  tributi,  prima']  etiam    de  Lac    Dionys.  VI,  89.  31.   si]  in   cod. 

deletum  est. 

ANN.  PAULI.  1,  vineis]  tinis  coni  Scal.  ,  certuni  vasorum  genus 
designans,  quod  h.  1.  valdc  incommodum  esset.  G.    sanctum]  M. 

Gu.   Lino.  ,   ut   apud    Festuni.     sancitum  vg. 

ANNOT.  FESTI.  Qu.  XIV,  25,  1.  Cum  Aelii  Galli  sententia  con- 
spirat  Marcian.  in  Dig.  I,  8,  6.  §.  3.  Sacrae  autem  res  sunt  hae ,  quae 
publice  consecratae  sunt,  non  private:  si  quis  ergo  privatim  sibi  sa- 
erutn  constituerit,  sacrum  non  est,  sed  profanum.  1.  2.   quocunque] 

ante  hoc  toc.  excidisse   quod,    nionuit   Huschlsius.  4.   locum]   locus 

Tg.  ,  ita  corr.   Urs.  7.  privati]    vg.    Urs.     privatis  cod.  12. 

succepta]  suscepta  corr.  Urs.  ,  ut  vg.  legitur.  Sed  etiam  illa  forma  ali 
antiquitate  non  aliena  est.  V.  C.  L.  Sclineider.  Grainm.  T.  I,  n.  p.  606. 
15.  Post  sacripZcium  A.  Ave.  et  Urs.  puncto  orationem  distinxerant,  non 
recte  :  nam  sacra  privatim  suscepta  sacra  quidem  esse,  quatenus  sacrifi- 
cium  peragatur,  sed  non  sacra  facere  loca,  quibus  pcragantur,  sententia 
erat  Pontificum.  18.   Sacrani]  cf.  Virgil.  Aen.  VII,  796.  cum  Servii 

commentario.  20.  21.   vere  sacro]   cf.  Paulus  p.  161.  v.  ver  sacrum. 

21.  Sagmina]  cf.  Liv.  I,  24.  XXX,  43.  Plin.  N.  H.XXU.2,  3.  Marcian. 
in  Dig.  I,  8,  8.  §.  1.  Gloss.  Labi).:  Sagmina ,  lijjù  ^otuvìj.  Idem  vo- 
cabulum  puto  esse  samenta,  quanquain  de  alia  re  usurpatimi  ab  Anagni- 
ensibus,  teste  M.  Aurelio  in  epist.  ad  Fronton.  IV,  4.  23.  24.   ar- 

cebantur]  boc  si  corruptum  non  est,  non  descendit  ab  arceo  quod  est 
lì'qyo),  sed  ab  areico  sive  accieo,  quod  in  usu  fuissc  ,  Plautus  et  Diomc- 
des  testantur,  elisa  vocali  i,  ut  factum  est  in  inclioativo  verbo  arcesso. 
Ac  fidem  facit  buie  formae  contractae ,  quod  Cic.  prò  Quinlio  22,  71. 
de  iudice  arcendo,  id  est  acciendo  ,  loquitur  ,  si  boc  a  libris  satis  dc- 
fenditur.  ercessebantur  miro  conatu  corr.  Gothofr.  in  annot.  ad  Pauluni 
p.  14.  v.  arcere ,  probibere.  Multo  probabilius ,  si  corrigendum  est, 
corrigit  Huschlsius  arce  dantur,  collato   Liv.  XXX,  43.  28.  Naevius] 

huius  excidit  versus,  quem  Paulus  servavit:  Scapos  atque  verbenas 
sagmina  sumpserunt,  e  Carmine  de  Bello  Punico  (II,  10.  apud  £.  S.), 
in  quo  scribendum  :  Scopas  i.  e.  manipulos,  quanquain  Scal.,  qui  hoc 
praeposuit,  ipse  scapos  praetulit,  quod  vix  commode  explicari  polcst. 
Postea:  e  verbena  Botbe  fragni,  coin.  p.  25.:  in  P.  Se.  L.  V,  1.  p.  93. 
nihil     mutati       At    non    senarius     est    iainbicus ,     sed    Saturnius    versus. 


Sagmina  praedicatum  est  verbenarum.  28.  29.    lus  .  .  .  sagmine] 

incerti  poetae,  quem  Festus  post  Naevium  adduxerat,  versus  senarius. 
Ccterum  crediderim  poetam  illum  scripsisse  :  lovis  sacratimi  ius  iuran- 
dum  sagmine,   ut  sagmine  penderet    a   sacratimi.  29.  Sagaces]   cf. 

Non.  p.  22,  33.  Cic.  de  div.  I,  31.  et  ipse  Festus  Qu.  XII,  23,  3.  v. 
praesagitio.  31.  Afran.]  Bothe  P.   Se.  L.  V,  II.  p.  161.  fi.  1.  33. 

Lucret.]  II,  840. 

Qu.  XIV,  26,  3.  4.  invictus  .  .  fretus]  Hunc  Ennii,  ut  videtur,  ver- 
sum  reddidi ,  ut  a  Dac  restitutus  est,  Urs.  enim  numeros  corruperat. 
Dac.  proposuit  etiam  haec  :  Inviclusque ,  sagax ,  validis  et  viribus  fr.: 
sed  ea  in  cod.  vestigia  non  quadrant.  Versus  receptus  est  in  fragra. 
Ann.  XIII,  4.  5.  sagus]  supplevi,  ubi  Urs.  vir:  nam  sagus  substan- 

tivi   loco    positum    non    extat.     Illud  tamen   Paulus   habet.  7.   am- 

biguitatem] propter  quam  ,  puto,  saga  mulier  et  saga  militum  confundi 
potcrant.  8.   Sanates]    Geli.   XVI,    10.   vocabulum    tantum    memorai 

intcr  assiduos  et  vades  :  de  re  iterum  verba  facit  Festus  Qu.  XV,  24, 
10.,  ubi  quae  scripta  sunt,  meliore  fortuna  integra  servata  sunt.  Cf. 
etiam  Paulus  p.  63.  v.  forctes  ,  et  p.  76.  v.  Lordimi  ,  ubi  horctum  et 
forctum  bonum  significare  dicit.  Dirl.scn.  de  XII.  tabb.  p.  164.  non 
recte  dicit,  quae  Paulus  v.  sanates  excerpta  offerat ,  non  servata  esse 
in  Festo.  Nec  NiebuLrius  H.  R.  II.  p.  373.  ed.  sec,  quae  in  Festo  et 
in  Paulo  legan  tur,  ad  amussim  deliri  ivi  t:  sed  ini  uria  tamen  incusatur  a 
Schcurlio  de  nexo  p.  27.,  quod  cum  niliil  sit  in  Festi  cod.,  nisi  in  XII. 
Nex  .  .  forti  sanati,  ficta  additamenta  prò  Festi  verbis  habuerit.  Scaa. 
atque  Urs.  quae  supplevcrunt,  pleraque  certiora  sunt,  quam  primo  aspectu 
esse  videntur;  attilli  ea  integra  in  Scppl.  Ann.  ,  quod  in  quibusdam  ab 
eorum  sententia  disecssi.  11.    Opillus]    Opilius  corr.   Urs.  18. 

forti]  genitivum  esse  monco  ,  cum  Festus  in  hae  explicatione  forctos  et 
sanates  dixerit,  ut  apparet  ex  inferioribus  Col.  27,  4.  S.  ,  collato  Paulo 
p.  76.     Aliter    quidem  Festus  Qu.  XV,  24,   15.  Paulus  p.  63.  21, 

oune]   Urs.      que  cod.   vg.  25.    ensque]    Urs.      eos    quae    COD.  vg 

sanat-is]  Urs.      sanati  vg.  27-   sanavisse-tque]  Urs.      sanavissetq.  vg 

30.  ne  Valerius  quidem]  cf.  Festus  Qu.  IX,  9,   30.  v.   Marspedis.  32 

qu-cm]   quem  vg.  33.    inscribi]   inscribit  corr.   Urs.  for-]    fare-  vg 

ANNOT.  PAULI.  1.  Sacrani]  Gv.  Li*d.  Sacrati  M.  folli»' 
cctt.   codd.  4.  Scopas]  corr.  Scal.   v.   annot.   ad  Fcstum.     Scapos 

Gv.     Scabos  M:  vg.     Scapos  Li>d.  ,    ut  A.  Aio.   in   mg.  corr. 


}V.  XIV,  25.  (129) 


PESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.    L.  XVIII.       QU.  XIV,  26.  (130)    321 


lus  Aelius  alt  sacrum  essef,  quo- 
cunque  modo  atque  instituto  civi- 
tatis  consecratum  sit,  sive  aedis, 
si  ve  ara ,  sive  signum ,  sive  locum  f, 
sive  pecunia,  sive  quid  alititi,  5 
quod       dis        dedicatum  atque        conse- 

cratum sit  :  quod  autem  privati 
suae  religionis  causa  aliquid  ea- 
rum  rerum  Deo  dedicent,  id  Pon- 
tifìces  Romanos  non  existimare      10 

sacrum.  at  si  qua  sacra  privata 
succepta  sunt,  quae  ex  instituto 
Pontificum        stato         die,  aut        certo 

loco  facienda  sint,  ea  sacra  ap- 
pellari,  tamquam         sacrificium  j  ille      15 

locus,  ubi  ea  sacra  privata  facien- 
da sunt,  vix  videtur  sacer  esse. 
||Sacrani  appellati  sunt  Reate  or- 
ti, qui  ex  Septimontio  Ligures, 
Siculosque  exegerunt,  nani  vere      20 

sacro  nati  erant.  |jSagmina 

vocantur  verbenae,  id  est  herbae 
purae,  quia  ex  loco  sancto  arce- 
bantur  a  Consule,  Praetoreve,  le- 
gatis  proficiscentibus  ad  foedus      25 

faciendum ,  bellumque  indicendum, 

vel  a  sanciendo,  id  est  confirman- 
do. Naevius-}-:  aIus  sacratum  Iovis-j- 
iurandum  sagmine.  "  ||  Sagaces 

appellantur  multi  ac  soller-      30 

tis       acuminis.  Afranius       in       Brin- 

disina :  "Quis  tam  sagaci  corde, 
atque         ingenio         unico/'  Lucretius 

1.    II.  :        "Nec       minus       haec       animurn 

EMEND.  LECT.     Qu.  XIV,  25,  !..  adde:  quod.        4.  locus.        28. 
ius.  Qu.  XIV,  26,  11.    Opilius:         33.  inscribit. 


cognoscere     posse      sagacem."  Sagacem 

etiam      canem      dixit 

"invictus  ea-nis  atque  sagax  et  vi- 
ribus  fretus."  saga  quoque  dìcitur 
mulier  peri -fa  sacrorum,  et  sagus 
sapiens  prò  -ducta         prima  syllaba, 

fbrsitan  prop  -  ter  ambiguitatem    i 

evitandam.  ||  Sanates        quasi        sana- 

ti  appella  -  ti,    id   est   sanatae    mentis.    Ser. 

Sulpicius   Rufus 

et  Opilius  f  Aurelius  ita  existimant 
dici  inferio-Ws  superiorisque  loci  gentes, 
ut  Tiburte-s  supra  Ilomam,  aliosque  qui  cum 
populo  Tibur-fa"  convenerant  in  agro 
Tiburti,  ìde-mque  ad  se  maritimos  quosdam  infe- 
riorisque  loc  -  i  populos  perduxerant.  llinc 
in  XII.:  "Nex-t  solutique,  ac 
forti,  sanati  -sque  idem  ius  esto ," 
idestbonor-um  etquidefecerantsociorum.  Sunt 
qui  et  infe  -riores  dici  putant  eolonias, 
quae  sunt  deductae  in  Pris- 

cos  Latinos,  quas  Tarquinius  rex  in- 
egerit  secundum  mare  .  .  .  .  .  in- 
fra Romam  in  c-ivitates  Latinorum, 
eosque  sanat-is,  quod  Priscus 

praeter  opinio -netn  eos  debellavis- 
set,  sanavisse  -  tque  ac  cum  iis  pa- 
cisci  potuisset ,  no-minatos  esse ,  ut  ait 
Cincius  1.  II.  de  officio  iuriscon- 
sulti.  ne  Valerius  quidem  Messalla 
in  XII.  explanati-one  rem  expedivit.  hic  ta- 
men  in  eo  libro ,  qu  -  em  de  dictis  in- 
volute inscribi  f,  for  -ctos  sanalisquc 
duas       gentis        fìnitimas       fuisse        censet, 

Excidit  Naevii  versus,   quem   servavit  Paulus.         lovis  s  a  er  a  tum 

Ss 


322    QU.  XIV,  27.  (131)        FESTI   FRAGM.  E  COD.  FARN.    L.  XVIII.  QU.  XIV,  28.  (132) 


de  quibus  le  -  gem  hanc  scrip- 
tam  esse ,  qua  calda  -  m ,  ut  id  ius  man- 
ifesto,  quod  populu-s  R. ,  haberent. 
neque  alios ,  quarti  for  -ctos,  et  sana- 
tes  eam  legem  sig  -  nificare  exis- 
timat  hoc  significa  -tu.  multi  sunt, 
quibus  id,  quod  his  pia  -cuit,  displi- 
ceat,  et  qui  explicen-t.  sant-j-  forcti, 
quasi  dictutn  esset  sa  -nati  insani. 
\\Sarpta  vinea  pittata ,  i-d  est  pura 
facta.  virgulae  enim  re-lictae  inpe- 
dimenta  vitibus  sol-eat  esse,  quae 
ideo  abscinduntur.  inde  etiam 

sarmenta  script  -ores  dici  pu- 

tant.  sarpere  enim  cc-ntiqui  prò  pur- 
gare dicebant.  ||S«r-te  in  Augu- 
ralibus  prò  inte-  grò  ponitur: 
iisane  sartequ-e  audire,  vi- 
dereque."  ob  quam  caus-am  opera  pu- 
blica,  quae  locantur^  ut  i-ntegra  praes- 
tentur,  sarta  teda  vo-cantur.  et- 
enim  sarcire  est  integrimi  facere. 
||  Sarra  insula  erat ,  q  -  uae  nunc  Epiros 
facta  est.  ||  Sardare  intellegere 
significai.  iVae-vius  belli  Pu- 
nici  libro  .  .  .  6iQuo-A  bruti  nec  satis 
sardare  queunt."  ||  "Sardi  venales 
alias  alio  nequ  - ior"  :  ex  hoc  natimi 
proverbium  w-detur,  quod  ludis 
Capito  linis  9  qui  fiunt  a  vicinisf 
praetextatis ,  au  -  ctio  Velentiuni  f 
fieri  solcl ,  in  qua  novissimus 
idemque  dete  -  rrimus  producitur 
a       praecone        senex       cum       toga       pa- 

EMEND.   LECT.     Qu.  XIV,  27,  8.  sanates,    delcto   pimelo. 
Qu.  XIV,  28,  28.  Ie6e   Saturnii. 


retextaf,  bullaque  aurea,  quo 

cultu  reges  soliti  sunt  esse  E  -  trus- 
corum,  qui  Sardi  appellantur, 

quia       Etrusca       gens       orta      est      Sardi- 

5       bus     ex     Lydia.  Tyrrhenus     enim     inde 

profectus  cum  magna  manu  eorum, 
occupavit  eam  partem  Italiae,  quae 
nunc        -vocatur        Etruria.  At        Sin- 

nius        Capito         ait ,         Ti.        Gracchum 

10  Consulem,  collegam  P.  Valeri  Fal- 
tonis,  Sardiniam,  Corsicamque  sub- 
egisse,  nec  praedae  quicquam  aliud 
quam  mancipia  captum ,  quorum  \ilis- 
sima  multitudo  fuerit.  ||Saicito 

15  ia  XII.  Ser.  Sulpicius  ait  signifi- 
care damnum  solvito,  praestato. 
||  Sardanapallus  rex  Assyriorum 
fuit  unicae  luxuriae  inter  mu- 
lieres,          epulasque         versatus         semper, 

20      atque     omni     tempore.  ||Sargus,     piscis 

genus,  qui  in  Aegyplio  mari  fere 
nascitur.  Lucilius  :       "Quem     praeclarus 

helops,  quem  Aegypto  sargus  mo- 
vebit."  ||  Saturnia  Italia,  et 

25  mons,  qui  nunc  est  Capilolinus, 
Saturnius  appellabatur,  quod 

in  tutela  Saturni  esse  existi- 

mantur.  Saturni  f       quoque       diceban- 

tur,       qui      castrum      in      imo     clivo     Ca- 

30      pitolino         incolebant,  ubi         ara         di- 

cata  ei  deo  ante  bellum  Troianum 
videtur,  quia        apud        eam         suppli- 

cant        apertis         capitibus.  nam        Ita- 

lici auctore         Aenea  velant         ca- 


30.    vicanis. 


31.    V  ci  entitim. 


31.    1.   praete.x  ta. 


(146) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XVII. 


523 


Sarpta  vinca    pillala,    id  est  pura    facta,  unde  et  virgulae  abscisae   sarraenta;    Sarpere  enim  antiqui  prò  purgare 

ponebant. 
Sarte  ponebant  prò  integre.     Ob  quam  causain  opera  publica,  quae  locantur,  ut  integra  pracslcntur ,  sarta  tecta  vo- 

cantur.     Elcnim  sarcire    est  integrimi  facerc. 
Sarra    Epiros  insula.  5 

Sarda  re   intelligere.     Naevius  :   "Quod  bruti  nec   satis  sardare  queunt." 
S  are  ito  daninum  solvito. 
Sargus  piscis  genus  in  mari  Aegyptio. 
Sateurnus    Saturnus. 


ANNOT.  FESTI.     Qu.  XIV,  27 ',  1.  scrip-]  inscrìp-  vg.  3.  s] 

p.  Yjr.  6.   tu,   multi]  tumulti  vg.  8.   t  sant  forcti]  sanct  fardi 

vp.  sanati  faeti  coni.  Urs.  ,  audacius  ,  quapropter  supplem. ,  quae  inde 
a  v.  4.  posuit,  respuimus,   et  Scal.   magis  secuti  sumus.  10.   Sarpta] 

cf.  Qu.  XV,  27,  3.  sarpiuntur.  11.  lictae]  dictae  vg.  14.  sar- 

mento,] de  sai-mentis  vitium  tractandis  multus  est  Coluin.  IV,  24.  V,  5. 
16.  Sarte]  huius  adverbii  unus  Festus  mentionem  facit  ;  locutionem 
sarta  tecta  plures  grammatici  explicant.  Ex  Verrio  et  Festo  sarete  affert 
Porphyrio  ap.  Charis.  II.  p.  196  P.  23.  Epiros]    Facile  corrigas 

Tyros ,  hanc  enim  Sarram  dictam  esse  et  Tyriam  purpuram  Sarranam 
constat,  cum  Phoenices  non  Graecum  Tvgoq,  sed  ipsum  Plioenicium  Sor 
redderent.  Verum  Scal.  iam  vidit,  significari,  Tyrum,  prius  cum  insula 
fuisset ,  postea  cum  ab  Alexandro  obsideretur ,  ìjjifigójad-ai.  Quam  sen- 
tentiam  Urs.  non  recte  expressit  supplem,:  Sarra  dicebalur,  q-uae  nune 
Epiros  —  dicitur.  24.  intellegere]  eoo.   vg.     intelligere  Urs.  25. 

Naevius]  Bello  Pun.  I,  4.  apud  E.  S. ,  ubi  bic  versus  perverse  coniun- 
gitur  cum  ilio:  Plereique  omneis  subiungunl  sub  suum  iudicium.  27. 

28.  Sardi  .  .  .  nequior]  Proverbium,  senario  versu  conceptum,  indicavit 
A.  Aog.  ex  Cicerone  ad  famil.  VII,  24.,  collato  Plutarcbo  Qu.  Rora.  53., 
qui  pleraque  supplem.  Scal.  et  Urs.  suppeditavit.  Eadem  fere  Plutar- 
ebus  in  Romulo  posuit,  25.  venales]  vernales  cod.  vg.     venales  legit 

Urs.,  ut  corr.  A.Aug.  in  mg.  vernales  defendit,  sed  minus  apte,  Meur- 
sius  Exerc.    crit.  II,  III,   5.  30.    vt'ct'im]    vicanis  corr.   Scal.   Ubs. 

Cf.   Qu.  XII,   6,  27.   cum  annot.  31.    praetextatis]    suppl.  Scal.: 

sed  idem  etiam  tentat:  et  magistris  collegii,  quod  spatium  in  cod.  vix 
admittit.  Velentium]  Veientium  corr.  A.  Auc  in  mg.   Urs.  33. 

idemque]  supplevi.    is,  qui  omnium  suppl.  Scal.    quisque  Urs.  minus  apte. 
*    Qu.  XIV,  28,   1.  pa  -  retexta]    praetexta    corr.    A.  Auc.    in  mg.   Uns. 
In  cod.  verba  sic  distinguuntur:    ret  ex  tabulla  quae.      De  re  dixi  Etrusc. 
rer.  II,  2,  5.   T.  I.  p.  366.  2.  3.  E-trus-corum]   suppl.  A.  Auc. 

in  mg.  Urs.  3.  Sardi]  Saqòiavol  Plutarclius,  qui  etiam  SaQÓiavovq 

mviovq  a  praecone  pronunciar!  dicit.  Omne  boc  commentum  Graecorum 
sapit  argutulum  ingenium.  9-11.    Ti.   Gracchum  .  .  .  Faltonis] 

coss.  a.  u.  e.  515.  a  Cbr.  238.      Magni    crroris    Sinnium    Capitonein   A. 


Auc.  et  Perizonius  Anlmadv.  Listor.  p.  21.  reum  agunt,  si  recte  sta- 
tuunt,  intelligi  bic  Ti.  Sempronium  Graccbum  Cos.  a.  576.,  qui  Sardi- 
nia subacta  caesisque  vel  caplis  Sardorum  plusquam  octoginta  millibus 
triumphavit.  Ac  negar!  nequit  Aurelium  Victorem  de  viris  illustr.  e.  57. 
ad  hoc  bellum  proverbi!  de  Sardis  venalibus  originem  referre.  At,  ut 
Sinnius  a  tanto  errore  vindicetur,  praestat  belluin  intelligere,  quod  pro- 
ximis  post  primum  bellum  Punicum  liiiilum  annis  incidit,  quo  Sardi  et 
Corsi,  cum  rebellassent ,  subacti  sunt.  V.  Liv.  Epit.  1.  XX.  Idque  eo 
apertius  bic  significatur,  quod  tum  et  Sardinia  et  Corsica  subactae  sunt 
simuli    inferiore    autem    tempore    sola  rebellavit  Sardinia.  14.    15. 

Sareito  in  XII.]  v.  D'uksen.  de  XII  tabb.  p.  529.  et  cf.  annot.  in  Festum 
Qu.  XIII,   1,  3.   v.  rupitias.  17.  Sardanapallus]   cod.  (sic  Sardana 

pallus).  Sardanapalus  vg.  Urs.  Sed  illa  quoque  nominis  forma  satis 
testata  est,   quae  in  illustri  Baccbi  barbati  signo    conspicitur.  21. 

Aegyptio]  vg.  Urs.     aegypto  con.  22.  Lueilius]    fr.  ine.  36.  apud 

Dousam.  23.  Aegypto  sargus]    cf.  cum  iis ,    quae    Dac   comparat, 

vinum  quod  Cliio  apud  Varronem  de  L.  L.  IX,  67.  et  quae  ibi  anno- 
tata sunt.  24.  Saturnia]  cf.  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  42.  ,  qui  cum 
Festo  piane  conspirat.  Quae  Dac,  auctore  Scaligero  in  Coni,  in  Varrò 
p.  18,  20.  (30.)  de  Latia  Saturni,  verbo  moneo,  iamdudum  explosa  esse, 
cuin  apud  Geli.  N.  A.  XIII,  22,  2.  Eua  Saturni  restituta  sit,  cf.  Varr. 
de  L.  L.  VI.  §.  36.  28.  Saturni]  cod.  Saturnii  vg.  Urs.  :  ac 
postulat  sane  sententia  nomen  gentis  cuiusdam  Saturniorum.  29. 
in  imo  clivo]  quo  loco  Saturni  templum  erat,  ubi  convallis  Inter  arcem 
et  Capitolium  versus  forum  descendit.  V.  annot.  in  Varr.  1.  1.  32. 
quia]  cui  legendum  esse  putat  Meurs.  Crit.  Arnob.  VI,  10.  Opp.  T.  VI. 
p.  168.  Non  intellexit  scilicet,  demonstrari  co  argumento ,  quod  ante 
dixerat,  ante  bellum  Troianum  dicatam  eam  aram  videri.  33.  apertis 
capitibus]  v.  Paulus  p.  89.  v.  luccm  facere. 

ANN.  PAULI.  1.  vinea]  Lind.  e  codd.  suis.  vineta  ed.  vet.  vg. 
5.  Epiros]  boni  codd.  Likd.  Tyros  vg.,  sed  in  mg.  :  Epiros  vel  Pylos 
V.   C.  9.  Sateurnus]    hanc    formam    boni   codd.  servarunt,  ac  re- 

cepit  Limo. 


524 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XVII. 


(146) 


Sas    suas.      Ennins  :    "Virgines  nam  sibi  quisque  domi  Romanus  habet  sas." 

Sani  eam.     Idem  Ennius  :  "Nec  quisquam  philosophiam^  in  somnis*  vidit  prius,  quam  sam  discere  coepit." 
Sapsa    ipsa.     Idem  Ennius:  "Quo    res    sapsa  loco  sese  ostentat." 
Scaeva  res  dicitur  mala,  quasi  sinistra  3  oxaiòv  cnim  Graece  sinistrimi   dicitur. 
5  Saperda    genus    pessimi   piscis. 

Sandaraca  genus  coloris.     Naevius:    "Menila    sandaracino  ore." 

Sambuca  organi  genus,    a  quo  sambycistriae  dicuntur.     Machina    quoque,    qua  urbs  expngnatur  ,  similìtcr  vocatur. 
Nam  ut  in  organo  cliordae,  sic  in  machina  intcnduntur  funcs. 


ANN.  FESTI.      Qu.  XIV,  29,   1   sqq.    Sìmilia  narrat  Serv.  in  Virg. 
Aen.  Ili,    402.  p.  223.  ed.  Lion.  6.   7.    mense   Dee]   olim  a.  d. 

XIV.   Kal.   Ian. ,    inde  a  Caesaris  tempore  a.   d.  XVI.     V.   Macrob.   Sat. 

I,  10.  et  Kalendaria.  7.  8.  aedis  .  .  dedic]  v.  Liv.  II,  21.  8. 
cullurae  agrorum]  cf.  Qu.  X,  4,  23.  Bultmann.  Mytliol.  T.  II.  p.  60. 
9.   quo  etiam]    quod  eliam  vg.      quoniam    corr.    A.  Aeg.    in  mg.   et  Urs. 

II.  quibus  Faunus]  ex  Ennii  opinione,  apud  Cicer.  Brut.  18.  Orat.  51. 
Ann.  VII,  1.  ed.  Mevula.  16.  Saturnus~\  Salimus  corr.  A.  Acg. 
in  mg.  Urs.  ,  Satunnus  Lips.  Saturn.  scrm.  I,  2.  Opp.  T.  III.  p.  285. 
Praetulerim  Satumnus  cuin  Buttmanno  :  sed  cum  boni  Pauli  codd.  Sa- 
teurnus  babeant,  baec  forma,  quanquam  analogia  parum  stabilita,  ser- 
vanda  erit.  17.  Sas]  cf.  annot.  ad  Paulum  p.  36.  v.  callim.  18. 
Ennio]  Ann.  I,  128.  apud  Mcrulam ,  ubi  scribitur  Virgine',  quo  cor- 
reptio  ultimae  syllabae  non  excusatur.  Polius  crediderim  ,  Ennium  per 
syncopcn  pronunciasse  virgnes ,  quod  minus  durum  est,  quam  frigda- 
rium  apud  Luciliuin,  puertia  apud  Horatiuin,  striglibus  apud  Iuvenalem. 
22.  sicuti]  sed  utique  scribendum  esse,  monuit  Huscbbius.  I.  IV.] 
libro  septimo  vg.  Ann.  I,  15.  positum  est  a  Merula ,  temere.  94. 
Nee]  Neque  corr.  A.  Aug.  in  mg.  Urs.,  non  recte.  philosophiam] 
philosophia  vg.  sophiam  ab  Ennio  scriptum  esse,  optimc  intellcxit 
Scal.  et  comparavit  Afranii  in  Sella  versum  (ap.  Geli.  N.  A.  XIII,  8.). 
24.  25.  quae  doctr.]  quam  doctrinam  vg.  Hi  e  omnia  inde  a  quam 
usque  ad  perhibetur  uncis  inclusa  sunt,  sciliect  quod  Paulus  omnia  baec 
omisit.  Non  recte  tamen ,  nam  sola  verba  :  quae  .  .  .  habet ,  quibus 
nomen  ante  non  addendum  arbitror,  vcl  librarius  vcl  ipsc  Festus  intrusit. 
Ita  censuit  Scal.  26.  peribetur]  cod.  vg.  perhibetur  Urs.  Ser- 
vavi illam  scribendi  formam,  non  noviciam ,  puto.  28.  idem]  item 
scribendum  puto.  29.  nec  alia]  post  baec  verba  excidisse  apparet 
quod.  XIII]  sextodecimo  vg.  Quaproptcr  Merula  versum  posuit 
Ann.  XVI,  2.  31.  Pachi;,  ir  Teucro]  Bothe  P.  Se.  L.  V,  I.  p.145. 
fr.  13.  Urs.  versum  ita  corr.:  Nam  Teucro  regnum  sapsa  res  sta bilie t, 
sed  rcstibiliet  ut  retineatur ,  metrum  et  sentenlia  postulai! t.  Si  emen- 
datione  opus  est,  facilius  corrigetur:  Teuerum  regno.  33.  Scaei'am] 
cf.   iinprimis  Varrò  de   L.   L.  VII.  §.  97. 


Qu.  XIV,  30,  1.  scriptores]  supplevi  cum  L'rs.  :  quanquam  apud 
scriptores  etiam  bona  scaeva  reperitur.  V.  Plaut.  Pseud.  IV,  7,  39. 
Varrò  1.   1.  3.    C]   cod.    ut  vg.     om.   Urs.,   qui  oxaiòv   addere    obli- 

tus   est.  4.    5.  Hostius  .    .   libro]    suppl.   Scal.   et  Urs.  comparato 

Festo  Qu.  XV,  31,  21.  v.  tesca.  Confirmavit  Veicbert.  Poet.  Lat. 
p.  16.  6.   sentit-    scaev]    eoo.  vg.     senlit   seaev  Ur.s.  7.   obit- 

penitus]  cod.  et  vg.  ,  nisi  quod  hic  colon  omiltitur.  abit  penitus  Urs. 
Saperda]  cf.   intpp.   Persi!  V,    134.  9.    Varrò]  v.  Non.  p.  176,  21. 

Locum  non  plenum  apposuit  Festus.  Similiter  aaninòiov  mcretricis 
nomcn   factum   est,   de   quo   v.    Atben.  XIII.  p.  591.  11.   sanderacam] 

Sandaraca  Paulus,  rectius.  Cf.  de  ea  Salmas.  Exerc.  Plin.  p.  811.  col.  1.  a. 
12.   sa]  cod.  vg.     s  Urs.   tribuit  codici-  13.    Ffaevius]    Botbe  P. 

Se.   L.  V,  II.  p.  23.   ine.  14.  14.    Sabini]    buius    proverbii   nullum 

habemus  auctorem  practer  Fcstum  ,  eumque  valdc  truncatum  :  nibilonii- 
nus  quod  ex  eius  laceris  membris  Scal.  composuit ,  tam  conciunum  et 
probabile  est,  ut  id  in  ordinem  recipiendum  putaverim,  ab  Urs.  io  pau- 
cis  refictum.  17.  propte]   cod.  vg.     prole  Urs.     De  sacrifìcio  propter 

viam  v.   Qu.  XII,   14,   12.  18.  at]  ad  corr.   Urs.  cum  Scal.     Et 

in  ipso  cod.  ambiguum  est,    scriptum    fuerit  at  an  ad.  li1,    his]  is 

corr.   Urs.  pr]    cod.    vg.      prò   Urs.  20.    que]   om.   vg.  31. 

Sambuca]  cf.  imprimis  Vitruv.  Vi,  1.  Atbenacus  IV.  p.  17  5.  d.  XIV, 
633  sqq.  Ilio  loco  prò  to'»'  x(ùoi'fttrov  htiogo/rixa  aaiifjrxrtY  scribendum 
videtur  r.  x.  av q  oy  o  ir ix  a  a.  3'2.    Samby-cistriae]  reddit  Graecum 

octftfit'xioTQta ,  ut  babet  Pbilemon  ap.  Atben.  IV.  p.  175.  d.  et  Hippolo- 
ebus  ibid.  IV.   p.   129.   a.  34.    machinam]   de   qua  v.   Vitruv.   X.   '22. 

Atben.  XIV.  p.  634.  a. 

ANNOT.   PAULI.      2.   nec]  Li>d.     ne  codd.     neque  vg.  philo- 

sophiam] v.   annot.    ad  Fest.  In  somnis]    Insomnis  coda.   vg.    Ui>d. 

6.   genus  coloris]   coloris  genus  Gc.   Lind.  ore]  colore,    quod   Urs. 

in  Festuiu  iuvcxit,   non  est  nisi  in   detorioribus  libris.  7.  Sambue*] 

vg.   Li>d.      Sambila    boni    codd.  sambycistriae]    scripsi    e    Feslo. 

sambic.   boni  codd.     sambuc.  vg.   Lind. 


QU.  XIV,  29.  (133)             FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARIV.    L.  XVIII.        QU.  XIV,  30.  (134)    325 

pita,    quod    is,     cum    rem    divinam    faceret  bonam,    et     inalarci    scaevam.    at   scriptores 

in     littore     Laurentis      agri      Veneri      ma-  in       mala       pone  -  re       consueverunt ,        ut 

tri,     ne     ab     Ulyxe      cognit^ls     interrumpe-  /  Li      apud  Graecos  Ct-KAION  invenitur  positum. 

ret          sacrincimn,           caput          adoperuit,  prò      sinistro      sca -evum      usurpavit      Ilos- 

a tipie      ita       conspectum       liostis       evitavit.       5       tius  in  belli    Hi  -  strici  libro 

|]  Saturno      dies      festus      celebralur      men-  sentit  :   scaev 

se     Decembri ,     quod    eo    aedis     est    dedi-  obit  :   penitus     .      .      .      .      .      .      ||  Saperda 

cata  :       et       is      culturae      agrorum       prae-  genus     pessimi      p  -  iscis.     sapientem     etiam 

sidere       videtur,       quo       etiam       falx      est  significat,  c-um  ait  Varrò:  iipridemur  nobis 

ei      insigne.       versus       quoque       antiquissi-  10      saperdae,             cu-m          simus          ccntgoi. 

mi,      quibus     Faunus     fata      cecinisse     ho-  ||Sanderacam       ait      esse      genus      coloris^ 

minibus          videtur,           Saturnii          appel-  quod         Graeci         S2L-ndycem        appellant. 

lanini*.       quibus      et      a      Naevio       bellum  Naevius:        "meru-/«      sanderacino      ore." 

Punicum    scriptum    est,     et    a    multis   aliis  ||  "Sabini    quod     volani     somniant",     vetus 

plura    composita    sunt.     qui    deus    in    salia-  15      proverbium     e-sse     et     inde     manasse     ait 

ribus         Saturnus  -j-          nominatili*,          vide-  Sinnius  Capit -o,    quod   quotiescumque  sacri- 

licet     a      sationibus.          ||Sas    Verrius    pu-  ■            ficium       propte  -  rviam       fieret,        hominem 

tat         significare         eas,         teste        Ennio,  Sabinum      atf      illud     adhibere      solebant$ 

qui     dicat     in    1.  I.  :      "Virgines    nam    sibi  nam  hisf  ^r-omittebat  se  prò   illis  somniatu- 

quisque       domi      Romanus       babet       sas."  20      rum.    idemque    postquam  evigilasset,    sacra 

cum        suas        magis         videatur         signifi-  facientibus          narrai          omne         quicquid 

care.       sicuti  f       eiusdem      1.  UH.      faten-  in  quiete  \i-disset,  quod  quidem  esset  ex  sacri- 

dum      est      eam       significari,        cum       ait:  fici       religione.        unde        venisse       dicitur 

"IVec    quisquam    pliilosophiamf ,    quae    doc-  in      proverbium,        Sabinos      solitos      quod 

trina         latina         lingua         non        babet  f,  25      vellent  somn  -  iare.    sed   quia  propter   avidi- 

sapientia       quae       peribetur,        in       somnis  tatem     bibendi     q-uaedam      anus     mulieres 

vidit     prius,     quam     sam     discere     eoepit."  id     somnium     cap  -tabant,      vulgatum      est 

idem  f        cum       ait        sapsam       prò       ipsa  illud      quoque  :       anus      quod     volt      som- 

nec  alia,f  ponit  in  1.  XIII.:  "Quo  res  sap-  niat.       fere       enim      quo-d     vigilantes      a- 

sa       loco       se       se       ostentatque,        iubet-  30      nimo     volvimus,       idem     dormientibus     ap- 

que."   et  Pacuvius  in  Teucro:     "Nam  Teu-  parere    solet.         ||  Sam  -buca    organi    dicitur 

crum         regi         sapsa        res         reslibiliet."  genus,       a      quo      Samby  -  cistriae     quoque 

|| Scaevam,     volgus     quidem     et    in     bona,  dicuntur.         per        sumXitvx-dinem        etiam 

et      in       mala       re       vocat:       cum      aiunt  eam         machinam         appella -rimi,          qtia 

EMEND.  LECT.     Qu.  XIV,  29,  16.  Satcurnus?           22.  sed  utique.           24.  sophiam.           24.  25.    quae  .  .  .  habct]  glossema  est,  et 
ipsuin  corrupfcum.          28.  item.         29.  adde   quod.                            Qu.  XIV,  30,  18.  ad.          19.    »*. 


326    QU.  XIV,  51.  (133)        FESTI  FRAGM.   E  COD.  FARN.   L.  XVIII.              QU.  XIV,  52.  (156) 

urbes         expugna  -ntj         nana         ut         in  Apollinis            in            scaena             dictitent, 

organo     chordae,     sic    in    m- achina    funes  causam       Verrius       ia       1.    V.  ,       quorum 

ìntenduntur.                 ||  <Sa  -  mnitibus         nomea  prima          est          P          littera,           reddidit. 

inditum   esse   tradii     .      .     s   propter   genus  quod  C.f  Sulpicio,  C.f  Fulvio  Cos.,  M.  Cal- 

hastae ,           quod          (ravvi -a.          appelleut  5       purnio         Pisone        Pr.        Urb.         faciente 

Graeei.        olii        aiun-t        Sabinis        vere  ludos ,          subito        ad         arma        exìerint, 

sacro        voto ,         hoc        gùnus        bominum  nuntiatio                 adventus  -J-                  hostium, 

extra      fines       eiectum       Comio      Gastronio  victoresque          in          theatrum          redierint 

duce      occupasse      e  -  ollem ,       cui      nomen  solliciti ,          ne          internassi         religionem 

Samnio  :     inde    dictos.        \\  Salar -iam    viam  10      adferrent,          instaurati         qui  f         essent:  *f    ^X-tj 

incipere    ait    a    port~a,     quae    nunc    Col-  inventimi       esse       ibi       C.       Pompiniumf, 

lina         a        colle         Quirina -li         dicitur.  s    libertinum                     mimum                    magno 

Salaria     autem     propterea     a-ppellabatur.  natu,         qui         ad        tibicinem        saltaret. 

quod     impetratimi    fuer  -it,     ut     ea     liceret  itaque             gaudio            non            interruptae 

a      mari      in      Sabinos      sa -lem      portari.  15      religionis            editam            vocem           nunc 

||  Salacia  dieta   est,    quod   salimi    cietj    an-  quoque       celebrari.       at       in       hoc       libro 

tiquitus         autem        eo         vocabulo         poe-  refert            Sinni             Capitonis             verba, 

tae    prò    aqua     ipsa    usi    sunt.       Pacuvius  quibus             eos            ludos            Apollinares 

in ''saeviti -am  Salaciae  Claudio,       et      Fulvio      cos.      factos      di- 

vescimur  20      cit        ex       libris        Sibyllinis,         et       va- 

nemo  ut  me  ticinio         M.  f        valis    ,    instilulos,         nec 

um   saeptam  nominatili1                  ullus                  Pomponius  : 

||  Sa  hit  ari  -s    porta    ap-  ridiculeque            de           ip.  -j-            appellatio- 

pellata    est    ab     aede    <Sa-lutis,     quod     ei  ne            parasitorum            Apollinis            bic 

proxima.      vel     ita     ob     sa-lutationes     vo-  25      causam       reddit,       cum        in       eo       prae- 

„         catur.      ||  Thymelici  qui  n-unC  ludi,  scenicos  terisset.          ait         enini         ita         appcllari, 

rijTVil  f'iVj.                     olim    dicebanty    quo-s    primum    fecisse    C.  quod       C.       Voluninius,       qui       ad       tibi- 

w^tn   (it^laW.  }.(PU.k ■©. lium,    M.    Popillium  M.  cinem          saltarit,           secundarum          par- 

hì^t^tiif.    fco.               o            curules           ^-cdiles,           memorine  tium          fuerit,          qui          fere          omnibus 

—                     '          I    prodiderunt                nistorici.                 solebant  30      mimis          parasitus           mducatur.          quam 

his     prodire      mimi      in     orchestra,       dum  inconstantiam            Verrii           nostri           non 

I     in      scena      acttis     /«-bulae       componeren-  sine           ruliore           reltuli.                  |]  Salios 

+|     tur,    cum   gestibus    ofr-scaenis.      "Salva  res  a       sallendof      et      saltando      dictos       esse 

,'i     est,     dum     cantal     senex",     quare    parasiti  quamvis        dubitari        non        debeat,         ta- 

EMENl).  LECTIO.     Qu.  XIV,  32,  4.  P.  Cu.  7.  nuntia  to  adv  en  tu.  10.   in*  taur  an  dia  uè.  11.  Po  mp  o  h  ih».         21. 

lege  Marcii.         23.  ipsa.         33.  saliendo. 


(146) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XVII. 


327 


Samnites  ab  hastis  appellati  sunt,    quas  Graeci   aavvm   appellant$    has  enim  ferre  assueti  erantj    sive   a  colle   Samnio, 

ubi  ex  Sabinis  adventantes  consederunt. 
Salaria   via  Romae  est  appellata,   quia  per  eam  Sabini  sai  a  mari  deferebant. 
Salaciam    dicebant    deam   aquae ,    quam    putabant   salina    ciere ,   hoc    est  mare    movere.      Unde   Ovidius:    "Nymphaeque  (147) 

salaces";  quo  vocabulo  poetae  prò  aqua  usi  sunt.     Pacuvius:    "Hinc  saevitiam  salaciae  fugimus."  5 

Salutaris  porta   appellata  est  ab  aede  Salutis ,   quae  ei  proxima  fuit. 


ANNOT.  FESTI.     Qu.  XIV,  31 ,  4.    inditum   ....*]    factum   ab 
hastis  suppl.  Uks.  5.  aavvt-a]  veni  Sabellum  dici  a  Virgilio  Aen. 

VII,  665.,  monet  Dac.  Vcriloquium  hoc  a  Graecis  inventimi  esse,  qui 
Samnitas    2u.vvItu$   dixerant ,    manifestimi  est.  6.   t]    vg.  neglexit 

Urs.  6.   7.  vere  sacro]    de  eadem  re   Sisenna   apud  Non.   p.  522, 

15,  t.  ver  sacrimi,  et  Strabo  V.  p.  250.:  sed  Festus  quaedam  habet  sibi 
propria.  10.    Salariam]  Lane  accurate  definit  I.   H.  Westphal  Die 

Uòvi.  Rampogne  p.  126.  11.    12.  nutic  Coli.]  olim  Agoualem  et 

Quirinalem  dictam  esse  eam  constat.  V.  Paulus  p.  9.  v.  Agonium ,  et 
Festus  Qu.  XII,  23.  v.  Quirinalis  porta.  Ab  Aureliano  Salaria  porta 
facta  est.  16.  Salacia]    li  omeri    àkoovdvijv  comparat  Scal.     De  ea 

dea  v.  Varrò,  de  L.  L.  V.  §.  72.  et'  apud  August.  de  C.  D.  VII,  22., 
aliique.  salimi  ciet]  vg.   Urs.      'alunciet  cod.  19-23.   Hos 

omnes  versus  Urs.  Pacuvio  tribuit,  sed  ita,  ut  non  appareat,  cur  Festus 
tot  verba  ex  eo  poeta  rettulerit»  quapropter  eius  teutamen  ,  etiam  alias 
ob  caussas  improbandum,  in  Suppl.  Ar«.  reicci.  Botbe  P.  Se.  L.  V,  I, 
p.  151.   fr.   ine.  21.  21.   Memo]   mo  tantum  vg.  23.   Salutaris] 

cf.   Sacbse  Hist.   Urb.    T.  I.   p.  220.  24.    aede  Salutis]  de  bac   v. 

imprimis  Argeorum  sacra  apud  Varr.  de  L.  L.  V.  §.  52.  Vota  ea  est 
a.  443.,  teste  Livio  IX,   31.   cf   43.  25.   salulationes]  intelligit  Scal. 

salutalionem  praetoris  ad  portam,  et  supplet:  vocantium  praetorem,  coli. 
Fcsto  Qu.  XII,  9,  6.  v.  pr.  ad  portam.  At  Salutaris  porta  non  Latio, 
sed  Sabino  agro   obversa  erat.  vo]    Ab  bac   voce   Urs.   no v uni   inci- 

pit vocabulum,  hoc  supplcm.  facto:  Vo-cantur  Megalesia  qui  n-unc 
ludi,  scaenicos-olim  dicebant.  At  dubito,  an  in  cod.  ante  vo  non  inter- 
pungatur;  certe  in  vg.  deest  omnis  distinctio.  Quamobrem,  cum  pro- 
xima verba  ad  aliam  rem  pertinere  appareat,  Scal.  censet  excidisse  ver- 
sum,  sic  fere  resarciendum  :  Scenici  anliquitus  appellabantur ,  qui  Me- 
galenses  mine  ludi,  scenicos  vero  ludos  primurn  fecisse.  At  ncque  Me- 
galenscs  omnes  scenici  ludi  unquam  appellali  sunt,  nec  qui  scenici  ludi 
in  Megalensibus  agebantur,  scenici  appellari  desiti  sunt.  Denique  pri- 
murn voc.  Scenici  refragatur  literaruin  ordini.  Mihi  persuasi,  Festum 
Y.  25-32.  eo  tantum  Consilio  praemisisse,  ut  proverbi!:  Salva  res  est 
dum  cantal  senex,  explicatio  magis  perspicua  fieret,  et  ad  id  consilium 
supplem.  direxi,  pleraque  sumpta   ab   Urs.  26.  scenieos]    cod.   vg. 

scaenicos  Urs.  28.  M.  Dopili.]  ignoratur  horum  aedilium  tempus. 

Ludos  scenicos  in  Megalensibus  primi  fecerunt  a.  559.  C.  Atilius  Ser- 
ranus,  L.  Scribonius  Libo  Acd.  Cur. ,  ut  narrat  Liv.  XXXIV,  54. ,  sed 
dissentente  Valerio  Antiate  apud  Liv.  XXXVI,  36.     Apollinares ,   ne  de 


bis  cogites,  non  aediles,  sed  praetor  urb.  curavit,  de  qua  re  Liv.  XXV, 
12.  Nec  de  primis  scenicis  ludis  a.  u.  e.  389.  factis  cogitar!  potest. 
32.   bulae]    cod.   vg.     ulae  Urs.   e  codice.  33.  scaenis]    cod.  vg. 

scenis  Urs.  33.  34.    Salva  res  etc]    cf.   Serv.  in  Aen.  IH,  279. 

Vili,   110.  34.  1.  parasiti  A  poli.]  hos,  ex  Graecanicis  sacris  Apol- 

linis  Romani  traductos ,  maxime  marmora  ostendunt,  ex  quibus  in- 
telligitur,  praecipue  histriones  et  mìmos  eo  honore  ornatos  esse.  Li. 
Acilio  .  .  nobili  archimimo  eommun.  mimor.  adlecto  diurno  parasito 
Apoll.  tragico  comico  primo  sui  temporis  etc.  titulus  est  apud  Gruter. 
1089,  6.    Orell.  2625,     Cf.  Gruter.  330,  1.     Martial.  IX,  29. 

Qu.  XIV,   32,   3.  prima  est  P  litera]    v.    Praef,  li,  2.  4.    C. 

Sulp.  C.  Fulvio]  P.  Sulp.  et  Cn.  Fulvio  scribendum  esse,  vidit  A.  Auc, 
qui  coss.  fuerunt  anno  u.  e.  542.  a.  Chr.  n.  211.,  anno  post  Q.  Ful- 
vium  et  Ap.  Claudium,  quibus  coss.  ludos  Apollinares  primum  factos 
esse  a  P.  Cornelio  Sulla  praetore  urb.  ,  testatur  Liv.  XXV,  12.  XXVII, 
23.      Cf.   etiam  XXVI,  23.  4.    5.    Calp.  Pisone  Pr.    Urb.]  v.   Liv. 

XXVI,  23.,  qui  docet,  hoc  praetore  curante,  Apollinares  ludos  primum 
esse  repetitos.  7.   nuntiatio  adventus]  nuntiato  adventu  vg.,  et  sic 

corr.  Urs.  Hic  hostium  adventus  non  alius  est,  quam  tumultus  ille  re-i 
pentinus,  cum  Hannibal  III  M.  P.  ab  Urbe  ad  Anienem  castra  posuis- 
set,  de  qua  re  Liv.   XXVI,   10.  10.   instaurali  qui]   instaurandique 

corr.    A.   Auc.    in   mg.    Urs.  11.    Pompinium]    Pomponium    corr. 

A.  Auc.    in  mg.     Urs.  ,   propter    v.   22.  17.    Sinni]    eoo.     Sinnii 

Urs.   vg.  19.    Claudio  et  Fulvio    cos.]  v.  annot.  ad  v.  4.  20. 

Sibyll.]  vg.   Urs.     Sybill.   cod.  21.   M.]  Marci,  i.   e.  Marcii,  ut 

vg.  legitur.  Livius  piane  cum  Sinnio  Capitone  conspirat ,  XXV,  12. 
23.  ip.]  cod.  (qui  verba  ita  coniungit  quaedeip)  Urs.  om.  vg.  ipsa 
(non  ipso)    corr.    Urs.  24.   parasit.]    vg.    Uns.      parsitorum  cod. 

27.  C.  Volumn.]  Videtur  hic  mimus  primus  parasitus  Apollinis  dictus 
esse,  quod  Verrius  opinatur  eam  ob  caussam  factum  esse ,  quod  parasi- 
torum  in  scèna  saepe  partes  sustinuisset ,  cum  deuteragonista  esset. 
31.   Verrii]  vg.   Urs.:  in  cod.   est  ver  cum  parva  lacuna.  32.  ref- 

luii]  Ur.s.   (retulit  Santandr.)     retuli  vg.  33.  sallendo]  saliendo  vg., 

et  sic   corr.   Urs. 

ANNOT.   PAULI.      1.    aawta]   corr,  A.    Are.  in  mg.     aalvia  M.   vg. 
saypia  Gu.  appellant]  appellabant  M.  4.    Ovid.   .    .  salaces] 

hacc  ipse  Paulus  addidit ,  sed  in  Ovidio  non  reperiuntur.  Neque  ea 
ab   hoc  poeta  scripta  puto. 


4fClA-t.  C     . 


kn-     li  e.  " 


328 


PALLI  DIACONI  EXCERPTA.    LIB.  XVII. 


(147) 


Sp on  d ere  putatur  dlctum,    quod  sponte  sua,  id  est  volun tate,  pronrittatur. 
Salen  lini    a   salo   sunt    appellati. 

Seculares  ludi   apud  Ronianos  post  cenlum  annos  fìebant,    quia  seculum  ccntum  annos  estendi  existimabant. 
Se  ut  il  ti  tu    tenue  et  macrum  et   in  quo  tantum  exilis  pel  lieti  la  cernitur. 
5  Squalidum  incultum   et  sordidum,  quod  proxime   simili  tiiilinein  liabeat  squamae  piscium ,  sic  appellatimi. 

Squarrosi  ab  eadem  squamarum  siinilituiliuc  dicti ,    quorum  cutis  exsurgit  ob  assiuuaui  illuviem.     Lucilius  :  "\aronum 

ac  rupicum  squarrosa  incondita  rostra." 
Sclioen  ic  u  la  e  appellantur  meretrices  propter  usimi  unguenti  schocni  ,  quod  est  pessimi  generis. 


ANNOT.  FESTI.      Qu.  XV,  1,  1.    quendam]    Urs.     quaedam  cod., 
suprascripto  n  supra  ae.  2.  Aeneas]  nempe  cum  Nasos  in  agro   Co- 

pbyensi  incoluisset ,  qui  Mantineensi  proximus  est.  V.  Dion.  Hai.  I, 
49.  Strab.  XIII.  p.  608.  coli.  Paus.  Vili,  23,  2.   25,  2.  a  ManlUea] 

de  eadem  re  Plutarcb.  Num.  13.  Serv.  in  Virg.  Aen.  Vili,  285.  Caussa 
eiùs  fabulac  bacc  est,  quod  Mantineae  cum  artificiis  boplomacbiae  (v. 
Athen.  IV.  p.  154.  d.)  etiam  pyrrbicbica  saltatio  eximie  colebatur.  4. 

Saonem]  Salonem  coni.  Dac  :  temere.  V.  de  boc  Saone  Wesseling. 
in  Diod.  V,  48.  p.  369,  3.  Bendtsen  Samotbr.'  in  Mùnteri  Misceli. 
Hafn.  T.  I.  fase.  II.  p.  96.  Cf.  Serv.  in  Aen.  II,  325.  :  nani  et  Samo- 
tliraces  horum  Penatium  antistites  suos  (Saos  s.  Saios  recte  corr.  Lo- 
beck.  Aglaopb.  p.  1292.)  vocabant,  qui  postea  a  Itomanis  salii  appellati 
sunt.  8.   ubicumque  mancnt]    illustratimi   a   Cupero  Observv.  IV,  2. 

et  Dac.  ex  titillo  ap.  Grut.  p.  183.  Orcll.  n.  2244.,  qui  mansioncs  Sa- 
liorum  Palatinorum  a  véteribus  ob  armorum  annalium  (ancilium  corr. 
Scal.)  custodiam  constilutas  memorai.  Quod  Cuperus  prò  oinnis  legi 
voluit  ominis ,  quia  Kal.  Mart.  ominosus  dies  fucrit ,  non  opus  est  ut 
refutetur.  8.   9.    cenai:]   cena  cod.      caenae    vg.  Urs.  9.   dum] 

sunt  corr.   Urs.,  ut  vg.  legitur.  saliarcs]   vg.   Urs.     saliarcs  cod. 

V.  Horat.  C.  I,  37,  2.    cum  intpp.  10.  Salmacis]  cf.  imprimis  Vitr. 

II,  8.,  etiam  Ovid.  M.  IV,  285.  Strab.  XIV.  p.  656.  Vibius  Scqu.  de 
font.  p.  106.   ed.   Hessel.  11.    Jlalicarnasi]  cod.   vg.     Halicarnassi 

Urs.  13.  14.    rem  quod]   vg.   Urs.     r cinque  —  id  COD.  15. 

anteced.~\  aeeed.  corr.  A.  Auc  Urs.  non  recte  :  sed  ad  pucros  proprie 
pertinet,  non  ad  puellas.  16.  violandaruni]  vg.    Urs.     vitolandarum 

cod.  17.  patet  ref'utjium]  vg.   Urs.  :  in  cod.  literae   *  re  lacuna  in- 

terceptae  sunt.  JEnn.]    Botbe  V,   I.   p.  68.  ine.  11.  Satinaci 

da  sp.]  vg.  Salmacid  aspolla  cod.  Salmacida  coniungit  Urs.  cum  Scal., 
qui  id  frustra  explicare'  conatur.  Quanquam  facile  concesserim,  Glossas 
Labb,:  Salmacidum ,  àlfiVQÓv,  et  Salinacidus ,  ùXfivQog,  àka'iótjq,  ex  boc 
Festi  loco  ortas,  et  errore  longius  propagato  Salaciam  in  Sai  macia,  'Afi- 
qiTqixT],  et  Salmacia  aqua ,  uXfivQÒv  volita,  mutatam  esse.  Idem  versus 
extat  ap.  Cic.  de  Off.  I,  18.  ,  sed  mutato  verborum  ordine:  sine  sudore 
et  sanguine,  ita  ut  scnarius  versus  efliciatur.  Cuius  ad  interpretationem 
plurima  contulit  Beicv.  in   Cicer.   1.   1.  T.  I.  p.  1  Ì2.  19.  20.   adhib.] 

co»,     adbib.   Urs.,  typogr.    errore.  21.  scribsit]  con.     scripsit  Urs. 

21.   22.   cum  Pontif.]   cf.   Qu.  XIII,   15,   21.   v.   Regia.  23.   Spondcre] 


idem   etymon  proponit  Varrò  de  L.  L.  VI.   §.69.  25.  j^onsiim]  cf. 

Varrò  VI.   §.  70.   et  Paulus  p.  45.  v.  consponsor.  26.    quod  ii]  vg. 

Urs.      quod  •/•   cod.  27.  Salicein]  idem   veriloquium  babet  Serv.  in 

Virg.  Ecl.  I,  55,  Limj.  speciosius  comparai  i'i.i/.rj .  Arcadum  vocabulum 
prò  salice,  i.  e.  vimine,  apud  Tbcopbr.  H.  PI.  Ili,  14.  (13  fin.)  Hesycb. 
v.   ii.iy.ri.      Sunt  tamen  quae    assensum  cobibeant.  30.   Salinum]   cf. 

Fcstus  Qu.  IX,  6,  25.  v.  mcnsae  ,  cum  annot.  et  Qu.  XII,  18,  17.  v. 
patella.  32.  Salati.]    Magnus  Vcrrii  consensus  est  cum  Varrone 

Ber.  Hum.  III.  ap.   Probum  in  Virg.  Ecl.  VI,   31.,  p.  205.   ed.   Bip. 

Qu.  XV,  2,   1.   d]  banc   literam  in  cod.   esse,    testatur   Urs.   in  ann. 
O  vg.  Saecul.    ludi]    Festi     narratio   manifesti*  vestigiis  eandem  se 

prodit,  quae  legitur  apud  Censor.  de  die  nat.  17,  10.  e  A  alerio  Antiate, 
Zosim.  Il,  3.,  Valer.  Max.  II,  4,  5.,  qui  omnes  eundem  auclorem  se 
cuntur.  Fusius  baec  persequitur  Mitscbcrlich.,  quem  Lisd.  advocat ,  in 
Horat.  C.  T.  II.  p.  041.  Supplem.  Lrs.  in  paucis  mutavi,  velut  in  eo, 
quod  primum  v.  2.  omisi  ,  quod  Hartung.  de  rell.  Boni.  T.  II.  p.  95. 
non  recte  ipsi  Pesto   tribuit.     Cf.   Qu.  XV,  20.  8.  v.   Terentum.  4. 

unica  sacra  fec.  et]  supplevi,  coli.  Dionys.  V,  13.  autea  rcpertam  suppl. 
Urs.  9-14.   In  bis  supplendis   Urs.   descrui ,  cuius   senttntia,   etiam 

ut  a   Dac    correda   est,   ferri   ncquit.      V.   Suppl.   Aw.  11.   Popillio] 

vg.  Urs.  Popillo  cod.  Intelligo  M.  Popillium  M.  f.  Lacnatem  cos. 
a.  437.  12.  stis]  cod.  vg.     stiis  Urs.  fiondi*]  fun-is  core. 

A.  Auc   in  mg.  16.  Scutilum]  ita    cognatum  est  cum  oxiriò.oy,  oxv- 

rukij,  ut  patina  cum  tiutuvìj,  crapula  cum  xoatniù.ij,  quanquam  Fcstus  a  voc. 
oxvToq  derivat.     In  cod.   nunc  Scuti  erosum  est.     '  19.  pompa]  Cir- 

censi,   cf.   Paulus  p.  46.  v.   citeria  ,    cum  annot.  20.    .seriifi7o]    cf. 

Fcstus  Qu.  XV,  6,    1.  20-22.   Urs.   supplem.   reddidi  ,    licet  non 

piane  satisfaciaut.  22.   Squalidum]    siniillima   leguntur  apud   Geli. 

N.  A.  II,   6.   et  IVon.   p.  452.   v.   squalere.  26.    Emi.]   Bolhe  V,   I. 

p.  64.  fr.  7.  Quam  vestitus  refingendum  in  Convestitus.  ut  li'gitur  apud 
Non.  p.  537.  v.   stolam,  ubi  versus  plenior  extat.  30.  /.nei'/.]    apud 

Dousam   p.  S.   fr.  43.  31.  rupicum]    cf.   Qu.  X,  24,   23.   v.  pctrones. 

Varones  et  rupices  coniungit  etiam  Tertull.  do  an.  6.,  laudatila  a  Dac. 
34.  pessimi  gni.]  nugatorium  unguentuin  dicit  A  arro  de  L.  L.  A  II.  §.  6  1. 
dixit]   in   Cistcllaria,   si  tìdes  Varroni   de    L.    L.   1.  I. 

ANN.    PAULI.     2.  salo]  sale  solus  Gc.  Limi.  7.  >i/;iicium]  vg. 

i  a  pi  cum  M.   Gu. 


QU.  XV,  1.  (137) 


FESTI   FRAGM.   E  COD.  FARN.    L.  XVIII.         QU.XV,  2.  (158)    329 


men  Polemon  ait  Arcada  quendam  fuisse ,  no- 
mine Salium ,  quem  Aeneas  a  Mantinea  in  Italiani 
deduxerit,  qui  iuvenes  Italicos  èvóitXiov  sal- 
tatioaem      docuerit.  At      Critolaus      Saonem      ex 

Samotbrace ,  cum  Aenea  deos  Penates  qui  Lavi- 
nium         transtulerit ,  saliare         genus         saltandi 

instituisse.  a  quo  appellatos  Salios,  quibus  per  omnis 
tlies,  ubicumque  manent,  quia  amplae  ponuntur  ce- 
nae,  siquae  aliae  magnae  dumf,  saliares  appel- 
lanti^. ||Salmacis  nomine  nympha  Caeli  et  Ter- 
rae  filia  fertur  causa  fontis  Halicarnasi  aquae 
appellandae  fuisse  Salmacidis,  qua  in  qui  bibisset, 
vitio  impudicitiae  mollesceret.  ob  eam  rem,  qu- 
od  eius  aditus  angustatus  parietibus,  occasionem 
largitur  iuvenibus  petulantibus  antecedentium 
puerorum,  puellarumque  violandarum,  quia  non 
patet  refugium.  Ennius  :  "Salmaci  da  spolia  sine 
sanguine ,     et     sudore."  ||  Salias     virgines     Cinci- 

us  ait  esse  conducticias ,  quae  ad  Salios  adbibe- 
antur  cum  apicibus  paludatas,  quas  Aelius  Stilo 
scribsit  sacrifìcium  facere  in  Regia  cum  Ponti- 
fìce  paludatas  cum  apicibus  in  modum  Saliorum. 
||Spondere  Verri  us  putat  dictum,  quod  sponte 
sua ,  id  est  voluntate ,  promittatur.  deinde 
oblitus  inferiore  capite  sponsum  et  sponsam 
ex  Graeco  dictam  ait,  quod  ii  ortovèols  inter- 
positis    rebus      divinis      faciant.  ||Salicem      idem 

virgulti  genus,  non  arboris  dicit,  et  ridicu- 
le  interpretatur  dictam,  quod  ea  celeritate  crescat, 
ut      salire     videatur.  ||Salinum     in     mensa     prò 

aquali  solitum  esse  poni  ait  cum  patella,  quia  ni- 
liil      aliud      sit     sai,       quam      aqua.  [|SaIentinos 

a  salo  dictos,  Cretas,  et  Myrios,  qui  cum  Locren- 
sibus      navigantes      societatem      fecerint,       eius      re- 


gionis  Italiae,  quam  d-icunt  ab  eis.  ||  Saeculares  ludi 
Tarquini  Superbi  regis  in  agro  facti  sunt,  ex  quo  cum 
Marti  consecravit  JP.  Valerius  Poplicola 
Cos.,  quod  populus  R.  in  1-oco  eo  antea  sacra  fecerat  et 
5  aram  quoque  Diti  ac  'Proserpinae  consecraverat ,  in 
extremo  Mart-io  campo ,  quod  Terentum  ap- 
pellatur,  demissam  infra  terram  pedes  fere 
viginti,  in  qua  prò  malis  avertendis  populus 
R.    facere    sacr-a   solitus    erat.      Centesimo    secundo 

10  et  nonagensi  -mo  anno  abitine  ii  ludi  instaurati  sunt 
Popillio  Laenate  Constile,  cum  populus  R.  ho- 
stis  furulis  f  est  operatus  tribus  diebus  totidem- 
que  noctibus ,  ac  de  -  inde  instituturn  est ,  cen- 
lum  post  annos   ut  denuo   fierent   ii  ludi,    unde  sae- 

15  culares  appella-^'  sunt,  quod  centum  annorum  spatium 
saeculi  habetur.  ||  Scuti- Jmwi  tenue  et  macrurn  dicitur,  ex 
Graeco,  ut  cum  dici-mws  scutilum  hominem,  exi- 
lem  aliquem  demo-nstramus,  in  quo  pellicula  tantum.  In 
pompa     aliud    di -cimus    scutilum,    ut    videatur   scu- 

20  tilum  de  scrutil-o  derivatum  detrita  r.  litera,  sitque  is, 
qui  virtute  po-test  scrutari.  sed  ex  Graeco  nomen  factum 
sentilo,  cum  co-riarium  signifìcamus.  \\  Squalidum  in- 
cultum  et  sord -idum  ait  Verrius  significare,  sic  dic- 
tum,    quod    proxime    ad  similitudinem    squamtie    pi- 

25  scium  accedit,  certe  eorum,  qui  in  profunditate  «fe- 
diti paludum ,  squ  -  alent  maxime.  Unde  Ennius 
in  Telepho:  "Quam  ve  -stillisi,  squalida  saeptus 
"stola."  HSquarrosos  ab  eadem  squamarum  piscium 
similitudine      ait      die -tos,       quorum      cutis      exsur- 

30  gat  ob  adsiduam  in -luviem.  Lucilius:  uVaro- 
num  ac         rupicum  squar-  rosa,  incondita 

rostra."  ||  Schoeniculas  app-ellare  videtur  mere- 
triculas  Plautus  propter  usura  un  -  guenti  schoeni, 
quod     est     pessimi    generis,     itaque     dixit:     Diobola- 


IH  UsY  fi  H  */  JT"    i~i    & 

&(mx\  *W.2T  ». 


EMEND.  LECT.     Qu.  XV,  1,  9.  sunt. 


Qm.  XV,  2,   12.  fui  vis.         27.    C.onvcsfitus. 


Tt 


350     QU.  XV,  3.  (139)        FESTI   FRAGM.   E  COD.  FARN.    L.  XVIII. 


QU.  XV,  4.  (140) 


res  schoeniculae ,  mi -raculae,  cuna  extritis 
talis,  cumtodillis  crusculisJ"  Idem:  "Prosedas  pistorum 
amicas ,  reliquias  halicarias ,  miseras  schoeno  dili- 
butas  )  servilicolas ,  sordid-as."  ||  Scorta  appel- 
lantur  meretrices  ex  cons  -  uetudine  rusticorum, 
qui,  ut  est  in  Atellanis  apud  anti- quos,  solebant  di- 
cere, se  attulisse  prò  scorto  delicularumf.  omnia 
namque      ex      pellibus      facto,      scortea     appellantur. 

||  Scortes  id  est  pelles  testium  «rie-tenorumf  ab  isdem 
scorteis  pellibus  Verrius  dictas  esse  ait.  ||Scandu- 
laca  genus  herbae  frugibus  i-nimicae,  quod  eas 
velut      hedera      implicando       n-ecat.  ||Scapten- 

sula  locus  ubi  argentimi  effoditur  in  Macedonia, 
ita  dictus  a  fodiendo,  quod  est  Graece  cxatt- 
rsiv.  Lucretius:       (iQual-es       expiret       Scap- 

tensula       subter       odores."  \\  Spara       parvissimi 

generis  incula ,  ab  eo,  quod  s-pargantur,  dieta. 
Lucilius  Satirarum  l.  .  .  :  "Tum  spara,  tum  mu- 
rices\ ,  portantur  tragula  p-orvo."  j|  Scituui  populi 
dicebatur,  quod  sine  plebe  cune  -  tus  patricius 
orda  )  rogante  putrido ,  suis  su/"- fragis  iussit. 
quae  autem  aliquo  interrogante  ex  patribus  et 
plebe  suffragante  scita  essente  eae  iam  leges  scrib- 
iae  dicebantur.  sed  plebeisci-  tum  est,  quod  TR. 
PL.  sine  patriciis  plebem  ro  -gavit,  id  est  consu- 
ma/, plebesque  scivit.  Plebes  autem  est 
omnis  populus  praeter  senatores   et  praeter  patricios. 

|| Scitae  alias,  quae  snnt  bona  facie,  alias,  bonis 
artibus     mulieres ,      a     p-ocìh     usurpantur.  Te- 

rentius  in  Phormione  :  "satis ,  inquit,  scita  etf." 
Idem  in  Heautontiinoru-meno  :  "at  si  scias,  quam  scite 
in  mentem  vener-W    Ennius   in  libro  VI.  :     "lumen 

• scitus  agaso."      ||  Scenam  genus 

fuisse     ferri     manifestum      est,      sed     futurumf     se- 

EM.   LECT.     Qu.  XV,  3,  7.  pelliculam.         9.   ari  e  t  ino  ru  m. 
7.   Scirpus.  13.   scirpea  induitur.        Naevius.        14.    iam   te 

callum  31.   quo  supercilio.  32.  montìbus. 


curis,  an  dolabra  sit,  ambigitur.  quam  Gincius 
in  libro,  qui  est  eif  de  verbis  priscis,  dolabram  ait  esse 
ponlificiam.  Livius  in  Lydio  :  "Corruit  quasi  ictus 
scena,    haut    multo   secus."      SEX.    POxMPEI  FES- 

5  TI  DE  VERBORUM  SIGMFICAT.  LIR.  XVI- 
II.    INCIPIT  LIB.  XVIIII. 

||  Scriptum  f  est  id ,  quod  in  palustribus  locis  na- 
scitur  leve  et  procerum,  unde  tegetes  fiunt. 
Inde     proverbium     est      in     eas     natum     res,      quae 

10  nullius  impedimenti  sunt,  in  scirpo  nodum 
quaerere.  Ennius:  "Quaeruntin  scirpo,  solili  quod  dice- 
re, nodum."  et  Plautus  in  Aulularia  :  "Quasi  pueri, 
qui  nare  discunt,  scirpo  indueturf  ratis."  INoviusf 
in     Pboenissis  :      "Sume    arma.     i.     antef     occidam 

15  clava  scirpiaf."  ||  Spira  dicitur,  et  basis  columnae  uni- 
us  tori,  aut  duorum,  et  genus  operis  pistori.  et 
funis  nauticus  in  orbem  convolutus ,  ab  eadem  omnes 
similitudine.  Pacuvius:  "Quid  cessatis,  socii ,  eice- 
re    spiras     sparteas?"  Ennius      quidem     hominum 

20  multitudinem  ita  appellai,  cum  ait:  "Spiras 
legionibus  jiexunt."  ||Spectu,  sine  praepositione 
Pacuvius  in  Duloreste  usus  est,  cum  ait:  "Ani- 
plus,  rubicundo  colore,  et  spectu  proptervo  f 
ferox."         ||  Spetile     vocatur     infra     umbilicum      suis, 

25  quod  est  Carnis ,  proprii  cuiusdam  habitus,  exos ,  qua 
etiam      antiqui      per     se      utebantur.  Plautus     e- 

numerandis  villis-j-  obsonis  in  Carbonaria  sic 
•m.  :  "Ego  pernam,  sumen,  sueresf  spedile,  galiumf, 
glandia."  ||Spicit      quoque      sine       praepositioue 

30  dixerunt  antiqui.  Plautus:  "Flagitium  est,  si  nihil  mit- 
tetur,  quae  supercliof  spicit",  et  spexit.  Ennius  1.  VI.  : 
"Quos  ubi  rex  .  .  .  ulo  spexit  de  contibusf  celsis." 
||Spirillum  vocari  ait  Opillius  Aurelius  caprae 
Lai-barn.  ||  Spintyrnix       est       avis      genus      turpis 


18.    19.   minicej.  30.   est.  34.   utrum. 

15.  scirpea.        23.  protervo.       27.  suillis. 


Qu.  XV,  4,  2.  //. 

2S.    (iinuii   inerii. 


(147) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XVII. 


331 


Scorta    appellati  tur    meretrices ,    quia   ut   pelliculae  subiguntnr.      Omnia   namque  ex  pellibns  facta  scortea  appellali  tur. 

Scortes,    id  est  pelles  testiurn  arictinorum ,  ab  eisdein   pellibns  dictae. 

Scandulaca    gcnus    berbac  frugibus  inimicae,   quod  eas  vclut  edera    implicando  necat. 

Scaptensula  locns,  ubi  argon  timi  eiToditur  in  Macedonia,  d'ictus  a  fodicndo.  Namque  Graece  ouanreiv  fodere  dicitur. 
Lucretius  :  "Quales  exspiret  Scaptensula  subter  odorcs." 

Spara    parvissimi  generis  iacula  a  spargendo  dieta.     Lucilius  :    "Tum  spara,  tum  murices*j*  portantur  tragula  porro." 

Spira  dicitur  et  basis  columnae  unius  tori  aut  dn orimi ,  et  gcnus  operis  pistoni  et  funis  nauticus  ab  cadem  omnes  simi- 
litudine.    En  ni  iis  vero  boni  intuii  multitudinem  spira  in  vocavit. 

Spectu    sine  praepositione  Pacuvius  positi t. 

Speti  le   caro  quaedam  proprii  cu  insilato  babitus  infra  umbilicum  suis. 

S  p  i  e  i  t    quoque  sìne  praepositione  dixerunt  antiqui. 

Spirili  uni  barba  caprae  appella  tur. 

Spintirnix  genus  avis  turpis  figuraci    ea  Graece  dicitur,  ut  ait  San  tra ,  omv&uQÌs- 


10 


(148) 


ANNOT.  FESTI.  Qu.  XV,  3,  1.  miraeulaé]  cf.  Paulus  p.  92. 
cura  extritis]  de  hoc  versu  suppl.  v.  annot.  ad  Paulina  p.  41.  v.  croco- 
tillum.  %.  Idem]  in  Poenulo  I,  2,   55.,  ut  vidit  A.   Aug.  Prose- 

das]  cf.   Paulus  p.  124.   v.  prosedae.  4.  Scorta]    cf.  Varrò  de  L. 

L.  VII.  §.  84.,  qucin  Urs.  in  supplendo  h.  1.  unice  secutus  est:  ncque 
ego   ab    eius  sententia    nisi  in  pauculis  discessi.  7.   delicularum] 

pelliculam  ex  Varrone  corr.  Urs.  9.  scortes]    cf.  etiam  Qu.  XV, 

6,   17.   v.   scorteum.  tenorum]    arietinorum  scribendum.  isdem] 

cod.   vg.      iisdem   Uns.  10.  esse  ait]   cod.   vg.  :   Urs.   eadem  tanquam 

e  supplem.  10.  11.  Scandulaca]   Paulus.   Scandulala  volebat  Turncb. 

Adv.  Vili,  23.  Intpp.  eandem  putant  atque  orobanclien  Plinii  et  Dio- 
scoridis:   sed  caussa  non  satisfacit.  12.   ecat]  cod.      necat  vg.      cat 

tantum  Urs.   e  codice.  12.  13.  Scaptensula]  Hoc  oppidum,  Thucy- 

didis  exilio  nobilitatimi  ,  primum  Shutiitj  vXrj ,  deinde ,  genitivo  in 
nominativum  deflexo ,  SnunTqovkrj  dicebatur ,  Scaptensula  autem  ex 
tribus   casibus    factum  pessima   consuetudine  in  vai  ait.  15.  Lucret.] 

VI,  810.  16.    Spara]    cf.    Scrv.    in    Aen.  XI,  682.   Non.   p.  223. 

v.  spari,    p.  554.   v.  sparos.      Isid.    Origg.  XII,    6.  18.    Lucil.] 

buius  idem   versus  Qu.  XIII,  7,   18.  iam  positus  est.  18.    19.   mu- 

rice*] ita  etiam  Paulus ,  sed  recte  rumices  corr.  A.  Aug.  in  mg.  Urs. 
19.   orro]  cod.  vg.     ro  tantum  Urs.  Scitum  pop.]    cf.   Qu.  XII,  2, 

29.   v.   Populi  commune.  20.  sine  plebe]  suppl.   Urs.,     occupans 

iam  ilio  tempore  Nicbubrii  inventura,  quod  bic  H.  R.  T.  I.  p.  436  sqq. 
ed.  sec.  exposuit ,  ubi  miror ,  virum  eximium  Festi  testimonio  ab  Urs. 
restituto  non  usnm  esse.  Equidem  in  h.  1.  supplendo  ab  Urs.  in  pau- 
cis  tantum  verbis  discessi.  21.  fragis]  COD.     fragiis  vg.   Urs.  28. 

29.  Urs.   supplem.  v.  in   Suppl.  Ann.  29.   oétis]  cod.     poetis  vg. 

etis  tantum  e  codice  refert  Urs.  30.  Phorm.]  I,  2,   60.  et] 

scribe  est   ex    Terentio.     Urs.    et   cum    proximis    coniungit.  31. 

Heaut.]  IV,    5,  16.  scite]    vg.   Urs.     scitae  con.  32.  it]  cod. 

ut  vg.     L  Urs.,    ex    errore    typogr.  Enti.]    VI,  21.  ap.  Merulam, 


qui  versum  talem  exbibet:  Lumen  protendit  Burro  fune  scitus  agaso. 
33.   Seenam]  eadem  fere  de  scena    legebantur  Qu.  XIV,  24,   16.  34. 

ferri]    cultri  suppl.   Urs.  futurum]  utrum  corr.  A.   Aug.    in  mg.   Urs. 

Qu.  XV,  4,  2.    e»']    //    sive    secundus    corr.    A.   Auc.    in    mg.    Urs. 
3.  Liv.   in  Lydio]   Botile  V,  II.   p.  5.  4.   liaut]  cod.      haud  vg.  Urs. 

7.   Scriptum]  Scirpus  vg.,  sic   corr.   Urs.  8.   tegetes]  cod.   vg.      teges 

Urs.  11.  Emi.]  Ann.  XVIII,  17.  Mer.  12.  4ulul.]  IV,  1,  9. 

13.  scirpo  inductur]  scirpea  induitur    apud   Piantimi    scribitur.  13. 

14.  Nov.  in  Plioen.]  prò  Novio  recte  Naevius  substitui  videtur.  Bothe 
V,  I.  p.  90.  14.  ».  ante]  id  est  an  vg.  iam  te  corr.  A.  Ave  in 
mg.    Urs.      Alii   audacius    et    iidem    infelicius    hunc    versum    tractarunt. 

15.  scirpia]  scribe  scirpea,  cum  Dac  15.  16.  unius  tori  aut  duor.] 
illa  est  Ionica,  haec  Atticurges  spira.  V.  Vitruv.  Ili,  3.  16. 
pistori]  cod.  pistorii  vg.  Urs.  Cf.  Cato  de  R.  R.  77.  18.  Pacuv.] 
Bothe  V,  I.  p.  151.  ine.  23.  19.  Emi.]  Ann.  XVII,  11.  ap.  Merulam. 
Comparatur  Graecum  OTiiZya,  nXij&oq,  or/jiiriv/ua ,  ruy/iaru,  quod  Ennius 
in  Romanam  linguam  invexit.            21.   nexunf]  cf.   Priscian.  X.  p.  904  P. 

22.  Pacuv.  in  Dui.]  Bothe  p.  118.  fr.  8.    Stieglitz.   Pacuv.  Dulor.  p.94. 

23.  proptervo]  protervo  vg. ,  sic  corr.  Urs.  24.  Spetile]  spedile 
corr.  Ufls.^quae  varia  lectio  est  apud  A.  Aug.  ,  ut  legitur  v.  28.  Neu- 
trum  certuni  est.  25.  exos]  i.  e.  exosse,  ut  apud  Lucret.  27. 
villis]  suillis  corr.  A.  Aug.  in  mg.  Urs.  vilibus  vg.  obsonis]  cod. 
obsoniis  vg.  Urs.  Carbon.]  Bothe  p.  436.  fr.  2.,  qui  Egeo  ex  ipso 
Festo  affert.  Alii  Esto.  Ita  confit  tetrameter  trochaicus.  28. 
sueres]  sucris  corr.  Turneb.  Adv.  XIV,  1.  V.  de  ea  forma  Varrò  de  L. 
L.  V.  §.  110.  (non  X.  §.7.).  galium]  eallum  vg.,  ut  corr.  Urs. 
29.  Spicit]  v.  annot.  ad  Paulum  p.  2.  v.  auspicium.  30.  Plaut.] 
Mil.  glor.  Ili,  1,  100.  31.  auae]  quo  in  Plauto  legitur.  super- 
elio]  supercilio  vg.,  et  sic  corr.  Urs.  Enti.  I.  FI.]  sextodecimo 
vg.  Hinc  apud  Merulam  est  XVI,  20.  Sed  rex  Burrus  erat,  de  quo 
1.  VI.   dicebatur.               32.   .  .    .  ulo]  pulo  vel  siilo  in  cod.  esse  videtur. 

Tt* 


332 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.    LIB.  XVII. 


(148) 


Scraptac*    nugatoriae  ac   despiciendae  mulieres. 
Se  rutili  us    venter   suillus    condito   farre    expletus. 

S  p  ì  n  t  e  r  armillae  gcnus  ,    quo  mulieres  utebantur  bracbio  suranio  sinistro. 

S  e  r  u  p  i  dicuntur  aspera  saxa  et  difficilia  attrectatu ,    unde   scrupulosam   rem  dicimus ,   quae  aliquid  in  se  babet  asperi. 
òScrautum    pelliceum,    in    quo    sagittae  reconduntur ,   appellatum  ab    eadem  causa,    qua    scortum.     2tcvzog  enim  Graece 

pellis  dicitur ,  unde  se  ut  Ica  e  et  scuta,  quia  non  sine  pellibus  sunt. 
Sceleratus    campus    appella  tur    proxime   portain   C  olimaia,    in    quo  virgines  Vestales,    quae    incestum  fecerunt,    de- 

fossae  sunt. 
Sceleratus  vicus  Romac  appellatur ,  quod,  quum  Tarquinius  Superbus  interficiendum  curasset  Servium  regem ,  soee- 
10  rum  simm ,  corpus  eius  iacens  filia  carpento  supervecta  sit,  properans  in  possessionem  domus  paternae. 


dulo  V.  C.  apud  A.  Aug,,  ubi  paulo  in  contexto  et  seduto  in  mg.  pro- 
ponitur.  ulo  Urs.  Syllaba  una  absumpta  est  vi  corrosiva  lit.  S  in 
opposito  eiusdem  folii  latere  (Praef.  I,  1.).  ultro  coni.  Pompon.  Laet. 
pullos  Scvl.  Coniect.  in  Varron.  61,  3.  (p.  9?.).  Magnani  dilììcultalcm 
creat  compara tus  Varrò  de  L.    L.  VI.   §.  82.  eontibus]    pontibus 

corr.  A.  Aire  in  mg.  montibus  corr.  Pomp.  Laetus.  Urs.  cortibus 
Scal     eollibus  Merula;    cotibus    et    aliter  alii.  33.    Opillius]  cod. 

vg.      Opilius  Urs.  Spirillum]    Spirilium    temere  praefert  Meurs. 

Exerc.   crit.  II,  IH,  2.  34.   barbatili]  vg.  Urs.     barbaram  cod. 

ANNOT.  PAULI.     2.  dictae]  M.  vg.     dicti  Gu.  Lind.  3.  iW- 

micae]  M.  vg.  ,    ut  Festi  cod.     inimica  Gu.   Lind.  9.    Spedii]    vg. 

Specto  codd.  13.   ut  ait  Santra]  unus  servavit  M.     om.  cett. 

ANNOT.  FESTI.  Qu.  XV,  5,  1.  oecursatrix  artificum]  ex  incerto 
poeta.  Incendiariam  avem  dicunt  quidam  apud  Plin.  JN.  H.X,  13,  17.: 
huic  certe  nomen  oniv&aglg  a  scintillis  convenit.  2.    Graece]  Urs. 

grecae  cod.  onivO-agig]  anivO-aaiq  esse    in  Aristotele,    scribit  Dac, 

Henr.  Stephano  consulto ,  non  Aristotele.  Gloss.  Labb.  :  Spinturnix, 
TivqaXlc.  Spicum]  cf.  Serv.  in  Virg.  G.  I,  Ili.  314.  Non.  p.  225,  30. 
3.   hune  stirpem]  v.  supra  Qu.  XIV,   18,  21.  v.  stirpein.  4.   liane 

amnem]  v.   Paulus  p.  46.  v.  corius,  et  annott.  versus]  est  Satur- 

nius,   qui  finitur  voc.  spicum.  5.  Speres]  cf.  Non.  p.  171,  25.     In 

Varronis  ovb>  i.vQa?  amusiam  noli  mutare  in  amasiam.  6.  Ennius] 

Ann.  II,  29.  apud  Mer ulani.  7.  simul]   semel  commodius  putat  Dac, 

sinc  iusta  caussa.  7.  8.   I.  XVI.]  v.  26.  apud  Merulam  ,  qui  sint 

prò  sunt  posuit.  9.  Spectio]  dixi  de  boc  difficili  loco  Etrusc.  rer. 

111,5,2.  T.  II.  p.  112.;  sed  emendandi  viam  nunc  puto  paulo  lenioreni 
me  in  venisse.  Hartungus  tamen  de  rell.  Rom.  T.  I.  p.  111.,  vereor, 
ne  defendat,  quae  defendi  nequeunt ,  ut  illa:  nuntiando  quae  cum  vi- 
dissent  satis  (se.  essent).  Diligentissime  nupcr  de  ipsa  re  dixit  Rubino 
-in  libro  de  Romanorum  R.  P.  nondum  publice  edito  p.  55. ,  cuius  in 
partes  libenter  irem,  nisi  ipse  Festus  me  retineret.  et]  ante  b.   v. 

puto  excidisse  voce.  Est  spectio.  10.  nuntiatio]  Urs.     nuntiato  con. 

vg.  quia]  Us  qui  corr.  A.   Ave.   in  mg.  Urs.  10.   11.  auguiibus] 


vg.  Urs.      auxgu-ribus  cod.  11.   12.  rem  gererent  magistratus]  res 

gererentur,  magistratibus  :  commode  coni.  Hartung.  13.   quae  cum] 

quaecunque  corr.  Scal.  satis]    scribe   set  (i.   e.  sed)  is  (i.   e.   iis), 

ita  ut  non  post,  sed  ante  h.  voc.  interpunga  tur.  at  iis  Scaj..,  qui  pu- 
taverat ,  Festi  verba  ad  hanc  sententiam  refingenda  esse  :  Spectio  in 
Auguralibus  ponitur  prò  aspectione.  Spectio  et  nuntiatio  data  erat  iis 
magistratibus,  qui  omne  ius  auspiciorum  habent,  auguribus  spectio  dun- 
taxat,  quorum  Consilio  rem  gererent  magistratus ,  non  ut  possent  impe- 
dire nunciando ,  quaecunque  vidissent ,  at  iis  spectio  sine  nuneiatione 
data  est.  Eandem  sententiam  lenioribus  macbinis  assequi  studet  Rubino  : 
quod  autem  satis  in  aliis  mutat,  quod  intelljjgi  nequit  quo  spectet,  baud 
probaverim.  16.    Scripturarius  ager]  cf.  Non.  p.  37,  33.     Varrò 

de  R.  R.  II,   1.  Plin.  N.   H.  XVIII,  3,  3.  21.  scribae  quidem]  vg. 

Urs.     scribae  equidem  cod.  librari]  cod.      librarii  Urs.  24. 

Carmen]  v.  de  boc  Liv.  XXVII,   37.   cf.  VII,  2.  25.    publice]    vg. 

Urs.     publieae  cod.  26.    et]  uncis  includitur  vg.     et  corr.   li.s., 

minus  apte.  aedis  3Iinervae]  de  eadem  v.   Ovid.   F.  VI,  728.  28. 

poncre]  post  h.  voc.  interpunxi,  ita  ut  in  honorem  Livi  penderet  a  vcr- 
bis  :  publice  attributa  est.  Livi]  cod.     Livii  Urs.  his]  is 

corr.   Urs.,  ut  vg.   legitur.  29.  Scraptae]  cf.  Non.  p.  169,  6.   et 

Varrò  de  L.  L.  VII.  §.  65.  ,  quanquam  bic  non  de  scraptis ,  sed  de 
scratiis  mulieribus  loquitur.  31.  uw]   Verrius  vg.,  et  sic  corr.  Urs. 

his]  iis  vg.  :  ita  corr.   Urs.  screa]  vg.    Urs.     scraea  eoo.     screum, 

rò  xqì/i/ìu,    voc.   est  quo  lexica  carent.  33.  se  purgarci]  i.   e.  deo- 

rum  invidiali!  arceret ,    ut    sinu    ter    conspuendo,  Titinius]    Botbe 

P.  Se.  L.  V,  II.  p.  65.  fr.  10.  Nomen  fabulae ,  Prilia  vel  Proelia, 
obscurum  est. 

Qu.  XV,   6,   1.   scrattiae]  scraptiae  Tg.  3.   Plautus]   Botbe  p. 

448.  fr.  ine.  61.  sullus]  suillus  corr.   Urs.  di]  eoo.,    ut  vg. 

(p.  431,  \  cu.)  ■  Urs.  easdem  literas  supplem.  tribuit,  quod  cum  minime 
satisfaciat ,   in   Scppl.  A>n.   reieci.  4.    inillum]   videtur  fuisse  scr-u- 

tillum,  ut  Urs.  censet.  6.  Spinther]  Graccum  a?i/»n('i).     Cf.  Priscian. 

V.  p.  646.  P.  8.  Plautus]  Menaeebm.  Ili,  3,  4.  9.    Scrupi] 

cf.  Varrò  de  L.   L.  VII.   §.65.      Gloss.   Labb.:    Scrupus ,    /.rcj.     Scribe 


QU.  XV,  5.  (141)                     FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.    L.  XIX.           QU.  XV,  6.  (142)    333 

fig-urae.    "occursatrix    artificum,     perdita    spinturnix."  tum    vidi    scrattiae    muli-em."        ||  Scrutillus    appel- 

eaGraecedicitur  (utaitSantra)  SIIINQAPIS.  HSpicum  labatur     venter     suillus,      co  -ndito     farre     expletus. 

masculine      antiqui       dicebant,      ut      hunc       stirpem  Plautus:   "venter  sullus-j-,  di scr- 

7  et  hanc    aranem.   versus    est   antiquus:     "Quasi    mes-  inillum.f   ego   me    hodie 

icj\  sor  per  messim  unumquemque  spi  e  uni  collegit.''    ||  Speres     5     esa    farte   biberem 

antiqui    pluraliter    dicebant,    ut    Ennius    1.  II.  :     "Et  HSpinther    vocabatur    armillae    genus ,    quod    mulie- 

simul     effugit     speres     ita     funditus    nostras."     et   1.  res     antiquae      g:ere-re      solebant       bracino      stimino 

XVI.:  "Spero,  si  speres  quicquam  prodesse  potis  sunt."  sinistro.         Plautus:    •* 'Iu -  beasque     spinther     novum 

|j  Spectio   in  auguralibus    ponitur   prò  aspectione ,  -j-   et  reconcinnarier."               \\Scrupi         dicunlur        aspera 

nuntiatio,    quia-j-  omne    ius   sacrorum   habent,  Aug:u-  10    saxa,     et    difficili -a    attrectatu,     rupesque    navigalo- 

ribus,     spectio     dum     taxat,      quorum     Consilio    rem  ri  insuetae,  aut 

gererent     magistratus -J- ,      non     ut      possent      impedi-  lere.       Ennius    in     An- dromeda:      liScrupeo    inves- 

re    nuntiando,    quae    cum-{-    vidissent    satis.f    spectio  tita     saxaf     atque     hos  -  treìs  \     squamae     scaprent." 

sine     nuntiatione    data    est,      ut     ipsi     auspicio     rem  Unde   scrupolosam    rem   dicimus ,    quae    aliquid  habet 

gererent,         non        ut       alios       impedirent        nunti-  15    in     se     asperi.          Come -Zeus      Sisenna      histor.      I. 

andò.           ||  Scripturarius     ager      publicus     appellatili-,  IIII.  :      "bis     tum     iniect-us     est      levis      scrupulus 

in    quo    ut  pecora   pascantur,    certuni    aes    est:     quia  et    quaedam    dubitatio."     .      .      .      .     .      .      \\Scrau- 

publicanus  scribendo  conficit  rationem  cum  tum  vocabatur  pelliceum,  in  quo  sagitlae 
pastore.  ||Scribas  proprio  nomine  antiqui,  reconduntur,  ab  esi-dem  causa,  qua  scortum.  nam  utri- 
et  librarios,  et  poetas  vocabant.  at  nunc  di-  20  quiafpellibus  nomen,  a  ctx-vtos,  quod  Graecepellis.  unde 
cuntur  scribae  quidem  librari ,  qui  rationes  pu-  scylicaef ,  et  scuta,  quod  et  haec  non  sine  pellibus  sunt. 
blicas  scribunt  in  tabulis.  itaque  cum  Livius  ||Sceleratus  campus,  app-ellatur  prope  portam  Col- 
Andronicus  bello  Punico  secundo  scribsisset  linam,  in  quo  virgin-es  Vestales,  quae  incestimi 
Carmen,  quod  a  virginibus  est  cantatum,  quia  prosperius  fecerunt ,  defossae  sunt  v  -  ivae.  ||  Scribonianum  ap- 
resp.  populi  R.  gerì  coepta  est,  publice  ad-  25  pellatur  antea  f  atria  puteal,  quod  fecit  Scri- 
tributa  est  etf  in  Aventino  aedis  Minervae,  bonius,  cui  uegotium  Adi- tum  a  Senatu  fuerat,  ut 
in  qua  liceret  scribis,  histrionibusque  consistere  conquireret  sacella  ntt -acta.  isque  illud  pro- 
ac  dona  ponere,  in  honorem  Livi,  quia  his-J*  et  seri-  curavit,  quia  in  eo  loco  attactum  fulmine 
bebat  fabulas,  et  agebat.  ||Scraptae  diceban-  sacellum  fuit.  quod  igno  -  raverant  contegere, 
tur  nugatoriae,  ac  despicjendae  mulieres,  ut  30  ut  quidam,  fulgur  conditum.  quod  cum  scitur,  quia  ne- 
ait  unusf,  ab  hisf  quae  screa  iidem  appellabant,  fas  est  integi:  semper  forami -ne  ibi  aper- 
ta est  quae  quis  exereare  solet,  quatenus  id  faciendo  to  caelum  patet.  ||Sceleratus  vi-cus  appellatili', 
se  purgaret.  Titinius  in  Prilla:  "Rectius  me-  quod  cum  Tarquinius  Superbus  interfici-enrfwm  curas- 
castor      Piculetae      Postumae      lectum      hodie      stra-  set    Ser.    Tulli um    regem     soce  -  rum    suumv     corpus 

EMEND.  LECT.     Qu.  XV,  5,  9.  Adde:  Est  spectio.         10.   iis  (fui.       11.  12.  res  gererentur ,  m  a  gistmtibus.       13.  quaccunque. 

••  sed  iis.          26.   et]  delc.          28.   is.          31.   Vcrrius.          iis.  Qu.  XV,   C,   3.   suillus.          3.    ì.   scrutillum.          12.   13.   investitac 

saxo.          13.   ostreis.          19.  20.   utrique  a.         21.  scuticae.  25.   ante. 


354    QU.  XV,  7.  (143) 


FESTI  FRAGM.   E  COD.  FARN.    L.  XIX. 


QU.  XV,  8.  (144) 


eius  iacens  fìlia  carp  -ento  supervectast ,  pro- 
perans  in  possessionem  domus  paternae.  ||  Scele- 
rata  porta  eadem  «p^-ellatur  a  quibusdam, 
quae  et  Carmentalis  dicilur,  quod  ei  proximum  Car- 
mentae  sacellum  fuit.  scele-rata  autem ,  quod  per  eam 
sex  et  trecenti  Favi  c-ura  clientium  millibus 
quinque  eyressi  adversus  E  -  truscos ,  ad  amnem 
Cremeram  omnes  sunt  inter  -fecti.  qua  ex  cau- 
sa    factum     est,     ut     ea    porta     int- rare,     egredive 


in  patriam  remitteretur.  sunt,  qui  dicant,  post 
urbem  a  Gallis  liberatati),  ob  inopiam  cibatus, 
coeptos  sexaginta  annorum  homines  iaci  in 
Tiberini,  ex  quo  numero  unus,  filii  pietate  oc- 
cultatus,  saepe  profuerit  patriae  Consilio,  sub 
persona  filii.  id  ut  sit  cognitum ,  ei  iuveni  esse 
ignotum ,  et  sexagenaris  vita  concessa.  la- 
tebras  autem  eiusf,  quibus  arguerit-j-  senem,  id  est 
cobibuerit,         et         celaverit,  sanclilate         dignas 


mali    ominis     habeatur.  \\Schcdia     genus     navigii    10   esse      visas,       ideoque      arcaea      appellata,      sed     ex- 

ploratissimum       illud      est      causae,       quo       tempore 
primum     per    pontem     coeperunt     comitiis     sufFragium 


incondili)  trabibus  tantum  inter  se  connexis  fac- 
to', quo  mercimonia  circum  -  ferunt  post  amissam 
navem.  eodem  vocabulo  Lucili  -us  quoque  poema  la 
levia  et  versus,  non  sat-is  perfectisf  qui  essent, 
appcllavit    schedia,     cum    dixit:    "Qui  scbedium    fa- 

ciunt  incondilum  et "Il  Sexagenarios 

de  ponte  olim  deiciebant,  cuius  causa  in  Mani- 
lius  liane  refert,  quod  Romani  qui  incoluerint 
primi     Aborigines,      aliquem      Zi-ominem,     sexaginta 


'  f" 


Afranius     in     Privigno:       "Sic 
virili        sexu         adoptavit        sibi." 


ferie,  iuniores  conclama  veruni  .  ut  de  ponte 
deiccrentur  sexagenari,  qui  iam  nullo  publico 
15  munere  fungerentur,  ut  ipsi  potius  sibi 
rjnam  illi  deligerent  imperatorem  :  cuius  senten- 
tiae  est  etiam  Sinnius  Capito,  vanam  autem  opi- 
nionem  de  ponte  Tiberino  conGrmavit 

Afranius     in     Repudiato.  ||Secus      aliler     signifi- 

annorum     qui     esscl,      immolare     Diti     Patri     quot-    20    cal-       ||Sexu,     natura    babituque,    exGraeco,    quam 
annis       soliti       fuerint.       quod       facere       eos       de-  illi     vocant 

stitisse  adventu         Her  -culis.  sed  religio-  agiti         orbus 

sa    veteris    ritus    observalione   sc-irpeas  liominum    ef-  Pacuvius         in         Atalanta  :  uTiiplicem         virili 

figies    de    ponte    in    Tiberim     antiquo    modo     miltere  sexu       partum       procreat."  [|  Simpludiarea        fu- 

instiluisse.        alii       dicun  -t,         inorante        in       Italia    25    nera    sunt,    quibus     adbibentur    D.   T.    ludi-J-,    corbi- 
Jlercule,     quod     quidam     cr-us     comitum    habitave-  toresque.    quidam    ea    dixerunt    esse,    quibus    ueutrum 

rint     secundum      rip-ava      baberif,       alque      Arga-  genus      interesset      ludorum.      nani      indictiva      sunt, 

eos    se   a    patria    voca -verini    arvi-j-,      quorum     prò-  quibus    adbibentur     non    ludi     modo,     sed    etiam    de- 

pagatam  memori  -  ani         redintegrari         eo         gè-  sultores,       quae       sunt      amplissima.  Il  Sex      suf- 

nere  sacri,  alii,    e   Graeci-a  legatimi  quondam  Arga-    30    fra  già      appellantur      in      equitum       centuriis,       quae 
eum  temporibus  antiqu-is  Romae  inora! um  esse,  is  ut  sunt         adfectaef  ei  numero  centuriarum, 

quas  Priscus  Tarquinius  rex  constituit. 

llSesterlius     dici  tur    quarta     pars     denarii ,     quo    tem- 
pore   bis-}-    decussis     valebat:     id    est    dupundius,     S. 


tliem  obieri-t,  inslilutum  esse  ,  a  sacerdotibus,  ut 
effigies  s-cirpea  ex  omnibus,  cumque  publicae 
nu -ntiavisset,  per   (lumen  ac  mare 


EMHNI).  LECT.     Q«.  XV,  7,   14.  perfetti.         27.   Tiberis. 
25.   lege:  duntaxat  ludii.  31.   a  diecine.  34.   is. 


28.    dt 


.'/' 


Qu.  XV,   S,   S.   («,t.  arcuerit. 


.  ninni,. 


(148) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XVII. 


333 


Scelerata  porta,    qaae  et  Carni  ontalis    dici  tur,    vocata ,    quod   per  eam    sex   et   trecenti    Favli   cum  elicili!  uni  nulli  bus 

quinque  egressi  adversus  Etruscos    ad  amnem  Crenicram  omnes  sunt  iiitcrfccti. 
Scliedia  genus  navigli  inconditum,  id  est  trabibus  tantum  in  ter  se  nexis  factum,  uude  mala  poemata  sclicdia  appellantur. 
Sexus  natura  vel  habitus  ex  Gracco  eì-ig*  vocatur. 

Simpl  ii  diarca  funcra,   quibus  ludos  adbibcbant.  5 

Scstertius  dicitur  quarta  pars  denari  i,  quo  tempore  is  decussis  valebat,    id  est  dupondius  et  semis. 


Àl&a£.  10.   11.   Urs.   quae  addilli!,  v.   in   Suppl.  Ann.  12. 

Ennius  in  Andromeda]  Botile  V,  I.  p.  37.  fr.  4.  Versus  extat  integer 
apud  Non.  p.  169,  22.  v.  scapres ,  unde  lectionem  meliorem  prompsi, 
quam  Urs.  Hic  e  tiara  :  in  Andromacha  scripserat ,  contra  Nonii  fidem. 
12.    13.   investita]  investilae  corr.   Botkius.  13.    saxà]   saxo  corr. 

Urs.   e  Nonio.  hoslreis]  ostreis  corr.  Urs.     Dieta  ea  crant  de  ceto, 

cui   Andromeda  obiiciebatur.  li.   sciupolosam]  Urs.      scrupulosam  vg. 

15.  &eimii]   Krause   Fragra.  Histor.  p.314.  17.  18.  Scraulum]  Paulus  ; 

idenique  e  glossis  Pbiloxeni  afl'ertur.  Apud  Labbaeum  legitur  :  Strati- 
tum,  Qi'jy.1]  duìfiuThr)  fitXóii'.  Confer  scrotum  et  Graeca  yapvvóq  et  xo>- 
qvxoc.  Scorleum  suppl.  Urs.,  cuius  additam.  v.  17-21.  in  Serpi.  Ann. 
posui.  19.  ea]  cod.   vg.      eo   Urs.  20.   quia]  scribe  :   que  a.  21. 

scyticae]  sculicae  vg.,  recte.  sciita]   cf.   supra   Qu.  XV,   2,   16.  v. 

scutilum.  22.  Sceler.   campus]  cf.   Dionys.  H.  II,  67.  Liv.  Vili,   15. 

Plutarch.   Num.  10.    Festus   Qu.  XII,    9,  29.   v.   probrum.  app]    con., 

non  ap,  ut  apud  Urs.  24.  Scribonianum]  de  boc,   muli  uni   ab   anti- 

quis  scriptoribus  et  in  mimis  celebrato,  v.  intpp.  Persii  IV,  49.  Rer. 
Eirusc.  Ili,  7,   4.   T.  II.   p.  17).  25.   antea]  ante  corr.  Urs.      afi-t'a 

sunt  Vcstae.     V.   Sacbse  Hist.   Urbis  T.  I.   p.  134.  27.    conquircrct] 

colliquerei  coir.  Urs.  ex  tabulis  frali-uni  Arvaliuro,  sed  buius  verbi  notio, 
ut  supra  in  annot.  ad  Pauluin  p.  49.  v.  coninquere  definita  est,  ab  bac 
re    piane    absona    «st.  succila]    Urs.     saccella  cod.     Itera  v.  29. 

29.  igno]  cod.     ignora  vg.      iijn   Urs.  30.  ut  quidam]   uncis  intin- 

tili Urs.  Quam  hic  cura  Scal.  proposuit  buius  articuli  formam  restitu- 
tam,  eam  mutavi  v.  29.    30.      V.   Suppl.  Ann.  32.  Sceleratus  vicus] 

cf.  Vano  de  L.  L.  V.  §.  159.  Liv.  I,  48.  Dionys.  Hai.  IV,  39.  Cf. 
Festus  Qu.  IX,  31,  21.  v.  Orbius. 

ANNOT.  PAULI.     1.  Scraptae]  Sartae  codd.     lllud  ex  Festo  repo- 
silum  est.  2.   Serutillus]  Gc.   mg.  A.  Are.     Sortutillus  vg.    om.    M. 

4.  iScraufttin]  boni  codd.,  etiam  Ios.  Merceri  codex,  laudatus  a  Salmasio 
Exerc.  Plin.  p.  263,  1  f.     Scorleum  vg.  6.    scuticae]    seytice  M. 

ut  Fosti  COD. 

ANNOT.    FESTI.     Qu.  XV,  7,  1.  st]  est  vg.  2-   3.    Sceierata 

porta]    d*   eadem  re   Qu.  XIII,  21,   5.    v.  religioni.  5.  rata]  cod., 

ut  vg.     Scelerata  Urs.,  ut  e  codice.  10.   Schedia]  utitur  voce  e 

Latinis  scriptoribus  Ulpianus  in  Digest.  XIV,  1,1.  a  in  vg.  servatimi 
est,   non  ab  Urs.  11.   connexis]  Urs.      cone.ris  con.  12.   13. 


quo  .  .  .  navem]  supplevit  Urs.,  a  quo  in  vv.  13-15.  paulisper  discessi. 
13.  us]  Lucilius  esse  dicit  Dac  in  sebedis,  eoque  respexisse  putat  Pe- 
tron.  Satyr.  4.  :  Sed  ne  me  putes  improbasse  schedium  Lucilianae  impro- 
bitatis ,  —  ita  satirae  genus  describitur  —  quod  sentio  et  ipse  cannine 
efjìngam.  Veruni  adbibcre  debebat  potius  Appuleium  Fior.  p.  150.  Bip. 
(23):   Etiam   in  isto,  ut  ait  Lucilius,  schedio  incondito  ctc.  14. 

perfectis]  perfecti  corr.  Urs.  C.  Bartb.  Adv.  II,  3.  Lucili!  nomen  bic 
infert,  ita  :  non  satis  perfectos.  Lucilius  satiram  appcllavit  schedium, 
minus  apte.  15.   cum]   Urs.     um  vg.  Qui  schedium]  hexametri 

initium  esse  putavi.  Dousa  fr.  ine.  95.  supplementum  Urs.  redditi 
Qui  schedium  facit  inconditum  et  inelaboratum,  cuius  nulli  sunt  numeri. 
16,  Sexagenarios]  cf.  Paulus  p.  57.  v.  depontani  ,  et  annot.  Menardus 
in  Cic.  prò  Roselo  Amerino  35.  p.  350.  ed.  Neapol.  Lind.  memorai 
dissertationem  I.  Fr.  Wagner!  Lunaeb.  1831.  editami  Quaeritur  quid  sit : 
Sexagenarium  de  ponte.      Ursini  supplem.   praeivit  Scal.  20.    Diti] 

editi  vg.      Saturno,   ex  sententia  Dionysii  et  Ovidii.  23.  24.   scirpeas 

hominum  e/pgies]  v.  de  bis   Paulus  p.   14.  v.   Argeos,  cum  annot.  26. 

eius  comitum]  ita  Argeos  explicat  Paulus  p.  17.  v.  Argea ,  et  plures  e 
scriptoribus,  quos  ad  p.  14.  advocavimus;  sed  quaedam  Festus  sibi  pro- 
pria babet,  non  facili  opera  redintegranda.  27.  haberi]  J'iberis 
corr.  Urs.  praceunte  Scal.  27.  28.  Argaeos]  prò  Argeos  positura 
est,  ut  infra  v.  30.  31.  28.  arvi\  arvis  corr.  Urs.,  parum  proba- 
biliter.  Scal.  id  voc.  in  resarciendo  loco  omittit.  Forsitan  Argis  fuerit. 
prò]  P.  Ho  esse  putat  Scal.  pro-dilani  suppl.  Urs.,  cuius  additamenta, 
quae  omisi,  v.  in  Suppl.  Ann.  Nani  descivi  a  Scal.  et  Urs.  in  eo, 
quod  duo  explicandi  genera  discrevi,  ubi  ili!  unum  proponi  statuerunt. 
31.  -ir]  vg.  Us  Urs.  is]  Urs.  his  cod.  vg.  32.  obierit]  post 
boc  voc.  punctum  est  apud  Urs.  et  vg.  sacerdotibus]  post  boc 
voc.  ut,  quod  babet  Romana,  in  Santandr.  omissuin  est.  33. 
cumque]   cod.  vg.      cui»   quae  Urs. 

Qu.  XV,  8,  3.   taci]   Urs.     ina  cod.  5.    palriae]  literae  duae 

priorcs  in  cod.  deletae  sunt.  7.  sexagenaris]  sensagenaris  cod.     sexa- 

genariis  Urs.  8.   eius]  eas  corr.   A.  Aug.   in  mg.   Urs.  arguerit] 

areuerit  corr.  A.  Aug.  in  mg.  Urs.  10.    arcaea]    propter    etyinon 

illud  retineri  potest,   quanquam  Urs.     Argaea  corrigit.  12.   per  pon- 

tem  etc]  baec  fere  est  explanatio  Varronis  de  vita  P.  R.  apud  Non. 
p.  523,  23.  Cf.  Ovid.  F.  V,  637.  Macrob.  Sat.  I,  5.  De  autiquitatc 
eius    moris    prudentcr    dubitat    Oscnbruggcn    in    Epbcmerid.    antiqu.    a. 


336 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XVII. 


(143) 


Sex    ni  il  li  uni    et    ducentorum    li  orni  nu  ni    primus   Gaius  Marius    legionem    conscripsit,    quum  antea  quatuor  millium 

fuissct,  unde  etiam   appella  batur  quadrata. 
Sib us   callidus    sive  acutus. 
Scd  prò  siue    inveniuntur  posuisse  antiqui. 
5  Sybinam  appcllant  Illyrii  telum  venabuli  simile.     Ennius  :  "Illyrii  restant  licis  sybinisque  fodentes." 
Sedi  e  ni  uni  sedile. 

Su  di  e  u  1  uni    genti  s  flagelli  dictum,    quod  vapulantes  sudantes  facit. 
(149)  Sectarius  vervix,    qui  gregem  agnorum  praecedens  ducit. 

Seccspitam  aliì  sccurini ,    alii  dolabram  acncam  ,  alii  cultcllum  esse  putant. 
10  Sicilicum  dictum,   quod  semunciam  sccet. 
Seccssiones^  narrationcs. 


1836.  p.  1006.  ■ —  De  pontibas  saeptorum  in  campo  v.  Gruchius  de  comit. 
1,4.  11,5.,  quibus  Gothofr.  error  satis  convincitur.  14.  sexagenari]  cod. 
sexagcnarii   Urs.  19.    Afranius   in   Repudiato]    Bothe    P.  L.   Se. 

V,  II.    p.  187.  fr.  8.  Secus    aliter]   fit   secus    et    adverbinm,    quod 

significat  aliter ,  Charis.  I.  p.  61.  P.  Sexus  aliter  vg.  ,  sic  corr.  Urs. 
Sexus  aliter  sexu,  deleto  significat,  voluerat  Scal.  Sed  vana  haec  ;  nam 
uno  punctulo,  quod  ante  Sexu  posui,  omnis  loci,  quem  corruptissimum 
putayerat  Scal.,  difficultas  tollitur.  Nomen  sexu,  nominativo  casu,  quod 
Scal.   finxit,  non  extat  usquam.  21.   Afranius  in  Privigno]   Botile 

p.  184.   fr.  22.  11.  agii]  ait  corr.  A.  Auc.  in  mg.   Urs.,  ita  ut  se- 

narii  fìnem  faccret.  Sed  praestat  :  aiunt ,  ut  tetrameter  trochaicus  fiat. 
sexu]  cod.     sexa  Urs.,  mondimi  typogr.  23.  Pacuvius  in  Atalanta] 

Bothe  p.  109.   fr.  5.  24.    Simpludiarea]  Simpli  ludiarea  explicat 

Scal.  in  Ausonianis  lectt.  I,  28.  Semiludiaria  fuisse  coni.  Doederlin. 
Synon.  et  Etym.  VI.  p.  335.  15.   d.   t.]  i.  e.  duntaxat.  ludi] 

legendum  esse  ludii  recte  monet  Doederlin.,  qui  item  v.  17.  ludiorum 
corrigit,  et  v.  28.  ludii  legit.  Sed  ludorum  relineo ,  quod  id  non  lu- 
dios  solum,  sed  etiam  corbitores  complectitur.  25.   26.  corbitores- 

que]  voc.  alias  incognitum  Scal.  a  corvorum  gressu  derivat ,  idemque 
significare  putat ,  quod  cernuatorcs  ,   i.   e.   xv^iOTijTÌj^aq.  26.   qui- 

dam] quidem  Santandr.  27.   indietiva]  v.  Paulus    p.  79.  v.  indicti- 

vum.  29.  sex  suffragio]  v.  Niebubr.  H.  R.  I.  p.  449.  ed.  sec.  Huscbl;. 
de  Servio  p.  348.  31.  adf'eetae]  adiectae  vg.:  sic  corr.  Urs.  Gronov. 
Observv.  Ili,  25.  p.  674.  (327.  ed.  Frotscber.)  et  nupcr  Rein.  Quaest. 
Tuli.  p.  9.  corr.  :  effectac  ex  numero.  Francbius  anioni  de  tribuum  rat. 
p.  36.  adiectae  ita  interprctatur,  tanquam  scriptum  sit  attributae.  Prae- 
stat fatcri,  Fcstum  pugnare  cum  iis  scriptoribus ,  qui  antiquiores  equi- 
tum  centurias  sex  suffragia  appcllant.  34.   his]  is  vg.,  et  sic   corr. 

Ubs.  decussis]  Urs.     decusis  con.  S.]  i.  e.   cum  semisse.  om. 

vg.     De   forma  voc.   dupundius  v.   Qu.  XV,  22,   10. 

ANNOT.   PAULI    p.  335,  1.  Favii]    eodd.      Fabii   vg.  Liro.  :    illud 
retiniti  propter  singularcm  librorum  constantiam,  de  qua  dictum  in  anuot. 


ad  Paulum  p.  65.   r.   Fovii.      Eandem  formam   in  Festum  intuii.  3. 

factum]  om.  Gu.   Luto.,  non  recte.  4.    6t<?]   exin  codd.     Ac  videtnr 

Paulus,  bomo  Gracce  indoetns  ,  revera  exin  sive  i'ìtv  ex  Festo  posuisse. 
6.  et  semis]  om.   Li».,  negligentia  puto,  nam  snnt  ea  in  ed.  rei.  et  vg. 

Ad  p.  336,  1.  Sex  millium]  cf.   nunc  imprimis  Niebuhr.  H.  R.  T.  IH. 
P-  113.  primus   Gaius   Marius  legionem]    legionem   primus   Gaius 

Marius  Gu.    Lim>.  2.    appetì,   quadrata]     quadrata    appellabatur 

Gc.   Lind.  3.  S«&ua]   v.   Festus  supra  Qu.  XI,  1.  p.  33,  26.  v.  per- 

sibus.  vel]  sive  Gc.   Li>d.  4.  Sed]  v.   Gruter.   Tbes.  Inscr. 

p.  509,  20.   cf.  508,  17.  5.    Stjbinam]  Sibinam   M.      Praestabat  Si- 

bynam  ,  ut  apud  Hcsychium  et  Suidani  legitur.  Scd  poterat  sybina  et 
sibyna  in   usu  esse,   ut  multa  similia.  Ennius]  Ann.  Ali,    115.   apud 

3Ierulam,  ubi  scriptum  est:  Illurii  .  .  .  sibunisque  fodantes,  videlicet  e 
Paulo,   qui  p.  63.  fodare  fodere  babet ,    recte    ut  videtur.  7.  Sudi- 

culum]  vg.  Lino.  Seduculum  boni  codd.  Spcctat  ad  Plauti  Pers.  III, 
3,    13.  8.   Sectarius]   bis  explicatur   Plautus   in   Captiv.  IV,   2,   40. 

verbix]   M.      verbex  Gc.     vervex  vg.  9.   Sccespitam]  cf.   quae  simi- 

lia leguntur  de  scena  Qu.  XV,  3.  p.  139,  34.  Plura  de  secespita  infra 
Qu.  XV,  23.  p.  155,  4.  esse]   Li.md.   e   bonis  codd.     om.  vg.  10. 

Sicilicum]  vg.  Li>d.  Silicum  codd.  Gloss.  Labb.  ;  Sicilicium,  tìtiiotov 
ovyxiaq,  et  Sicilium ,  ovyxiaq  tìtuotov.  Cf.  Boecbb.  Metrol.  Quaest.  p. 
160.  :  qui  quod  narrat,  simile  nomen  in  Italico  antiquo  titulo  rcporiri, 
quem  Klcnzius  interpretari  sibi  proposuerit,  non  dubito  quin  spectet  ad 
zicolom  illud  in   Osco   Bantinae   tabulae   titulo.  11.    Seeessiones]   a 

verbo  secere,  quod   est  dioorc.     Verumtamen  inde    qua  lege   secessio   de- 
rivala sit,  cum  vis  intclligi ,    certe    analogo    esemplo  firmari   non  possit, 
putaverim    fuisse    secitiones.      Insectioncs    prò    narrationcs    dictum 
tcstatur  Geli.  N.  A.  XVIII,  9.  • 


(149) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.    LIB.  XVII. 


337 


Siciles  hastarum  spicula  lata.     Ennius  :  "Incedit  veles  vulgo  sicilibus  latis." 

Se  et  io  persecutio  iuris. 

Secundae  res  non  a  numero  die  un  tur,  sed  quia,  ut  veliinus,  sequantur. 

Sinciniam  cantionem  sol  ita  ria  in. 

Sectores  et  qui  secant  dicuntur  et  qui  empta  sua  persecuntur.  5 

Sicyonia   genus  calciamene.     Lucilius  :    "Et  pedibus  laeva  sicyonia  demit  honesta." 

Simultas,    id  est  odium,  dieta  ex  contrario,    quia  minime  sint    simul;    potest   et   a   simulatione  dieta  existimari,  quia 

simulata  loquuntur  ad  invicem. 
Sementivae  feriae  fuerant  institutae ,  quasi  ex  is  fruges  grandescere  possint. 
Simpulum    vas    parvulum    non   dissimile   cyatho,    quo  vinum   in    sacrificiis   libabaturj    unde    et  mulieres  rebus  divinis  10 

deditae  simpulatrices. 
Senaculum  locus  sena  tortini. 


ANNOT.  PAULI.  1.  Siciles]  scripsi.  siliees  M.,  sed  postea  siali' 
bus.  sieilices  et  sicilicibus  vg.  Likd.  Apud  Plin.  N.  H.  VI,  13,  15. 
sicilis  legitur ,  in  Gelili  N.  A.  X,  25,  2.  siciles  codd.  fide  maxime  con- 
firmatum  esse  videtur ,  quanquam  edd.  vett.  siliees  Labent.  In  Glossis 
Labbaei  legitur:  Sicila ,  afilla  xagToróftoc.,  ÙQfìqltov.  Sicilicis ,  agjSykov. 
Sieilum,  ivgov  axvziug.  Siciles  genuina  voc.  forma  dici  arbitratur  etiam 
Salmasius  in  Capitolini   Maxim,  et  Balbin.  e.  17.  p.  164.  Ennius] 

Ann.  XVI,  6.  apud  Merulam.  Vocalis  i  longa  esse  videtur,  ut  in  sica. 
2.  Sectio]  v.  paulo  inferius  v.  sectores.  4.    Sineiniam]  Sicinium 

corr.  Dac,  adducta  glossa  :  Sicinium  quasi  singularis  cantilenile  vox  etc. 
Atque  ita  nunc  legitur  apud  Isidor.  Origg.  VI,  19,  6.  Sed  verius  est  sin- 
cinium ,  ab  eodem  sin,  quod  est  in  sincerus  et  simplex ,  et  canendo. 
Sicinnistae  sive  saltatores  Satyrici  Graecorum  ,  quos  quidam  immiscent, 
ab  ea  re   alienissimi  sunt.  5,  persecuntur]  M.     persequuntur  Gn. 

Rectius  Cicero  prò  Rose.  Am.29.,  adductus  a  Dac,  etiam  hos  a  secando 
deducit ,    cum  sectores  collorutn  ac  honorum  dicit.  6.    Sicyonia] 

v.  de  bis  Cicero  de  Orat.  I,  54,  231.  ad  Herenn.  IV,  3,  4.  Hesych.  v. 
SiKvùtvM.  Lucilius]  apud  Dousam  fr.  ine.  37.  9.  Sementivae]  codd. 
Lind.  Sementinae  vg.  Ita  quidem  Varrò  de  L.  L.  VI.  §.  26.  et  Paulus 
supra  p.  48.  v.  conceptivae.  Sed  Sementivae  Varrò  de  R.  R.  I,  2. 
is]  M.     his  Gu.     iis  vg.  possint]   possent   corr.    A.  Aug.  in  mg. 

Sed  Paulus  miscuit  Festi  tempus  cum  eo ,  quod  ipse  posuerat. 
10.  Simpulum]   cf.  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  124.  il.    simpulatrices] 

simpulatores  reperiuntur  ap.  Fulgent.  p.  566.  M.  dicuntur,  quod  post 
boc  voc.  vg.  legitur,  om.  M.  12.  Senaculum]  cf.  Varrò  de  L.  L. 

V.  §.  156.  et  Festus  infra  Qu.  XV,  21.  p.  153,  22.  v.  Senacula. 


ANN.  FESTI.     Qu.  XV,  13,  1.    est]    scribe   sive.     et  corr.  Urs.  in 
annot.  3.  A  deorum  sede]  ab  auspiciorum  sede  corr.  Urs.,  temere. 

V.  de  universa  bac  doctrina  rer.  Etrusc.  Ili,  6,  1.  T.  II.  p.  126.  Qui- 
bus  quae  opposuit  Hartung.  de  rell.  Rom.  I.  p.  120.,  qui  Festum  itidem 
ut  Urs.  corrigit,  his  plura  sunt,  quae  recte  possint  opponi.  Unum  me- 
moro ,  quod  apud  Martian.  Capellam  I.  §.45  sqq.  in  sedecim  caeli  re- 
gionibus  prima  est  Iovis  et  Consentium  domus ,  eadem  auteiu  et  sexta- 
decima  simul  Nocturnum  continent,  id  cum  nostra  descriptione  unice 
convenire.  Ex  bac  enim  inter  primam  et  sextamdecimam  regionem 
cardo  est  mundi  ipsumque  noctis  meditullium.  4.  ad  sinistra]  ad 

sinistram  vg.,  recte.  Ante  haec  voce,  sententia  ostendit,  excidisse  par- 
ticulam  caussalem.  partes]  vg.  Urs.     parte  cod.  8.  Sentinare]  de 

boc  voc.  Scal.  quanquam  docte  disputat,  in  Gellio  tamen,  N.  A.  XIX,  1., 
in  sentina  satagentibus,  non  sentinantibus  scribendum  est.  8.  9. 

quam  multae  aquae]  quia  multam  aquam  corr.  Urs.  ,  ut  vg.  legitur. 
Praetulerim:    quod  multum  aquae.  9.   10.    Caecilius  in  Aethrioné] 

Bothe  P.  Se.  L.  V,  II.  p.  129.  fr.  3.  Spengel.  Caecilii  fragra,  p.  11. 
fr.  4.  11.  Senatores  a  senectute]  cf.   Cic.  de  Rep.  II,  29.  15- 

ijuibusque]  ante  boc  voc.  excidisse  additur  vel  "adiicitur,  iam  alii  vide- 
runt.  Exemplum  buius  formulae  babes  apud  Liv.  XXIII,  32.  Diligcn- 
tius  eam  explicat  Geli.  N.  A.  Ili,  18.,  in  quo  §.  6.  scriptoris  sententia 
postulat  ut  scribatur:  qui  nondum  a  censoribus  in  senatum  lecti  senato- 
res non  erant,  et  qui  in  postremis  scripti  erant ,  non  rogabantur  senten- 
tias.  senatu]  Urs.     senatù  cod.  16.  hi]  ii  corr.  Urs.,  ut  vg. 

legitur.  17.  ceperunf]    Urs.  vg.     coeperunt  con.  20.  Senatus 

decretum]  Etiam  senatus  auctoritatem  Dac.  immiscet,  non  satis  conve- 
nienter.  23.  24.    Senis  crinibus]   v.  annott.  ad  Paulum  p.  48.  v. 

comptum.  24.  his]  is  corr.  Urs.  :    sic  vg.  26.   sponoc]  spon- 


Uu 


538 


PALLI  DIACONI   EXCERPTA.     LIB.  XVII. 


(149) 


Sentili  a  re   satagcre,    dictum  a   sentina  navis ,    qnam   quis ,   ut   aqua   liberet,   evacuare   contenditi    itaqne   sentinare   est 

subtiliter  pcriculum  vitare.     Caecilius  :   "Capit  consilium ,  postquam  sentinat  satis." 
Sentes  spinae.     Afranius  :  "Quam  senticosa  verba  pertorqiiet  turba!"  boc  est  spinosa. 

Scensas    Sabini   coenas    dicebant.      Quae    autem    nunc   prandia    sunt,    coenas    dicebant,    et    prò    coenis    yespernas 
5  appellabant. 

Segnitia   dicitur ,    qnod    sit    sine   nitendo    quid   utile    aut   honestum.      Terentius:    uEnimvero  ,   Dare,    nihil  loci   est 

segnitiae  neque  socordiae." 


deant  corr.  A.  Auc  in  mg.  Urs.  :  recte  puto.  Lacunam  v.  27.  a  qui- 
busdara  explcri  scribit  Dac  :  illibatam  fore.  At  neque  spatium  sufficit, 
neque  sensui  sic  satisfit ,  qui  requirit  voc.  nuptae ,  quam  in  contestimi 
recepi.     Nam  a  eeteris  pendet  a  nomine  castilatem.  28.    Afranius 

ire  Abducta]  Bothe  p.  160.  fr.  1.  Neukirch.  de  fab.  tog.  p.  176.  29. 
turba]  lupa  corr.  A.  Auc.  in  mg.  Urs.  truo  coni.  Guilelm.  Verisim.I, 
9.  (in  Gruteri  Lampade  T.  III.  p.  265.)  tuba  vel  tuba  proponit  Bothius. 
Nihil  horuin  placet.     Scazontem    versum   esse  putat  Neukirch.  30. 

Senium]  de  alio  liuius  voc.  significatu  Paulus  p.  24.  v.  anatem;  de  hoc 
diligentissime  Non.  p.  1,  18.  31.    Caecilius]  Bothe  p.  136.   fr.  6., 

qui  corr.:  Sine  senectutem  suam  ducat  usque  ad  senium  sorbilo.  Spen- 
gel.  Caecilii  fragmenta  p.  24.  fr.  6.  ita:  Sine  suam  senectam  ducat; 
usque  ad  senium  sorbito.  Sed  sorbilo  recte  e  Plauti  Poenulo  I,  2,  186. 
repositum  esse  videtur,  idque  ab  ipso  Bentleio,  in  Terent.  Andr.  IV,  2, 
52.  Certe  quod  Grauert.  in  Anal.  p.  82.  transtulit  e  Novii  versu  apud 
Non.  p.  2.  :  senium  sonticum,  neque  ab  literis  neque  a  sensu  coramen- 
datur.  Recte  autem  idem  V.  D.  monuit ,  senectutem  apud  Caecilium 
trisyilabum  esse  posse.     Neque  utique  damnandum  est.  33.  Senonas] 

Idem  etymon ,  sed  aliter  usurpatimi ,  habet  Serv.  in  Aen.  Vili,  656. 
p.  499.   Lion. 

Qu.  XV,  14,  2.  Septentriones]  cf.  Varrò  de  L.  L.  VII.  §.  74.  75., 
cuius  cum  sententia,  ut  saepe,  Verrio  convenire  videtur.  Itaque  suppl. 
ad  eandem  revocavi,  Ursinianis ,  quae  inter  se  non  satis  concinebant, 
reiectis  in  Suppl.  A™.  Cf.  quae  ad  Varron.  annotavi  p.  149.  A.  Auc 
et  Scal.  docte  L.  Lucretii  Trionis  nuuium  ex  hoc  voc.  trio  significatu 
illustraverunt.  5.  iwn]  nette  vg.  9.   Ennius]  Iphigenia.     V. 

Bothe  P.  Se.  L.  V,  1.  p.  50.  Apud  Varronem  est:  Temo  superat  stel- 
las.  Supera]  cod.  ut  vg.     Superat  Urs.  10.  situm]  sum  vg. 

11.  temp]  cod.  tem  vg.  tempiali  sep  Urs.,  ut  e  codice.  Ceterum  hic 
recte  statuit,  literas  ten  et  lacunam  ex  vitio  scribentis  ortas  esse.  14. 
Scensas]  Scai..  huc  errore  quodam  translatum  putat,  cum  dictae  sint 
cesnae.  Et  sic  sane  ipse  Fcstus  supra  Qu.  X,  21,  15.  p.  182,  14.  v. 
pesnis.  Cf.  annot.  ad  Paul.  p.  51.  v.  dusmo.  Sed  hic  de  Sabinis,  non 
de  antiquis  Romanis  dictum  esse,  ostendit  Paulus.  Quanquam  quae  de 
prandio  et  vesperna  adiiciuntur ,  non  ad  Sabinos ,  sed  ad  antiquos  Ro- 
manorum  mores  spectant.  Quocirca  Urs.  suppleni.  paululum  immutavi. 
15.   16.   cenas  et  ceni]    con.   vg.      caenas    et   c«ert    Urs.      De    re    ipsa  cf. 


Paulus  p.  41.  v.  coena  et  p.  157.  v.  vesperna.  17.  Siijna]   Scal. 

et  Urs.  supplem. ,  quae  abieci ,  v.  in  Suppl.  Ani».  Signa  et  statuae, 
sculptores  et  statuarii  qua  re   differant,     ex  Plinio  notum  est.  18. 

aut]  f  addit  vg.     om.  Urs.  21.   Sequester]    Gellium   N.  A.  XX,  11. 

comparat  A.  Auc,  qui  de  sequestro  dici  intellexit.  Gloss.  Labb.:  Se- 
quester, uiaixrjq,  VvTQiroq,  ovv&7]xo<pvXa$ ,  fitoéyyvos.  24.  qui]  scribe 
cut.  ouot  corr.  Urs.  cum  coni.  A.  Auc  in  annot.  25.  26.  Calo  .  . 
de  Indigitibus]  v.  Meyer.  Oratt.  fragm.  p.  84.  26.  miseros]  m 
Urs.  codici  tribuit,  sed  non  est  in  eo  ,  neque  in  vg.  28.  seques 
prodent]  vi  seques  prodent  Urs.  ,  sed  vi  non  est  in  cod.  sequestro  dent 
vg.,  et  sic  corr.  Urs.  Urs.  supplem.  reddidi ,  quanquam  minime  certa. 
Plautus  Mercatore]  IV,  3,  36.  29.  30.  Sepulehrum]  cf.  Paulus 
p.  26.  v.  bustum,  cum  annot.  Pro  pulchrum  vg.  legitur  tantum  chrum. 
30.  Ael-]  cod.,  ut  vg.  Urs.  idem,  sed  tanquam  suppletum.  locus] 
addidi  Urs.  supplemento.  32.  hisque]  isque  corr.  Urs.  cum  A.  Aie. 
ali]  aliq  vg.               33.  fines]  addidi. 

ANNOT.  PAULI.  2.  Caecilius]  quod  Paulus  voce,  cum  Mercurio 
omittit:  non  iusta  est  dubitandi  caussa ,  qnin  ea  a  Caecilio  et  lesto 
scripta  fuerint.  3.   hoc  est  spinosa]  e  solo  Gu.   Lisd. 

ANN.  FESTI.  Qu.  XV,  15,  1.  Terent.  Andr.  I,  3,  1.,  quem  locum 
designar!  vidit  A.   Auc  3.   ia-m]  in  cod.  est  vel  ri  vel  m,  et,  quod 

sequitur,  dicitur  per  notam  dr  scriptum  est.  ri  vg.  re  Urs.  ,  qui  par- 
tem  voc.   dicere  id  existimat.      Cetera  eius  supplem.   assumpsi.  4.   5. 

prò  scribere]  cf.  Festus  Qu.  XIII,  17,  31.  v.  resignare,  et  XIII,  21,  21. 
v.  resignatum.  7.    Septimontium]    cf.   de  hoc   sacro   Varrò  de  L. 

L.  VI.  §.  24.  Plutarch.  Qu.  Rom.  69.  Extremo  Decembri  fuisse  ,  Scal. 
docte  demonstrat,  adhibito  Tertull.  de  idolol.  10.  et  Suetonio  in  Douiit.  4. 
Et  apertissime  Varrò  ostendit,  septimontium  fuisse  post  d.  X.  Kal.  lan. 
V.  ctiam  Pallad.  de  R.  R.  XIII,  1.  Agonalia  autem  s.  Agonia,  ex  anti- 
quis Kalendariis  constat,  Dee.  mense  a.  d.  III.  Idus  ,  et  praeterea  a. 
d.  V.  Id.  Ian.,  XVI.  Kal.  Apr.,  XII  Kal.  Iunias  celebrata  esse.  V.  ann. 
ad  Paul.  p.  9.  v.  Agonium.  Quapropter  Festum  non  licebat  auctoreru 
facere  cius  sententiae  ,  quam  Scal.  et  Urs.  ei  subiiciunt  :  Sept.  dits 
appell.  .    .    qui   dicihir    in    Fastis  Agonalia.  9.   septem  montibus] 

cf.  Qu.  XV,  24,  24.  De  huius  septimontii  ambitu  dixerunt  Xiebuhr. 
H.  R.   T.  I.   p.  400.   ed.  sec.      Bunsen.  Descr.    Urbis    T.  I.  p.  140.   C35 


QU.  XV,  13.  (145) 


FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.    L.  XIX.        QU.  XV,  14.  (146)    539 


||  Sinistrae  aves  sinìstrumque  cslf  sinistinmm  auspicium, 
i.  quod  sinat  fieri.  Varrò  1.  V.  epistolicarum  quaestio- 
num  ait:  "A  deorum  sede  cum  in  meridiem  spectes,  ad 
sinistra-}-  sunt  partes  mundi  exorientes,  ad  dex- 
teram  occidentesj  factum  arbitror,  ut  sinistra  me- 
liora  auspicia,  quam  dextera  esse  existimentur." 
idem  fere  sentiunt  Sinnius  Capito  et  Cincius. 
||  Sentinare ,  satagere ,  dictum  a  sentina ,  quam  mul- 
taef  aquae  navis  cum  recipit,  periclitatur.  Caecili- 
us  in  Aethrione  :  "Cum  Mercurio  capit  consilium,  post 
quam     sentinat     satis/'  ||Senatores     a     senectute 

dici  satis  constat.  quos  initio  Romulus  elegit 
centum ,  quorum  Consilio  rempublicam  administraret. 
itaque  etiam  Patres  appellati  sunt,  et  nunc  cum  sena- 
tores  adesse  iubentur,f  "quibusque  in  senatu  senten- 
tiam  dicere  licet."  quia  hi,  qui  post  lustrum  con- 
ditura ex  iunioribus  magistratum  ceperunt,  et  in 
senatu  sententiam  dicunt,  et  non  vocantur 
Senatores  ante,  quam  in  senioribus  sunt  censi. 
||Senatus  decretum  a  consulto  Aelius  Gallus  sic  di- 
stinguit ,  ut  id  dicat  particulara  quandam  esse 
senatus  consulti,  ut  cum  provincia  alicui  decer- 
nitur,  quod  tamen  ipsum  senatus  consulti  est.  ||Senis 
crinibus  nubentes  ornantur ,  quod  his  f  ornatus  vetus- 
tissimus  fuit.  quidam  quod  eo  Vestales  virgines 
ornentur,  quarum  castitatem  viris  suis  sponoe- 
ant\  nuptae  a  ceteris.  ||  Sentes  cum  constet  esse  spinas, 
et  Afranius  in  Abducta  dixerit:  "Quam  senti- 
cosa  verba  pertorquet  turba,"  prò  spinosis  acci- 
pi  debet.  ||Senium  a  senili  acerbitate,  et  vi- 
tiis  dictum  posuit  Caecilius  in  Hymnide: 
Sine  suam  senectutem  ducat  utique  ad  senium 
sorbitiof."  ||Senonas  Gallos,  Verrius  ait,  exis- 
timari        appellari,         quia        novi        venerint       ex 


transalpina  regione,  ac  primum  appellatos 
fcsvovSi        postea       Seno -nas.  ||  Septentriones 

septem  stellae  appell  -  antur ,  ut  duae  sint  prò  fra- 
bus  iunctis ,  quos  trio  -  nes  a  terra  rustici 
5  appellent,  quod  ian-cti  simul  terram  arent 
quasi  terriones.  reliquos  axem  dixerunt, 
quod  id  astrum  Grae-ci  ct/uctfcccv  dicunt ,  idque  habet 
partem  quan  -  dam  temonis  specie.  unde  ait 
Ennius  :         (  'Supera  -t       temo        stellas."  Seti 

10  et  physici  eum  sitimi  septem  stellarum 
conten  temo- lati -^  septentriones  dici 

aiunt,  quod  ita  sunt  septem  stellae  sitae, 
ut  ternae  proximae  quaeque  efficiant  triti 
trigona.  ||Scensas       Sabini       dicebant,       quas 

15  nunc  cenas.  quae  autem  nunc  prandia,  cenas 
babebant,  et  prò  ceni-*  vespernas  antiqui. 
||  Signa ,  ut  rerum ,  ita  quoque  numinum  dicuntur, 
aut  lapides,  aut  ficlilia ,  aut  si  alia  eiusmodi 
adhuc        aliqua       et       quae       e      marmore      scul- 

20  pantur  etiam.  sed  ^o-sita  in  honorem  alicuius 
simulacra  ad  effigi  -  em  eius  staluae.  \\  Sequester 
is  dicitur,  qui  inter  aliquos,  qui  certant ,  medius ,  ut 
inter  eos  convenerit ,  ita  tenet  depositum  ali- 
quid,    ut    ei    reddat,    quii    id   deberi   iure  sibi  con- 

25    stiterit.  Cato     in     ea     ora -bone,      quam     habuit 

de        Indigitibus  :  "Sinunt         miseros         perire, 

ut  bona  rapiant  ;  aut,  si  superslites  petant, 
seques  prodent. f"  et  Pla-wfus  Mercatore:  "Imo 
sic         sequestro         mihi         data         est."  \\  Se- 

30  pulchrum  est,  ut  ait  Gallus  Ael-M«s?  locus,  in  qffit 
mortuus  sepultus  est,  quod  anti-^ut  bustum  appel- 
labant.  bisquef  cippis ,  aut  sM-qua  alia  re  mor- 
ivi causa  designa  tus  est,  intra  quos  fines  se- 
pultura   est   facta.       USegnitia  dicitur,    quod  sit  sine 


EMEND.  LECT.     Qu.  XV,  13,  1.  sine.  3.  4.    quod    ad   sinistrarti.  8.  9.  quod  multum.         15.  Addc:    adiicitur. 

26.   27.  spondeant.         33,  sorbilo.  Qu.  XV,   14,    11.    contemplati.        24.   cui.        28.   sequestro  dent.         32.  isque. 

Uu* 


24.  is. 


340    QU.  XV,  15.  (147)         FESTI    FRAGM.  E   COD.  FARN.     L.  XIX. 


QU.  XV,  16.  (148) 


' 


nitendo  quid  utile  aut  honestum;  Terentius: 
iiEnimvero,  Dave,  nihil  loci  est  seguitiae,  neque  socor- 
diae."  |1  Signare  nune  ia-va  dicitur  signis  notare, 
ut  in  pecoribus  fi.  sed  antiqui  eo  prò  scribe- 
re  utebantur,  unde  et  subsigna-re,  et  consigliare  5 
invenitur  positum ,  prò  subscrib  -  ere,  et  conscri- 
bere.  \\  Septimontium      dies      ap  -  pellatur      mense 

Decembri  .  .  post  eum,  qui  dicitur  in  Fastis  Agonalia, 
quod     eo      die      in     septem      m-ontibus     fiunt     sa- 
craci»,     Palatio,       Velia,)      .F-agutali,       Subura,    10 
Cermalo ,  Oppio,  Cispio.  ||  Sifus 

usurpatum  est  prò  tub  -is  ipsis,  id  quod  Grae- 
ce  dicitur  cityoov-  in  le -gè  rivalicia  sic  est, 
quae     lata     fuit     rogant-e      populum     Ser.     Sulpi- 

cio :    i(Mon  -tani,    paganive,  si-    15 

fis  aquam  dividunto:  donec  eam  inter  se 
diviserint ,       Praetori-s      iudicatio      esto."  l|Si- 

parium ,  quo  in  scena  mimi  utuntur ,  dietimi  ait 
Verrius  a  muliebri  vesti  -  mento ,  quod  vocetur 
supparum.  Supparum       «/>-pellant       dolonem,    20 

velum  minus  in  navi,  ut  acation ,  maius. 
supparum  autem  dictum  ait  Sinnius  Capito  velut  se- 
paratum  et  disiunctum  a  reg  -ione  interioris 
navis.       \\llSepultum    m-orte,     moroquef"    cuna    ait 

d-e  L.    Terentio,    Tusci    vici   25 

magistro,  significai,  vivum  de  saxo  Tarpeio 
desiluisse,  cum  eo  v-enisset  commissatum,  quod 
vini       vi      facere       es-set      coactus.  ||Seplasia 

forum  Capuae,  in  quo  plurimi  unguenta- 
ri erant.  huius  .m.  .m.  f  Cicero:  "Seplasia  m-  30 
ehercule,  ut  dici  audiebam,  te  ut  piumini  aspe- 
tti, Campanum  consulem  repudiavi!."  ||Sati- 
cula  oppidum  in  Samnio  captum  est:  quo 
postea       coloni  -am       deduxerunt        Triumviri       M. 


Valerius  Corvus ,  Iunius  Scaeva ,  P.  Fluvius  f 
Longus  ex  S.  C.  Kal.  Ianuaris  P.f  Papirio  Cur- 
sore, C.  lunio  II.  Cos.  Il  Segesta,  quae  nunc  appel- 
latur,  oppidum  in  Sicilia  est,  quod  videtur  Aeneas  con- 
didisse  praeposito  ibi  Egesto,  qui  eam  Egestam  no- 
minavit.  sed  praeposita  est  ei  S.  littera,  ne  ob- 
sceno  nomine  appellaretur ,  ut  factum  est 
in  Malevento,  quod  Beneventum  dictum  est, 
et  in  Epidamno,  quod  usurpa  tur  Dyrrachium. 
Il  Seliquastra  sedilia  antiqui  generis  appel- 
lanti^ D.  littera  in  L.  conversa,  ut  etiam 
in  sella  factum  est,  et  subsellio,  et  solio,  quae 
non      minus       a      sedendo      dieta      sunt.  ||  Silus 

appellatur  naso  s.  rusus  f  versus  repando. 
unde  galeae  quoque  a  similitudine  silae  di- 
cebantur.  ||  Silvi      sunt      appellali      Albani      re- 

ges,  a  Laviniae  filio,  quem  post  excessum  Aeneae 
gravida  relieta ,  timens  periculum ,  et  suae 
vitae,  et  eius,  quem  utero  gerebat,  in  silvis 
latens,  enixa  est.  qui  restitutus  in  regnum  est 
post  mortem  Ascani,  praelatus  Iuliof  fratris  filio, 
cum  inter  eos  de  regno  ambigeretur.  ||Sertorem 
quidam  putant  dictum  a  prendendo,  quia  cum  cui- 
piam  adserat  inanimi,  educendi  eius  gratia  ex 
servitute  in  libertatem,  vocetur         adser- 

tor.  cum  verisimilius  sit,  dictum,  qui  sereret 
quid;  ac         potius         adsertorem        a         serendo 

cepisse  nomea ,  cum  aliquem  serat  petendo  in 
libertatem  eandem,  qua  ipse  sit,  id  est  iungat, 
quia  fruges  cum  seruntur,  terrae  iungit.  quod  totum 
Verrius  o.ti'iScLpùjs  introduxit.  ||  Seges 

dicitur  ea  pars  agri,  quae  arata,  et  consita  est. 
a         serendo         videlicet.  ||  SeriUa         Verrius 

appellar!  putat  navigia  Histriciaf  ac 


EMEND.  LECT.     Qu.  XV,  15,  24.  mero  a  ne. 
21.  IuIq.         34.  Ili s trita. 


30.  m  e  in  ini t  M. 


Qu.  XV,  16,  1.  Fulvius. 


2.   L. 


14.  susui. 


(149) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XVII. 


541 


S ignare   significat  modo  scribere ,    modo  simulo  signa  imprimere,  modo  pecora  signis  notare. 

Scp  tini  on  tinnì  appellabant  diem  testimi,  quod  in  septem  locis  faciebant  sacrificium,  Palatio,  Velia,  Fagutali ,  Subura,  (150) 

Cermalo ,  Oppio  et  Cispio 
Siparium  genus  veli  mimicum. 

Seliqu  astra    genus  sedilium.  5 

S  i  1  u  s  appellatili*  naso  sursum  versus  et  rcpandns ,   nnde  galeae  quoque  a  similitudine  silae  dictae  sunt. 
Serilla  navigia  Istrica,    quae   lino  ac  sparto  condensantur ,  a  conserendo  et  contexendo  dieta. 


Apud  Urs.  octo  sunt  montes  sive  pagi,  nani  ante  Oppium  babet  Cae- 
lium  :  quocirca  ex  Niebubrii  sententìa  Subura  (de  qua  supra  dicium 
Qu.  XIV,  7,  21.  XIV,  13,  5.)  ad  septem  montes  postea  accessit;  sed 
rectius  Bunsenius  Caelium  interpolatone  additimi  existimat.  Id  eo  ma- 
nifestius  est ,  quod  Caelii  nomen  b.  1.  Pauli  codd.  melioris  notae  igno- 
rant,  et  infra  Qu.  XV,  24,  28.,  id  imperite  intrusum  esse,  non  obscuris 
vestigiis  cognoscitur.  Huschkius  de  Servio  rege  p.  99.  Velia  cum  Fa- 
gutali coniungit ,  ut  septenarius  numerus  constet  :  sed  bacc  loca  inter 
se  longe  dissita  erant.  11.  Sifus]  apud  alios  omnes  siphon  ,    sipbun- 

culus,  sive  sifon,  sifunculus  :  sed  non  incredibile  est ,  antiquiores  Ro- 
manos  forma m  vocabuli  immutasse.  13.   lege  rivalicia~\   de  iis  lata, 

qui  aquam  ex  eodem  rivo  ducunt.  Cf.  Paulus  p.  79.  v.  incilia  cum 
annot.  14.   15.  Sulpicio]  Urs.   addit:    Ser.  F.  Bufo.  15.   16. 

sifis]  sifunculis  suppl.   ScaI.     siphonibus  Urs.  16.   donec  eam  inter 

se]  donieutn  inter  se  coni.  Gifanius  in  indice  Lucret.  y.  donicum.  17. 
Praetori-s]  Urs.  ,  qui  baec  sic  restituit ,  etiam  Curatoris  piacere  posse 
dicit ,    comparata  Mamilia  lege.  17.   18.   Sipar.]  Consentit  cum 

Verrio  Donat.  Proleg.  Terent.  Cf.  Iuven.  VIII,  86.  Sen.  detranq.ll. 
19.  20.  Urs.  addilam.,  quae  abieci,  v.  in  Scppl.  Ann.  :  de  supparo  vesti- 
mento v.  Qu.  XIV,  15,  10.  20.  Supparum  dolonem]  cf.  Qu.  XIV, 
15,  20.  Isidor.  Origg.  XIX,  3,  4.  Siparum  dicit  Seneca  epist.  77,  1. 
Cf.  Schneider.  Addit.  ad  Xenoph.  Hell.  VI,  2,  27.  23.  ione]  co». 
Ione  vg.  ne  Urs.  ,  qui  cum  Scai.  supplet  a  dolone  interioris  mali. 
24.  orte]  ut  vg.  cod.  ,  cui  morte  Urs.  tribuit.  moroque]  meroque 
corr.  Scal.  Urs.  Me  baec  ex  Catone  suiupta  existimat,  sed  numeri 
morte  meroque  potius  Lucilium  indicant.  25.  L.]  Urs.  I  con. 
Terentio]  post  boc  voc.  apud  Urs.  punctum  est.  Tusei  vici]  Tuscivi 
vg.  27.  enisset]  con.  nisset  tantum  Urs.  ut  e  codice,  venisset  vg. 
In  supplem.  Scal.  et  Urs.  paucula  quaedam  mutavi.  28.  set]  et  vg. 
Seplasia]  v.  Qu.  XIV,  22,  5.  29.  /brut»]  supplet  Urs.,  recte  puto, 
quanquam  Asconius  in  Pison.  §.24.  p.  10.  Or.  plateam  dicit.  Sed  voc. 
neutrius  gen.  postulat  quo,  vg.  uo.  30.  .m.  m.]  COD.  i.  e.  meminit  M. 
(cf.  Qu.  XII,  31,  13.).  m.  tantum  Urs.  in  contextu,  on.  m  in  annot., 
unde  efficit  :  in  Pison.  meminit.  cuius  meminit  vg.,  ut  e  cod.  Est  locus 
Cicer.  in  Pison.  11.  §.  24.  32.  Satic]  cf.  Vellei.  Patere.  I,  14. 
Civ.  IX,  22.  33.  oppidum]  um  vg.  tanquam  e  codice.  34. 
am]  iam  e  cod.  aftert  Urs.  in  annot.     cani  vg. 


Qu.  XV,  16,   1.  Fluvius]  Fulvius  vg. ,  sic  corr.   Urs.  2.  /«- 

nuaris]    cod.     lanuariis  Urs.  P.    Papirio  etc.]    anno    u.  e.  440. 

Alii    bunc   Papirium  L.  appellanti.     Ita  corr.  A.  Are  in  mg.  4. 

Aeneas]    v.  imprimis  Virg.   Aen.  V,  718.    cum  Heynii  annot.  7. 

nomine]  ornine  coni.  Hermolaus  in  Plin.  Ili,  8.  ab  Urs.  laudatus.  8. 
Maleuento]  cf.   Paulus  p.  28.  v.  Benev.  10.   Seliqu.]  cf.  Varrò  de 

L.  L.  V.  §.  128.  12.   solio]   eandem  sententiam  Festus  Qu.  XIV, 

4,  24.    proposuerat   contra  Verrii   opinioneni.  13.    Silus]  Graecum 

oillog,    quod  cum  voc.  oi/tóq  proxime  cognatum  est.  14.  *.  rusus] 

susum  corr.  Urs.  ,  ut  vg.  legitur  :  sed  susus  versus  recte  se  babet.  Cf. 
Varrò  de  L.  L.  V.  §.  158.  16.  Silvi]  cod.     Silvi?  Urs.     Cf.  Virg. 

Aen.  VI,  763.  Auct.  de  orig.  gent.  Rom.  16.  17.,  qui  eandem  narra- 
tionem  vel  ex  Verrio  vel  ex  Festo    nostro  bausit.  17.  excessum] 

cod.  vg.     exseessum   Urs.  21.   Ascani]   cod.      Ascanii    Urs.  vg. 

lulio]  Iulo  corr.   Urs.,  ut  vg.  legitur.  22.  Sertorem]  voc.  aliunde 

non  cognitum,  ex  antiquis ,  ni  fallor,   iuris  fontibus  petitum.  24. 

adserat]  afferai  vg.,  et  sic  corr.  Urs.  Sed  praestat  adserat,  ut  apparet 
coli.   Paulo  p.  21.  v.  asserere.  30.    quod]   ante  boc  voc.  gravius 

interpunxi,  quam  Urs.,  quia  Festi  sermo  hinc  incipit,  qui  Verrium  male 
intellexisse  videtur.  Verrius ,  puto,  primum  sensum,  deinde  originem 
voc.  sertór  explicuerat.  31.  Seges]    v.  de  boc   usu  imprimis  Non. 

p.  395,  14.,'  et  cf.  Varr.  de  L.  L.  V.  §.  37.  34.  Histi-icia]  Histriea 

corr.  Urs.  Istrica  vg.  Sed  illud  legitimum  apud  Festum.  V.  Qu.  XII, 
12,  10.  et  XIV,  30,  5. 

ANN.  PAULI.  1.  modo  .  .  imprimere]  baec  Paulus  ipse  addidit. 
3.  Oppio]  Celio  Oppio  Berolinensis  et  Lipsiensis.  Celioppio  edd.  vett., 
quae  excerpsi,  ut  intelligi  possit,  quid  de  boc  loco  W.  DD.  opinionem 
fefellerit.  4.   mimicum]    minutum   iidem   deteriores    codd.     "Atque 

ita   fortasse    scribenduin."     Lind.  ,  non  recto  iudicio.  6.   naso  .   . 

repandus]  ita  Paulus,  ineptissime. 

ANNOT.  FESTI.  Qu.  XV,  17,  3.  Pac.  in  Niptris]  v.  supra  Qu. 
XIV,  11,  34.  subcus]  subscus  corr.  A.  Aire  in  mg.  Urs.         3.  4. 

cohibet]  vg.   Urs.     cohibet  Sf  cod.  5.  serillibus]  serilibus  a  Pacuvio 

scriptum  esse  monuit  Turneb.  Adv.  XVII,  7.  ,  quanquam  producta  ante- 
penultima oftendit.  TciQKpQaaxiKÒiq]  Urs.  niQnpQaavixàg  con.  7. 
Seroorum  d.]  de  eadem  re  Plut.  Qu.  Rom.  100.      Similia  comparai  Scal. 


342 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XVII. 


(loO) 


Sultis  si  vultis.     Ennius  :    "Pandite  suiti'   genas  et  corde  relinqnite  somnnm." 
Serius  Accius  a  sero  comparavit,  ait  e  nini  :    "Ne,  si  forte  paulo,  quam  tu,  veniaui  serius." 

Spondere    ponebatur  prò  dicere,    unde  et  respondere  adhuc  manet,  sed  postea  usurpari  coeptum  est  in  promissu. 
Subditus  iudex  dicitur  ,   qui  loco  mortui  datur  iis ,   qui  cum  babuerant  iudicem  in  aliqua  re  vel  lite. 
5  Scaptia   tribus  a  nomine    urbis  Scaptiae  appellatur. 
Sabatina   a  lacu  Sabate  dieta. 
Sabini   a  cultura  deorum  dicti ,   id  est  ano  tov  oéfieo&cti. 


8.  Idus]  Idibus  vg.,  et  sic  corr.  Ubs.  :  sed  illud  bene  se  habet.  Dia- 
nae  in  Aventino  ferias  Id.  August.  indicant  Kalendar.  Capran.  Amit. 
Antiat.      Cf.   Martini.   Epigr.  XII,  68.  servus]  serva  corr.  Urs.  ,  nt 

vg.  1  e  gì  tur  ,  quo  non  opus  esse  puto.  10.   quo]  quorum  vg. ,  sic 

corr.   Urs.  11.    cervos]  servos   vg.     Urs.  et  Dac.  con.  lectionem 

recte  tuentur,  ille  laudato  Petro  Crinito  de  bon.  disc.  XIX,  8.,  hic  etiam 
comparato  Graeco  usu    voc.  ì'Aaqoq.     V.  Plut.   Qu.   Gr.  39.  11.  12. 

Sero  .  .  Phryges]  E  Livii  vel  Naevii  equo  Troiano  esse,  monstrat  Cic. 
epist.    ad   famU.  VII,  16.     V.  Bothe  V,  I.  p.  11.  fr.  2.  ,      14.   15. 

Sispitem]  cf.   Qu.  XIV,  6,   15.     Sispitam   coni.  Urs.  in  annot.  17. 

Sultis]  cf.   Qu.  XIV,   12,   31.    v.   sodes.  19.   si   audes]  cod.  Urs. 

sodes  vg. :    ante  hoc  voc.   excidisse    sodes,    monuit  A.  Aug.   in  mg.  Urs. 

20.  plicet]  ilieet  corr.  A.  Aug.  in  mg.  Urs.  ,  qui  postea  excidisse  sta- 
tuunt:  ire  licetì  illieo.  scis  licei]  seilicet  corr.  A.  Aug.  in  mg.  Urs. 

21.  equo]  delet  Urs.  om.  vg.  Ennius]  idem  versus  est  apud  Pau- 
luin  p.  70.   v.  genas.           21.  22.  sulti  genas]  vg.   Urs.     suetigenias  cod. 

22.  Setius]  Serius  vg.  ,  et  sic  corr.  Urs.  Item  v.  24.  Secius  a  secus 
coni.  Scai.,  quem  facile  erat  refellere.  Intelligitur  ex  bis,  quae  raritas 
comparativi  serius  in  antiquiori  Latinitate  fuerit.  23.  24.  accius 
in  Amph.]  v.  Bothe  p.  170.  fr.  11.  27.  in  tegulis]  eadem  Plin. 
N.  H.  XVIII,  17,  45.  28.  Speeus]  cf.  annot.  ad  Qu.  XIV,  18,  21. 
v.  stirpem,  et  imprimis  Non.  p.  222,  33.  30.  stirpis]  stirps  corr. 
Urs.  cum  vg.  ut]  aut  corr.  Urs.  cum  vg.  Praestat  et.  Emi.] 
Ann.  XVII,  3.  apud  Merulam,  ubi  solus  Nonius  1.  1.  producitur.  Apud 
hunc  legitur:  Concava  sub  montis  late  speeus  intus  patebat.  Tertius 
auclor  est  Priscianus  VI.  p.  713  P.  (p.  269  Kr.) ,  qui  versum  item  ex 
XVII  1.  (ita  tres  Krehlii  codd.  prò  XVI.)  et  hac  quidem  forma  profert  : 
Tum  cava  sub  monte  late  speeus  intus  patebat.  Hinc  forma  efficitur 
baec  :  Tum  cava  sub  montei  late  speeus  intus  patebat.  De  ablativo 
monti  v.  Varrò  de  L.  L.  IX.  §.  112.  Urs.  cum  vg.  corr.  easu  et  altae  .  . 
intus  patebant,  A.  Aug.  in  mg.:  cava  .  .  montes  late  .  .  intus  patebat. 
Merula:  montis  Intere.  32.  Pac.  in  Chryse]  Bothe  p.  114.  fr.  7. 
34.  Spondere]  cf.  Qu.  XV,  1,  23. 

Qu.  XV,  18,  2,  3.  de  proni,  ex  interr.]  in  promissione  suppl.  Urs., 
non  satis  commode.  Illud  ut  ponerem ,  suasit  Bibbentropius  meus. 
3.  Subdilus]  Paulum  in  Digest.  V,  1,  60.  conferunt  Dac.  et  Goth.  4. 
in  demorluis]   delet  Urs.  5.  his]  iis  corr.  Urs.  ,    cuius  supplcm. 


reddidi.  6.  7.  Saturno  sacrificium]  De  his  v.  Qu.  XIV,  28,  32.     Sup- 

plem.  snnt  Urs.,  ingeniose  inventa,  sed  in  quibus  chronologicas  rationes 
parum  custodivit.  Nam  Sulpicium  Ser.  f.,  certuni  videtur,  intelligi  iu- 
venem  illum  eximium ,  Ser.  Sulpicii  cos.  a.  702.  filium ,  qui  circa  a. 
704.  Caesaris  in  comitatu  erat.  Metellum  autem  Urs.  putavit  fuisse  Q. 
Metellum  Pium,  cos.  anni  673.,  qui  diem  obiit  a.  690.,  Caesaris  in  pon- 
tilicatu  maximo  antecessor  (v.  Drumann.  Hist.  Bom.  T.  II.  p.  43.);  cuius 
ex  commentariis  Macrob.  Sat.  II,  9.  coenam  pontificiam  descraùt  appa- 
ratala in  inauguratione  L.  Lentuli  Nigri  Flaminis  Martialis.  At  hic  eo 
tempore  iamdudum  mortuus  erat,  quo  Ser.  Sulpicius  sacerdotium  ambire 
poterat.  Ideo  v.  8.  voc.  JUaximus  sustuli  ,  ut  alteruter  eorum  MeteUornm 
intelligeretur,  coram  quibus  pontificibus  Cicero  prò  domo  sua  dixit.  V. 
de  harusp.  resp.  6,  12.  Magis  autem  miratus  sum ,  Claudinm  augurem 
eum ,  qui  a.  585.  decessit  (teste  Livio  XLV,  44.),  ab  Urs.  huc  esse  illa- 
tum  ;  rectius  poterat  Appium  Claudinm  Pulchrum  ,  cos.  a.  700.,  pro- 
ducere  ;  quae  res  digna  esset ,  in  quam  diligentius  inquireretur ,  si  in 
cod.  diserta  Claudii  auguris  mentio  superesset ,  et  Urs.  supplem.  ab 
omni  parte  placerent.  De  sacris  Claudiae  gentis  Urs.  adhibuit  Macrob. 
Sat.  I,   16.  et   Festum   Qu.  XII,   8.   v.  propudianus.  17.   18.  Saxum 

Tarpeium]  prior  sententia  est  etiam  Varronis  de  L.  L.  V.  §.41.,  Festi 
Qu.  XVI,  5.  v.  Tarpeias,  Plut.  Bom.  18.,  aliorumque  multorum;  altera 
signifieatur   a  Propertio   IV,   4,  93.  24.    noxio  poena]    Urs.      noxi. 

poene  cod.     noxi  poenae  vg.  quapropter]   Tarpeium  dictum  suppl. 

Urs.  25.   noluerunt]  cod.  vg.     noluere  Urs.  cum  altera  parte] 

nescio,  an  haec  iis  refragcntur,  quae  Bunsen.  Descr.  Urbis  T.  III.  p.  26.  : 
at  non  multimi  tamen  ab  Urs.  supplem.  discedere  licebit.  26.  Scaptia 

tr.]  cf.    Liv.  Vili,    17.  27.   urbù  Scaptiae]   hanc  memorant   Dion. 

Hai.  V,   61.    Plin.   N.    H.  Ili,   5,  8.   §.  68.  Latini}    Pedani    suppl. 

Urs.,  sed  ex  Lìtìo  Vili,   14.  hoc  non  efficitur.  28.  Stellat.]  v.   Liv. 

VI,    5.  30.  St-]    su  vg.  illuni]  eum  suppl.  Urs.     Sed  ego 

intelligo  Campaniae  campimi.  Cf.  Etrusc.  rer.  Intr.  4,  4.  T.  I.  p.  176. 
31.  32.    lacu  Sabatc]    cf,    Etrusc.  rer.  II,  2,   1.  T.  I.  p.  360.  32. 

Saboti]  idem   etymon  prodit  Plin.  N.  H.  Ili,  12,  17.  §.  108.  farro  .  .  .] 

Terentius    suppl.    Urs.  :     potius    Varronis    opus     appellalum    fuisse    puto. 
33.  pp]   PP  vg.     penates    iuterpretatur    Urs.  ,    ut    in    denariis    argeateis. 
3  i.  Sanqu.  porta]   haec    a   nullo   alio   auctorc  mcnioratnr. 
ANNOT.    PALLI.      6.   Sabatc]   Sabala  M. 


QU.  XV,  17.  (149) 


FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.    L.  XIX.         QU.  XV,  18.  (ISO)    545 


Liburnica,  quae  lino  ac  sparto  condensantur, 
a  conserendo  et  contexendo  dieta,  quia  dicat 
Pacuvius  in  IXiptris:  "Nec  ulla  subcusf  cohi- 
bet  compag-em  alvei:  sed  suta  lino,  et  spar- 
teis  serillibus  f,"  cuna  TtEgitygouiTixws  et  fleto  vo- 
cabulo  usus  sit  prò  funiculis,  qui  sparto  conse- 
runtur.  ||Servorum  dies  festus  vulgo  existimatur 
Idus  Aug. ,  quod  eo  die  Ser.  Tullius ,  natus  servus, 
aedem  Dianae  dedicaverit  in  Aventino,  cuius 
tutelae  sint  cervi,  a  quo  celeritate  fugi- 
tivos      vocent      cervos.  ||  "Sero      sapiunt     Phry- 

g'es,"  proverbium  est  natum  a  Troianis,  qui  decimo 
denique  anno  velie  coeperant  Helenam ,  quaeque 
cuna     ea     erant     rapta,     reddere     Achivis.  |]  Sis- 

pitem  Iunonena,  quam  vulgo  sospitena  appel- 
lant,  antiqui  usurpabant,  cuna  ea  vox  ex 
Graeco  videatur  sumpta,  quod  est  coófetv.  ||Sul- 
tis,  si  voltis  significai,  composito  voca- 
bulo,  ita  ut  alia  sunt,f  si  audes;  sis,  si  vis; 
plicetf  in  loco;  scis  licet,f  scias  licet;  equidem 
equof,  ego  quidem.  Ennius  :  "Pandite  sulti  ge- 
nas,  et  corde  relinquite  somnum."  .  ||Setiusf 
a  sero  videtur  dictum.  Accius  in  Amphitryo- 
ne:  "Si  forte  paulo,  quam  tu,  veniam  setiusf." 
Il  Sedimi,  alii  sadum  appellali t  herbam,  quam  Opil- 
lius  Aurelius  sesuvium  vocari  ait,  eamque 
in  tegulis  seri,  nec  quamobrem  id  fiat,  indi- 
cat.  ||Specus        feminino        genere        pronuntia- 

bant  antiqui,  ut  metus  et  nepos;  tam  hercules, 
quam  masculino  stirpis,  utf  frons,  ut  Ennius: 
"Tum  causa  sub  monte  altef  specus  iniusf  pate- 
bat."  et  Pacuvius  in  Chryse  :  uEst  ibi  sub  eo 
saxo  penitus  strafa  barena  ingens  specus." 
||  Spondere      antea      ponebatur      prò      dicere ,       un- 

EM.  LEGT.     Qu.  XV,  17,  3.  subscus.       5.  serilibus.       19. 
delc.       22.  Scrius        24.  sericee.       30.  stivps  et.       31.  cava  su 


de  et  respondere  adh  -uc  manet,  sed  posteci 
usurpari  coeptum  est  de  promissu  ex  interrogatio- 
ne  alterius.  ||Subdit-Ms  dicilur  is,  qui  in  demor- 
tui,  in  demortuis -{•  iu  -dicis  locum  index 
5  datur  his,f  qui  eum  h-abuerant  indicati,  dunta- 
xat      in      eandem     rem,      vel     litem.  ||  Saturno 

sacrificami  fit  capi -fé  aperto.  Eius  autem  sacro 
Metellus  Pont,  cum  ut  Claudius  augur  inssis- 
set  adesset,  ut  eum  fune  adhiberet  Ser.  Sul- 
lo pici  Ser.  F.  inaug-urationi  :  ille  autem  excusa- 
ret  se ,  sacra  sibi  fam  -  iliaria  obstare ,  guibus  sup- 
plicandum  esset  capite  operto  :  Saturno  autem 
esset  futurum,  ut  cum  ap-erto  capite  res  sacra 
facienda  esset  :  Pont  -  ifex  illuni  multavil  : 
15  Claudius  provocavit.  sed  cum  reconciliatus  Pon- 
tifici esset  Claudius,  (a-miliae  sacris  peractis, 
Saturno     sacra     fecit     rei -igione     solutus.  \\Sa- 

xum  Tarpeium  appel  -  tWam  aiunt  partem  mon- 
tis,  qui  ob  sepultam  lìa-rpeiam  ibi  virginem,  quae 
20  eum  montem  Sabinis  prodere  pacta  erat,  ita 
nominatus  est.  vel  ab  eo,  quod,  quidam  nomine 
L.  Tarpeius  Romulo  regi  cum  propter  rap- 
tus virgines  adversa  -  retur,  in  ea  parte ,  qua  sa- 
xum  est,  de  noxio  poena  sumpta  est.  Quapropter 
25  noluerunt  funestum  locum  cum  altera  parte 
Capitoli      coniungi.  ||S-  captia      tribus      a      no- 

mine urbis  Scaptiae  appellata ,  quam  Latini 
incolebant.  || Stellati -na  tribus  dieta,  non  a  campo 
eo,  qui  in  Campania  est,  sed  eo,qui  prope  abest  ab  urbe  Ca- 
30  pena,  ex  quo  Tusci  profecti,  St-ellatinum  illuni 
campum  appellaverunt.  ||Sabatin-a  a  lacu  Saba- 
te. ||  Sabini  dicti ,  ut  ait  Varrò  .  .  .  .  . 
quod  ea  gens  pp  praecipue  colat  de-os,  id  est,  ctrtò  tov 
csficoSai.  ||Sanqualis       porta       appellata       est 

adde:  sodes.         20.   ilieet,  ire  licct;  illieo.        scilicct.        21.   equo] 
b   tuonici  late.       intiis.         Qu.  XV,  18,  ì.  in   demortuis]  dcle.        5.   iis. 


344    QU.  XV,  19.  (151)         FESTI  FRAGM.   E  COD.  FARN.   L.  XIX. 


QU.  XV,  20.  (152) 


proxima  aedi  Sancì,  tVZ-eoque  eodem  est  nomine, 
quo  avis  Sanqualis  appellatili' .  ||Silere,  tangere -{- 
significai,  fido  verbo  a  S.  Iittera,  quae  ini- 
tium  et  nota  silenti  est.  \\  Selìae  curulis  locus 
in  Circo  datus  est  Valerio  Dieta  -tori,  posteriusque  f  5 
eius  honoris  causa,  ut  pro-xime  sacellum  Mur- 
ciae  spectarent,  unde  aspi  -  ciebant  specta- 
cula  magistratus.  \\Sontica  causa  dicitur  a  morbo 
sonlico ,  propter  quem,  quoti  est  g  -  erendum ,  agere 
desistimus.  M.  Porcili  -s  lato  de  ref,  "A.  Atili,  10 
quid  dicam  causae  extiti -ssef  timidus  ne 
sis .  an  impedimento  {-ibi  causam  sonticam 
SLu\f'*>v-^.-fii,ti-<{-fil^sse'>'  II Stiricidium  qu- asi  stili  icidium ,  cum  stel- 
lae\     concretae    frigore     c-adunt.        Cato     prò     C. 

.     "n  -  ihilominus  voluit  semper    15 

de  stiricidio  in  re  praesenti  conosce- 
re atque  statu  -  ere.w  [|  Sacramento  dicitur  quod 
iuris  iurandi  sacrati  -one  interposita  actum 
est.  unde  quis  sacramen  -to  dicitur  interrogari,  quia 
iusiurandum  interponitur.  Cato  in  Q.  Thermum  de  X.  20 
hominibus:  6i  Atque  etiam  «*?-erant,  ne  mala 
fide  apparere-t  scelera  nefaria  fie- 

ri, poscentes,  ut  sacrarne  -nto  traderentur,  lege  aest- 
imarentur."  ||  Siremps  ponitur  prò  eadem,  vel,  proinde 
ac  ea,  quasi  similis  res  ipsa.  Cato  in  dissuadendo  le-  25 
gem  ....  re-lieta  est  :  "Et  praeterea  rogas, 
quamquam  adversus  ea  si  populus  condempnave- 
rit ,  uti  siremps  lex  s  -  iet ,  quasi  adversus  le- 
ges         fecisset."  ||Spiciunt  antiquos  di- 

xisse  sine  praeposi -tìone,    testis  est  Cato  in  ea,  quam   30 
habuitin  Q.  Thermum  rfeseptemf  hominibus:  "Utsolent 
evitare    son  -ivios,     nisi    qui    sempiterni    sunt,     quos 


cum 


occur  -rant,       nef      spiciunt,       neque       ratos 
esse  volimi."      ||  S^«-tiatorem,  erratorem  Cato  in  An.f 

EM.  LECT.     Qu.  XV,  19,  2.   tacere.  5.  p  osteris  q  uè.  10.    Ca 

34.  M.  Qu.  XV,  20,  7.   caste.  11.   Sivc. 


Caelium  si  se  appellavisset  :  "In  coloniam,  me  hercules, 
scribere  nolim,  si  trium  virum  sim,  spatiatorem 
atque  fescenninum."  |J  Stata  sacrificia  sunt,  quae 
certis  diebus  fieri  debent.  Cato  in  ea,  quam  scrib- 
sit  de  L.  Veturio-,  de  sacrificio  commisso,  cum  ei 
equum  ademit:  "Quod  tu,  quod  in  te  fuit,  sacra  sta- 
ta, solemnia,  capite  +  sancta,  deseruisti."  |jSol- 
emnia  sacra  dicuntur,  quae  certis  temporibus  an- 
nisque  fieri  solent.  ||  Serra  proeliari  dicitur,  cum  assi- 
due acceditur,  recediturque ,  neque  ullo  consistitur 
tempore.  Cato  de  re  militari:  "Siuef  forte  opus 
sit  cuneo,  aut  globo,  aut  forcipe,  aut  tur- 
ribus  aut  serra,  uti  adoriare."  |)Stercus  ex  aede 
Vestae  XVII.  Kal.  lui.  defertur  in  angiportum 
medium  fere  clivi  Capitolini,  qui  locus  clauditur 
porta  stercoraria.  tantae  sanctitatis  maiores 
nostri  esse  iudicaverunt.  ||  Summissiorem  aliis  aedeni 
Honoris  et  Virtutis  C.  Marius  fecit,  ne  is 
forte  oflìceret  auspiciis  publicis,  Augures 
eam     demoliri     cogerent.  ||  Sex     Vestae     sacerdo- 

tes  constitutae  sunt,  ut  populus  prò  •  sua  quaque 
parte  haberet  ministram  sacrorum ,  quia  civitas 
Romana  in  sex  est  distributa  partis.  in  p  li- 
ni os  secundosque  Titienses,  Ramnes,  Luceres.  ||Sa- 
linum  cum  sale  in  mensa  ponere  figulis  reli- 
gioni liabetur,  quod  quondam  in  Esquilina  regio- 
ne figulo,  cum  fornax  piena  vasorum  coqueretur, 
atque  ille  proxime  eam  convivatus ,  super  modum 
potus ,  sqmno  esset  oppressus  cum  convivis  suis, 
praeteriens  quidam  petulans,  ostio  patente,  ex 
mensa  salinum  coniecit  in  fornacem  :  atque  ita, 
incendio  excitato ,  figulus  cum  suis  concre- 
matus  est.  ||  Sacramentum,  aes  significai,  quod  pqe- 
nae     nomine     penditur,     sive     eo    quis    interrogatur. 

to    de   re  Floria?  13.    li.   stiline.         SI.    tlcccm.  33.   h  e  e. 


^:Xj 


(130) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XVII. 


543 


Silere   tacere  significai,   fleto  verbo  a  S  litera,    quae  initium  et  nota  silcntii  est. 

Sanqualis  porta  appcllatur  proxima  aedi  Sancì. 

Stiricidinm  quasi  stillicidium,  quum  stillae  concretae  frigore  oadnnt.     Stiria  enim  principale  est,  stilla  diminutivum. 

Servo  rum  dies  festus  erat  Idibus  Augusti,  quod  eo  die  rex  Tullius  ,  filius  ancillae ,    aedem  Dianac  dedicavi!. 

Sac  rame  11  tu  ni  dicitur,    quod  i  uri  si  ma  adi  sacratione  interposita  geritur.  Siremps  dicitur  quasi  similis  res  ipsa.  5 

Habetur  boc  in  libris  Catonis.  Spatiatorem   prò    erratorem  Cato  positi t. 

Stata   dicebantur   sacrificia ,    quae  certis  diebus  fiebant.     Cato  :  "sacra  stata,    sollemnia ,    sancta  deseruisti." 
Sollemnia  sacra  dicuntur ,    quae  certis  temporibus  fiunt.  Serra  procliari   dicitur,    quum    assidue  acceditur  (151) 

recediturque,  ncque  ullo  consistitur  tempore.  Sacramentum  aes  significai ,  quod  poenae  nomine  pendttur. 


ANNOT.  FESTI.  Qn.  XV,  19,  1.  proxima  aedi  Sancì]  supplevi 
ex  Paulo,  ab  avi  sanquali  suppl.  Urs.  Eadem  est  aedis  Sanci  qui 
Dius  Fidius  vocatur ,  apud  Festum  Qu.  XII,  9,  2.  v.  praebia  ,  quam 
in  colle  Martiali  fuisse  ,  ostendunt  Varrò  'de  L.  L.  V.  §.  52.  Dion. 
Hai.  IX,  60.  Neque  aliud  fuisse  videtur  saeellum  Sanci  versus  aedem 
Quirini  apud  Liv.  Vili,  20.  Itaque  ubi  porta  Sanqualis  fuerit,  non  ita 
incertum  est,  ac  visum  est  Sachs  io ,  Hist.  Urbis  T.  I.  p.224.  cf.  p.  146. 
2.    tangere]    tacere   corr.  A.  Are.    in  mg.  Urs.  3.  a   S.]   vg.  Urs. 

-as'   cod.  4.  et  nota  silenti]    supplevi   e    Paulo,      eius  vocis  Urs. 

Sellae  cur.]  Urs.  supplem.  petita  sunt  ex  Livio  II,  31.  :  nisi  quod  bic 
nibil  de  sacello  Murciae  dicit,  quod  ad  in  tini  uhi  Circum  fuisse,  no  (uni 
ex  Varron.  de  L.  L.  V.  §.  154.  Cf.  Festus  Qu.  Vili,  29,  33.  Scal. 
sententiain  huius  tituli  nonduin  perspexerat.  5.  tori]  ictori  vg.  poste- 
riusque]  posterisque  corr.  Urs.  6.    saeellum]  Urs.     saecellum  cod. 

Mur]  Mer  vg.  8.   Sontica  causa]  cf.  Paulus  p.  83.  v.   insons,  cum 

annot.  9.    erendum]  vg. ,  ut  cod.,   cui  rendum  tantum  tribuit  Urs. 

10.  lato  de  re]  Cato  de  re  Floria  corr.  Urs.  ,  orationem  intelligens  a 
Gellio  IX,  12.  X,  13.  et  Nonio  v.  suspiciosus  laudatam.  Cato  de  regis 
dittali  vectigalibus  coni.  Scal.  Alii  :  de  re  Atili ,  praefecti  classis  in 
*  bello  adversus  Antiocbum.  V.  Meyer.  Or.  fragni,  p.79.  Catonis  verba 
Urs.  non    male    explevisse  videtur.  11.   sse]  tisse  vg.  12.   ibi] 

ubi  vg.  13.   Sliricidium]   cf.  Serv.  in  Virg.  G.  Ili,  366.  13. 

14.  stellac]  stillae  corr.  Urs.  Glossae  Labb.:  Stiria,  OTuXaypóc ,  7iu-/vrj. 
14.   aduni]  cod.  vg.     ca-dunt  Urs.  Cato  prò  C]  prò  Caesetio  suppl. 

Meyer.  p.  79.  :    sed  C.  praenomen    esse  videtur.  15.  n-ihilominus] 

Urs.     ihil  minus  cod.     nihilominus  vg.  18.  one]  ae  vg.  20. 

Cato  in  Q.   Th\]  Meyer.  p.  21.,  supplementis  parum  distinctis,.  21. 

erant]  con.  aerant  vg.  ad-erunt  Urs.  In  supplendis  Catonis  verbis 
propius  a  Scal.,  quam  ab  Urs.  substiti.    Cf.  Suppl.  Ann.  22.  t]  in 

con.  esse  testatur  Urs.  in  annot.,  solus.  23.  sacramento]  post  boc 

voc.    interpungit   Urs.,    non   vg.     Cf.   col.  20,  33,,  aest]   Urs.     è 

(i.   e.  est)  cod.  24.    Siremps]  exempla  eius  vocis  ex  antiquis  legibus 

eruerunt  A.  Avo.  Scai.  25.  atque  ea]  addidi  supplem.  Urs.  25. 

A».    Cato esf]   le-gem,    quae  postea    re-lieta    est  suppl.   Urs., 

improbabili  coniectura ,   sed  bona  fide  recepta  a  Meyero  p.  83.  27  - 


29.  Supplem.  Urs.,    a  Scal.  monstrata,    in  pauculis  mutavi.  27. 

condempnave]    cod.      condemnave  vg.      condanna-  Urs.  29.   Spiciunt] 

v.  annot.  ad  Pauluin  p.  2.   v.  auspicium.  30.   Cato]  Meyer.  p.  21. 

31.  septem]   decem  corr.  Dac     Sic  alias  Festus.  32.    sonivios]    cf. 

Qu.  XIV,  2,  19.  Sed  obscurum  tamen  ,  qui  ii  sint  sonivii  sempiterni. 
33.  rant]  eant  vg.  ne]  nec  corr.  Dac.  34.  Cato]  Meyer.  p.  68. 

An]  M.  corr.  Urs.  cum  vg. 

Qu.  XV,  20,   1.    Caelium]    Caecilium    Macrob.    Sat.  II,  10.    iisdem 
convieiis  petitum  dicit,   sed  Festus  rectius.  me  hercules]  vg.  Urs.   mer- 

cules  cod.     Fortasse  Cato  ita  scripsit.  2.  trium  virum]  triumvir  corr. 

A.  Ave  in  mg.  Urs.  Meyer.:  at  nibil  magis  Latinum,  quam  bic  geni- 
tivus  est.  3.  Stata  sacr.]  haec  ,    quae    etiam   Cicero  ita  dicit,    vix 

difl'erunt   a  statutis  diebus  Varron.  de  L.  L.  VI.  §.  25.  4.    Cato] 

v.  Meyer.  p.30.  5.  sacrificio]  sacrilegio  corr.  A.  Ano.   in  mg.   Urs. 

Dac  propter  locum  superiorem,  Qu.  XII,  4,  30.  :  sed  Gellius  et  Prisci- 
anus  lectionem:  sacrificio,  tuentur,  eamque  probabiliter  explicat  Meyer. 
p.  32.  7.  solemnia]  vg.  Urs.     sollempnia  cod.         t     capite]  condicio 

caste,  quod  cum  sancta  coniungendum.  7.  8.  Solemnia]  haec  ad- 

duntur  ad  eadem  Catonis  verba  explicandà.  Cf.  Qu.  XIV,  4,  13.  v.  sol- 
lers.  9.   Serra]  Verrii  explicationem  recte  reprehendit  Scal.;   serra 

eniin    dicitur    certa    quaedam    aciei  forma.  11.    Cato  de  re  mil,] 

Lion  Caton.  p.  44.  Sine]  Sive  corr.  Urs.  cum  vg.  13.  Ster- 

cus]    cf.   supra    Qu.  XII,  27,  25.   v.   Q.   S.   D.   F.  16.    porta   ster- 

coraria] Urs.     portas  tercorraria  cod.  17.   iudlcaverunt]  cod.   vg. 

iudicavere  Urs.  18.    C.  Marìus]  eandem  aedem  Honoris  et  Virtutis 

Vitruv.  VII.  Praef.  Marianam,  et  III,  2.  ad  Mariana  dicit.  Sunt  tamen, 
qui,  ut  una  tantum  Romae  Honoris  et  Virtutis  aedis  habeatur  a  Marcel- 
lis  vota  et  dedicata ,  et  Vitruvium  corrigant  et  in  Festo  reponant  :  C. 
Mutius,  qui  architectus  illius  aedis  a  Vitruvio  memoratur.  Ita  Sachsius 
Hist.  Urbis  T.  I.  p.  451.  At  quae  Festus  narrat,  certe  non  conveniunt 
architecto.  20.  Sex  Vestae  sacerdotes]  cf.   Niebuhr.   H.   R.   T.  I. 

p.313.  ed.  sec.  24.  Salinum]  cf.  Qu.  XV,  1,  30.  27.  figulo] 

figulinas  in  Exquiliis    memorai  Varrò  de  L.   L.  V.   §.  50.  31.  con- 

iecit]  vg.   Urs.      coiecit  cod.,   fortasse  recte.  33.  Sacram.]  cf.  im- 

primi* Varrò  de  L.   L.  V.  §.  180.  34.   interrogatur]  cf.   col.  19,  19. 

Xx 


546 


PALLI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XVII. 


(131) 


S  eh  ola  e   dictae  sunt  ex  Graeco,    a  vacazione,    quod  celerìs  rebus  omissis  vacare  liberalibns  studiis  pucri  debent. 
Si  latitili    antiqui  prò  eo ,    quod   mine  icntaculuin  dicimus,    appcllabant,    quia  ieiuni  vimini  sili  conditimi  ante  meridioni 
absorbebant.     Struppi  vocabantur  in  pulvinaribus  fasciculi  de  verbenis  facti,  qui  prò  deo nini  capitili us  ponebantur. 


ANNOT.  PAULI  ad  p.  345.    I.  a]  M.     ab  cett.  2.  aedi  Sancì] 

Lind.  aedis  sancis  M.  aedis  anciis  Gu.  aedìbus  Anci  vg.  aedi  Sangi 
corr.  A.  Auc  in  mg-.  4.   dedicavit]  Gu.    om.  M.  :    cett.  corruptius. 

Haec  Paulus  e  supcrioribus  Qu.  XV,  17,  7.  repetiit.  8.  funi]  ed. 

vet.  vg.     fiebant  Lind.  ,  non  indicata  autoritate. 

ANNOT.  PESTI.     Qu.  XV,  21,  1.  2.  alti*  .   .   -  alis]   consulto  non 
correxi    hanc    in    scriptura    cod.  inconstantiam.  3.    Papiri]    cod. 

Papirii  Urs.  vg.  4.    Tr.  pi.]    Tr.  Mìlitum  coni.  A.  Auc.   in  mg. 

Urs.  At  cum  L.  Papirius  Cursor  tr.  mil.  cons.  pot.  erat,  nullus  dum 
crat  praetor  in   Urbe,  nedum  tresviri  capitales.  4.  5.  post  hoc]  post- 

hac  corr.  A.  Auc.  in  mg.  probabiliter.  Post  H.  L.  i?.  coni.  Urs.  ili 
annot.,  i.  e.  post  liane  legem  rogatam.  6.    Capitales]    monetales 

coni.  Hotomannus  a  Dac.  laudatus  ,  temere.  Potcrant  tresviri  capitales 
ad  sacramenta  exigenda  constitui,  id  est,  ut  noxiis  hominibus  nceessita- 
tein  imponerent,  sacramento  de  crimine  contendendo  Mane]  iique 

corr.  Urs.,  ut  vg.  capitales]  suppl.  Scal.  Urs.  7.  posthac  fa-] 

suppl.  Scal.  ex  h.  I.  fa  -  Urs.  (ex  hace  lege  factus ,  ut  legitur  in  le- 
gibus).     rogati  facti  a  populo  coni.  Dac.  7.   igunto]  suppl.  A.  Auc 

Urs.  9.   esse]  toc  vocabulum  ,    crebro   Luius  cod.  vitio  bis  positum, 

semel  tollendum   esse,  notat  Urs.  :   om.  Tg.  11.   aerari]  cod.     aerarii 

Urs.  13.  Sextantari]  cod.     Sextantarii  vg.   Urs.     Cf.   Paulus  p.  73. 

v.  grave  aes,   cum  annot.  14.   quod]  quo  corr.  A.    Auc.  in  mg.  Urs. 

propter]  per  corr.  Hermolaus  a  Goth.  laudatus:  sed  ille  praeverbii 
propter    usus    optimae    Latinitati    convenit.  Punicum  sec.]  primum 

Plinius,  rectius.  16.   librari  .    .  sextantari]  cod.      librarti  .   .  sex- 

tantarii Urs.  16.   17.  per  quos  .    .  esset]  haec  verba  Urs.  includit 

tanquam  subditicia ,  paruni  attentus  scilicet  ad  illud  relativoruin  mem- 
brorum  genus ,  quod  in  Latina  lingua  late  patet,  in  quo  ex  duobus 
membris  non  primarium  ,  quod  regit ,  sed  secundarium ,  quod  regitur, 
relativo  pronomine  cum  superiore  sententia  connectitur.  17.   et] 

ut  corr.   Urs.,    ac  possis  etiam  ut  et:    sed   non  opus  est.  20-22. 

Sept.  .  .  maiorem]  haec  verba  A.  Auc  Scal.  et  omnes  deinceps  puta- 
runt  partem  efficere  disputationis  de  scxtantariis  assibus ,  sed  id  dicit, 
septuennio  quoque  dictuin  esse  a  quodam  ,  ut  biennio  ,  triennio  etc. ,  sed 
id  ncque  in  usu  mansissc  ,  ncque  ulterius  octuennio  ,  novennio  efforma- 
tum  esse.  Perperam  Beritleius  Septuennio  in  Septuncio  refingendum 
putavit,  Opuscc.  p.  416.  Veruni  Boeclihius  vidit  in  Quaest.  metrol. 
P-  448-  20.   anno]  dclet  Urs.   ciun  vg. ,    sed  fuit  vel  Ennius  vcl 

Cato.  Urs.  post  quoque  iniicit  quod  eo  ,  et  numero  mutat  in  nummo. 
22.  Senacula]    cf.   Paulus  p.  149.  24.   rodidit]  cod.     redidit  Las. 

prodidit  corr.    Urs.   cum  vg.  inscribitur]    cod.      inseibitur  Urs., 

mendo  typotli.  25.  unum]  de  hoc  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  156.    Valer. 


Max.  II,  2.  §.  6.  27.  D.   T.]  duntaxat  explicat  Urs.     de  rep.  A. 

Auc.  in  mg.  27.   28.  alterum]  de  hoc  Liv.  XXIII,  32.  28. 

dirà]  intra  corr.  Dac,  provocans  ad  Liv.  XXVIII,  38.,  Senatum  in 
aede  Bellonae  datum  esse.  Poterat  tamen  senaculum  ante  aedem  sitimi 
esse.  31.  Scholae]    dixi  de  huius  voc.  bistorta  in  prooemio  scholar. 

Gotting.  aestiv.  1838.  33.  studis]  cod.     studiis  Urs. 

Qu.  XV,  22,  2.  Subici  ar.]  cf.  Festus  Qu.  XV,  25,  8.  v.  subigere, 
Cicero  Top.  17.  Serv.  in  Virg.  Ecl.  IV,  43.  Georg.  Ili,  387.  Cf.  Dirh- 
sen.  de  XII  tabb.  p.  616.  Huschk.  in  Anal.  lit.  p.  173.  375.  qui  agi- 
tur  ut  caedatur  suppl.  Urs.  cuna  Scal.  ,  auctoritatem  secutus  inferioris 
loci,  quo  Festus  antiquam  iuris  formulam  ab  agendo  deduci t;  sed  hic 
quidem  rectius  subici  scriptum  est.  5.    expiandi]   Urs.     exjìlandi 

cod.   vg.  inigitur]  vg.  e   codice  ponitur  inf,  quod  om.   Urs.  6. 

Speciem]  haec  Verrium  ex  Cicerone ,  Acad.  Qu.  I,  8.  Orat.  3.  (quac 
contulit  Dac),  hausisse  vix  dubito.  7.  EIJO]  cod.     lìàoq  Uns.  vg. 

nobis]  Urs.  ex  supplem.     n  vg.  9.  Sesterti]  haec  quasi  continuatio 

est  eorum  ,  quae  Qu.  XV,  8,  33.  v.  sestertius  dieta  sunt.  Fcstl  expli- 
catio  proxinie  ad  ea  accessissc  videtur,  quae  Priscianus  VI.  p.  70S  P. 
ex  Appuleio,  quibuscum  cf.  Pliu.  N.  H.  XXXIII,  3,  13.  §.44  sqq.  Urs. 
additam.,  quae   ciicere  debui,  v.  in  Suppl.  Ami.  10.   dupundi]  cod. 

dupondi  Urs.      dupondii  vg.      Cf.   Qu.  XV,   8,   33.  11.  auctos]  auctus 

con\  Urs.  e*-]  cod.     esse  vg.     est  Urs.  13.   de-]  om.  vg. 

14.  quinquessi]  cod.      quinquessis  vg.      quinquesi-]  Urs.  15.  perduct-] 

product-wn  corr.  Urs.  15.   16.    lege    Fla-minia    minus   solvendi] 

videtur  eadem  lex  significari ,  quae  teste  Plinio  XXXIII,  3,  13.  §.45. 
Q.  Fabio  Maximo  dictatore  faefa  est ,  qua  denarium  sedecim  assibus 
pcrmutari  placuit.  Quanquam  Flaminius  cos.  a.  536.  iam  caesus  erat, 
cum  Fabius  dictator  creatus  est.     Cf.  Boeckb.  Qu.  metr.  p.47'2.  16. 

cu]   cod.    om.   vg.      c-um  Urs.  17.  Solida  sella]  cf.   col.  23,  31.   v. 

silentio.  Supplem.  Urs.  monstravit  Scvl.  ,  a  quibus  in  paucis  recessi. 
ail]   at  vg.  19.   exprese]    Urs.      cxp~se  i.   e.   expraese    cod.      expresse 

vg.,   quod  sententia  requirit.  20.   exeava]   cod.      excavat  vg.      exea- 

vata  Urs.  25.   lotum  .   .  solidum]    sed  prò  Verrio  pugnant  supra 

v.  solla   Qu.  XIV,   4,    li.   prolata.  26.   iantaculum]   ientaculum  >g. 

27.    ini  ititi]    ieiuni  vg.      Gloss.   Labb.  :    ientaculum,    d/.Qaxiauóq.  27. 

soli]  sili  Paulus ,  quod  prò  sescli  habetur.  Seselios  semen  cum  vino 
polum    e    Dioscor.  Ili,    51.    aficrt    Dac.  2S.   sufj'ragatores]   Haec 

si  recle  supplevit  Ur.s.,  ut  videtur,  suftragatores  non  qui  suffragia  fere- 
bant,  sed  qui  ea  in  usura  candidatorum  notabant,  dicebanlur.  De  punctis 
Ciceronis  prò   Piane.  22.  notissiuius  est  locus.  31.   apposito]  a  Ur>. 

tanquam   e    codice:    ignorant    cod.    et  vì;.  32.   honiinu]   cod.    vg. 

hominum  Uns.  34.  Struppi]   v.    Qu.  XIV,    17,    12.   v.   stroppus. 


QU.  XV,  21.  (153)               FEST1  FRAGM.   E  COD.  FARN.    L.  XIX.         QU.XV,  22.  (134)    547 

sive  contenditur.  icl  in  aliis  rebus  quinquaginta  as-  aliquo  nomine  fug-iant  pueri  suo  fungi  mu- 
sium  est, in  alis  rebus  quingentorumintereos,quiiudicioin-  nere.  ||  Subici  ar-ies  dicitur,  qui  prò  occiso  datar, 
ter  se  contenderent.  qua  de  re  lege  L.  Papiri  quod  fit  (ut  ait  Cincius  in  libro  de  officio  iuris- 
Tr.  pi .  sanctum  est  his  verbis  :  "Quicunque  Praetor  post  consulti)  exemplo  At  -  heniensium ,  apud  quos 
hocf  factus  erit,  qui  ìnter  cives  ius  dicet,  tres  viros  5  expiandi  gratia  aries  inigitur  ab  eo ,  qui  invitus  sce- 
Gapitales  populum  rogato,  hique  tres  viri  capitales  lus  admisit,  poenae  n-endendae  loco.  \\Speciem 
quicuq.  postime  fa-cti  erùt,  sacramela  ex-igunto,  ìudicato-  quam  nos  dicimus,  KIA0-2  Graeci  dixeruntj  Pla- 
cane, eodemque  iure  sunto,  uti  ex  legibus,  plebeique  ton  quidem  idean.  nobis  species  prò  eadem  po- 
scitis  exigere,  iudicareque  essef,  esseque  oportet."  nitur.  ||  Sesterti  no- f  ani  .  .  .  ait  signa  conlinere 
sacramenti  autem  nomine  id  aes  dici  coeptum  est,  10  dupundi  et  semissis.  linde  sestertius  dictus  quasi  semis- 
quod  et  propter  aeravi  inopiam,  et  sacrorum  publicorum  tertius.  Sed  auctos  esse  postea  asses  in  sestertio. 
multitudineui ,  consumebatur  id  in  rebus  divinis.  apud  antiquos  autem  denarii  denorum  assùmi  e- 
||Sextantari  asses  in  usu  esse  coeperunt  ex  eo  tem-  rant,  etvalebantde-cwssem,  qui  tum  ilicebantur  quadriga- 
nove,  qdf  nronterbeWù  Punicu  secundu^qd  cum  Hanni-  ti,  bigati.  quinquessi-s  autem  quinarium.  .  .  auctor 
baie  gestum  est,  decreverunt  patres,  ut  ex  assibus  15  est, numevumaerìsnerduct-umesse  ad  X PI  asses  legeFla- 
qui  tum  erant  librari ,  iierent  sextantari ,  per  quos  minia  minus  solvendi,  cu-m  Hannibalis  bello  premere- 
cum  solvi  coeptum  esset,  et  populus  aere  alieno  libe-  tur  P.  R.  ||  Solida  sella,  ait  Verrius,  sedere  timi  quis 
raretur,  et  privati,  quibus  debitum  publice  solvi  iubetur,  cum  mane  surg-ens  auspicandi  gratia  cvigi- 
oportebat,  non  magno  detrimento  adficerentur.  lavit,  quod  antiqui  exprese  f  nulla  piane  inter- 
|| £ 'Septuennio  quoque"  anno-}-  usus  est,  ut  priore  20  riore  parte  excava  -tas  ad  auspiciorum  usuiti  fa- 
numero,  sed  id  non  permansit  in  usu,  nec  ampli-  ciebant  sedes.  quas  s-edes  ob  eam  causata,  quod 
us  processit  in  maiorem.  ||Senacula  tria  fuisse  in  bis  nihil  erat  con -cavimi,  solidas  appella- 
Romae,  in  quibus  senatus  liaberi  solitus  sit,  memo-  bant,  inquitVerrius,  quod  solidum  idem  esset  quod  totum. 
riae  rodidit  f  Nicostratus  in  libro,  qui  iuscribitur  absurde,  ut  milii  videtur,  si  quidem  omne ,  quod 
de  Senatu  babendo.  unum,  ubi  nunc  est  aedis  Concor-  25  sit  totum,  ait  dictum  solidum.  \\Silatum  antiqui 
diae  inter  Capitolium  et  Forum  $  in  quo  solebant  ma-  prò  eo,  quod  nunc  iantaculum  f  dicim-us,  appellabant, 
gistratus  D.  T.  cum  senioribus  deliberare,  alte-  quia  iaiuni-J-  vinum  soli-j-  condir  tum  ante  meridiem 
rum,  ad  portam  Capenam.  tertium,  citra  aedem  Bel-  obsorbebant.  || Suffragato -res  dicebantur  apud 
lonae,  in  quo  exterarum  nationum  legatis,  quos  maiores,hiquivulgoinusuer«n£  candidatis.  nam  quo  meli- 
in  urbem  admittere  nolebant,  senatus  dabatur.  30  us  apparerent  iuncta  suffra -</««,  suffragator, 
UScliolae  dictae  sunt,  non  ab  otio  ac  vacatione  quem  quisque  fieri  vellet,  notabat  apposito  putte  - 
omni,  sed  quod,  ceteris  rebus  omissis,  vacare  libe-  to  scribtis  candidatorum  bominu-m  nominibus. 
ralibus  studis  pueri  debent,  ut  edam  ludi  ap-  Varrò  in  L.  VII.  rerum  humanarum  liaec  tradidit. 
pellantur ,      in     quibus     minime     luditur,      ne     tristi  ||  Struppi        vocantur       in       pulvinaribus        fasciculi 

EMEND.  LEGT.     Qu.  XV,  21,  5.  /ine.         9.  esse]  dele.         14.  quo.       20.  Ennius?       U.prodidìt.              Qu.  XV,  22,  19.  expresse. 
26.   ieniaeulìim.          27.  ieiuni.          sili. 


548    QU.  XV,  25.  (1SS)          FESTI  FRAGM.   E  COD.  FARN.    L.  XIX.  QU.  XV,   24.  (156) 

de  verhenis  facti,  qui  prò  deo-vum  capilihus  ponuntur.  cuilas.       Veranius     ait,     non    utique    ex    lecto,     sed 

\\Septem  dies,  vel  simpliciier  sept-em  calo,  Antistius  ex     cubili,      ne  f      rursus     se     in     lectum     reponere 

Labeo    ait,    proclamare    tna-gistratum    publicum,    si  necesse    esse.       ||Sarpiuntur   vineae,    id    est  pulantur, 

Nonae  septimanae  futurae  sunt.  ||Secespitam  esse  Antisti-  «t    in    XII.:      "Quandoque     sarpta,      donec     demp- 

us  Labeo   ait   cultrum    /e-rreum,    oblongum,     mani-  5     ta     erunt."               ||  Summanalia,     liba     farinacea     in 

brìo     eburneo ,      rotund-o,     solido,     vincto     ad     ca-  modum     rotae     finctae  f.              ||Suffuerat,     sub     eo- 

pulum    auro    argentoque ,     fixum     clavis    aeneis,    ae-  dem     tecto     fuerat.                 |)  Scriptum     lapidem     esse 

re     Cyprio ,      quo     Flami-nes,      Flaminicae     Virgi-  ait,     et     ita     vocari,      Antistius     Labeo,      in     agro 

nes      Pontifìcesque      ad      «a-crifìcia      utuntur.       Ea-  Menullinof     divinam     rem     faceret.       |jSe     quamcjue 

in   sacrario    utuntur  10    seorsum     quamque.             ||Sanates     dicti     sunt,     qui 

rediculof    aeneo   olim  supra,    infraque    Romam    habitaverunt.    quod    nomen 

tubae    relictae    sunt,  bis    fuit,     quia    cum     defecissent  a   Romanis,     brevi 

a    tangere    licet.    est  post       redierunt       in       amicitiam ,         quasi       sanata 

sèd    et  aliis    in  locis,    et  mente,    itaque    in    XII.    cantimi    est,     ut    idem    iuris 

quaedam.    ita    secespitae   di-  15    essetSanatibusquodForctibus,idestbonis,etquinunquam 

cuntur  a  secando.    \\  Secivum  est,  quod  secespita  secatur  defecerant     a     P.    R.                     ||Sublucare      arbores 

libum    seu     placenta,      qu-ae     soleat     necessaris    sa-  est      ramos      earum      supputare,      et     veluti      suptus 

crificis      adhiberi.                   ||Suffimenta      sunt,      quae  lucem         mittere  ;         conlucare         autem ,         succisis 

faciebant    ex     faba    milio-que    molito,      mulso     spar-  arboribus      locum      inplere      luce.                   ||Spurcum 

so.   ea  diis  dabantur  eo  tempo-re ,    quo    uvae  calcatae  20    vinum    est,     quod     sacris     adbiberi     non     licet,     ut 

prelo    premuntur.         ||  Serpsi-t   antiqui    prò   serpserit,  ait       Labeo        Antistius       1.     X.      commentari       iu- 

unde     videntur    serp -ulae    dictae,      quas     nunc    ser-  ris       pontifici,        cui        aqua         admixta        est        de 

pentes  dicimus,  ex  Gr-aeco,  quia  illi    EPITETA,  nos  fructum    vef     aut     igne     taclum     est,     mustum     Te 

prò      aspiratione      eorum       S.     littera       posita ,       ut  ante,        quam       defervescat.                      ||  Septimontio, 

tfcsex,  sTtrà  seplem.    ||Su(fibulum  est  vestinienlum  al-  25    ut      ait      Antistius      Labeo,       hisce      montibus      fe- 

bum,  praetextum,  qriM-drangulum,  oblongum,  quod  in  ca-  riae.     Palatio,      cui    sacrificium     quod    fit,     Palatuar 

pite      Virgines     J^e-stales      cum     sacrificant     semper  dicitur.  villae-j-j   cui  item  sacrificium.  Fagualif,  Subu- 

haberc       solent,        idque       fìbula       comprebendilur.  rae,       Cermalo,       Oppio      Caelio  f      monti.       Cispio 

||  Silenlio     surgere    ait    dici,     ubi    qui    post    mediam  monti.       Oppius      autem      appellatus      est,       ut      ait 

noctem      auspi- canài      causa      ex      lectulo      suo      si-  30    Varrò     rerum     bumanarum     L.  Vili.,     ab     Opita  •}• 

lens     surr-  exit,     et     liberatus    a     lecto,      in     solido  Oppio     Tusculano,      qui      cum      praesidio     Tuscula- 

se  posuit ,    se-detque,     ne    quid    eo    tempore    deiciat,  norum    missus     ad    Romam     tuendam ,      dum    Tullus 

cavens,    donec   se    in   lectum    reposuit  :    boc    enim  est  Hostilius            Veios            oppugnare!  ,            consederat 

proprie     «-lentium,     omnis     vitii     in     auspiciis     va-  in      Carinis  ,      et      ibi      castra      babuerat.       similiter 

EMEND.  LECT.     Qu.  XV,  23,  11.  reticulo.  Qu.  XV,  24,  2.  nec.  S.ficta.  9.  Medullino.     Postea  excideruut  quaedara. 

22.   23.   defrutumve.  27.    Veline.  Fagutali.  28.    Caelio]  ilele.  30.    Opitre. 


(151) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XVII. 


549 


Secespita  cultrum  ferreum,  oblongum,  manubi'io  eburneo,  rotondo,  solido,  vincto  ad  capuluin  argento  auroque  fìxuin, 

clavis  aeneìs,    aere  Cyprio  ,    quo  Flaraìnes,    Flaminìcae  virgines  pontificesque    ad  sacrifìcia  utebantur.     Dieta  anioni 

est  secespita  a  secando.  Secivum  libum  est,  quod  secespita  secatur. 

Suffimenta    dicebant,    quac  faciebant  ex  faba  milioque  inolilo  inulso  sparso.     Ea  diis  co  tempore  dabaiilur,  quo  uvae 

calcatac  prelo  premebantur.  5 

Serpsit  antiqui  prò  serpserit  usi  sunt.     Inde  serpulae  dictae,  quas  mine  serpentes  dicimus,  ex  Graeco,  quia  illi  éQirsra, 

nos  prò  aspiratone  eorum  S  l'itera  posila,    ut  ég  sex,    ènià  septem. 
Suffib  uluin  vestimcntum  album,    practextum,  quadrangulum ,  oblongum,  quod  in  capite  Vestales  virgines  sacrificantcs 

habebant,  idque  fìbula  comprebendebatur.  Summanalia  liba    farinacea  in  modum  rotae  lieta. 

Sanate  s  dicti  sunt,  qui  supra  infraque  Romain  babitaverunt  ;  quod  nomen  ideo  bis  est  inditum ,  quia,  quum  defeeissent  10 

a  Romanis ,  brevi  post  in  amicitiam  quasi  sanata  mente  redierunt. 
Sex  Vestae  sacerdotes  constila lae  erant,  ut  populus  prò  sua  quisque  parte  baberct  ministram  sacrorum,  quia  civitas 

Romana  in  sex  erat  distributa  partes  :    in  primos  secundosque  Titienses  ,  Ramnes ,  Luccres. 
Sublucare    arbores    est  ramos  earum    supputare,    et    veluti    subtus  luccio  mitterej    conlucare    autem    succisis  arboribus 

locuui  luce  implere.  Spurcum  vinum   dicebant,  quum  aqua  admixta,  aut  igne  tactum  erat,  inustumve  15 

anlequam  defervescal.  Sacrificium ,  quod  fiebat  Romae  in  monte  Palatio ,  Palatuar  dicebant.  (152) 


ANNOT.  PAULI  ad  p.346.  1.  ex  Graeco]  oXotf  add.  Lind.  e  Bero- 
lincnsi  codice:   sed  om.  boni  codd. 

ANNOT.  PESTI.  Qu.  XV,  23,  1.  rum]  con.  vg.  :  non  tribuit  co- 
dici Uks.  2.  em]  Urs.  betti  vg. ,  et  fortasse  etiain  Urs.  idem  signi- 
ficare voluit,  cuin  apud  eum  legatur  urb-em.  Ausus  sum  meo  Marte  v. 
2.  3.  ante  intentatos  explere,  maxime  ex  Vairone  VI.  §.  27.,  sed  ubi 
magistratum  publicum  Festus  babet,  Varrò  pontilices  appellai.  calo] 
vg.  Calo  Urs.  4.  Secespitam]  comparatur  imprimis  Scrv.  in  Virg. 
Aen.  IV,  2C2. ,  qui  secespitam  risdem  verbis  describit.  10.  in]  a  in 
vg.  10-15.  Supplem.  borum  vv.  ab  Uns.  posita  in  Suppl.  Ann. 
reieci ,  cum  piane  nova  et  incredibilia  contineant.  »  11.  rediculo] 
reticulo  corr.  Urs.  12.  tubae]  nubae  vg.  13.  a]  om.  vg. 
14.  aliis  in]  eoo.  vg.  tu  aliis  Urs.  16.  Secivum]  sic  Paulus. 
Secius  posuerat  Urs.  e  deteriori  Pauli  lectione.  17.  necessaris]  eoo. 
nccessariis  Urs.  vg.  19.  que]  om.  vg.  molito]  idem  participium 
legitur  Qu.  Vili,  21,  32.  v.  mola.  21.  Serpsit]  Serpsit  usi  sun-t 
suppl.  Urs.  ,  qui  premebantur  in  initio  v.  omittit.  t  om.  vg.  22. 
serpulae]  cf.  Qu.  XV,  25,  13.  v.  serp.  serpserit.  aeco]  con.  eco 
vg.  co  Urs.  'EPITETA,  r.os]  EPHETaNOC  cod.  fonizd  nos  vg. 
Urs.  24.  S.  litera]  cf.  supra  Qu.  XIII,  30,  9.  v.  semis.  25. 
Suffib.]  de  eodem  Varrò  de  L.  L.  VI.  §.  21.  27.  stales]  con.  est 
ales  vg.  ales  e  codice  proferì  Urs.  28.  id]  om.  vg.  29.  SU. 
surgere]  cf.  Cic.  de  divin.  II,  34,  71.  72.,  Liv.  X,  40.,  Intpp.  Mail  in 
Virg.  Aen.  X,  241.  et  Festus  ipse  Qu.  XV,  25,  21.  v.  sinistrimi,  Paulus 
p.  49.  v.  caduca  ausp.  In  supplem.  Urs.  paucula  mutavi.  31.  exit] 
om.  vg.  32.  sc-dclque]  letque  vg.  Cf.  Serv.  in  Virg.  Aen.  IX,  i. 
33.   se]   le  vg. 


Qu.  XV,  24,  2.  ne]  nec  corr.  A.  Aug.  in  mg.  Urs.  3.  Sarpiun- 

tur]  literae  Sar.  in  con.  marni  novicia  additae  sunt.  Sarpuntur  vg. 
Cf.  Qu.XIV,  27,  10.  v.  sarpta.  Gloss.  Labb.  :  Sarpo,  kIuòivo>  àfiné^ovi;. 
4.  ut  in  XII.]  v.  Dirbsen.  de  XII  tabb.  p.434.  Acute  in  sensum  et 
nexum  eorum  verborum  inquirit  Huscbb.  de  tigno  iuncto  p.  24.:  fateor 
tamen  mihi  non  tigna,  sed  ipsa  sarpta,  i.  e.  sarmenta  putata ,  dempta 
dici  videri.  5.  Summanalia]   Summano  deo  oblata,   queni  Gloss.  Labb. 

mire    interpretantur  :    Summanus ,  ITQOfiij9-fvq.  6.  finctae]    fiata  vg. 

facta  coni.  A.  Aug.  in  mg.  9.  Menull.]  coniicio  Medullino,  a  Medullia 

in  Latio.  Post  boc  voc.  A.  Aug.  in  mg.  et  Urs.  coni,  addunt:  ubi  scribac, 
iidemque  faeeret  in  facerent  umlaut.  Sed  de  bac  re  iuccrtum  est  iudi- 
ciuin,  cum  de  scripto  lapide  nibil  piane  innotuerit.  se  quamque]   cf. 

Qu.  XIII,  30,  7.  v.  socordia.  10.  Sanates]  cf.  Qu.  XIV,  26,  8.  v.  sanates. 
13.  sanata]  vg.  Urs.     lanata  con.  16.  subluc]  non  concinunt,  quac 

Paulus  p.30.  v.  conlucare,  de  qua  dissensione  supra  dictuin  est.  19. 

inplere]   cod.      implere  Urs.  19.    20.    Spine,  vinum]   haec   Isidor. 

Origg.  XX,  3,  7.  excerpsit.  De  re  ipsa  Plin.  N.  H.XIV,  19,  23.  §.  119. 
Cf.   etiam  Festus  Qu.  XII,  20,  21.    v.  puri.  21.  22.   commentari  .  . 

pontifici]   cod.;  utrobique   K  vg.  Urs.  22.   23.   de  fructum  ve]  defru- 

tumve  vg.  ,  et"  sic  corr.  Urs.  Cf.  de  eo  admixto  Calo  de  R.  R.  23. 
23.  mustum  ve]  intellige,  omne  mustum,  antequam  deferbuerit,  spurcum 
esse.  24.   Septimontio]  v.  annot.  ad  Qu.  XV,  15,  7.  26.  Palatuar] 

ne  Palulual  corrigas  ,  monco  ,  propter  lit.  1  secundae  syllabae  ,  1  finale 
mulatum  esse  in  r,  ut  in  alvear.  V.  Freund.  in  Lex.  Lat.  p.  XXXV  II 
sqq.  Cacterum  Palatuar  sacrum  divae  Palatuac  fuit ,  de  qua  v.  Varrò 
de  L.  L.  VII.  §.  43.  27.   villae]  con.     vilac  Urs.     Vcliac  vg. ,   et 

sic   corr.    Urs.  Fagualtf    Farjutali   corr.    A.   Ali;,    in   mg.    Urs- 


530 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.    LIB.  XVII. 


(152) 


Sistere  fana  quum  dicerent ,  significabatur  lcctlsternia  certis  in  fauo  locìs  componere. 

Serpnla  serpserit  quum  legitur  apud  Messalam  significat  serpens  irrepserit.  Solino   intelligitur  consulo. 

Stipatores,  id  est  custodes  cuiusque  corporis,  dicti  sunt  a  stipe,  quam  accipiebant  mercedis  nomine. 
Solicitare  est  solo  citare,   id  est  ex  suo  loco  movere.     Solum  autein  quin  significet  locum,  quis  dubitct,  quum  exsules 
5  quoque  dicantur  loco  patriae  suae  pulsi? 

LIBER    XVIII. 

Terentum  locus  in  campo  Martio  dictus ,  quod  co  loco  ara  Ditis  patris  terra  occultaretur. 

Taurii*  appellabantur   ludi  in  honorem  deorum  inferorum    facti.     Instituti  autem  videntur  bac  de  causa.     Regnante  Su- 
perbo  Tarquinio    quum   magna   incidissct    pestilentia  in   muliercs    gravidas ,    quae   fuerat  facta    ex    carne    divendita 
10  populo  taurorum  ,  ob  hoc  diis  inferis  instituti   et  Taurii  vocati  sunt. 

Talassionem    in  nuptiis  Varrò  ait  signum  esse  lanificii.     Talassionem  enim  vocabant  quasillum,  qui  alio  modo  vocatur 
calatbus  ,   vas  utique  ipsis  lanificiis  aplum. 


28.  Cernitilo]  Germalo  corr.  A.  Auo.  in  mg.  Urs.  :  non  recte.  V.  Pau- 
lus   p.  42.  v.    Cermalus.  Caelio]  cod.      Coelio  vg.  Urs.     Hoc  voc. 

interpolatimi  esse,  inde  vel  clarissime  apparet,  quod  Oppius  non  per  se 
partem  Urbis  significat,  sed  Oppius  motis.  V.  imprimis  Argeorum  sacra 
apud  Varron.  de  L.  L.  V.  §.  50.  Cupio]  cf.  Paulus  p.33.  v.  Cispius. 

30.   Opita]   Opitre   corr.  A.  Auc.  in  mg.   Urs.  33.   Veios]  vg.   Urs. 

vaeius  cod.     De  toc  bello  Liv.  I,  27. 

ANN.  PAUL.  p.  349.  12.  Sex  Vestae~\  baec  transposuit  Paulus  inde 
a  Qu.XV,  20,20.  16.   Palatio]  Pallatio  boni  codd.  cdd.  vett.     Pala- 

tino vg.  Lind.  dicebant]   M.      dicebantur  Gu.      dieebatur  vg. 

ANNOT.  FESTI.  Qu.  XV,  25,  1.  Cisitum]  Cisition  codici  tribuit 
A.  Auc      Cispius  vg.,  et  sic  corr.  Urs.  2.  Esquiliarum]  vg.  Urs. 

Exquiilarum  cod.  3.  aedis  Mefilis]    lucimi    Mcfitis  memorat  Varrò 

de  L.   L.  V.  §.  49.  4.  Sistere  fana]   cf.    Serv.    in    Acn.  I,  422.  et 

Qu.  XIII,  21,  27.  v.  rituales.  6.  quam]  quod  vg.     Q.  corr.  A.  Acc. 

in  mg.  Urs.     Illud  praefero.  7.  pontifici]  cod.     -ii  Urs.  8. 

dis]  cod.      diis  Urs.  8.    9.    Subiijere]    Subicere   corr.    A.  Auc.  in 

mg.  Urs.  :  sed  Antistium  subigere  rectius  dici  existimasse,  ipse  co  osten- 
dit,  quod  ab  agendo  originem  vocabuli  petit.  Cf.  annot.  ad  Qu.  XV, 
22,  2.  9.   arieteni]  vg.   Urs.      aryetem    cod.      Item   v.  10.  10. 

agalur]  i.  e.   mactetur.     Cf.   annot.  ad  Paulum  p.  10.  v.  agonias.  11. 

volueris]   De  hoc  mendo   v.   Suppl.  Ann.  14.  Solino]  solinunt  Qu. 

IX,  12,  24.  v.  ncquinont  explicatur.  Sed  prima  persona  dici  licitimi 
fuisse  solino  ,    vix    credibile    est.  1 5.    Su  ad  ted]  v.   Sdppl.  Ann. 

17.  Servili]  cod.     Servila  Urs.  18.   stellam]  om.  vg.  et  dclct  Urs. 

cxlamella]  ex  lamella  vg. ,  ita  corr.  Urs.  quia  et  lamella  coni.  Dac. 
19.  Sùiisbum]  cf.  Qu.  XV,  13,  1.  v.  sin.  aves.  Nunc  de  boc  Fesli  loco 
paullo  alitcr  iudico  quam  Etrusc.  rer.  Ili,  7,  11.  T.  II.  p.  191.  Capi- 
tonem,  video,  silentiuin  et  sinistrum  ita  distinxissc  (quanquam  distinctione 
vix  opus  crat) ,  ut  illud  nibil  inali ,  boc  autem  quidquid  boni  ominis 
oflcrret.  21.  aut]   at  vg.,    ita  corr.  Urs.  21.   22.  dubi]   dubii 

vg.     ubi  corr.  A.  Auo.  in  mg.   Urs.  24.  ad]    at  corr.  A.  Auc.  in 

mg.   Urs.  2G.  27.  praelcrire]  vg.  Urs.,  sed  e  eoo.  notatimi  acccpi 

v.  26.  practeritam.     Non  displiecret  :    praeteritum.  27.  absurì  qui] 

absurdas  corr.   Lrs.,  ut  vg.   legitur.  28.   restare]  recitare  vg.  :  ita 

corr.  Urs.  tei»  absurdas  alque  opiniosas  de  co  res  dare  coni.  Lind. 
Scilicct  apud  Sàutandr.  csl   opinio-suas.  30.  Stipalorcs]  cf.  Qu.  XIV, 


19,  3.  v.  stipatores.  32.  quam]  qua  vg.  •.    sic  corr.  Urs.  32. 

33.  cimi  extruuntur]  explicantur  baec  a  Servio  in  Virg.  Aen.  I,  433.: 
slipant,  densant:  translatio  a  navibus ,  tit  quibus  stipula  (al.  stupa, 
scr.   stipa)  intcrponilur  vasis.  34.   destituantur]   ita  Verrius  antique 

prò  constituantur ,  collocentur  ,  ut  monet  Lrs.  constituantur  vel  desti- 
nantur  A.  Auc.  in  mg.  34.  Sollicitare]   Urs.     solicitare  vg.  in  con- 

texto  ,  idque  F'estus  voluisse  videtur.      Cf.   Paulus  p.  124.    v.   procitare. 

Qu.  XV,  20,  1.  ex  solo]    ex  sollo    suppl.    Lrs.  5.    Tappete] 

scribcnduin  Tapcle ,  idque  ablativo  casu  Ennium  posuisse  ex  Gracco, 
probabile,      tappetac    corr.   Urs.  strafa]     esempli    caussa    adicci. 

5.  6.  lape-tac]  corrigo  tapete.  tapetem  coni.  Dac  Scal.  putavit  En- 
niuin   tapetos  dixissc.  6.    tapete   glabrum]    baec    sumpsi  e  Nonio 

p.  542,   18.  ,    moustrata    a  Scal.      tappetem    etiam    suppl.   Lrs.  7. 

Le]  fortasse  Laevius.  8.  sic]  die  vg.  tappete  .   .    .]  neutro 

genere  suppl.   Urs.  Terentum]   cf.   Qu.  XV,  2,   6.  v.   Saeeul.    ludi. 

9.   loc]   cod.  vg.     locum  Urs.  10.    dicendum    fuisse]  nempe   Teren- 

dum,  ut  monuit  Scax.  11.  aram  occult.]   De  boc  loco  resarciendo 

v.   Suppl.  Ann.  13.  tilitas]  mo-bilitas    corr.   Urs.     agilitas  coni. 

Scal.  aequiperct]  eoo.  vg.     acquiparet  Urs.  14.  rela]  cod. 

relat   vg.      re  Urs.  15.    Tauri  ludi]    cf.  Aarr.  de  L.  L.  A  .   §.  154. 

Serv.  in  Virg.  Aen.  II,   140.  19.   fetu  si  facti]   corrigo  felus  :  facti. 

Sed  cum  Pauli  tempore  locus  iam  turbatus  esset,  mirac  de  h.  1.  opinio- 
nes  exortac  sunt,    quas  examinavi  in  Suppl.  Ann.  22.  di]  vg.     dii 

Urs.      d  cod.  23.   farro]  quo  loco   miruui   hunc   ludum  descripsirit, 

ignoratur.  24.  iu  er-udo]   suppl.   Urs.      incr  vg.  :    quapropter   Scax. 

ceteris  rcslitutis  banc  lacunam  vacuam  reliquit.  Nunc  in  cod.  i  tantum 
extat.  25.  inpelli]   cod.      impelli  vg.   Lrs.  us-que\     usque  vg. 

26.  consisterei]   vg.   Urs.      consister  cod.  27.   2S.     Talassionem]   cf. 

Liv.  I,  9.  Dion.  Hai.  II,  30.  Pluf.  Qu.  Rom.  31.  Serv.  in  Virg.  Acn.  I, 
651.  29.   quassillum]    COD.      quasilluin   vg.    L~R>.  30.    at]   vg.: 

id  Urs.  tanquaui  ex  suppl.  :  e  cod.  nibil  notatum  acccpi.  Atilius  inde 
fccit  Scal.      at  quidam   suppl.  Urs.  31.  ait]   om.   vg.  **• 

hominis]  ominis  corr.   Lrs.,   ut  vg.   legitur. 

ANNOT.   PALLI.      4.  Solicitare]    vg.     Sollicitare    boni   codd.  », 

Taurii]  Tauri  codd.  ,  ex  ipso  Pesto  .  qui  Tauri  prò  Tamii  scripsit 
9.    divendila]   M.      diu    vendila    cult.,    etiam    Lind.  II.    quasillum] 

quaxìllum    Go. 


QU.  XV,  25.  (157) 


FESTI  FRAGM.  E  COD.  FARN.    L.  XIX.  QU.  XV,  26.  (158)    551 


Cisitum-J-  a  Laevo  Cispio  Anagnino,  qui  eiusdem  rei  cau- 
sa cani  partem  Esquiliarum ,  quae  iacet  ad  vicum  Pa- 
tricium  versus,  in  qua  regione  est  aedis  Mefitis, 
tuitus    est.  ||Sistere   fana    cum    in    urbe   condenda 

dicitur,  significai  loca  in  oppido  futurorum  fanorum 
constituere.  quamf  Antistius  Labeo  ait  in  com- 
mentario XV.  iuris  pontifici,  fana  sistere  esse 
iectisternia     certis     locis    et    dis    habere.  ||Subi- 

gere  arietem  in  coderò  libro  Antistius  esse  ait 
dare  arietem,  qui  prò  se  agatur,  caedatur.  ||  ' 'Bene  spon- 
sis,  beneque  volueris"  f  in  precatione  augurali 
Messala  augur         ait  significare         spoponde- 

ris,     volueris.  ||  "Serpula     serpserit",     ait    idem 


Messala ,      serpens      irrepserit. 


Solino     idem 


quidam  dictum  putant,  \e\-ut  citare  ex  solo,  quoti  est 
ex  suo  loco  ac  sententia  movere,  solimi  miteni 
quin  significet  locum ,  quis  dubitet  ?  cum  exsules 
quoque       dicantur       loco       \*-alriae      suae       pulsi. 

5      ||  Tappete  f     ex     Graeco      sum -psit      "strato,      tape- 
tae  f  "  Ennius  cum  ait.   iit-apete  glabrum"  dixit  Tiwjn- 

lius     in     Demetrio.      Le tapelem 

veterem.    sic   tappet-e ||  Terentum 

in      campo      Martio      loc-wm     Verrius      ait     ab     eo 

10  dicendum  fuisse,  quod  t-erra  ibi  per  ludos 
Secularis  Ditis  patris  ararti  occulens  tera- 
tur  ab  equis  quadriga» -*,  ut  eorum  levis  mo- 
tilitas  f-  aequiperet  mo  -  tus 
nae.      quod      quam      aniliter 


ex 


Tarquinio        regnante , 
pestilentia      in      mulieres 
fetu    sif    facti     sunt     ex 


Solis       atque      Lu- 
rela-f«m      sit,      citi- 
li Tauri      ludi     in- 
hac      causa       videntur. 
cum        magna       incidisset 
gravidas      atque       earuni 
car-ree     divendita     populo 
ob       hoc       ludi       Tauri 
in    circo     Flaminio,     ne 
intra     muros     evocentur     di     Inferi.      Seti     Taurios 
ludos    Varrò    ait    vocari,     quod    eis     ludis     discipu- 
lus     pendens     a     doctore     in      cv-udo     corio     tauri 
eia     ad     agendum,     quod     animo     quis     proposuerit.    25    solitus     sit     inpelli,     atque     us-que     eo     inibì    cogi 
||  Satis      verbum       Verrio       melius       fuit      praeteri-  docere ,  quoad  consisterei  atque         virtu- 

re,  ut  mila  videtur  5    quam  tam  absuri  qui-|-  opiniones  te     talorum     constaret     pedu-m     firmitas.       ||  Talas- 

suas    de    eo     restare  f$     quas    sciens     praeterii,     tam  sionem     in     nuptiis     Varrò     ait     signum     esse     lani- 

bercules,  quam  de  scabro,  quod  proximum  sequebatur.  fici ,     raXctgov ,     id   est   quassillum ,    i-nde   enim   so- 

||Stipatores     ait     dictos     a     stipe,      quam      mercedis    30   litum     appellari     Talassionem.     at    ...... 

nomine        accipiant        custodes        cuiusque        corpo-  historiarum        scribtor,        Talassium        ait        nomine 

iris,    unde   et   stipam,    quamf   amphorae    cum    extru-  virum,  rapta        virgine         unicae         p-ulchritu- 

untur,     firmari     solent;     etiam    stipites,     qui    ob    e-  dinis ,     quod    ei    id    coniugium    fuerit    fe-lix,     boni 

andem       causam       destituantur.  ||  Sollicitare  hominis  f       gratia       nunc       redintegrari.  H  Tri- 

EMEND.   LECT.    Qu.  XV,  25,  1.   Cispium         6.   quoti.         11.  volisi         18.  stellami  dcle. 


ait  esse  constilo.        ||Suad  ted   idem  ait  esse,    sic  te.    15    vis      manifestum      est 
HSlellam     significare    ait    Ateius    Capito     laetum    et  stituti       dis        Inferis 

prosperum,  auctoritatem  secutus  P.  Servili  augu- 
ris ,  stellam  f  quae  exlamella  \  aerea  adsimilis 
stellae     locis     inauguratis      infigatur.  ||Sinistrum 

in       auspicando       significare       ait       Ateius       Capito    20   taurorum       immolatorum. 
laetum  et  prosperum  auspicium,    autf  silentium,    du-  appellati     sunt,     et    fiunt 

bif  duntaxat  vacat  vitio.  igitur  silentio  sm> 
gere  cum  dicitur  significat  non  interpellari,  quo  minus 
rem    gerat.    ad  -J-    sinistrum ,     bortari     quoque    auspi- 


ci, at. 

f  acti 


II.   &b  sur  da  si 
34.    omin  is. 


io.   recitare. 


11.  v  olisi 
32.  qua.  Qu.  XV,  26,  5.   Tape  te. 


ex    lamella.  21.   at.  21.22.   ubi. 

5.   6.    lapctc.         12.    13.  mobilita*.         l'J.   fetust 


552     QU.  XV,  27.  (159)         FESTI   FRAGM.   E  COD.  FARN.    L.  XIX. 


QU.  XV,  28.  (160) 


ginta  licloribus  l-cx  Curiata  fertur,  quof  Hanni- 
bal  in  propinquilate  Roraae  cum  esset,  nec  ex  praesidi- 
is  discedere  liceret,  Q.  Fabius  Maxiunus  Verru- 
cosus,  31.  Claudius  iW«-rcellus  cos.  facere  in- 
stiluerunt,  ut  nota  -vit  Aelius  in  XII.  signi- 
ficationum     verborum.  ||  T-risulcum     fulgur     fuit 

ab  antiquis  dictum,  q-ma  id  aut  incendit,  a- 
ut       discutiti       aut       fe-rebrat..  ||Togatarum 

est  genus  praetextataruni)  qd.  est  /t-ominum  fastìgfio-j-j  quae 


velieroentes  proiectiones  sanguinis  arcuaiim 

fluentis,  quales  sunt  Tiburi  in  Aniene.  Ennius 
in  Aiace:  "Aiax-J-  inisso  sanguine  tepido  tulli 7- 
efflantes       volant."  ||  Topper        significare       ait 

Artorius  cito,  fortasse,  celeriter,  temere,  cito, 
sic  in  Nelei  Carmine:  ''Topper  fortunae  commu- 
tantur  hominibus."citius,  sicC.Naevius:  "Capesset  flam- 
mam  Volcani/'  cito,  sic  in  eodem:  "Namque  nullum  peius 
macerai   humanum-f-,    quamde   mare    saevum.     Viretf 


praetextatac     dicuntur,     quod     togis    praetexlis    rem-    10    cui      sunt      magnae ,       topper       confringent      inpor- 


publicam  UH  administren  - 1.  tabernariarum ,  quia 
in  iis  cum  hominibus  ex-cellentibus  etiam  bumiles 
permixti  suntv  fures ,  /?-lagiarii,  servi  denique  et 
omneSf  qui  ex  tab -evnis  boneste  prodeant 
homines.  |jTrt-uras,      vaccas     steriles     ap- 

pellari,  ait  Verriu-%^  quae  non  magis  rapiantf, 
quam  tauri,  sed  wert-similius  sit  ex  Graeco  dic- 
tas,  quia  steriles  vaccas  rav-§cts  appellant.  ||  Todi  sunt 
aves  parvae,   pede  exil-i,   quarum    m.   Plautus  in  Sy- 


tunae  undef."  fortasse,  sic  Coelius  1.  VII.  :  "Ita 
uti  se  se  quisque  vobis  studeat  aemulari  in  statu 
fortunae  reip. ,  eadem  re  gesta ,  topper  nibilo 
minore  negotio  acto ,  gratia  minor  esset/'  for- 
15  tasse,  sic  Accius  in  Io:  "Topper,  ut  fit,  patris  tenf 
eicit  iras."  Ennius f  vero  sic:  Topper  fortasse  valet 
in  Enni  et  Pacuvi  scriptis.  apud  Enniuni  est  :  "Topper 
quam  nemo  melius  scit."  Pacuvius  :  "Topper  tecum 
sitf    potestas   faxsit,    si   mecum   velit."    adf   in    anti- 


mi 


ro 

sculis. 
Fastis 
lustranlur 


um 


extor -tìs      talis,       cum     todillis     crii-    20    quissimis     scriptis     celeriter,     ac     mature,     in    Odys- 


II  Tubilustria    quibus    diebus    adscribtum    in 
est ,        in      atr  -  io      Sutorio       agna       tubae 
quos      tubos      appellant,      quod      genus 
lustrationis         ex         Arcadia         Pallanteo  trans- 

latum     esse     dicunt.  ||  T-uditantes ,     tundentes, 

negotium        ag  -  entes         significare        ait         Gincius , 

JEn -nius  1.  II.:    "Haec  inter  se  lotum-j- 

vi  UH  tuditan-tes."  et  Lucretius  item  libro  II.  :    "IVec 


ulh 


uni, 


tuditantia        rem        cessant        extrinsecus 

|]  Tudiles     mall-eos      appellant      antiqui     a     tunden-    30    cat     etiam     fluvium,      subitis 

«?o,     quamv-is    ali    cruribus  f    tudites.     Inde   Ateius 

Philolog-  us  existimat  Tuditano  cognomen 

inditum,       quod      caput      malleoli      simile      babuerit. 


Tullios    al-n    dixerunt  esse   silanos,    ali 


ali 


> ,    «li    rivos , 

EMEND.  LÈCT.     Qu.XV,  27,  1.  quod.       9;  fastigi.       16.  pnriant. 
tu  llii.  9.   homonem.  Vire.i.  11.   undae,  15.   leti.  Ili.   ira 

e  o  r  a  m.  2  4.    Tubi  cincs.  31.   euius. 


sia  vetere  :  "Topper  facit  bomines  utrius  fue- 
rintf."  "Topper  citi  ad  aedis  venimus  Circae,  simul 
duona  eorumf  portant  ad  navis.  millia  alia 
in  isdem  inserinuntur."  ||Tibicinesx  etiam  hi  ap- 
25  pellantur,  qui  sacerdotes  viri  speciosi  publice 
sacra  faciunt,  tubarum  lustrandarum  gratia. 
||  Torrens  participialiter  prò  exurens  ponitur,  ut 
est  apud  Pacuvium  in  Antiopa:  "Flammeo  vapo- 
re      torrens       terrae       fetum       exusserit."        signifi- 

imbribus  concitatum, 
qui  alioqui  siccitatibus  exarescit,  quiusy  aquam  ipsam, 
quae  fluit,  flumen  recte  dici  ait  Aelius  Gallus 
1.  II.  quae  ad  ius  pertinent.  ceterum  volgi  con- 
suetudine    utrumque    iam    dici    flumen,     et    perennein 

27.  scse  tola.     3t.  a  tudibus.  Qu.XV,  28,  3.  Animum. 

Sìnnius.         19.  sì.         ut.         21.  ">"> 


\t,  9 erti  sueres. 


(152) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XVIII. 


353 


Tauras  vaccas  steriles  dici  existimatur  hac  de  causa,  quod  non  magis  pariante  quam  tauri. 

Todi  genus  avium  parvarum.     Plautus  :  "Cum  cxtortis  talis ,  cum  todillis  crusculis." 

Tubilustria*   dics  appcllaltant ;,    iu  quibus  agna  tubas  lustrabant. 

Tuditantes  significat  negotiuin  tuiidcntcs ,   id  est  agentes.     Lucretius:    "Nec  tuditantia  rem  cessant  extrinsecus  ullara." 

Tudites  malici  a  tundendo  dicti.     Inde  et  cuidam  cognome»  Tuditano   fuit,    quod  caput  inalleo  simile  babuerit.  5 

Tullios  alii  dixerunt  esse  silanos,  alii  rivos,  alii  vebementes  proiectiones  sanguiuis  arcuatim  fluentis,  quales  sunt  Tiburi  (153) 

in  Aniene.     Enuius  :  "Sanguine  tepido  tullii  efflantes  volant." 
Topper  cito,  ut  illud  Nelei:  "Topper  fortunae  commutantur  bominibus."  Torrens  et  participium  et  nomen  est. 


ANN.  FESTI.  Qu.  XV,  27,  1-6.  Urs.  additam.  maximam  partem 
omisi ,  cum  rem  improbabilem  piane  exhibeant.  Quae  substitui ,  ea 
acute  excogitavit  et  docte  coinmendavit  Rubino  de  Rom.  R.  P.  p.  383. 
Cf.   Suppl.  Ann.  1.  ex]    Urs.     x  vg.  deest  nunc  in  cod.  3.4. 

Q.  Fab.  Max.  .  .  M.  Claudius  Marc]  coss.  a.  539.  u.  e.  214  a.  Ci, 
ille  quartum  ,  bic  tertium.  6.    Trisuleum]  de  iisdem  fulminum  ge- 

neribus    Seneca  Qu.  Nat.  II,  40.   41.     Serv.  in  Aen.  II,  649.  7. 

q-uia]  a  vg.  8.  discutii]  aut  fìndit  scribendum  e  Seneca  vel  Servio. 

afflai    suppl.  Urs.  Togatarum]  cf.  imprimis    Donat.  de   trag.  et 

com.  Diomed.  III.  p.  487.      Supplem.  sunt  Ubs.  in  paucis  mutata.  9. 

fastigio]  Urs.  fastìgi  vg.,  quod  rectius  puto ,  ut  apud  Liv.  Ili,  35. 
aliis  eiusdem  fasligii  civibus.  15.    Tauras~]    cf.    Varrò  de  R.  R. 

II,   5.   Colum.  VI,  22.  16.  rapiant]  con.  vg.     pariant  corr.  A.  Aug. 

in  mg.  :   idque  Ubs.   in  contexto  posuit.  18.  steriles  vaccas]  supplevi. 

Graeci  vaccas  Urs.  ruv-Qug]    gug  tantum  in  cod.  esse,  ex  vg.,  non 

Ubs.  intelligitur.  19.  i]  cod.     Ili  Urs.    om.  vg.     et  todi-lli  suppl. 

Urs.  m.]    i.  e.  meminit.  19.   20.   in  Syro]    dixi  de  boc  versu 

ad  Paulum  p.  41.   v.   crocotillum.  20.     Cum  extor-tis]  Paulus.     cum 

extri-tis  suppl.   Ubs.  21.   Tubilustria]  agebantur  a.   d.  X.   Kal.  Apr. 

(Kal.  Praenest.  Maff.  Farn.  Vatic.  Varrò  de  L.  L.  VI.  §.  14.  Ovid.  F. 
Ili,  849.)  et  a.  d.  X.  Kal.  Iun.  (Kal.  Maff.  Exquii.  Venus.  coli.  Ovid. 
F.  V,  726.).  23.  ^ruo*]  vg.  bic  is  legitur.  fubos]   Varrò  de  L.  L. 

V.  §.117.:  Tubae  a  tubis,  guos  etiamnunc  ita  appellant  tubicines  sacro- 
rum.  Verrius  in  Kal.  Praenest.  :  Hic  dies  appellatur  ita  quod  in  atrio 
sutorio  tubi  lustrantur ,  guibus  in  sacris  utuntur.  Paulo  aliter  Ubs. 
24.   arcadia]  vg.  Urs.     cadia  cod.  Pallanteo]    Palatio  ea  religio 

tribuitur  etiam  in  Kal.  Praenestino ,  sed  alia  ratione.  Arcadiae  Pal- 
lanteo vel  Arcadia  a  Fallante  corr.  Ubs.  :  neutro  opus  est.  25. 
uditanles]  Ubs.  Tuditantes  vg.  ,  ut  e  cod.  ,  in  quo  nunc  est  ditantes. 
Cf.  Non.  p.  178,  29.  v.  tudiculare.  26.  erefe*]  vg.  Urs.  ntes  cod. 
Ubs.  supplem.  aliquantulum  mutavi.  27.  nius]  eoo.  vg.  nnius  Urs. 
A  miai.  II,  16.  apud  Merulam.  totum]  tota  corr.  Scal.  Ubs.  pro- 
babiliter.  Ceterum  versum  explevi  ,  geminato  se,  et  addito  itti.  Vide- 
tur  Virgilius  numeros  Ennii  imitatus  esse  ilio  versu  :  UH  inter  sese 
magna  vi  brachia  tollunt.  28.  Lucret.]  II,  1143.  29.  rem] 
vg.  Ubs.  era  cod.  Ita  in  COD.  nunc  in  v.  30.  31.  32.  prima  litera,  in 
33.  34.  primae  duae  perierunt,  quas  ab  Urs.  lectas  esse,  etiam  vg. 
fidem  facit,  quae  v.  30.  etiam  alleos  habet.  31.  ali  eruribus]  alii 
a  tudibus  corr.  Ubs.,  probabiliter.  In  Lucilii  Aetn.  561.  recte  scribitur: 
Fabriles  operae  tudibus  contundere  massas  festinant.  34.  silanos] 
de  boc  y.Qonvóiv  nomine  Gesnerus  de  Sileno,  Comm.  Gotting.  T.  IV. 
p.  35.  Welckerus  Nachtrag  zu  der  Aeschyl.  Tril.  p.  215.  Silvanos 
coni.  Cuiac.  Obss.  XI,  2.  :  idemque  praefert  Goth.  ,  coli.  Digest.  XIX, 
1,  17.  §.  9.:  sed  ibi  nullum  nomen  legitur  personarum,  ex  quorum  ro- 
stris  aqua  salire  solet,  et  Glossae  Petronianae  eas  Marsyas  dicunt.    Apud 


Lucret.  VI,  1264.  nunc  rectius  Silanos  scribitur,  ali  .  ■  alt]  cod. 

alii  .    .   alii  Ubs. 

Qu.  XV,  28,  1.  proiectiones]  bine  Suetonius  qui  dicitur  de  nat.  rer. 
T.  III.  p.  76.  ed.  Wolf.  :  Tolli  aquarum  proiectus ,  quales  sunt  in 
Aniene  flamine.  sanguinis]  amnis  coni.   Ubs.  :   non  recte,  nam  ipsius 

sanguinis  rivi  prorumpentes  cum  cataractis  Anienis  Tiburi  comparantur. 
2.   3.  Enn.  in  Aiace]    Bothe  V,  I.  p.  31.  3.  Aiax]    delet  Vossius, 

qui  sanguine  Emisso  transponit,  ut  bine  senarius  incipiat.  Verisimilius, 
fuisse  Aniinam  (scriptum  per  compehdium  Aia)  ,  quod  pendet  a  verbo 
efflantes.  Ita  censere  video  Hermannuin  in  Sopii.  Ài.  901 .  E  Sopbocle 
v.  1411.  (1385)  expressum  putabant  Scal.  et  Hesselius ,  e  v.  918.  (899) 
Hermannus  j    certe    tullii  Sopboclis    sunt   ovqiyyiq.  tuli  i]    tullii 

Paulus.  4.    Topper]    buius   voc.    unus    testis,    praeter   Festum, 

Quinctil.  Inst.  I,  5.  5.  temere]  mature  corr.  Urs.      Cf.  infra  v.   20. 

6.   in  Nelei  carm.]  cf.  Suppl.  Ann.  ad  Qu.IX,  20,  2.  7.   citius]  baec  et 

similia  quaedam  uncis  inclusit  Urs.,  tanquam  subditicia:  non  recte,  ut  ap- 
paret  disputationis  sumina  declarata  in  Suppl.  Ann.  C.  Naevius]  scribe 

Cn.  Naevius.  Puto  versum  in  bello  Punico  fuisse,  ut  sequentes.  Omissi 
sunt  ab  E.  S.  Excidit  voc.  topper,  sic  fere  restituendum  :  o  —  capés- 
set  topper  flàmmam  Vólcàni.  De  seqq.  versibus  v.  SurPL.  Ann.  ad  Qu. 
XII,  15,  2.  9.   Virei]    Vires   corr.  A.  Aug.  in  mg.   Urs.  11. 

linde]  undae   iidem.  Coelius]    v.    Krause  Histor.  fragm.  p.  193. 

Illud  sese  aemulari  sludeat  dictum ,  ut  apud  Sallust.  Catil.  1.  qui  sese 
student  praestare.  13.  eadem  re  gesta]  etiam  baec  voce,   uncis  Urs. 

liberavi.  15.  Accius  in  Io]    Bothe  p.  211.  fr.  3.   v.   Suppl.  Ann. 

17.  Pacuvi]  Ubs.     Pacui  cod.  ,    ut  saepius.  apud    Ennium]  Ann. 

Vili,  14.  posuit  Merula.  18.  Pacuv.]  Botbe  p.  151.  fr.  24.  19. 

sii]  coniicio  si.  potestas   faxsit]    postidea  faxim    coni.    Vossius. 

ad]   at  vg.  ,  sic  corr.   Urs.  20.   mature]   vg.   Urs.     maturae  cod. 

De  Livii  versibus  v.   Suppl.  Ann.   ad  Qu,  XII,   15,  2.  24.    Tibicines] 

Tubicines  corr.  Urs.  ,  ut  vg.  legitur.  Cf.  Qu.  XV,  27,  21.  v.  tubilu- 
strium.  28.  Pacuvium]  Botbe  p.  104.   fr.  7.     Eundem  versum  in- 

telligi  a  Varrone  de  R.  R.  1,  2.,  monet  Urs.  Partem  eius  ex  ipso  Ver- 
rio  posuit  Suetonius  ille  T.  III.  p.  76.  ed.  Wolf.  quius]    cod.   Urs. 

quamvis  vg.,  ut  corr.  Urs.  Sed  cuius  aquarn  sententiae  convenientius 
puto. 

ANNOT.    PAULI.      3.     Tubilustria]    vg.       Tibilustria   boni    codd., 
et  sic  fortasse  Paulus  scripsit.  7.  tepido]  tepidi  Gu.,    quod    Lind. 

recepit. 

ANNOT.  FESTI  ad  Qu.  XV,  29,  1.  Torum]  i.  e.  torrum,  cuius  voc. 
unus  testis  est  Festus.  3.   duo  R]  in  cod.   scriptum  est,  ut  duorum. 

4.  nam  antiqui]  de  eadem  re  Paulus  p.  6.  v.  anus.  Festum  recte  in- 
tellexit  H  use  hi;,  de  Annio  Cimbro  p.  7.  6.    Turmam]  eadem  de 

eius  voc.  origine  sententia  exponitur  a  Varrone  de  L.  L.  V.  §.  91.,    et 


334 


PAULI  DIACONI   EXCERPTA.     LIB.  XVIII. 


(155) 


Torum  torridum ,  aridura. 

Tarma  equitum  dieta,  quasi  terima  ,    quod  ter  deni  equites  ex  tribus  tribubus  Titiensiura,    Ramnium,  Lacerum  fiebant. 

Itaque  primi  singularum  decuriarum  decuriones  die  ti  ,   qui  ex  eo  singulis  turmis  sunt  etiamnunc  terni. 
Torre  re  a  torro  deductum  proprie  siguificat  siccare  atque  arefacere,  sed  usurpa  tutu  est  iam  prò  eo,  quod  sit  igne  urere. 
5  Turrani    Etrusci  dicti  a  Turreno  duce  Lydorum ,   a  cuius  gentis  praecipua  crudelitate  etiam  tyranni  sunt  dicti. 
Torvitas   a  ferocia  taurorum  quasi  tauri  acerbitas  est  vocata.  Turbelas  apud  Piantimi  turbas  significat. 

Tutulum     dicebant    Flaminicarum    capitis    ornamentimi    vitta    purpurea    innexa    criuibus    et    in   altitudinem    exstructum. 

Ennius  :  "Fictores ,  Argeos  et  tutulatos."  Tu  or  video,  tueor  defendo. 

Tuscus    vicus  Romae  est  diclus,    quod  ibi  babitaverunt  Tusci,    qui  recedente  ab  obsidione  Porsena  remanserunt. 
10  Tu  sci   a  Tusco  rege ,  filio  Herculis,  sunt  dicti,  \el  a  sacrificando  studiose,  ex  Graeco  velut  &vo%óoi- 
Tusculum  dictum,    quod  adilum  difficilem  Italica  t5    id  est  évsy-o?.ov> 


iisdem  piane  verbis ,  si  minutissima  quaedam  exceperis.  Itaque  etiam 
Varrò  liaec  ex  Cuviatio  exseripsit.  Nani  Yarronis  de  L.  L.  libris  Ver- 
rius  non  est  usus.  7.  quasi]   vg.    Urs.      quase  cod.  11.    Torreri] 

Torrere  coir.  Urs.   cuni  vg.  torro]   torreo  corr.  Urs.  cubi  vg.  :    sed 

recte  roonuit  Gifanius  in  Ind.  Lucret.  v  serescere ,  ab  ipso  nomine 
torrus,   de   quo   v.    1.   dictum   est,   verbum  derivari   torreo.  proprie] 

vg.   Urs.     propriae  cod.  13.    Plautus]    in   Cas.  II,   5,    1.  In] 

delendum  significat  A.  Ava.  Urs.  ,    cum  Plauto.  14.    edet]    edepol 

corr.  A.   Adg.  in  mg.    Urs.  ,   ex   Plauto,     cadetti  vg.  15.   Turannos] 

Verri  uni  puto  monimenta  Dorica  dialecto  scripta  respicere,  ut  illud  Sy- 
racusanorum  TOIA1TYPAN AJIOKYMAS,  Corp.  Inscr.  Gr.  n.  16.  Tur- 
rhenos  coir.  Urs.   cum  vg.  17.   18.   tyrannos  dict.]  Copiose  de  ea  re 

agit   I.   Fr.   Ebert.   Dissert.   Sicul.   p.  28  sqq.  21-  Afran.   in  Epist.] 

Botbe  V,  II.  p.  171.   fr.  18.  22.   serrium]  ferreum  corr.  Lips.   Epist. 

Quaest.  Ili,  20.  Opp.  T.  I.  p.  183.  ,  obscuro  sensu.  Hic  servus  vel 
Hie  Syrius  cori1.  Dac  Hunc  Servium  vel  H.  servulum  coni.  Botbius. 
Crediderim  tale  quid  fuisse  :  In   hunc  servum.  22.   23.    Toi-i»if«rs] 

consentit  Doederlin.   Synon.  et  Etymol.   T.  I.  p.  42.  23.   24.   Pacuv. 

in  Arm.    iud.]    Bothe  V,   I.    p.  107.    fr.  11.  24.  25.    praegrandi] 

vg.     praegnandi  cod.      prae  grandi   Urs.  25.   et]   ib.   fr.   12.  26. 

turbelas]  boc  verbum  quanquain  apud  Plautum  turbella  scribi  solet, 
dubito  tamen ,  an  deminutiva  baec  forma  illis  locis ,  ubi  posituni  est, 
parum  apta  sit.  Turbela  autem  eodem  iure  a  turba,  quo  clientela  a 
cliente  formar!    poterat.  28.   in  Pseud.]   I,    1,   108.,    ubi    legitur 

Quo  pacto.     Urs.   corr.    Qualcs.  29.    Tutulum]  cf.   Varrò  de  L. 

L.  VII.  §.  44.    Fulgentius  p.  561,  25.  32.  pileum]  vg.  Urs.    pil- 

leum  COD.  22.   33.  forma   metali]  formatti   etali  cod.,   ut  refert   Ur6. 

forma  e  tali  vg.  34.  utantur]  cod.  vg.      utuntur  Urs.  Emi.] 

Ann.  II,  10.  Mer. 

Qu.  XV,   30,   1.  argaeos]  ita  Fcstus   etiam  supra   Qu.XV,  7,  27.  30. 
prò  Argeos.  1.  2.    Tuor,  video]  exemplis  firinat  Doederlin.  Syn.  et 

Et.  T.  IV.  p.  305.,  quibus  adde  poetae  versum  apud  Festum  Qu.  XV, 
31,    25.  et  Qu.  X,  4,   18.  v.  optutu.  4.  eontueo]   cod.  vg.     confiteor 

Urs.  prò  consp.]  prò  defendo  suppl.  Urs.,    contra  sententiam  Festi. 

Dac  quae  comminiscitur,  contueor  et  prò  defendo,  non  commentus  esset, 
si  Urs.   supplcm.    distinxisset  a    codicis  lectione.  4.    5.    Tugur.]  cf. 

Isidor.   Orr.  XV,   12,  2.  et  imprimis  Pompon,  in  Dig.  L,   16,   180.  6. 

Afran.   in  Virg.]  Botbe  V,  II.  p.  192.  fr.  5.  7.    Caecil.  in  Hypob.] 

v.  Botbe  p.  137.  fr.  6.  Spengel.  Caecil.  fragm.  p.  2S.  nullo  supplevi, 
ubi  «ne  Ubs.,  metri  caussa.  9.  10.  Messalla  in  expl.  XII.]   laudatus 


etiam  Qu.  XII,  22,  23.  v.  pecunia.  XIV,  26,  30.  v.  sanatcs.  Urs.  suppl. 
Valerius,  nomen  gentis.     De  XII  tabb.  loco   v.    Dirksen  p.  473.  11. 

ce]   Urs.      co  vg.  12.  ab]   a  vg.  iis ,  qui]  supplevi.     eo  quod 

Ubs.,  praeeunte  Scal,  qui  narrationes  de  Porsena  et  de  Caele  coniun- 
gunt.  Has  nunc  distinxi  ,  mutato  iudicio  ,  quod  Etrusc.  rer.  Intr.  2, 
15.   T.  I.  p.  117.  de  ea  re  tulcram.  Porsena  rege]    eadem  fere   nar- 

ratio  legitur  apud  Liv.  II,   14.   Dion.  Hai.  V,   36.  13.   deseendente] 

discedente  corr.  A.  Are.  in  mg.   Urs.  li.   his]  scribe  iis.  habit. 

.  .  Volci-]  ibi  liabilaverint  Vci-  suppl.  Urs.  Cur  A  oleientes  praetulerim, 
dixi  Etrusc.  rer.   p.   117.  15.    Caeles  et  Vibenn]  cod.      Coeles    et 

Vibenn  vg.      Celes  et   /  ibena  Urs.  10.    max]   ma  *g.  15-17. 

quos  .  .  colue-runt]  ita  Festus  non  multum  a  Tacito  Ann.  IV",  65.  discre- 
pat.  Urs.  suppl.:  unde  post  eiecli ,  quod-T.  R.  s.  max- ime  reducere 
cupie-rint.  16.  .seenni]   secuti  hic   fuisse  opinatur  Niebuhr.   H.   B.  I. 

p.  394.  17.  M.   Varrò]  de  L.  L.  V.  §.  46.:   sed  alibi*  puto,  disertias. 

18.  Toxicum]  idem  etynion  ,  Dac  observat,  a  Dioscor.  VI,  20.  afferri. 
cerv.  venenum]  de  eodem  Plin.  N.  H.  XXVII,   11,   76.  §.  101.  20. 

Caec.    in    Gamo]    Botbe  p.  134.     Spengel.  p.  21.  amoris]    suppl. 

Spengel.     miserimi  Scal.    Urs.  '21.  Afran.]  Botbe  p.  198.  fr.  ine.  9. 

22.   uxorium]   uxori  viti'  corr.   Scvt.,  idemque  suppl.  miti-ere.  23. 

24.  Tusco  .  .  Herc.  f]  Tvrrhenum  Herculis  iilium  dicunt  Dion.  Hai.  I, 
28.    Paus.  II,  21,  3.    Hygin.  fb.274.  H.   All']    cod.      Alii  Las. 

unici  studi  si]  unieis  tudi  si  cod.  uni  ci  studisi  ita  vg.  unici  studii  si- 
Urs.     «ilice  studiosi  corr.  A.  Aie.  in  mg.  25.    &voxloi]  cod.  vg. 

O-vooxòqt  Urs.  Illud  non  vitiosum  puto.  Eandeni  voc.  originem  tan- 
gunt  Plin.  N,  H.  Ili,  5,  8.  §.  50.  Serv.  in  Aen.  X,  164.  Post  boc  voc. 
vg.  addit   Tu.     Urs.   non  recte   supplet  :    Inde    Tuseulmn.  2S.   eu- 

tiiii Itts]  suppl.  Urs.  melius,  quam  mons  Scal.,  quem  ilie  in  reliq'uis  fere 
secutus   est.  30.   vatus]  vatas  vg.  31.    Tumu-  lluarii'    ita 

Urs.  recte  suppl.,  nam  Scal.  supplem.  spatium  non  ailmiltit.  Tumu- 
vg.      T'unì  uff-    Urs.      Tutti-    cod.  33.    Iwwllwi]    consentii    Cic. 

Pbil.  Vili,   1.    Serv.  in  Aen.  II,   4S6.   et  imprimis  Vili,    1.  34.   or. 

natur]   oriatur    corr.  A.   Acg.   in  mg.   Urs.  Gallicis   h  •]    vg.   Urs.: 

nunc    Gii   tantum  in  cod.   est. 

AN.N.   PAULI.     2.  fiebant]  vg.     fiebat  boni  codd.  4.    Torrere] 

Torreri  etiam  in   Paulo   babent  boni   codd.  «ai»]   etiam   AI.  8. 

Argeos]  Barthii  cod.  Algeos  ;  bine  ille  coni,  galeatos,  Adv.  XXXIX,  11. 
10.  ex  Graeco  velut  &voxóoi]  sic  aperte  M.  ,  nisi  quod  thyskooi.  et  ex 
Graeco  venit  thysikooi  vel  ut  Gr. ,  qncin  Lixd.  secutus  est.  ex  Gr. 
&voxóoi,  vel  ut  vg. 


QU.  XV,  29.  (161) 


FESTI   FRAGM.  E   COD.  FARN.     L.  XIX.         QU.  XV,  50.  (162)    35o 


fluvium  et  torrentem.  ||Torum,  ut  significet  torridum, 
aridum,  per  unum  quidern  R  antiqua  consuetudine 
scribitur.  sed  quasi  per  duo  R  scrinatili',  pronuntiari 
oportet.  nam  ■  antiqui  nec  mutas,  nec  semivoca- 
les  litteras  geininabant,  ut  fit  in  Ennio, 
Arrio,  Annio.  IJTurmam  equitum  dictam  esse  ait 
Curiatius  quasi  terimam  :  quod  terdeni  equites  ex 
tribus  tribubus  Titiensiuni,  Ramnium,  Lucerum  fìebant. 
ita  primi  singularum  decuriarum  decuriones 
dicti ,  qui  ex  eo  in  singulis  turinis  sunt  etiam  nunc 
terni.  ||Torreri  a  torro  deductum,  proprie  signi- 
ficai siccare,  atque  arefacere.  sed  usurpatimi 
est  iam  prò  eo,  quod  sit  igne  urere.  Plautus:  "Ini  una 
edetf  opera  in  furnum  calidum  condito,  atque 
ibi       torreto.  ||Turannos,       Etruscos       appellali 

solitos  ait  Verrius,  a  Turrheno  duce  Lydorum, 
a  cuius  gentis  praecipua  crudelitate  etiam  ty- 
rannos  dictos.  ||Tyria  maria  in  proverbium  de- 
ductum est  5  quod  Tyro  oriundi  Poeni  adeo  po- 
tentes  maris  fuerunt,  ut  omnibus  mortalibus  na- 
vigalo esset  periculosa.  Afranius  in  Epistola  :  "Hunc 
serriumf  autem  maria  Tyria  conciet."  ||Torvi- 
tas  a  ferocia  taurorum  dieta  est.  Pacuvius  in  Ar- 
morum  iudicio  :  "Feroci  ingenio  torvus  praegran- 
di  gradii."  et:  uCum  recordor  eius  ferocem ,  et  tor- 
vam      confidentiam."  ||Turbelas      dixisse      anti- 

quos,  quas  nunc  turbas  appellamus ,  testis  est 
Plautus  in  Pseudolo  :  "Quo  altof  et  quantas  soleam 
turbelas  dare."  ||Tutulum  vocari  aiunt  Flami- 
nicarura  capitis  ornamentimi^  quod  fiat  viltà 
purpurea         innexa         crinibus,  et         extructum 

in  altitudinem.  Quidam,  pileum  lanatum  forma  m- 
etali  figuratimi ,  quo  Flamines  ac  Pontifices 
utantur,     eodem     nomine     vocari.         Ennius:      "li- 

EM.  LECT.     Qu.XV,  29,13.  In]  dele.       14.  edepol.       21.  22. 
34.    oria  tur. 


baque ,  fictores ,  argaeos ,  et  tutulatos.  ||  Tuor, 
video  5  Tueor,  defendo  in  usti  olim  fuit. 
sed  iam  promiscue  utuntur,  et  ponitur  lue- 
or  prò  video  5  et  contueo  -  r  prò  conspicio.  ||  Tugu- 
5  ria  a  tecto  appellantur  domicilia  rusticorum 
sordida.  Afranius  in  X-irgine:  (iSordidum 
tuguri  imi  est,  turpe."  Caecilius  in  Ihjpo- 
bolimaeo:  "Habitab-«£  in  tugurio ,  nullo  o- 
perculo."  quo  nomine  Messalla  in  explana- 
10  tione  XII.  ait  etiam .  signifi- 
cavi. |[Tuscum  vicum  ce-teri  quidem  omnes  scrip- 
tores  dictum  aiunt  ab  iis,  qui  Porsena  rege 
descendente  f  ab  ohsi- dione  e  Tuscis  remanserint 
Romae,  locoque  bis  dato,  habitaverint  $  aut  quod  Folci- 
lo entes  fratres  Caeles  et  Vibenn-a,  quos  dicunt  regem 
Tarquinium  Romani  secum  max-ime  adduxisse^  eum  colue- 
rint.  M.  Varrò,  quod  ex  Coe-lio  in  eum  locum  deducli 
sint.  ||Toxicum  dicitur  cerva -rium  venenum ,  quo 
quidam     perungere     sagit-£«s      soliti     sunt.  Sed 

20    Caecilius       in       Gamo:       "Ut      hom -inem      amoris 
toxico  transegerit."     Afra-mws  in     ..... 
uxorium       istud      toxicum       mit-fr'te."  j|  Tuscos 

quidam      dictos      aiunt      a      Tusco      rege,      Hercu- 
lis    filio.       Ali   quod    unici    studi   si- nt   sacrificiorum 
25    ex      Graeco,      velut      Svcxóot.  \\  Tusculum     vel 

ab  eadem  causa  sacrificiorum,  v-eZ  quod  aditum  dif- 
ficilem     babeat,     id     est,     èv<7xo\ov.  Il  Tumulum 

Aelius     sic     definit:      "Tumulus     est     cumulus    are- 
nae    editus    secundum    mare    fluctibus    in    altum    ele- 
30   vatus.      unde      similiter      et      manufac  -  tus      et     na- 
turalis      proprie      dici       potest.  ||Tum-wftuam 

milites,  dicuntur  lecti  ob  subitimi  ti  -morem,  un- 
de  etiam  tumultum  dici  ait  Verrius,  quia  non  aliunde 
is  ornaturf,    quam  ab   Italicis  et  Gallicis   h-ominibus? 

In   Atene   servum.  28.  poeto.  Qu.  XV,   30,    13.    di  sceden  1$. 

Yy* 


556    QU.  XV,  51.  (165)         FESTI  FRAGM.   E  COD.  FARN.   L.  XIX. 


QU.  XV,  52.  (164) 


qui  immiti  -ent  Italiae,  itaque  nullum 

tumultuili,  praeter-  quam  Gallicum,  aut  domesti- 
cum  dicebant.  \\  Thomices  Graeco  nomine  appellantur 
e  cannalo  impolito  et  sparto  leviter  tortae 
restes ,  e.r  quibus  funes  fiunt.  Lucilius  :  "Vidimus 
vinctum  thomice  cann-  abina."  Opillusf  Aure- 
/r«s  scribsit ,  moli -èva  pulvillum,  quem  in 
co//o  habent,  ne  Z-aedat,  thomicem  vo- 
can".  [|  Tongere  Aelius  Sti -lo  ait  noscere  esse, 
^»od  Praenestini  tong  i  -  tionem  dicant  prò  no- 
iionem.  significai  et  la  -tius  dominar!.  Ennius: 
('Alii  rhetorica  tongent."  et  vincere 

etiam  quandoque  videtur  significare. 

||  Tesca  Verrius  ai-t  loca  augurio  desig- 
nata, quo  sit  term-  ino  finis  in  terra  auguri.  Op- 
ilius  autem  Aureli-  us  loca  consecrata  ad 
augurandum  scrib-  sit.  sed  sancta  loca  undique 
saepta  doce-nt  Pontificisf  libri,  in  quibus 
scribtum  est:  CiTemplum-que  sedemque  tescumque 
sive  deo  sive  deae  dedicaverit,  ubi  eos  ac- 
cipiat       volentes       propitiosque."  Hostius       belli 

Histrici  LI.:  "per  gentis  alte  aetherias,  atque 
avia  tesca,  per-que  violabis-}-  tempia  antiqua 
deum."  Cicero      «-ero      aspera,     difficilia     aditu 

dixit  cum  ait:  "£o-ca  aspera,  saxaf  tesca  tuor." 
Accius  in  Philo  -cteta:  "Quis  tu  es  mortalis, 
qui  in  elesert-a,  et  tesqua  te  adportas  loca?" 
||  Tonsillam  ait  esse  Verrius  palum  dolatum 
m  acumen  et  cuspide  praeferratum ,  ut  existi- 
mat,  qu-eva  cumfigi  f  in  litore  navis  re- 
ligandae  causa.  Pacuvius  in  Medio:  "Acces- 
«  A-esxva,  et  tosillam  pegi  laetof  in  litore." 
Accius  in  Phinidis:  "Tacete,  et  tonsillas  lito- 
re    in    /a-edof    edite."       ||Tonsam    Ennius    signifi- 

EMEND.   LECT.     Qu.  XV,  31,  6.   Opilius.  18.  Pontifici. 

Q».  XV,   32,  2.   Pone.  3.   Prona.  ò.Sota.  8.    Tolleno. 


cat  remum,  quod  quasi  tondeatur  ferro 
cum  ait  1.  VII.:  "Poste f  recumbite,  vestraque 
pectora  pellite  tonsis."  item  :  "Pone  f  petunt, 
exin  referunt  ad  pectora  tonsas."  et  in 
5  Asota  f  :  "Alius  in  mari  vult  magno  tenere 
tonsam."  ||  Thymbreum       Apollinem      Vergilius 

a  monte  Thymbreo  appellavit,  qui  est  in 
agro     Troiano.  UTolennof    est    genus    machinae, 

quo      trahitur      aqua ,       alteram      partem       praegra- 

10    vante      pondere ,      dictus     a     tollendo.  ||  Tolera- 

re,       patienter      ferre.       Accius       in      Neoptolemo  : 

t  tf'Aut  f       quisquam      potis       est       tolerare        acritu- 

dinem."    Ennius  1.  II.:    "Ferro  se  caedef,  quam  dic- 

tis     his,     toleraret."  ||Toles      tumor      in     fau- 

15  cibus,  quae  per  derainutionem  tonsillae  dicuntur. 
llTullianum,  quod  dicitur  pars  quaedam  carceris, 
Ser.    Tullium     regem     aedificasse     aiunt.  ||  Taxat 

verbum  ponitur  in  hisfj  quae  finiuntur,  quoad 
tangi      liceat.      in       litibus      quoque,       arbitro -j-     ve 

20  cum  proscribitur ,  quoad  ei  iussit  f  statuendi, 
taxatio  dicitur,  quae  fit  certae  summae.  a  tangen- 
do  autem  dici  etiam  scaenici  testimonio  sunt, 
qui  taxatores  dicuntur,  quod  alter  alterum  male- 
dictis      tangit.  ||  Tabernacula     dicuntur     a     si- 

25    militudine        tabernarum ,  quae        ipsae ,  quod 

ex  tabulis  oliin  fiebant,  diclae  sunt,  non  ut 
quidam  putant ,  quod  tabulis  cludantur.  ||  Ta- 
git  Pacuvius  in  Teucro:  "Ut  ego,  si  quisquam 
me     tagit."     et     tagain     idem    in     Hermiona  :     "Aut 

30  non  cernam,  nisi  tagam",  sine  dubio  antiqua 
consuetudine  usurpava.  nam  nunc  ea  sine 
praepositionibus  non  dicuntur,  ut  contigit,  at- 
tigit.  ||Tablinum  proxime  Atrium  locus  dicitur,  quod 
antiqui        magistratus       in       suo       imperio       tabulis 

23.   volabis.        25.  saxea.        30.   co  nfig  i.        32.   ledo.        34.   leeto. 
12.   Haut.        13.  eaedi.  18.   iis.        19.   arbitrio.        20.   in   si t. 


(153) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     L1B.  XVIII. 


357 


Thomices  Gracco  nomine  appcllantur  et  cannabi  impolito  et  sparto  leviter  tortae  restes,  ex  quibus  funes  fiunt.     Pulvilli  (154) 

quoque,    quos    in  collo  habent,  ne  a  resti  laedantnr,  tbomices  vocantur. 
Tongere  nosse  est,  nani  Pracncstini  tongitionem  dicunt  notionem.     Ennius  :    "Alii  rhetorica  tongent." 
Tesca  loca  augurio  designata.     Cicero   aspera   ait    esse    et  diffidila. 
Tonsilla   palus    dolatus  in  acumen  et  cuspide  praeferratus ,    qui  navis  religandac  causa  in  litore    Jigitur.     Accius  :    aTa-  5 

cete  et  tonsillas  litore  in  laeda  edite." 
Tonsa  remus,  quod  quasi  tondeatur  ferro.     Ennius:  "Pone  pclunt,    exin  referunt  ad  pectora  tonsas." 
Tymbreus  Apollo  a  monte  Tymbreo  dictus  ,    qui  est  in  agro  Troiano. 
Toles  tumor  faucium ,  quae  per  diminutionem  dicuntur  tonsilla  e. 

Taxat  et  taxatio  a  verbo  tango  dicuntur,  unde  et  taxatores  a  scenicis  dicuntur,  qui  alterutrum  malcdictis  tangunt.  10 
Tagit  simplieiter  dicitur,  quod  attigit,  conti git  facit  compositum. 
Tablinum    locus   proximus  atrio  a  tabulis  appellatus. 


ANN.  FEST1.  Qu.  XV,  31,  2.  domesti-]  cod.  vg.  domesticum  Urs. 
3.  Thomices]  cf.  Vitruv.  VII,  3.  De  tumida  Appuleii  et  tiimicibus  Plauti 
Scal.    ipse    audiendus    est.  Graeco    noni.]    v.  Hesycb.  :    &o')fiiy$  ' 

Xinrov  o/oiviov.  &-ti')fit,yy?<;m  àioftoì,  oQ/ital ,  o/oirla,  /oydul,  anaQria.  xava- 
pivu.  5.  Lucil.]   non  invenio  apud  Dousam.  Scal.   supplet  :    indimus 

eis  tomices  canabinas.     Ego   Urs.   secutus  sum.  6.   Opillus]    Opilius 

coir.  Urs.      Opillius  vg.  7.   em]  om.  vg.  8.    ihomieem]   to- 

micem  vg.  10.   Praenestini]    de    ho  ni  in  dialecto  v.   Plautus  Trucul. 

Ili,  .2,  23.  (conia),  Trinum.  Ili,  1,  9.  et  Accius  apud  Festum  Qu.  XVI,  2. 
v.  taimnodo,  idemque   Qu.  IX,   11,   22.   v.    nefrendes.  11.   Ennius] 

Ann. XVIII,  16.  Mer.  Laudatili'  glossarium  Fornerii:  tongere  nóitv.  En- 
nius in  XVIII.  Lucilius  in  XXIII.  Supplem.  Urs.  ostendit  A.  Aug.; 
alia  finxit  Scal.,   quae  v.  in  Suppl.  Ann.  12.   rhetorica]  ut  Hectóris, 

Nestóris  apud   anliquos.  14.    Tesca]  cf.  Varrò  de  L.  L.VII.  §.10. 

11.  12.  Gloss.  Labi).:  Tesqua  sive  Tescua,  xaruxnij/ivoi,  xal  (lùyjiq  xul 
Vgvuot,  (scr.   toìjfioi)  lónoi.  18.  Ponlificis]  scribe:  Pontifici.  20. 

dedicaverit,  ubi]  dedicaveris ,  ibi  coir.  Dac.  ,  sine  necessitate.  Feslus 
protasin  tantum  legis  scripsit,      Scal.   alia    prò  arbitrio  mutai.  21. 

volentes]   s   in  vg.   est.  22.   gentis]   cod.  vg.      gente*  Urs.  23. 

que]   om.   vg.  violabis]  volabis  corr.  Urs.  cum  Scal.      Illius  supplem. 

paene  certa  sunt,  quanquam  versus  heroicos  efneiunt,  non  admodum  ele- 
gantes.  Sed  Scal.  quae  tentavit:  ac  tesqua  volabis,  Tempia,  probata 
a  Weicberto  Poet.  Lat.  p.  15.,  non  concinunt  cum  cod.  litcris  relictis. 
Etiam  minus  probabilia  sunt,  quae  idem  Coniect.  in  Varr.  de  L.  L.  67, 
25.  (101.)  proposuerat:  perdiu  gentes  diliger  aeth.  atque  idem  tesca  vo- 
labis, Tempia  ctc.  Dac.  corr.:  et  eelsa  volabis  Tesca  ant. ,  ut  tempia 
glossema  voc.  tesca  essct.  24.    Cicero]  in  opere  poetico ,  de  qua 

re  vix  dubitari  potcst  :  quanquam  Orellii  in  Opp.  Cicer.  V.  IV.  P.  IL 
p.  582.  annot.  discrepat  sententia.  Scal.  voluit:  Quidam  explicavere 
aspera   .   .  .  Atlius  :   Loca  aspera,  sed  refraga  tur  Paulus.  ero]  vere 

▼g-  25.  saxa]  fortasse  saxea.  26.  Accius  in  Phil.]  Botbe   P. 

Se.  L.  V,  1.  p.  230.  fr.  2.  Eundem  versum  babet  Varrò  de  L.  L.VII. 
§.  11.:  ubi  legitur  tesca  te  apportes.  Scal.  corr.:  qui  in  Lettini  tesca, 
contra  fidem  utriusque  testis.  28.    Tonsillam]    v.  Paul.  p.  123.   v. 

prymnesius  cum  annot.  30.   cumfigi]   configi  corr.  Urs.     ut  existi- 

mant  guida -in,  cum  fìgitur.   suppl.  et   corr.   Scal.  31.   Pacuv.  in 

Medio]  Sledo  corr.  A.'  Aug.  in  mg.  Urs.  Sed  illud  probuin  est.  V. 
annot.  ad  Varr.  de  L.  L.  VI.  §.  60.  Botbe  p.  132.  fr.  17.  De  lcclione 
huius  et  Accii  versuum   v.  Suppl.  A™.  33.  Accius  in  Phin.]   Bothc 


p.  236.  fr.  5.     in  vg.  codici  tribuitur.  34.   la-edo]  Urs.     laeda  vg., 

ut  in  Paulo  :    nunc  in    con.  neutrum  est.  Tonsam]   Gloss.   Labb.  : 

Tonsae,  xùuui. 

Qu.  XV,  32,  2.   I.  VII.]  v.  39.  Mer.  Poste]  Pone  corr.  Dac, 

recte  ut  videtur.  3.   item]  VII,  40.  Mer.  Pone]  quidam  apud 

Merulam  :  Prona*  4.   exin]  vg.   Urs.      exim  cod.  5.  Asoìa] 

vg.    Urs.     nasota  cod.     V.   Suppl.   Ann.  6.    Thymbreum]  cod.      Ile  ih 

7.      Thymbraeum  vg.   Urs.  Vergil.]  Aen.  Ili,   85.  8.    Tolenno] 

tollenno  vg.,  et  ita  corr.  Urs.  Rectius  scribi  videtur  tolleno.  Cf.  Plau- 
tus ap.  Fest.  Qu.  XIII,  12,  29.  v.  reciprocare.  Telonem  dicit  Isidor. 
Origg.  XX,    15,  3.  11.   accius    in    Neopt.]   Botbe  p.  222.   fr.  2. 

12.  Au(]   haut  corr.  A.  Aug.  in  mg.  Urs.  ,    recte  opinor.  13.  En- 

nius] Ann.  II,  26.   Mer.  se  caede]  seeedere  vg.     se  caedet  corr.  A. 

Aug.  in  mg.  caedere  se  Scal.  se  caedi  Urs.  optime.  secaedere  vcl 
secidere  Dousa.     succidam  Merula.  16.     Tullianum]    cf.   Varrò    de 

L.  L.  V.  §.  151.  18.   his]  iis  corr.  Urs.,  ut  vg.  19.  arbitro] 

arbitrio  corr.  A.  Aug.   in  mg.  Urs.  20.    iussit]    ius  sit  corr.   Scal. 

Urs.  et  Gifanius  in  Lucr.  v.  iussa.  Post  voc.  statuendi  punctum  sustuli, 
quod    vg.   et   Urs.  babent.  23.   taxatores]    Dac   Festum    imperite 

taxat.  Quae  de  primis  secundisve  partibus  a  designatore  sive  taxatore 
distributis  scripsit,   omnia  falsissima  sunt.  24.   Tabern.]  cf.  Paulus 

p.  11.  v.   adtub.  et  p.  30.  v,    contubernales.  27.   eludantur]    con.  vg. 

claudantur  Urs.  27.   28.    Tagit]    Punctum  post  boc  voc.    sustuli, 

sicut  v.  29.  30.  post  tagam."  28.  Pacuv.  in   Teucro]  Botbe  p.  145. 

fr.  10.  Hic  cum  aliis  verba  proxima  :  et  tagam,  Pacuvio  attribuii. 
29.  in  Hermiona]   Botbe  p.  125.   fr.  14.  34.    tabulis]   cod.  ut  vg.  : 

sed  ulis  a  manu  sec.  additimi  est.  tabulas  Urs.  Supplem.  ad  illam 
lectionem   direxi,   a   Scal.  paulo  discedens. 

ANNOT.  PAULI.  1.  cannabi]  M.  canali  Gu. ,  quod  non  impro- 
banduin   est.  impolito]   Lind.  e  codd. ,    quem  barbarismum  Paulo 

condonavi,  a  Fcsto  defendi,  impoliti  vg.,  quod  Urs.  in  Festum  recepit. 
12.   appellatus]   appellatimi   M. 

ANN.  FESTI  ad  Qu.  XVI,  1.  repon.  .  .  .  destinaverani]  Apparet  in 
pagellis  cod.  ,  quas  Pomponius  Laetus  seiunctas  ab  reliquo  libro  habe- 
bat,  describendis  ciusmodi  versum  omissuin  esse.  De  re  ipsa  cf.  Plin. 
N.  II.  XXXV,  2,  2.  §.7.  Verior  vocabuli  origo  cognoscitur  ex  Varrone 
apud  Nonium  p.  83,  14.  v.  cortes.  4.    in  Catil.]  e.  36.  5. 

I.  IV.   hislor.]   IV,  9.   p.  238.   ap.   Gerlacb.  6.    coierit]    conicctus 


358 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XVHI. 


(154) 


Tagax  furunculus  a  tangendo  dictus.     Lucilius  :    "Et  mutonis  manum  perscribere  posse  tagacem." 
Taminia  uva  silvestris,    dieta  quod  tana  mira  sit  quam  minium.  Talus  praenomcn  erat  Sabinorum. 

Tanne  eo  usque.     Afrani us  :  "Tanne  arcula  tua  piena  est  aranearum." 

Talipedare    est  vacillare   pedibus  et  quasi  talis  insistere.  Tarn  in  odo  antiqui  dicebant  prò  modo. 

5  Talia  folliculum  cepae.  Tarmcs    genus  vermiculi  carnem  exedens.  Taenpoton  appellarunt  Graeci  gemis 

scribendi  deorsum  versus,  ut  nunc  dextrorsus  scribimus. 
(155)  Tar tarino  borrendo  et  terribili. 


Aid.  vg.  7.    Corvinius]     Corvinus  Aid.   vg.      Comificius  corr.  Urs. 

At  Comificii  nomen  non  Inter  oratores  Romanos  celebratur,  sed  in  ter 
grammaticos.  Intelligi  M.  Valerium  Messalam  Corvinum,  qui  ad  medium 
nsque  Augusti  principatum  vixit,  vidit  H.  Meyer.  Oratt.  fragm.  p.209., 
boc  argumento  usus  ,  quod  Quinctil.  teste  X,  1,  24.  Pollio  et  Messala 
eosdem  aliquando  reos  defenderunt,  ac  Pollionem  prò  Liburnia  dixisse, 
idem    Quinctil.  IX,   12,   34.    ostendit.  8.     Tabellis]    comparatur 

Hieronym.  Epist.  1,1.  9.     cifro]  eitrove  Aid.  vg.      cilroque  corr. 

A.  Acc  in  mg.  Urs.  :   sed  v.  ann.  ad  Qu.  XIII,   13,  26.  11.   12. 

tubellae  .  .  imperatoribus]  intelliguntur  laureatile  tabellae ,  de  quibus 
Lamprid.  in   Severo  Alex.  58.  12.    Tagax]  utitur  eo  voc.  Cic.  ad 

Att.  VI,   3,    1.      Gloss.    Labb.  :    Tagax,  <pvyiQ-Xov.  tangendo]   (unendo 

corr.   Urs.  sine  necessitate.  13.  Ludi.]  ap.   Dousam  XXX,  89.     Eun- 

dem  versum  babet  Non.  p.408,  32.  v.  tangere,  ubi  Musconis  .  .  .  per- 
scribere .  .  tagacem  legitur.  Quae  si  codd.  fide  comprobantur,  Festi 
et  Noni!  concordia  vincit ,  ut  haec  lectio  serranda  sit:  Et  mutonis  (in- 
tellige  est)  ,  manum  perscribere  posse  tagacem  (tagacem  etiam  in  Festo 
Aid.  vg.).  Manum  tagacem  significat  ipsum  furem,  et  perscribere  codem 
sensu,  quo  conscribere ,  conscribillare,  a  Plauto  et  Catullo  ponitur. 
Urs.  coni.  :  tnanu  .  .  perscabere  .  .  tagacem.  Dac.  mutona  .  .  persca- 
bere  .  .  .  tagacem.  Gloss.  Labb.  :  Muttonium ,  nQopuoxuviov.  AovxiXtoc,, 
ut  recte  Vulcanius.  14.    Tages]  de  boc  quae    traduntur,  compositi 

Etrusc.  rer.  Ili,  2,  3.  T.  II.  p.  24.  cf.  Ili,  4,   5.  p.  89.  15.  puer] 

nescio  an  exciderit:  canis  crinibus.  15.   16.    discipulinam]   discipli- 

na™ Aid.  vg.  17.   Taminia]  cf.  imprimis  Plin.  N.   H.  XXIII,   1,  13. 

§.17.  Aminaeum  vinuni ,  ab  ipso  Catone  nobilitatimi,  non  recte  im- 
ìniscuit  Scal.  uvae  .   .  genus]  uva  silvestris  generis,  et  deinde  quae 

Aid.   vg.  19.    Talus]  exemplum   buius  nominis  est  TàXXoq  Tvqawoc, 

Sabinus ,  Tatii  socius ,  apud  Dionys.  Hai.  II,  46.,  ubi  TuXog  in  Lapi 
codice   legitur.  20.     Tulentorum]    diflìcultatcs    buius    loci    tetigit 

Gronov.  de  pec.  vet.  p.  133.,  Echbel.  D.  N.  IV.  p.352.:  expediit  plerasque 
Boeckh.    Quaest.  Melrol.  p.  100.   107.  151.   1S8.  21.22.  Rhodium 

ci]  post  baec  verba  A.  Auc.  in  mg.  coni,  scribendum  esse  septem  millium. 
Si  comparaveris  Paulum  p.  59.  Euboicum  talentimi  mimo  Gracco  septem 
millium  et  quingentorum  cistophorum  est,  nostro  quatuor  millium  dena- 
riorum,  qnos  numeros  Euboico  talento  nulla  ratione  idoneos  effici  posse, 
supra  monuimus:  probabile  fit ,  Paulum  in    excerpendo   Festo   Euboicum 


talentimi  prò  Rliodio  posuisse  ,  quod  cistopbororum  numero  designatuin 
esse  probabilius  ,  quam  Euboicum  ,  ac  cistopbororum  et  denariornm  nu- 
meros apud  Paulum  permutandos,  in  boc  autem  Festi  loco  eos ,  qui 
desunt,  ex  ilio  supplendos  esse,  hunc  in  modum  :  Rhodium  et  cistopho- 
rum quatuor  millium,  et  septem  millinm  et  quingentorum  denarium. 
Hae  rationes  mirifice  conveniunt  cum  pondere  denariorum  ,  quod  Verri! 
tempore  erat  64  gran.  Par.  ,  et  cistopborum  ,  si  sumere  licet,  eos  qui 
240  gran,  babent,  duplices  esse.  Nani  inter  64  :  120  eadem  est  pro- 
portio   atque   inter  4000    :    7500.  23.  XIT]    duodecim  millium  vg., 

quod  Boeckb.  p.  151.    comprobat.     IIX  m.  corr.   Ubs.  24.  sex]  sex 

m.  corr.  A.  Are.  in  mg.  Uks.  ,  iidemqne  postea  trium  m.  Non  recte, 
nam  haec  Siciliae  et  Magnae  Graeciae  talenta  paucorem  erant  numorura. 
26.  Tamne]  Tanne  Paulus ,  recte  puto:  ut  Cicero  ostendit  cum  nobis 
pronunciatum    esse  ,    ac   si  scriptum  esset  cunnobis.  Opillus]    Opi- 

lius  corr.   Urs.  cum  vg.  27.   Afran.]    Botbe  A  ,    II.  p.  19S.  n.  8. 

Comparatur  Catull.  XIII,  8.  28.    Thaleae]    Thale  Aid.      Tkalime 

corr.  A.  Auc.  Urs.  Illud  certe  non  esse  librarii  vitium,  observat  C.  L. 
Scbncider.   Lat.  Granim.   T.  I.    p.  69.  29.  est]   ora.  Aid.   vg.      esse  corr. 

Urs.  30.  31.    Talipedare]   cf.  Paulus   p.  11.   ▼.  Attae. 

Qu. XVI,  2,  5.  Tammodo]  Haec  et  inferius  posila  babet  vg.,  non  babet 
Urs.  :    qua  de  re  dixi  in    Praef.  I,  2.  Attius]   significatur   Plautus 

Trin.  Ili,    1,  9.  10.    Taliam]     Talam  mg.   A.   Aie:    ac  bisyllabum 

id  fuisse  voc,  ostendit  versus  Lucilii  ap.  Non.  p.  201,  2.  v.  cepe. 
Gloss.    Labb.:    Talla  ,   xgouurov  lÒTVQor.  Talassus]    intelligitur  ta- 

lassio,    quo  de  dictum   Qu.  XV,  26,  28.  15.  Tarmes]  solus  Paulus 

babet.  Isidor.  Orr.  XII,  5,  10.  15.  termitem  babet  ligni,  tarmimi  lardi 
vermem.  20.   Taepocon]  Aid.  vg.      Tampercon,  Taenpocon,    Taenplon, 

Tahempocon ,  Temperon,  Tempocon  ,  Taempoton  mg.  A.  Acc,  quae 
lectiones  pleraeque  in  deterioribus  Pauli  libris  rcperiuntur.  Toéporehon, 
tÒ  ìti  oo/ov,  coni.  Io.  Croius  Observv.  in  N.  T.  e.  IX.  a  Clerico  lau- 
datus.  Possis'  «tiam  Tu  in?  oo&iov.  De  ipsa  re  Marinius  Atti  dei  frat. 
Arv.  p.  829.  25.    Tartarino]    Ennii  versus   est   ap.   Varron.   de   L. 

L.  VII.  §.  37. 

ANNOT,   PAULI.      3.    Tanne]   boni  codd.    L^d.      Tamne  vg.  5. 

cepae]   vg.    Lì\d.      cepe  codd.  Taenpoton]    Gc.  Li>d.       Tacnpolo   M. 

Taenpocon  vg.  6.    dextrorsus  scr.]   Gc.      dextro  subscr.  M.      dexlror- 

sum  scr.   vg. 


QU.  XVI,  1.  (187,52-188,29)    FESTI  SCHEDAE  AP.  LAETUM.    L.  XIX.         QU.  XVI,  2.      359 


reponendis  cum  destinaverant. 
||Tabem  eam,  quae  faceret  tabescere,  apud  anti- 
quos  usurpatum.  Sul!  us  ti  us  quoque  frequenter, 
ut  in  Gatilina,  cum  ait:  uUti  tabes  plerosque  ci- 
vium  animos  invaserat."  et  in  li.  IV.  historiarum  : 
"Qui  quidem  mos,  ut  tabes,  in  Urbein  coierit."  Et 
Corvinius-J-  prò  Liburnia  :  "Propter  hanc  tabem  atque 
perniciem  domus  totius."  ||  Xabellis  prò  chartis  ute- 
bantur  antiqui,  quibus  ultro  citro,  sive  privatim 
sive  publice  opus  erat,  certiores  absentes  faciebant.  10 
unde  adhuc  tabellarii  dicuntur:  et  tabellae  mis- 
sae  ab  imperatoribus.  ||Tagax  furunculus  a  tangen- 
do,  cuius  vocaboli  Lucilius  meminit  :  "Et  mutonis 
manum  perscribere  posse  tagemf."  ||Tages  nomine 
Genii  fìlius,  nepos  lovis ,  puer  dicitur  discipuli-  15 
nani  dedisse  aruspicii  duodecimi  populis  Etruriae. 
llTaminia  uvae  silvestris  geuus  videtur  Verrio 
dieta,  quod  tam  mira  sit  qua  ni  minium. 
||Talus  in  Sabinorum  nominibus  praenominis 
loco  videtur  fuisse.  ||  Talentorum  non  unum  genus.  20 
Atticum  est  sex  millium  denarium.  Rko- 
dium  et  Gistophorum  quatuor  millium ,  et  quin- 
gentorum  denarium  f.  Alexandrinum  XII.  f  dena- 
rium. Neapolitanum  sex  denarium.  Syracusa- 
num  tri u mi  denarium.  Rheginum  victoriati.  25 
|(Tamne  eo  usque,  ut  Aelius  Stilo  et  Opillusf 
Aurelius  interpretantur.  Itaque  Afranius  :  "Tamne 
arcula  tua  piena  est  aranearum/'  ||Tbaleae 
nomen  dictum  est  f  alii  ab  aetatis  flore  aiunt, 
alii,  quod  carmina  semper  floreant.  UTalipe-  30 
dare  antiqui  dicebant  prò  vacillare  pedibus 
lassitudine,  quasi  qui  trahit  pedes,  ut 
talis  videatur  insistere  aut  identidem 
tollero     pedes 

EMEND.   LECT.     Qu.  XVI,  1,  7.    Corvìnus.  li.   tarjacan. 

rium.         IZ.XIIm.         26;  Opilins...      29.  esse.  Qu.  XVI, 


5      UTammodo    antiqui   ponebant    prò    modo,   ut   Attius 
"Tammodo,  inquit,    Praenestinus.      ..... 


||Taliain      Gornifìcius     posuit,      unde     et      Talassus. 
Taliam     alii     folliculum     cepae. 


Tarmes 


||Taepoconf  soliti  sunt  appellare  Graeci  genus 
scribendi  deorsum  versus,  ut  nunc  dextrorsum 
scribimus. 


||  Tartarino   cum   dixit  Ennius ,     horrendo  et   terribili 
Verrius  vult  accipi,  a  Tartaro,  qui  locus  apud  inferos. 


LI.  XX.  INCIPIT. 


11.  est    eistophorum   IV.    m.    et  VII.  m.   quimj  enlorum   dena- 
1,  20.    T o  épor  e/iou? 


560    QU.  XVI,  3.  FESTI  SCHEDAE  AP.  LAETUM.    L.  XX.     QU.  XVI,  4.  (188,  50  -  189,  31.) 

sitivam  t  quandam,  cui  subiungimus  quarti ,  f  ut  cum 
dicimus,  tam  egregium  opus  tam  parvo  pretio 
venisse,  id  est  sic  ut  apud  Graecos  quoque  ovtojs  àyctSóv. 
Itera  ex  contrario  ei  dicimus,  quam  malus  Homerus,  tam 
5  bonus  Cherylusf  poeta  est.  At  antiqui  tam  etiam 
prò  tamen  usi  sunt,  ut  Naevius:  "Quid-j-  si  taceat, 
dum  videat,  tam  etiam  sciat,  quid  scriptum  sit."  En- 
nius:  "Illae  meae  tam  potis  pacis  potiri."  Titinius: 
"Bene  cum  facimus,  tam  male  subimusf,  ut  quidamf 

||Tame      in      Carmine      positum      est       prò       tam.    10   perhibent  viri/'     Item  :    "Quanquam  estis  niliili ,    tam 

escatorf  simul  vobis  consului."  ||  Tandem  quom  signi- 
ficat  aliquando ,  interdum  tamen  ex  supervacuo  po- 
nitur,  ut  apud  Ter.  in  Phormione,  quom  ait:  "Ita 
ne  tandem  uxorem  duxit  Antipbo  iniussu  meo?" 
15  non  enim  hic  tempus  ullum  significat.  At  Cicero 
etiam  duplicat  temporalem  significationem ,  cum  ait  : 
"Tandem  aliquando."  ||  Tauri  verbenaeque  in  commen- 
tario sacrorum  significat  ficta  farinacea.  ||  Tama 
dicitur,  cum  labore  viae  sanguis  in  crura  descendit  et 

||Tauriumaesdicunt,  quodin  ludos  tauricosfconsumitur.    20   tumorem   facit.         Lucilius:     "Inguenne   existat,    pa- 

pulae ,  tama ,  ne  boa  noxit."  [j  Taenias  Graecam 
vocem  sic  interpretatur  Verrius,  ut  dicat  or- 
namentum  esse  laneum  capitis  bonorati,  ut  sit 
apud  Gaecilium  in  Androgyno  :  "Sepulchrum  plenum  tae- 
25  niarum,  ita  ut  solet."  et  alias:  "Dum  taeniam,  qui 
volnus  vinciret."  Ennius  in  Alexandro:  "Volans  de  caelo 
cum  corona  et  taeniis."  Accius  in  IVeoptolemo  : 
"f Decorare  est  satius,  quam  urbem  exeneisf."  ||Tae- 
dulum  antiqui  interdum  prò  fastidioso:  interdum, 
3Q  quod  omnibus  taedio  esset,  ponere  soliti  sunt. 
||Tatium  occisum  ait  Laniviif  ab  amicis 
eorum  legatorum,  quos  interfecerant  Tininif  la- 
trones,       sed      sepultum      in      Aventiniensi      laureto. 

.   .    ||  Tam  significationem  habet,  cum  ponimus  praepo-  Quod    ad    significationem    verborum    non    magis   per- 

EMEND.   LECT.     Qu.  XVI,  3,  20.    Taurios.  34,   1.  propositiv  am.  Qu.  XVI,   4,   1.  hic  plora  exciderunt.  5.    Choerilus. 

6.    Qui.  9.   eupimus.  quidam.  li.    tcn.ifor.  28.   Addc    Tumuìum.  taeniis.  31.   Lavinii.         32.    Tixlianx. 


(155) 


PAUL!  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XVIII. 


361 


Tarn    significatìonem  Iiabet  propositivam,  cui  subiungimus  quam,  ut:  tam  bonus  Choerilus,  quam  malus  Homerus.     Tarn 

etiara  prò  tanica  usi  sunt. 
Tandem    quii  in   significet  aliquando ,    interdura  tamen  prò  supervacuo  ponitur,    ut  ait  Terentius  :   "liane  tandem  uxorcm 

duxit?"     Cicero  etiam  duplìcat  temporalem  significatìonem ,    quuin  ait:  "tandem  aliquando." 
Tama   dicitur,    quum  labore  viae  sanguis  in  crura  descendit  et  tumorcm  facit.     Lucilius  :    "Inguen  ne  existat,  papulae,  5 

tama  ne  boa  noxit." 
Taedulum  fastidiosuin ,    sive  quod  omnibus  est  taedio. 


ANNOT.  PESTI.  Qu.  XVI,  3,  10.  Tamé]  hic  ex  vg.  ad  arbitrium 
mcum  posui ,  cum  apud  Ur.s.  non  legatur.  Tame  dictum  est  ut  cume, 
quod  e  Saliaribus  carminibus  affert  Terent.  Scaurus  p.2261.  P.  Etiam 
Me  in  Carmine  dictum  esse  de  Saliari,  existimat  Scal.  Tamde  prò 
Tame  scribendum  esse  opinatus  est  Lipsius  Ep.  Qu.  Ili,  20.  p.  183. 
20.    Taurium]  etiam  hoc  non  alio  iure  hic  posui.  tauricos]  taurios 

corr.  A.  Aog.   in  mg.,  recte.     Cf.  Qu.  XV,  26,  15.  34.   1.  prae- 

positivam]  propositivam,  posiiivam  corr.  A.  Auc  in  mg.  •  Illud  verum 
existimo,  ita  ut  prop ositi vum  subiuncto  vel  relativo  opponatur.  Caete- 
rum  Festi  scntcntiam  gravius  alice  tam  esse  suspicor  ;  nam  his  non  con- 
venit  exemplum  :  tam  egreginm  opus  etc.,  sed  illud  apud  Paulum  :  tam 
bonus  Choerilus ,  quam  malus  Homerus.  Deinde  dictum  puto  de  par- 
ticella tam ,  non  addito  quam  ;  tertio  loco  de  praemisso  quam  et  sub- 
iuncto tam. 

Qu.  XVI,  4,  5.  Cherylus]  Choerilus  corr.  Urs.  Cf.  Horat.  Epist. 
II,  1,  232.  5.   6.   tam  ...  prò  tamen]   cf.   Max.   Schmidt  de  pro- 

nomine p.  91.  6.  Naevius]  Novius  vg.  in  contexto,  Naevius  in  mg. 

Bothe  P.  Se.   L.  V,  II.  p.  56.  Novii  ine.  6.  Quid]   Qui  corr.  Urs., 

ut  vg.  babet.  Si  tam  non  liquescit,  verba  inde  a  Qui  usque  ad  sciat 
senarium  eQìciunt.  Meursins,  Exerc.  crit.  P.  I.  in  Pseudol.  e.  3.,  ob 
eam  caussam   tame  scribit,  nimis  antique.  7.   quid  scriptum  sit] 

quod  scriptum  est  A.  Aeg.  in  mg.  7.  8.    Ennius]    Hermannus  in 

Eurip.  Hecub.  277.,  a  Lind.  adductus ,  versum  emendavit  :  Illa  me 
Tam  potis  pacis  potire ,  ad  exemplum  Euripidei:  Tainrj  yiyrj&a  xclirt- 
Xr]&-o(iiu  xaxóiv.  Nescio,  an  ei  sententiac  non  conveniat  tam  prò  tamen. 
Bothe  V,  I.  p.  71.  fr.  31.  8.    Titinius]   Bothe  V,  II.  p.  74.-  fr. 

ine.  lo.  9.    male   subimus]    male   audimus    corr.    Lipsius    Epist. 

Quaest.  Ili,  20.  p.  183.  malae  fuimus  Dac,  scilicet  auctore  Meursio 
Exerc.  crit.  1.  1.  :  sed  utrumque  numeris ,  qui  manifesto  trochaici 
sunt ,  disconvenit.  Rectius  male  sapimus  Bothius  :  non  minus  tamen 
sensui  et  versui  congruere  videtur  cupimus.  quidam]  quidem  corr. 

Lipsius,   rectissime.  10.  Item]    Bothe  p.  74.  fr.  14.  Quan- 

quam]  quam  «orr.  A.  Aug.  in  mg.  Urs.  :  nescio  quam  ob  caussam. 
Videtur  in  scnario  :  Quanquam  .  .  simul ,  vocabulum  disyllabum  exci- 
disse.  11.  escator]  ecastor  corr.  A.  Aog.  in  mg.,  ubi  ecasta  scriptum 

est.     ea  me  castor  corr.  Urs.     Sed  ea  alienum  est.  13.   Terent. 


in  Phormione]  IL  1,  1.  (Lind.  non  recte  4,  66.),  ubi  Donatus  eandem 
profert  sententiam.  15.   Cicero]  in  Catil.  Il,  1.     Aliter   de    hoc 

loco  Nonius  p.  405,  31.  17.   Tauri]  cf.  Lobeck.  Aglaoph.  p.  1081., 

ubi   hoc  Festi    testimonio  commode    uti   poterat.  18.   Tama]  cf. 

Paulus  p.  67.  v.  flemina.  20.    Lucil.]    fr.   ine.  21.  apud  Dousam. 

Lucretius  mg.   A.  Adg.     Sed    Lucretius    quanquam    voc.    tama    usus  est 

IV,  954. ,  versum  tamen  illuni  non  habet.  Inguen  ne]  disiunge, 
ut  apud  Paulum  scribitur.  Vg.  et  Urs.  coniunxerunt.  21.  boa] 
cf.  Paulus  p.  25.  v.  bova.  24.  Caeeilium]  Bothe  V,  IL  p.  129. 
fr.  1.  Spengel.  Caecil.  fragm.  p.  12.  Taeniae  sepulcrorum  nunc  in 
sexcentis  vasculis  pictis  conspiciuntur ,  ut  opus  non  sit  Scaligerum  re- 
fellere ,  qui  fascias  ,  quibus  cadavera  apud  Aegyptios  et  interdum  etiam 
in  Graecia  involvebantur ,  (Hesychii  xrjqtiaq,)  intelligit.  Cf.  Varrò  de 
L.  L.  VII.  §.  24.  Infulae  autem  non  sunt  ràivlai,  sed  a%é/j,/j,ara,  25. 
qui]  qua  corr.  Urs.,  non  recte.  De  hoc  instrumentali  qui  iam  alibi 
dictum  est.  Versum  dictum  puto  de  taeniis ,  quibus  mortuorum 
vulnera  tegebantur ,  coli.  Eurip.  Phoeniss.  1669.:  ali.  a/icpl  TQuvfiu.T 
uygiu  Ttkafibivaq  flcdiVv.  26.  vinciret]  petit  addit  Aid.  vg.  ,  com- 
mode, sed  quo  ex  fonte,  non  constat.  Caeterum  hic  versus  non  Caecilii 
esse  videtur.  Ennius  in  Alexandro]  Bothe  V,  I.  p.  33.  fr.  3.  In- 
tellige  Victoriam  ,  eadem  piane  specie ,  qua  in  numis  Syracusanorum 
perpulcris.  27.  Aecius  in  Neoptolemo]  Bothe  p.  222.  fr.  5.  28. 
Decorare]  Deos  ornare  coni.  Fruter.  Verisim.  II,  5.  et  Grotius.  Sed 
probabiliter  Dac.  existimat ,  sepulcrum  opponi  urbi ,  et  acute  Bothius  : 
Aecius  in  JSeop.  Tumulum  decorare  olim  scriptum  fuisse  cornici!. 
exeneis]  taeniis  Aid.  vg.  al.  e  taeniis  Urs.  in  mg.  28.  29.  Tae- 
dulum] voc.  alias  incognitum.  31.  Tatium]  cf.  Liv.  I,  14.  '  La- 
nivii]  Lavinii  corr.  Urs.  ,  ut  habet  vg.  Lanùvius  Aid.  32.  Tinini] 
Tatiani  corr.  Urs.  ,  ut  legitur  in  Aid.  et  vg.  33.  Aventiniensi] 
Aventinensi  Aid.     Aventino  vg.     De   hoc   sepulcro  dicit  Varr»odc  L.  L. 

V.  §.  152. 

ANNOT.  PAULI.     3.    tamen]    om.  Gu.   Lia».     Sed   id    Festus   ipse 
cum  M.  conspirans  tuetur.  6.   ne  boa  nóxit]   proxime    accedit    ad 

hanc  lectionem,  ex  Festo  restitutam,  M.  ne  bo  anoxit,  deinde  Gu.  ne 
bo  anxit. 


362 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.    LIB.  XVIII. 


(155) 


Tap  villa   dieta  est  Ics  quaedam  de  conviviis. 
Termonem  Enuius  términuin  dixit. 
Tersum  dicra  serenimi. 
Teres  rotnndus  in  longitudine. 
5  Tormentimi  apud  Plautum  dctriinentum. 

Tempestatene   prò   tempore  frequenter  dixerunt  antiqui. 
Tempesta  tempestiva. 


ANNOT.  FESTI.  Qu.  XVI,  5,  1.  2.  et  et  postea  iam  et]  om.  vg. 
Dac.  putat  deìnceps  dici  de  libris  priscorum  verborum,  quos  supra  Qu. 
XI,  4,  10.  v.  porriciam  pollicebatur.  Sed  liaec  de  Tatio  ncque  ad 
prisca,  neque  ad  ea  verba  quae  in  usu  sunt  pertinent.  3.  4.  formantur] 

om.  vg.,  non  Aid.  De  ré  cf.  nunc  Voss.  Mythol.  epist.  II,  34.,  ne  ad 
arcbaeologiae  tbesauros    provocem.  5.  in  XH.]  Dirlssen  de  XII 

tabb.  p.  516.  6.   rupif]   rapii  Aid.      rapserit  vg.      ruperit,  vel  rupit 

corr.  A.  Atic  in  mg.  Urs.  in  mg.  :  f.  rapsit.  al.  rapit.  Idem  in  an- 
noi, rapii  esse  in  libro  ms.  affirmat.  Rupit  est  apud  Geli.  N.  A.  XX, 
1.:  alioquin  rupsit  placeret,  quod  Turnebus  probavit,  Advers.  XV,  15. 
significete  vg.     significai  Urs.,  errore  puto.  8.  9.   Tarqnitias]    Tar- 

quinias  Aid.  Tarquinius  et  Tarquitius  nomina  saepius  permutantur, 
neque  origine  multum  differre  videntur.  Scalarum  autem  earum  nulla 
nientio  nisi  haec  Festi.  10.   appellatasi  Pietas  mg.   A.  Aug.  11. 

existimari]  Vcrrius  addit  Aid.  vg.  esse]   etiam  Aid.  vg.  12.  Mettel- 

lina]  Metellina  vg.  Significatur  aedis  Iovis  Statoris  in  Portieu  Metelli. 
13.  virginis]  cf.  supra  Qu.  XV,   18,  17.  v.   saxum  Tarpeium.  17. 

ea]  excidisse  videtur    portae   mentio.  20.    Tappulam]   Tapullam 

Aid.  vg.  :  sed  in  mg.  A.  Are.  bis  corrigit  Tappulam.  Hic  enim  eam 
legem  dictam  putavit  a  Villio  Tappulo,  (non  Tappula)  consule  a.  u.  e. 
554.  :  cui  opinioni  plures  dubitationes  obstant.  Milli  Tapullam  scri- 
bendum  videtur  propter  Lucili!  versum.  Meursius  Excrc.  crit.  P.  II, 
III,  2.  scribendum  putat  Tapuliam ,  mirifica  i*alione  :  scilicet  tapulum 
veteribus  mcnsam  significasse ,  bine  nostrum  ortum  esse  Tafel.  Nunc 
doctius ,    saepe    non    cautius  etyma    captamus.  21.  Lucilius]  fr. 

ine.  46.   ap.   Oousam.  22.   concere]   conccrae  prò   congerae,  congerrae 

scriptum  esse  putat  Scal.  Recte;  ita  supra  apud  Paulum  p.  32.  ger- 
rones  audiebant  cerrones.  congerae  corr.  Urs.  concoenae  Vossius.  Cf. 
supra  Qu.  XIV,  2.  p.  106,  29.  v.   sodalés.  opimi]  optimi  scriben- 

dum puto,   ut  fiat  senarius  versus.  23.    Termonem]   terme»,  ab  Accio 

dictus  terminus  teste  Varrone  de  L.  L.  V.  §.  21.  terminibus  Labct 
Hyginus  agrimensor  in  cod.  Arceriano,  fol.  117  a.  V.  Rbenan.  Iurispr. 
Mus.  T.  V.    fase.  XIII.  24.    Ingenti]    in    Ennii    Annal.  VII,   53. 

apud  Mcrulam.  25.    Hortatore]   Annal.  VII,  41.    posuit  Menila. 

28.  quam  .  .  termo]  qui  iam  .  .  termo  est  Aid.  et  vg.  (nisi  quod  bic 
quam  legitur).  Sed  iam  additum  videtur  ad  numeros  explendos,  nec- 
dum  sana  ulla  sententia  ex  boc  versu   adhuc  producta  est.  Trien- 


tem  tertium]    cf.  supra    Qu.  XV,  22,  9.  v.  sesterti.  27.  se]  om. 

Aid.   vg.  28.    T.   Quintius  Dict-ator]  de    eius  triumplio   et  tabella 

triumpbali  Liv.  VI,  29.  Cf.  Niebuhr.  H.  R.  II.  p.66L  Titulum  ipsum 
a  Livio  servatum  esse,  et  eum  ad  modum  scriptum  fuisse  ac  Niebubrius 
ccnset  p.  662.,  non  credibile  est.  Ex  Festo  enim  intelligitur ,  boc 
ipsum  fuisse  in  titulo ,  quam  ob  caussani  coronam  ,  quae  trieutem  ter- 
tium pondo  baberet,  vovisset.  Nam  verbum  scripsit  tabellam  triumpba- 
lem   significare  manifestum  est.  29.   decimam]  deditione  coni.   Urs. 

in  annot.,  perperam.  30.   in]  om.  Aid.  vg. 

Qu.  XVI,  6,  1.  qnadrans  quartus]  quartus  quadrans  Aid.  vg.  Illud 
A.  Acg.  recte  ita  explet  :  quadrans,  quartus  -  quadrans  dicitur.  Idem 
velie  videtur  Urs.  in  annot.  Perperam  Dac.  :  si  tres  asses  sunt  et 
quartus  quadrans  adiicitur  ,  quartus  quadrans  tantum  numeratur.  Ne- 
que boc  admittit  ratio  versuum,  quam  restitui.  Apparct  enint,  baec  in 
ambustam  paginae    partem  incidissc.  2.  3.    Tersum   .   .  ail]    Appa- 

rct ex  iisdem  rationibus,  eum,  qui  Laeti  sebedas  exseripsit,  bic  quaedam 
supplesse  coque  ipso  sententiam  obscurasse  magis  quam  dilucidasse. 
Genuina  existimo  tantum  baec  esse  :  Tersum  .  .  .  dietimi  et  .se  .  .  . 
ait,  et  totam  enunciationem  sic  fere  refingendam:  Tersum  diem  prò  se- 
reno dietimi  -  Aelius  ait  (sive  alius  quisquis  fuit  grammaticus)  :  nee 
tamen  -  se  Antere  rei  auctorem  ait  -  Verrius.  Barth.  Adv.  XXXIX, 
11.    coni.:    hai/ere   Verrius  rei.     Ab  Aid.   v.    3.   abest.  4.    Tereti- 

natibus]  populus  piane  incognitus.  au^ì  vff-   om-   UKS-  4-6. 

Tercde  .  .  .  debuisse]  baec  ducta  ex  vg.  om.  Uas.  Structuram  biare 
apertum  est;  unde  lacunas  male  expletas  colligo.  Refinxcrim  baec: 
Teretinatibus  qui  a  /fumine  Terede  (?)  -  dietimi  putant ,  eos  rcfel- 
lit  -  syllaba  eius  tertia  mutata  -  quae  ostendit ,  non  Teretem  sed  - 
Teretum  scribi  debuisse.  Dac  coni.:  et  prò  Tereti  Teredi  seribi  de- 
buisse. 7-10.  Haec  non  extant  in  vg.  Apparet,  v.  9.  10.  Laelum 
resarcinasse;  vv.  7.  8.  lacunas  mini  supplendas  sumpsi.  Cf.  supra 
Qu.  XII,  13,  32.  v.  puls.  8.  tì-ipudiat-ium]  scribe  :  tripudiantium. 
13-15.  Taminare  .  .  .  Mutate]  etiam  baec  om.  vg.  Taminare  etiam 
e  notis  Tironis  allertar.  15.  est]  om.  vg.  20.  Termentum] 
baec  e  vg.  ducta,  desunt  apud  Urs.  Intclligi  versum  Plauti  in  Bacchid. 
IV,  9,  5.,  Canterus,  Salmasius,  alii  recte  videntur  statuisse,  quanquaui 
codd.   ibi  tormento  tuentur. 

ANN.  PAULI.     6.    Tempestatem]  cf.    Paulus  p.  82.   v.   intempestam. 


QU. XVI, 3. (189, 30- 191,1)  FESTI  SCHEDAE  AP.  LAETUM.  L.  XX.  QU. XVI,  6.(191,1-12)  365 

tlnet,      quam      plurima     alia      et      praeterita      iam,  asses    sunt    et   quadrans,     quartus    quadrans    dicihir. 

et    deinceps    quae    referentur.  ||  Taurorum    specie  ||Tersum    diem   prò  sereno   dietimi   ab    antiquis  necf 

simulacro      fluminum ,      id     est     cuni     cornibus     for-  se   habere   rei    auctorem    ait. 

mantur  j     quod     sunt     atrocia     ut    tauri.       ||  Talionis  ||  Teretinatibus,  qui  a  flumine  Terede  dicti,  existimantur 

mentionem  fieri  in  XII.  ait  Verrius  hoc  modo  :  "Si  mem-     5     et     syllaba      eius     tertia     mutata,      et     prò     Terede 

brum    rupit,    ni    cum    eò    pacit,    talio  esto."     neque  Teram   scribi    debuisse. 

id     quid      significet,      indicàt,      puto      quia     notimi  ||Tripudium    cernitur   in    auspi- 

est.    permittit    enim   lex   parem    vindiefam.      ||Tarqui-  ciis   in    exultatione   tripudiat  -  ium  f  pullorum^    dictum 

tias    scalas,     quas    rex   Tarquinius    Superbus    fecerit,  a      terra       pavienda,       nani       pavire       est       ferire, 

abominandi    eius    nominis    gratia    ita    appellatas     esse    10   a    quo    et     pavimenta,    id    ex     Graeco,       quod     ìlli 

ait  volgo   existimari.      ||Tarpeiae  esse  effigiem  ita  ap-  TtuteiP,   quod  nos    ferire 

petlari     putant    quidam    in    aede    Iovis     Mettellina  \,  mum  intactus  usur     f      .........      . 

eius    videlicet    in     memoriam     virginis ,     quae     pacta  ||  Taminare        violare        sacra  ;        Itine        attaminare 

a     Sabinis     hostibus     ea ,     quae     in     sinistris     mani-  et     contaminare    dictum ,     videlicet 

bus   haberent,    ut   sibi    darent,     intromiserit    eos   cum    15    ilintate.  ||Teres      est      in      longitudine      rotun- 

rege     Tatio,      qui    postea    in     pace    facienda    caverit  datum,  quales         asseres         natura         ministrat. 

a  Romulo,  ut  ea  Sabinis  semper  pateret.  ||  "Tarn  perit 
quam  extrema  faba."  in  proverbio  est,  quod  ea  plerumque 
aut     proteritur,      aut     decerpitur    a     praetereuntibus. 

||  Tappulam  f  legem  convivalem  ficto  nomine  conscripsit    20    ||Termentum     prò     eo,     quòd    nunc     dicitur     detri- 
iocoso  Carmine  Valerius  Valentinus,  cuius  m.  Lucilius  mentum,         utitur         Plautus         in        Bacchidibus. 

hoc  modo:  "Tappulamf  rident  legem  concere  opimif." 
||Termonem  Ennius  Graeca  consuetudine  dixit, 
qiicni  nos   nunc   terminum   hoc  modo:    "Ingeriti  vadit 

cursu,  qua  redditus  termo  est."    et:   "Hortatore  bono    25    Tempestatem . 

prius,  quam  finibus  termo."  ||Trientem  tertium  pondo 
coronami  auream  dedisse  se  Iovi  donimi 
scripsit  T.  Quintius  Dict-«for,  quom  per  novem 
dies    totidem  urbes  et  decimam    Praeneste   cepisset.  id 

significare    ait   Gincius    in   Mystagogicon    L.  II.  duas    30    Tempesta .      .  , 

libras  pondo  et  trientem,  qua  consuetudine  hodieque 
utimur,  quom  lignum  bes  aiterum  dicimus,  id  est 
pedem  et  bessem  latitudinis  habens  5  et  sestertium , 
id   est   duos   asses    et   semissem   tertium.    item   si   tres 

EMEND.   LECT.    Qu.  XVI,  5,  12.  Metellina.         20.    Tapullam.     Item  v.  22.       22.  congerrae  optimi.  Qu.  XVI,  6,  2.  Inter 

potata  lectio.  8.   tr.ipudiantium.     , 

'   Zz* 


364    QU.  XVI,  7.  (191, 12 -15)  FESTI SCHEDAE  AP.  LAETUM.  L.  XX.   QU.  XVI,  8.  (191, 15 -192,14) 


Tinia 


UTensam     ait     vocari     Sinnius     Capito  vehiculum, 

quo         exuviae         deorum         ludicris  Circensibus 

in       circum       ad       pulvinar       vehuntur.  fuit       et 

ex       ebore,        ut       apud       Titinnium  in      Bar- 
bato,    et     ex     argento. 


Teme 


rare 


||Tertium,     quartum    difFerre    ait    a    tertio,     quarto, 
quintusf:       quod       quid       factum       sit       significai. 


||  Temetum    vinum  ; 

Plautus    in    Aulula  ria  :     "Cererin', 

Strobile,  has  facturi  nuptias  ?  qui  ?  quia  temeti  nihil  al- 

latum   video."     Pomponius    in   Decima  :    "Non   multi 

temeti,    sed    plurimi."     Novius    in    duobus    Dossenis  : 


"Sequiinini  preminate  f ,  sequere  temeti  timor." 
idem  in  Funere:  "Agite,  exite,  temulentam  tol- 
lite."  et  in  Surdo:  "Filias  habeo  temulentas,  sed 
eccas     video     incedere."      Afranius     in    Consobrinis  : 

5  "Poi  magis  istius  temulentae,  futilis."  ||  Tintinna- 
re est  apud  Naevium  hoc  modo  :  "Tantum  ibi  mo- 
lae  crepitum  faciebant,  tintinnabant  compedes." 
et  apud  Afranium  :  "Ostiarii  impedimenta  tintin- 
nire audio  f."    ||Tributorum  conlationem,  quom  sit  alia 

10  in  capite  f,  illud-j-  ex  censu,  dicitur  etiam 
quoddam  temerarium ,  ut  post  Urbem  a  Galh's  cap- 
tam  conlatum  est,  quia  proximis  XV  annis  cen- 
sus  alias  -f-  non  erat.  Item  bello  Punico  secundo 
M.    Valerio     Laevino,     M.     Claudio    Marcello    cos., 

15  quom  et  Senatus  et  populus  in  aerarium,  quod  lia- 
buit,      detulit.  ||  Tentipellium      Artorius      putat 

esse  calciamentum  ferratum,  quo  pelles  exten- 
duntur ,  indeque  Afranium  dixisse  in  Promo  : 
"Pro   manibus    credo   babere   ego    illos   tentipellium." 


20 


30 


ait       Verrius        existimare,       id       medi 


Titinium 

camentum  esse,  quo  rugae  extendantur,  quom 
dicat:  ' 'Tentipellium  inducitur  f ,  rugae  in  o- 
re  extenduntur  f  "  :  quom  ille  Too7ttxajs  dixerit. 
||  Tignimi  non  solum  in  aedificiis,  quo  utuntur, 
25  appellatur,  sed  etiam  in  vineis,  ut  est  in  XII:  "Ti- 
gnum  iunctum  acdibus,  vineave,  et  concapi t-j-  ne 
solvito."  ||  Tela      proprie      dici       videntur       ea, 

quae  missilia  sunt.  ex  Graeco  videlicet  translato 
eorum  nomine,  quoniam  illi  ryXóSsv  missa  di- 
cunt,  quae  nos  eminus.  sicut  arma  ea,  quae  ab  hu- 
meris  dependentia  retinentur  manibus,  quon- 
iam quidem  non  minus  in  nobis  eam  partem 
corporis      armum     vocari     existimandum     est,     quain 


in       brutis        animalibus. 


j  Tigillum 


sororium. 


EMEND.  LECT.      Qu.  XVI,  7,  26.  Sinnius?  Qu.  XVI,  8,1.   i  prae,  mi    nate.  8.    9.    Tini,  ianitoris   impeci,   audio, 

capita  aliud.  13.  actns.  22.   iti  due  is?         23.  adde    tuae.  26.  vineaeve  e    concape. 


10 


(1S5) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XVIII. 


563 


Tinia  vasa  vinaria.  Tensa  vebiculum  argenteum ,    quo    cxuviae    dcoruni    ludis  Circensibus   in   circuiti  ad 

pulvinar  vehebantur.  Teme  rare  violare  sacra  et  contaminare,   dictum  videlicet  a  temeritate. 

Teme  timi   vimini,  unde  temulentus  et  temulentia.  Tintinnire  et   tintinnabant  Naevius  dixit  prò  sonitu 

tintinnabuli.  Tentipellium  genus  calciamenti  fcrratum ,  quo  pelles  extenduntur. 


ANNOT.  FESTI.  Qu.  XVI,  7,  10.  Ternata]  Lune  articulum  as- 
gumpsi  e  vg.  :  om.  Urs.  De  ipsa  re  cf.  Serv.  in  Virgil.  Aen.  I,  21. 
Ps.  Ascon.  in  Verr.  II,  1,  59.  §.  154.  p.  200.  Orell.  13.  Titinn.] 

Bothe  P.  Se.  L.  V,  II.  p.  60.  fr.  10.  25.   Tertium  etc.]  vg.  :  om. 

Urs.  Cum  Paulus  id  voc.  non  habeat,  certo  loco  collocar!  nequit. 
26.  (jiiintus]  cos.  cori-.  A.  Auo.  in  mg.  Milli  nomen  grammatici ,  puta 
Sinnii,  inesse  videtur.  Sed  cum  linee  manifestimi  sit  ex  ambusta  pa- 
gellae  parte  sumpta  esse  ,  vana  esset  opera  in  corrigendis  bis  reliquiis 
posita.  30.    Temetum  vinum]   Haec  posui  ubi  posui,  quoniam  non 

integra  esse  apparet:  nam  excidisse  ostendit  Paulus  baec  saltem  :  unde 
temulentus.  31.  Plautus    in  Rullìi.]  II,   6,   6.  Cererin    .    . 

nuptias]  om.  vg. ,  sicut  v.  34.:  video.  Quapropter  haec  ab  Urs.  ex 
Plauti  exemplaribus  addita  suspicor.  Ex  computatione  lacunarum  ve- 
risimile mihi  fit,  Festum  baec  tantum  posuisse  :  Cererine  fachiri  nuptias? 
33.  Pomponius  in  Dee]   Bothe  p.   108.  fr.  2.  34.  Novius  in  du. 

Boss.]  Botbe  p.44.  De  Dosseni  persona  dictum  est  in  programm.,  quo 
acad.  Georgia  Augusta  v.  111.  Mitscherlichio  L  muneris  annos  gratulata 
est  p.  8. 

Qu.  XVI,  8,  1.  preminate']  prae.  mi  nate  corr.  Scal.  i  prae ,  mi 
nate,  Dac,  probabiliter.  Si  vos  in  fronte  addideris  ,  bellus  exit  tetra- 
meter.  2.   idem  in  Funere]  Botile    p.  46.  temulentum]  temu- 

lentiamque  corr.  Urs.  ,  sine  iusta  caussa.  Versui  trochaico  vel  prima 
vel  ultima  pars  deest.  3.   et  in  Surdo~\    Botbe  p.  53.     Et  bic  est 

te  trame  ter  ,    nam    eccas  pronunciamone    corripitur.  4.  Sfrati,  in 

Consobr.]  Bothe  p.  163.   fr.  2.  5.    6.    Tintinnare"]    Titinnire  vg., 

tintinire  in  mg.      Cf.    Non.  p.  40,   13.  v.  titinnire.  6.  apud  Naev.J 

Botbe  p.  24.  fr.  ine.  18.,  cui  in  Tantum  fabulae  nomen  latere  videtur. 
Sed  versus,  ut  nunc  est ,  bonus  est  tetrameter  iambicus,  quo  ergastulum 
describitur.  6.   7.   ibi  molae]    ubi  molle  vg.,  ac   Scal.  banc  lectio- 

nem  explicare  conatur,  sed  frustra,  niollem  corr.  A.  Aoc  in  mg.  7. 
tintinnabant]   titinnabant  vg. ,    sed  in   mg.  tintinabant.  8.  si  frati.] 

in  Vopisco,  p.  193.  fr.  5.  ap.  Botb.  Non.  p.40,  14.  eundem  versum  ad- 
scripsit,  sed  ita:  Titinnire  ianiloris  impedimento  audio.  Eique  ipse  cum 
aliis  hoc  certe  loco  maiorem  fìdem  habeo ,  ut  bic  efficiendus  sit  tetra- 
meter: Tintinnire  ianitoris  impedimento-  audio.  Impedimenta  catenae 
sunt.  8.  9.   tintimi.]  titinnire  vg.  9.    Trib.   eonlationem]   Trib. 

conlatorum  coni.  Huschbius  de  Serv.  p.  490.,  et  deinde  aliud.  10. 

in  capite]  in  capita  vel  ex  capite  corr.  Dac.  illud]   alia  vg.     Urs. 

in  mg.  •.  al.  aliud.  Hoc  recte ,  ita  ut  ad  tributimi  trabatur ,  ut  postea 
quoddam.  12.  XV  annis]  quinque  mg.  A.  Auo.  13.  census 


alius]  census  populus  corr.  Urs*  factus  addit  Dac.  post  erat.  census 
actus  corr.  Niebuhr.  H.  R.  T.  II.  p.675.  ann.  1322.,  qui  in  rem  ipsam 
acute  inquirit.     Cf.  Festus  ipse  p.  2,  2.    v.   matronis.  14.  M.   Val. 

.   .  Marcello]  coss.  a.  u.  e.  543.     De    hac  re  v.  Liv.  XXVI,  36.  15. 

16.  quod  liabuii]  videlicet  omne  aurum ,  argentimi,  aes.  potuit  corr. 
Urs.,    sine    iusta    caussa.  18.  indeque]    idem  vg.  iti  Promo] 

in  Primo  corr.  Urs.,  ut  A.  Auc.  habet  in  mg.,  temere.  Bothe  p.  186. 
fr.  3.     Versui  trochaico  deest  prima  syllaba.  20.    Titinium]   Bothe 

p.  74.  fr.  ine.  15.  22.  inducitur]  Jnducis  vg. ,    sed  Inducitur  in 

mg.  Nescio,  an  illud  Titinnii  sit:  certe  sic,  si  post  extenduntur  cum 
Dac  tuae  additur,  senarius  fit.  Forcellin.  in  Lex.  voce,  rugae  in  ore  ext. 
glossema  habet,   sine    caussa    satis    proba.  23.   quom  Me  rqoit.  dixe- 

rit]  Fcsti  iudicio  Verrium  reprehendentis  recte  obloquitur  Scal.,  tentipel- 
lium observans  esse  Graecorum  Tzrdvoi&Qov.  Sed  Afraniùm  prò  Titinnio 
appellavit  eoque.  Dacerium  in  errorem  induxit.  25.  in  XII.]  cf.  Dirbsen. 
de  XII  tabb.  p.433.,  imprimis  ex  scriptoribus  ibi  allatis  Ulpian.  in  Dig. 
XLVII,  3,  1.  §.  1.  de  tigno  iuncto.  27.  vineave]  vineaeque  vg.  Maxime 
placet:  vineaeve.  et  concapit]  et  concapu  vg.,  sed  in  mg.   concapet  V. 

C.  copulo  corr.  A.  Aug.  in  mg.  et  Urs.  concapes  omisso  e<  corr.  Scal., 
idque  a  capite  vineae,  id  est  radice,  dictum  existimat:  qua  in  quae- 
stione  multa  miscet  sedulo  distinguenda ,  et  Argeorum  apud  Varronem 
sacris  non  recte  utitur.  Maxime  autem,  Scaligero  ne  assentiamur,  pro- 
bibemur  Ulpiani  verbis  :  Lex  XII  tabb.  neque  solvere  permittit  tignum 
furtivum  aedibus  vel  vineis  iunctum ,  quibus  ostenditur  dativum  vineae 
in  ipsa  lege  structura  coniunctum  fuisse  cum  participio  iunctum.  E 
sexcentis  philologorum  et  Ictorum  maxime  coniecturis ,  quas  Dirksenius 
collegit,  memorasse  sumeiat  Cuiacii  lectionem  :  et  concapitum  sive  con- 
captum,  quanquam  ipse  eam  Scaligeranae  posthabuit;  Gothofredi:  ne  con- 
cape et;  Bosii  :  e  compare.  Eodein  scnsu  arbitror  scribenduin  esse:  e 
concape,  ut  concapis,  ad  eundem  modum,  quo  procapis  (Paul.  p.  123.) 
i'ormatum,  continuam  iuncturam  significct.  Huschkius  in  comm.  de  tigno 
iuncto  p.  24.:  Tignum  iunctum  aedi 'fido  vineave  sei  concapit,  ne  solvito. 
Ccnsor  eius  in  Bicbteri  Ann.  1838.  p.  395.  audacius  provectus:  si  vin- 
dicit.  27.    Tela]    idem    etymon    exponit    Serv.  in  Aen.  Vili,  249. 

28.  translato"]  om.  vg.,  sed  deesse  nequit.  31.32.  quoniam]  quando  vg. 
33.   quam]  om.  vg.:   sed  in  mg.  habet:   est,  quam  arma.  34.  Lacunam 

significat  Urs.  :  Dac.  supplet  :  in  equis.  Armum  etiam  in  hominilms 
dictum  esse  constat,  v.   Paulus  p.  2.  v.   arinillum,  cum  annot.  Tig il- 

luni sororium]  plura  non  habet  Urs.  aut  vg. ,  ut  ea  in  extrema  pagina 
fuisse  appareat. 


566 


PAULI  DIACONI   EXCERPTA.     LIB.  XVIII. 


(155) 


Tegillum  cueuliunculuin  ex  scìrpo  factum.     Plautus  :    "Tegillum  mìhi  aret,   id  si  vis,  dabo." 

Tiberis    fluvius    dictus  a  Tiberino  rege  Albanorum ,  quod  in  eo  cecidisset.  Tibris  a  Tibri  rege  Tnscorum. 

Tibicines   in    aedificiis    dici   cxistiinantur    a    similitudine    tibiis    canentium,    qui  ut    cantantes  sustincant,    ita  illi  aedi- 
ficiorum  tecta. 
5  Tippula*^    bestiolae  genus  sex  pedes  babentis ,    sed  tantae  levitatis,    ut   super    aquam    currens    non    desidat.     Plautus: 
(106)  "Neque  tippulae-j-  levius  pondus  est,  quam  fides  lenonia." 

Tcsticulari  est  iumentis  maribus  feminas,  vel  marcs  fcminis  admovere,    licet  alii  dicant  testilari. 
Tifata  iliceta.    Romae  autem  Tifata  curia.     Tifata  'etiam  locus  iuxta  Capuani.  Tbiasitas    sodalitas. 

Titilli  milites  appellali  tur  quasi  tu  tuli,    quod  patria  ni  tuerentur,    uude  et  Titi  praenomen,  ortum  est. 
10  Titiensis   tribus  a  praenomine  Tatii  regis  appellala  esse  videfur.  Ti  ti  a  quoque  curia  ab  eodem    rege  est  dieta. 

Tetini  prò  tenui.  Tbraeces  gladiatores  a  similitudine  parmularum  Tbraciarum. 

Tryga  antiqui  vinum  appellabant ,    unde  trygetus  adbuc  dicitur. 

Titivillitium    nullius    significationis    est,    ut  apud  Graecos    /SXìtvqi  et  oKivdaiJjóg.     Plautus:    "INion    ego   istuc  verbum 
empsiculem*  titivillitio."  Trabs  proprie  dicitur  duo  ligna  conipacta. 


ANNOT.  PAUL1  ad  p.365.  1.  Tinia]  Tinae  con-.  Scai.  Coniect. 
in  Varr.  de  L.  L.  31,  30.  (p.  54.)  e  Vairone  de  Vita  P.  R.  apud  Non. 
p.  544,  6.     fina  Forcellin.  in  Lex.,  ut  extat  in  not.  Tiron.  4.  quo 

pelles  extend.]  om.  Lind.  ,  non  monito  lectore.     Est  in  ed.  vet.  vg. 

ANNOT.  PAULI  p.  366.     1.    Tegillum-]    cf.  Non.  p.  179,  1.  cu- 

culiunculum]  ita  boni  libri.  Sic  cuculio,  non  geminata  liquida,  Cato 
de  R.  R.  2.  Plautus]  Rud.  II,  7,  18.,  ubi  legitur:    Tegillum  eccillud 

mihi  unum  arescit.  2.   Tiberis]   eadem  Paulus  supra  p.  4.   v.  Albula. 

cecidisset]    ceciderit   M.  Tibris]    vel    Tiberis  vg.      Haec    Festus 

de  eodem  Tiberi  fluvio  scripsit ,  sed  Paulus  de  alia  re  dieta  putavit. 
Tibri]  Tiberi  M.  Tbebrim  Veientum  regem  dicit  Varrò  de  L.  L.  V. 
§.  30.,   qui  item  ut  Festus  utramque  opinionem  attulit.  3.    Tibie] 

aliter,  sed  parum  perspicue,  Scbol.  in  Iuvenal.  Ili,  193.  Gloss.  Labb.  : 
Tubicines  (scr.  Tibie.)  in  berrò  (sic) ,  àvTijXly.sg  (scr.  dvxijqidiq) ,  ào/.oi. 
5.  Tippula]  cf.  Non.  p.  180,  9.  Varronis  qui  ibi  laudatur  versus:  Ut 
levis  tippula  lymfon  frigidos  transit  lacus ,  qui  tetrameter  troebaicus 
est,  et  Plauti  qui  a  Festo  proponitur,  e  Persa  II,  2,  62.,  iisdem  numeris 
conceptus,  demonstrant  tipulla  vel  tippulla  scribendum  esse.  Cf.  Scal. 
Coniect.  in  Varr.   de  L.  L.  76,  13.   (p.  139.).  6.  fides  lenonia]  fide, 

i.   e.  fidei,   lenoninc  corr.  Dac.  :   sed   nominativus  bene  se  Label.  7. 

testilari]  vg.  testillari  M.  teseilari  Lind.  cuin  Go.  testilari  a  testibus, 
ut  testiculari  a  testiculis.  8.     Tifata]  v.   Paulus  p.  38.  v.   curia 

Tifata.  De  collibus  Tifatis  in  Campania  Mannert.  G-eogr.  IX,  I. 
p.  771.  Thiasitas]  vox  hybrida,  facta  e  Graeco  &iaooq.      Thiasotas 

sodalcs  coni.  Vossius,  Dac  Thiasitas  (S-iaalraq  prò  Q-iaaoWaq)  sodalcs 
Forcellinus.  9.    tutuli]    tuituli   Bartbii  liber,    Adv.  XXXIX,   11. 

10.    Titiensis]    Titienses   Livio  I,  13.       Tatienses   Varroni    de   L.  L.  V. 


§.  55.,   Tities  Propcrtio  IV,  1,  31.  Tùia]  una,   puto,  ex  veteribus 

curiis,  de  quibus  Festus  Qu.  IX,  24,   6.  11.    tetini]  cf.   Qu.  XII, 

22,   25.    v.    purime.  Thraeces]    vg.       Tkreces    codd.      Illud    ex 

Graeco  Ogicxig  eadem  ratione  ,  qua  tragoedus  ex  TQayojdòg  ortum  puto, 
ante  Ciceronis  saeculum  ,  quo  i  illud  ex  pronunciatione  evanuit.  Nani 
quod  in  annot.  Varron.  de  L.  L.  V.  .§.  14.  VII.  §.  34.  putaveram, 
Thrcca  ex  Iadc  adscitum  esse,  id  nunc  video,  minus  probari  posse. 
.Gladiatori  buius  generis  etiam  in  Ululo  apud  Murator.  p.  611,  2.  Orell. 
2576.  nomen  est  TRAECI.  Plura  componunt  Forcellin.  v.  Tbraex,  Ga- 
raton.  in  Cic.   Philipp.  VI,   5,   13.  12.   vinum]  mustum  rectius   di- 

xisset.  tì-ijijetus  adirne  dicitur]  intellige  vindemia.  13.   titi- 

villitium]  vg.  titibillitium  boni  codd.,  postea  tittibilicio  M.  tittibillico 
Gu.  Cf.  Fulgentius  p.  562,  26.  ,  quem  textivillitium  scripsisse  putat 
Turneb.  Adv.  XVI,   3.  fiXirvm]  baltiri  M.   Gì.,  unde  Liso.  /J«/.r^>t 

fecit.  Sed  BAITYPI  a  librariis  Graecae  literaturae  non  assuetis  facile 
corrumpi  poterat  in  BALTIRI.  Ac  ptixvQi  cum  voc.  erzodauó?  etiam 
ab  Etymol.  M.  p.201,  1.  et  Hesycbio  v.  rttiTVQiov  componitur,  ad  musi 
cos  sonos  barbarorum  instrumentorum  effingendos.  BàJxvqi  restituii  iam 
Fulvius  ab  A.  Auc.    consultus.  oxnóayóg]    corr.  idem,      scindabsos 

M.    Go.     oxivóaX,uóq  coni.  Dac,  imperite.  Plautus]    Cas.  II,   5,   39. 

14.  empsiculem]  empsi  cum  boni  codd.  empsim  corr.  Li.\d.  in  Plaut. 
Mil.  II,  3,  45.  p.  60.  ed.  Teubner.  Alio  tamen  illud  empsi  cum,  com- 
paratimi cum  Plauti  librorum  lectione  :  emiri  ut,  emissum  ,  digitum  in- 
tendit.  Hinc  Conieci  :  empsiculem,  ut  dicitur  pensiculo,  missiculo.  1». 
apud  Plautum  emissim  ferri  nequit.  emsitem  Fulgentius  ,  ut  vg.  apud 
Paulum  scribebatur.  trabs]    eiusmodi  trabs  compactilis  dicitur  a 

Viti-.  IV,  7. 


(156) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XVIII. 


3G7 


Tragus  genus  conchae  mali  saporis. 

Trabica  navis ,  quod  sit  trabibus  confixa.     Pacuvius:  "Labitur  trabica  iu  alveos." 

Tracbali  appcllantur  muricum  ac    purpurae   superiores  partes.     linde  Arimineses  maritimi  bomines  cognomen  traxcrunt 

Tracbali. 
Troia  et  regio  Priami    et  lusus'puerorum  equestris  dicitur  et  locus  in  agro  Laurente ,   quo  priinum  Italiac  Aeneas    cain  5 

suis  constitit.  -     « 

Tri  fax  telum  longitudinis  trium  cubitorum,  quod  catapulta  mittitur.     Ennius  :  "Aut  permaceret  paries  percussus  trifaci." 
Tributum  dietimi,    quia    ex  privato  in  publicum  tribuitnr.  Tbocum  genus  sellae  babetur  apud  Plautum. 

Tritogenia  Minerva  a  ripa  Tritonis  fluminis  dieta,  quod  ibi  primitns  sit  visa. 

Truo  avis  onocrotalus.     Caecilius  irridens  magnitudinem  nasi:     "Pro  dii  immortales,  unde  prorepsit  truo?"  10 

Trepit  vertit,   unde  trepido  et  trepidatio,    quia  turba  tiene  mens  vertitur.   •  (157-> 

Trium  p  b al  e  s  coronae  sunt,  quae  imperatori  victori  aureae  praeferuntur ,  quae  temporibus  antiquis  propter  paupertatem 

laureae  fuerunt.  ' 

Templum   significat    et   aedificium    deo   sacra  tinnì,    et  tignum,    quod   in    aediiìcio   transversum   ponitur. 

Trans  tra  et  tabulae  navium  dicuntur  et  tigna,  quae  ex  parietc  in  parietem  porriguntur.  15 

Tromentina  tribus  a  campo   Tromento  dieta.  Tragula  genus  teli,  dieta  quod  scuto  infixa  trabatur. 

Tbemin  deam  putabant  esse,  quae  praeciperet  bominibus  id  petere,  quod  fas  esset,    camque  id  esse  existimabant,  quod 

et  fas  est.  Termes  ramus  desectus  ex  arbore,  nec  foliis  repletus,  nec  nimis  glaber. 

Tenus  significat  finemj  ut  quum  dicimus  bactenus. 
Trossuli  cquites  dicti,    quod  oppidum  Tuscorum  Trossulum  sine  opera  peditum  ceperint.  20 


ANNOT.  PAOLI.  1.  Tragus]  a  foetore  hirci  dictus,  ut  putat  Dac. 
2.  Trabica]  Meursius  Ex.  crit.  II,  II,  7.  non  recte  Graecum  tì>Ùti?j$, 
TQuyrfè,  a  verbo  toitu»,  comparai.      Gloss.  Labb.  :   Trabica,  óo/.iq.  Pa- 

cuvius] Botlic  V,  I.   p.  151.   fr.   ine.  25.  ih  alveos]   in  alveo    coni. 

Dac.  3.    Trachali]    TQu/tjloi.     V.   Hesycb.  v.  tqu%t]Xov<;'    ràq  tcoq- 

gtvguq.  tviot,  tovq  anoyùvkovq  tùv  xoy%vXio)v ,  cum  intpp.  et  quae  Dac.  e 
Vossio  affert.  Forma  Trachali  apud  Ariminenses  inter  vestigia  Doricae 
dialecti  est ,  per  litora  superi  maris  sparsae  a  Syracusanis  Doricam 
Anconem  aliasque  colonias  illic  obtinentibus.  Hinc  Galeri!  Tracbali 
oriundi  fuisse   videntur.  Arimineses]  M.,  quod  retinui    ut  ab  ipso 

Verrio  scriptum.     Ariminenses  cctt.  5.    regio]  fortasse  retila.         lu- 

sus]  ludiis  liber  ms.   Ursini.  locus  in  agro  Laur.]    eundem  intel- 

ligit  Virgil.  Aen.  IX,  48.  ,   'secundum  Servii  interpretationem.  7. 

Trifax]  vg.  triphax  boni  codd.  Cf.  Geli.  N.  A.  X,  25,  2.  Gloss. 
Labb.:   Trifax,    TQi%qkov.  Ennius]  Ann.  II,  42.   Mer.,  ubi  Hauti 

scribitur.  Caeterum  permaceret  bexametri  numeris  non  convenit ,  ut 
potius  videatur  ductuui  id  esse  a  verbo  tertiae  coniugationis  macere. 
Audaculum  esset    corrigere   perluceret.  8.    Thocum]    M.   Go.   Lind. 

Idem  Meursius  Exerc.  crit.  II,  III,  2.  coniectura  restituerat.  Throcum 
vg.     Est  Graecum  &ó)/.og,    genere  mutato.  9.    Tritogenia]    scripsit 

.Li.nd.  ex  M.  Trito  nia  Gu.  literis  gè,  ut  videtur  ,  erasis  inter  o  et  n. 
Tritogonia  vg.  10.    onocrotalus]  v.   Plln.  N.   H.  X,  47,  66.  Cae- 


cilius] Botbe  V,  II.  p.  151.  fr.  ine.  16.  Spengel.  Caecil.  fragm.  p.  57., 
qui  ex  Aldina  unde  hic  scripsit.  Sed  Aldinae  adversus  bonos  codd. 
nulla  est  auctoritas.  11.    Trepit]  rgénei,:    sed    verbum  ipsi  Latio 

v'indicasse   videtur  Verrius.  12.    Triumphales  coronae]  eadem  ,  quae 

Paulus,  babet  fere  Gcllius  N.  A.  V,   6.  praeferuntur]    nescio  an 

superferuntur  Festus  scripserit ,  ut  Tertullian.  de  coron.  13.:  Superfe- 
runtur  illis  etiam  Hetruscae,  quanquam  bic  eas  coronas  non  laureas,  sed 
foliis  ex  auro  quercinis  factas  alìirmat.  Sed  poterant  etiam  coronae  in 
triuinpbo  imperatori  praeferri.  14.   et  tignum]  de  boc  Vitruv.  IV, 

2.   T.  15.   et  tigna]  baec  transtra  dixit  Vitruv.  II,  1.  X,  21  16. 

Tromentina]    Tromcnta    Gu.  a    campo    Tromento]    bic    ubi   situs 

fuerit,   ignoratur.  Tragulo]  e f.  Varrò  de  L.  L.  V.  §.115.    Geli. 

N.  A.  X,  25,  2.  Intelligitur,  fuisse  genus  missilium ,  quod,  ubi  scuto 
bostis  infixum  erat ,  cum  non  facile  ex  eo  evelli  posset ,  scutum  impe- 
diebat  et  inbabile  reddebat.  17.    eamque  id  esse]    ipsum  fas   inter 

deos  relatum   dici  Qifuv,  significat.  18.   desectus]  Gu.      derectus  M. 

direptus  vg.  Sed  termes  ramum  ad  plantandum  maxime  desectum  signi- 
ficare videtur,  v.  Horat.  Ep.  XVI,  45.  19.  tenus]  a  tendendo 
dictum,  quasi  rivo?,  quod  ex  suhstantivo  transierit  in  adverbium  ,  recte 
observat  Lind.  20.  Trossuli]  cf.  Iunius  Graecbanus  apud  Plin. 
N.  H.  XXXIH,  2,  9.  §.35.  36.    Scbol.  in  Persium  I,  82.    Non.  p.  49,  1. 


508 


PASJLI  DIACOM  EXCERPTA.     LIB.  XVIII. 


(157) 


Taciturnus,  qui  facile  tacet  :   taciti! s  etiam  argutus ,  quia  potest  aliquando  tacere. 

Tenitac  credebantur  esse  sortium  deae,    dictac  quod  teneudi  haberent  potestatem. 

Termino  sacra  faciebant ,    quod    in   eius   tutela  fines    agrorum  esse  putabant.     Denique  Numa  Pompilius  statuit ,    eum, 

qui  terminum  exarasset,  et  ipsuin  et  boves  sacros  esse. 
5  Te riui n  us  quo  loco  colebatur,   super  eum  foramen  patebat  in  tecto ,  quod  nefas  esse  putarent,  Terminum  intra  tectum 

consistere. 

LIBER    XIX. 

Vicinia  vicinorum  conversatio.  Vesperna  apud  Plautum   coena  intelligitur. 

Vesticeps  puer,    qui  iam  vestitus  est  pubertatc ,  ccontra  investis,    qui  needuin  pubertà  te  vestitus  est. 
10  Veia  apud  Oscos  dieebatur  plaustruui ,  unde  veiarii  stipites  in  plaustro,  et  vectura  velatura. 
(158)  Urbanas  tribus  appcllabanl,  in  quas  Urbs  erat  dispertita  a  Servio  Tullio  rege,   id   est  Suburana ,    Palatina,  Exquilina, 
.    Collina. 

Vestis  generaliter  dicitur ,  ut  stragula ,  forensis,  muliebris  :  vestimentum  pars  aliqua,  ut  pallium,  tunica,  penula. 

Vescus  fastidiosus.     Ve    enim  prò  pusillo   utebantur.     Lucretius   vescum  dixit  edacem,    quum    ait  :    "INec^    mare    quae 
15  impcndent,  vesco  sale  saxa  peresa."  Vescor  pascor. 

Vesperugo  vesper  stella.     Plautus:  "Nec  vesperugo ,  nec  vergiliae  occidunt." 

Vespa  e  et  vespillones  dicuntur,  qui  funerandis  corporilius  officiuin  gerunt,    non  a  minutis  illis  volucribus,  sed  quia 


ANN.  PAULI.  1.  Taciturnus  et  tacitus]  glossas  apud  Lind.  se- 
iunctas  in  unam  coniunxi.  Sic  ebrius  et  temulcntus  ,  iratus  et  iracun- 
dus  distinguuntur.  2.   Tenitae]  ignotae  deae.  3.  Numa  Poni».'] 

de  religionibus  Termini  dei  ab  hoc  rege  inslitutis  Dion.  Hai.  II,  99. 
Plut.  Num.  16.    Qu.  Rom.  15.     Dirhsen.   Vevsuche  p.  334.  5.  fora- 

men pat.]  idem  testantur  Ovid.  F.  II,  671.     Serv.  in  Virg.  Aen.  IX,  448. 

8.  Vicinia]  aliter  Fronto,  a  Dac.  iam  adductus,  de  diff.  voce.  T.  II. 
p.  478.  ed.  Francof.:  Vicinia  vicorum  coniunctio:  vicinitas  hominum  conver- 
satio est,  unde  Paulum  erroris  convinci  et  Fcsti  de  ea  re  doctrinam  rcstitui 
posse  facile  putaveris  :  sed  constat  tamen ,  etiam  homines  vicinos  dici 
viciniam.  Vesperna]  de   eadem  re   Paulus  p.  41.  v.  cacna,  et  Festus 

Qu.  XV,  14,  14.  v.  scensas.  Apparet  priscorum  Romanorum  prandium, 
caenam,  vespernam  piane  respondisse  Homeri  ÙqIotoj  ,  óutivo),  JÓjj.tw; 
sed  postea  óìZtivov  in  teinpus  diamoli,  caenam  in  vespernae  migrasse. 
Plautum]  in  ine.  fabula.  Botbe  p.  448.  fr.  60.  9.  vestitus  .  .  pub.] 

vestem  intclligi  monet  Dac.  lanuginem  et  pubem  ,  quam  antiqui  gram- 
matici eum  in  Lucretio  V,  672.  vestem  dici  observassent,  etiam  in  Virg. 
Aen.  Vili,  659.  intelligi  volucrunt.  V.  Scrv.  in  Aen.  1.  1.  et  Non. 
p.  45,  28.  10.   Veia]   Velia  corr.  A.   Aug.  in  mg.     Sed  Varrò,    qui 

ab  A.  Aug.  laudatur  (de  L.  L.  V.  §.  140.) ,  in  rectiorem  formam  resti- 
lutus ,  iam  nibil  de  veba  babet.  Quae  autem  de  velatura  leguntur  V. 
§.  44.,  eum  ad  naves  ratesvc  spectent,   ab  hoc  loco  aliena  sunt.  Oscos] 

Tuscos  codex  Barthii ,  Adv.  XXXIX,  5.  unde  veiarii]  M. ,    sicut 

vg  ,    ubi  in  mg.  veiari ,    sicut   Paulus  scripsissc  videtur.     inde  iari  Gu. 


Utrumque  voc.,  et  veiarius  et  velatura,  aliunde  non  est  cognitum.  II. 
Urbanas  tribus]    cf.  maxime  Varrò  de   L.  L.  V.  §.  56.  dispertita] 

dispartita  ed.   vet.   vg.  (quod   Li>d.   non  notavit),  fortasse  recte.  Su- 

burana] M.  Suburrana  vg.  suburbana  Gu.  ,  ut  videtur:  quam  lectio- 
nem  miror  a  Lino,  receptam  esse.  JE.x-quilina]   Gu.     aesqiiilina  M. 

13.  Vestis  et  vestimentum]  etiam  has  glossas  coniunxi,  ita  ut  vg.  legun- 
tur, eum  Likd.  eas  distraxisset.  Vix  credo,  negasse  Festum,  etiam  stra- 
gulam  vestem  dici  vestimenta  ,  quam  ei  sento  ni  iam  ,  falsam  sane  et  fa- 
cile refutatam  ,  subiicit  Forccllinus ,  sed  hoc  voluit  ,  vestimentum  non 
collectivo  sensu,  ut  vestis  dicatur,  omnia  quae  vestitui  sunt,  significare, 
sed  singulas  rcs  ad  vestitum  pertincntes;  idque  si  dixit,  verissimum 
dixit.      V.  annot.  ad  Paulum  p.  11.   v.   adtritum.  li.    Vescus]   cf. 

Gcllius  XVI,  5.  Non.  p.  186,  32.  Quae  ille  de  etvnio  voc.  vescus  ,  ve 
et  esca,  et  de  duplici  disserit  eius  significationc,  eum  bis  Verriuui  piane 
conspirasse  existimo.  Lucret.]  I,  327.    Interpunctionem  Li.vd.  correxi. 

15.  vescor]  cf.   Non.  p.  415,  25.  16.   Vesperugo]  cf.  Varrò  de  L. 

L.  VI.  §.  6.  VII.  §.  50.  Plautus]  in  Aniphitruone  I,  1,   119.         17. 

Vespae]  Vespate  M.  Cf.  ad  bunc  locum  Fulgentiuin  p.558,  34.  M.  v. 
vispillones:  quanquam  quae  singularia  et  notabilia  habet  Festus,  ea  neque 
ab  ilio,  ncque  ab  ullo  alio  grammatico  comprobantur.  non  a  min. 

illis  volucr.]  sed  hoc  ipsum  tcstatur  deminutiva  appcllatio  :  vcspulae, 
quam  honorum  codd.  fides  satis  confirmat.  Oli  ni  legebatur  l'csptlones, 
quapropter  Scal.  omnia  haec  inde  a  voc.  Hi  usque  ad  Diaulus  ab 
inepto  mutilatore  assuta  putavit.  Sed  hie  quae  assuit,  perexigua  sunt. 
Dac.  tantum  haec:  Hi  .  .  .  vocantur  delcnda  ccnsuit. 


(158) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XIX. 


569 


vespertino  tempore  eos  efferunt,  qui  funebri  pompa  duci  propter  inopiam  ncqueunt.    Hi  ctiam  vespulae  vocantur. 

Martialis:  "Qui  fuerat  medicus ,  nunc  est  vespillo  Diaulus. 
Vcspices  frutecta  densa  dieta  a  similitudine  vestis. 
Velati  appellabantur  Testiti  et  inermes  ,  qui  exercitum  sequebantur,  quique  in  mortuorum  militum  loco  substituebantur. 

Ipsi  sunt  et  ferentarii,    qui  fundis  ac  lapidibus  pugnabant,  quae  tela  fermi  tur  ,  non  tenentur.     Cato  eos  ferenta-  5 

rios  dixit,  qui  tela  ac  potiones  militibus  pugnati tibus  ministrabant. 
Volitati  o  dieta  est  ultro  citroque  probrorum  obiectatio,   ab   exemplo   velitaris   pugnae.     Plautus  :    "Neseio  quid  velitati 

estis  inter  vos." 
Veternosus  dicitur,  qui  gravi  premitur  somno.     Cato  veternosuin   bydropicum  intelligi  voluit,    quum  ait  :  "Veternosus 

quatti  plurimum  bibit,   tam  maxime  sitit."  10 

Veteratores  callidi  dicti  a  multa  rerum  gerendarum  vetustate.     Gannius  :  "mulieri  non  astutae  facile  veterator  persuasit."  |  ««  .   multai  */Ai 
Veterinam  bestiam  iumentum  Cato  appellavit  a  velientlo.     Opillus  veterinam  dici  putat  quasi  venterinam*,  vel  uterinam*,  (IW) ^flu* &f*r. 

quod  ad  ventrem  onus  religatum  gerat. 
Vitulans  laetans  gaudio,  ut  pastu*  vitulus.     Ennius  :  "Is  babet  coronam  vitulans  Victoria." 

Viduertas  calamitas ,  dieta  quod  viduet  bonis.  15 

Vitiligo  in  corpore  hominis  macula  alba ,    quam   Graeci  ùlqóv  vocant ,   a   quo   nos   album $    sive  a   vitio  dieta ,    etiamsi 

non  laedit;    sive  a  vitello*   propter   eius   membranae  candorem,   qua   nascitur   involutus.     Lucilius  :    "Haec   odiosa 

mihi  vitiligo  est ,  num  dolet ,  inquit." 
Vel  colligatio    quidem    est  disiunctiva,   sed  non  earum  rerum,    quae  natura  disiuncta  sunt,    in  quibus    aut  coniunctione 

rectius  utimur,  ut:  aut  dies  est  aut  nox,  sed  earum,  quae  non  sunt  contra,  e  quibus  quae  eligatur,  nihil  interest,  20 

ut  Ennius  :  "Vel  tu  dictator ,  vel  equorum  equitumque  magister  Esto  vel  consul." 
Vibices  plagae  verberum  in  corpore  bumano ,  dictae  quod  vi  fiunt. 


ANNOT.    PAULI.     2.  Martialis]  1,  31.     Hnnc    versum    Festus  ad- 
scripsit ,    non  e  Verrio    sumptum.      Cf.  Pkaef.  II,  3.  3.   Vespices] 

Vespicices  Gu.  veprices  coni.  Dac.  et  postea  a  simil.  vepris.  "Tamen 
nihil,  addit ,  temere  mutandum."  frutecta]  Gu.     fruteta  M.  ,  ut 

videtur,  cum  rell.  4.  Velati]  cf.  Paulus  p.  13.  v.   adscriptitii ,    et 

p.  64.  70.  v.  fercntarii.  Velites  quasi  velali  mg.  A.  Are.  :  sed  velites 
non  recte  quaestioni  de  velatis  immiscentur.  appellai».]    appellati- 

tur  M.  6.  pugnant.]    M.  vg.     proeliantibus    Gu.   Lind.  7. 

Velitatio]  cf.  Nonius  p.  3,  5.  De  velitibus  idem  Nonius  p.  552,  25.  et 
Festus  Qu.  XIV,  14,  35.  t.  sub  vitem.  Plautus]    in  Menaechmis 

V,  2,  28.,  ubi  legitur:  Neseio  quid  vos  velitati  estis  inter  vos  duos. 
Cf.  Asinai-.  II,  2,  41.  9.    Calo]   idem  apud  Geli.  N.  A.  I,  15.: 

quem  morbus  tenet  loquendi ,  tanquam  veternosum  bibendi  atque  dor- 
miendi.  Sed  ex  Vairone  apud  Nonium ,  quem  huc  advocat  Scal.  cum 
Goth.,  p.  35,  12.  v.  arquatus,  merito  nunc  exulat  veternosus.  11. 

Velerat.]  Gloss.  Labb.  :  Veterator,  7tu?.aiou-(ó?.coil>,  TtuklvTOixp,  rp^axò?, 
unaTiav.  gerendarum]    M.   vg.     agendarum  Gu.   Lind.      Gannius 


poeta  epicus  ter  laudatur  a  Prisciano  VI.  p.  700.  (T.  I.  p.  251.  ed. 
Krehl.)  ,  Canius  poeta  dramaticus  ,  ut  videtur,  a  Vairone  de  L.  L.  VI. 
§.81.:  noster  autem,  nisi  fallor,  orator  est.  Dac.  Canium,  poetain  Do- 
ìnitiani  aequalem,  intelligi  vult ,  ex  Martialc  III,  20.  ut  puto.  12. 

Veterinam]  eadem  fere  Nonius  p.  13,  9.  Gloss.  Labb.:  Veterina  bestia, 
vnoÌ,vyi.ov.  putat]  vult  M.  venterinam]    vg.     veterinam  M. 

vaterinam  Gu.,  quod  recepit  Lind.,  neseio  quo  sensu.  vel  uterinam] 

vg.  vel  veterinam    M.     velut  uterinam    Gu.  Lind.  14.    vitulans]    cf. 

Varrò  de  L.  L.  VII.  §.  107.  Quantitatem  primae  syllabae  Varronis  et 
Verrii  opinioni  ob stare  ,  monuerunt  interpretes.  pastu]  coniectura 

scripsi.  partu  Gu.  Lind.  parto  M.,  omisso  vitulus.  prato  vg.  En- 
nius] Botbe  V,  I.  p.  72.  fr.  42.  15.  Viduertas]  v.  legem  precatio- 
nis  apud  Catonem  de  R.  R.  §.  141.  17.  vitello]  coniectura  scripsi. 
vitulo  codd.  vg.  Lind.  Lucilius]  fr.  ine.  22.  apud  Dousam.  19. 
sed  non  earum]  sed  non  ex  earum  boni  codd.  ex  om.  Berolin.  Lind.; 
potius  id  refinxerim  in  est.  scilicet  earum  vg.  21.  Ennius]  Ann. 
IX,  13.  apud  Merulam.         22.   Vibices]  cf.  Varrò  de  L.  L.  VII.  §.  63. 

Aaa 


370 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.    LIB.  XIX. 


(159) 


Vibrissae  pili  in  naribus  nominimi ,  dicti   quod  his  eyulsis  caput  vibratur. 

Vibrissare  est  vocem  in  cantando  crispare.     Titinnius  :  "Si  erit  tibi  cantandum,  facito  usque  ex  vibrisses." 
Viget  dietimi  a  vi  agendo,   sed  non  in  agendis  liostilibus   rebus,    veruni  his,    quae   concitato  animo  ad  bonum  tendant. 
Viatores  appellabantur ,    qui  magistratibus  parebant,    eo  quod  plerumque  ex  agris  bomines  evocabantur  a  magistratibus 
5  et  frequens  eorum  erat  ab  agris   ad  Urbem  via. 

Ve  r  li  e  u  la  s  quum  dixit  Lucìlius  ,  articulos  intelligi  voluit. 
(160)  Volae  vestigium  medium  pedis  concavum ,   sed  et  palma  manus  vola  dicitur. 

Volones  dicti  suut  milites ,  qui  post  Cannensem  cladem  usque  ad  octo  millia  quum  essent  servi,   voluntarie  se  ad  niili- 
tiam  obtulere. 
10  Versuti  dicuntur,   quorum  mentes  crebro  ad  malitiam  vertuntur. 


ANNOT.  FESTI.  Qu.  XVI,  21,  16.  Vici]  de  huius  loci  rationibus 
dictum  est  in  Suppl.   Ann.  21.  magistri  vici]  cf.  Paulus  p.  95.  v. 

magisterare.  33.  Vici  et  Vùjet    articuli  apud  Urs.  -vacuo  spatio 

unius  paene  versus  distinentur,  nec  significatili-  tamen  aliquid  excidisse. 
34.  vi]    in   vg.,    ut   Paulus ,   rectius.  hostilibusque]  ijue    om.  vg. 

Paulus. 

Qu.  XVI,  22,  1.  2.  4.  Lacunae  ab  Urs.  indicai  ac  ostendunt,  haec 
in  ambusta  pagellae  parte  fuisse.  Vg.  1  et  2.  sic  coniunguntur  :  celer- 
rimo  coneitatoque.     Urs.    in  mg.   coni,   celeriter.  2.  frugem  ten] 

tendunt  frugem  vg.  3.    Voisgram]    Volsgram    coni.   Gifanius  in 

ind.  Lucret.  v.  avolsus.,  sed  etiam  haec  forma,  a  vellendo  ducta,  carct 
analogia,  qua  commendetur.  quae  se  vellit]  cf.  Sophocl.  Ant.  1003. 

Stat.   Theb.  Ili,   513.  4.  fucillantem]  felicitram  vg. ,    sed  illud  in 

mg.     fulicitram  coni.  Dac.  ,    a    fulica.  5.     Vigiliti  quinque]  sic  in 

lege  apud  Gellium  N.  A.  XX,  1.  Dirltsen.  de  XII  tabb.  p.  525.:  neque 
aliter  puto  in  lege  de  arboribus  iniuria  caesis  apud  Plin.  N.  H.XVII,  1. 
Cf.   Dirltsen.  p.  538.  poenas]  nempe  POINAS  ,    antiqua    genitivi 

forma,     poenae  vg.  in  XII.]  om.  vg.  6.  Vidimarti]  tertium, 

quod  Festus  affert,  etymon  proposuerunt  etiam  Ovid.  F.  I,  333.  Serv. 
in  Virg.  Aen.  334.  Sed  bic  ipse  fatetur,  scriptorum  auctoritatem  non 
concinere  cnm  etymo.  7.  dueatur]  adducatur  vg.  vincta]  vg.  Urs. 

Sed  bic  in  annot.  monet  ,  in  sebedis  scriptum  fuisse  vieta ,  ut  fortassc 
vitta  scribendum  sit.     Sed    ipse   tamen    reiicit  eaiu  coniecturam.  8. 

ad  host.  victos]  o  b  hostis  victos  corr.  Urs.  in  mg.  cum  Gifanio  in  Ind. 
Lucret.     hostibus  victis  A.  Auc.   in  mg.  9.    Vectiqal]  fragmentum 

doctrinae  ,  qua  vcctigal,  quod  proprie  dicitur,  id  est,  portorium,  decu- 
mani, scripturam ,  iiistitutuni  esse  docebatur  ad  populum  Romanum  tri- 
buto solvendum ,  ex  quo  antea  aes  militare  et  equestre  pendebatur. 
10.  equestre]  aes  equestre,  de  quo  Niebubr.  H.  R.  T.  I.  p.  487.  (519). 
Boeclth.   Qu.   Metrol.   p.  439    sqq.  il.    Viae]    bunc  totum  locum 

om.   vg.     Distinguuntur   viae  publicae  et  privatae.  Per]  per  -  quas 

ir-e  suppl.   Dac.  ,   sed  plura  voce,   excidisse  persuasimi   babeo.  12. 

privatae]  et  privatae  .corr.  Dac.  De  privatis  viis  cf.  Ulpian.  in  Dig. 
XLIII,  8,  2.  §.  22.   23.  vetitum  uti]  omnibus  suppl.  Dac     At  sic 


voc.  eorum  non  babet,  unde  pendeat.  Puto,  vetitum  ufi  in  codice  non 
esse  lectum,  sed  coniectura  additum,  et  in  Festo  fuisse  :  quibus  -  velii- 
cula  immittere  non,  licet  -  praeter  eorum.  14.    vias  mun.  .  .   ium. 

agito]  Apparet ,  eandem  XII  tabb.  legem  a  Festo  propositam  esse ,  de 
qua  Cic.  prò  Caec.  19.:  Si  via  sit  immunita,  iubet ,  qua  velit ,  agere 
iumentum.  Hanc  enim  e  XII  tabb.  sumptam  esse,  etiam  Dirksen. 
p.  484.  agnovit ,  quem  miror,  haec  Festi  verba  ad  eam  quaestionem 
non  adhibuisse  :  quanquam  Dac  iam  de  ea  re  monuerat.  Quod  si  res 
ita  se  habet,  intelligitur ,  et  in  his  Festi  verbis  caecum  esse  vulnus 
et  lacunam  obliteratam,  quam  nullo  alio  loco  quam  ante  voc.  qua  volet 
fuisse,  etiam  versuum  ratio,  qualem  bic  proposui,  manifesto  ostendit. 
Excidisse  puto  voce,  ni  munierint.  Ante  voce,  vias  muniunto  Pithoeus 
et  Goth.  in  XII.  fuisse  statuunt:  amsegetes ,  quod  sumpserunt  e  Paulo 
p.  18.  :  Amsegetes  dicuntur,  quorum  ager  viam  tangit,  satis  probabiliter. 
dionisam  .  .  sunt]  donicum  .  .  esunt  corr.  Dac  non  male,  nisi  quod 
esunt  probari  nequit.  Sed  quae  bene  invenerat ,  prava  interprctationc 
ipse  pcssumdat.  Illa  enim,  addit,  donicum  lapides  esunt,  idem  signifi- 
cant ,  quod  ista  :  si  via  immunita  escit.  Sed  lapides  significali  tur  ad 
viam  muniendam  undequaque  colligendi.  15.    Viatores]  contendun- 

tur  Cicero  de  sen.   16.  Columella  I.   Praef.  p.IS.  Bip.  16.  17.  omnium 

trib.]  interpunctione  iunxi  cum  inferioribus  (quod  suasit  etiam  Husch- 
ltius) ,  Urs.  cum  superioribus.  Vidctur  tamen  aliquid  in  lectione  esse 
turbatum.  20.  vocab.]   evocabantur    Paulus ,    quo    voc.    etiam   Cic. 

et  Colum.  in  ea  re  utuntur.  a  magistr.]  post  haec  voce.  vg.  additur: 

et  frequens  eorum  erat  ab  agris  ad  urbem  via,  quae  cum  supcrvacanea 
et  nimis  molesta  sint,  e  Pauli  epitome  translata  autumans  in  eontextum 
non  adscivi.  21.   Verticulas]  om.  vg. ,  quia  eadem  verba   in  Paulo 

extant.  Ludi.]  Sat.  IV.   (fr.  16.   apud  Dousam),  unde  versus  affert 

Nonius  p.  207,  26.  v.  gcnu.  :  Ilaeret  verticuh's  aflixum  in  posteriore 
Parte,  alque  articulis ,  nani  ut  novis  (corrigitur  uf  nobis)  talus  genus- 
que  est.  ita  appellavi!]    intcrpolatum    puto.  22.   vertebras] 

articulos   Paulus  ,    minus  recte.  28.   frolones]  cf.   Liv.  XXIV,   14. 

Macr.  Sat.  I,  2.  32.   Versuti]  cum    Verrii    scntentia  pugnare  vidc- 

tur Nonius  p.  454,  10.     Cf.  Cic.  de  N.  D.  Ili,  10. 


QU. XVI, 21.  (192,13-195,1)  FESTISCHEDAE  AP.LAETUM.  L.XX.  QU. XVI, 22.  (193,1-22)    371 

rebus,  veruna  his,  quae  celer-ifer et 

concitato   animo  ad  bonain  frugem  ten  -  dunt 
HVoisgram  avem  quae  se  vellit.  Augures  hanc  eandem 
fucillantem    appellant 

Vibrissae 5     ||  Viginti  quinque  poenas  in  XII  significai  viginti  quinque 

asses.  IlVictimam  Aelius  Stilo  ait  esse  vitulum 
ob  eius  vigorem.  alii  autem,  quae  vincta  ducatur 
ad  altare  :  aut  quae  ad  f  hostis  victos  immoletur. 
||Vectigal   aes  appellatili',    quod   ob    tributum    et  sti- 

Vibrissare 10  pendium,  et  equestre,  et  ordinarium,  populo  debetur. 

||Viae  sunt  et  publicae,  per  quas  ire?  agere ,  veher- 
e  omnibus  licet  :  privatae ,  quibus  vetitum  uti  .  . 
praeter  eoru,  quoru  sunt  privatae.  In  XII.esl:iiAmseqetes 
vias  muniunto  :  dionisam  f  lapides  sunt, 
15  fqua  volet,  iumenta  agito."  ||Viatores  appellantur, 
|| Vici  appollaii    incipiunt  qui   magistratibus    apparent.    eo    quia   initio,   omnium 

ex   agris,    qui  ibi   villas  non   habent,    ut    Marsi  aut  tribuum    cum    agri   in    propinquo    erant    urbis    atque 

Peligni,       sed      ex       vicis      partim     habent      remp.  assidue      homines       rusticabantur,       crebrior       opera 

et         ius  dicitur,  partim  nihil  eorum  eorum    erat    in    via,     quain     urbe,     quod    ex    agris 

^  et        tamen         ibi        nundinae        aguntur         negotii    20    plerumque     homines     vocabantur f     a     magistratibus. 
H  gerendi  causa,  et  magistri  vici,  item  magistri  pacif  quot-  ||Verticulas      cum      ait      Lucilius,       ita      appellavit 

annis  fiunt.  altero,  cum  id  genus  aedificiorum  definitili',  vertebras. 

quae        continenza        sunt       his        opidis,         quaef 

itineribus        regionibusque         distributa        inter        se 

distant,    nominibusque   dissimilibus    discriminis    causa    25    Vola 

sunt    dispartita,    tertio,     cum    id    genus    aedificiorum 
-    definitur,       quae       in       oppido      prive,       id       est, 

in     suo     quisque     loco      proprio     ita     aedificat,      ut  Voloncs 

in  eo   aedificio  pervium   sit,     quo   itinere    habitatores 

ad       suam       quisque       habitationem       habeat       ac-    30 

cessum:       qui      non      dicuntur      vicani      sicut       fty/n 

qui    aut    in    oppidi     vicis,     aut     hi,     qui    in    agris  Versuti 

sunt ,  vicani  appellantur.      ||  Viget  dictum  videtur  a  vi 

agendo,       sed      non      vif      agendis      hostilibusquef 

EMEND.  LECT.     Qu.  XVI,  21,  21.  pagi.         23.  in  oppidis  quaeve.         34.  in.         hostilibus.  Qu.  XVI,  22,  8.  ob.         14. 

do  ii  i e  u  ni.  15.   Adde:  Ni  munierint:  20.   ev o  cab  antur. 

Aaa* 


572  QU. XVI, 23. (193, 22 -50)  FESTISCHEDAEAP.LAETUM.L.XX.  QU. XVI,  24.(195,50-194,29) 


||Vernae,  qui  in  villis  vere  nati,  quoti  tempus 
duce  natura  feturae  est:  et  tunc  rem  divinam 
instituerit  Marti  Numa  Pompilius  pacis  con- 
cordiaeve  obtinendae  gratia,  inter  Sabinos,  Ro- 
manosque,  "ut  vernae  viverent  nef  vincerent." 
Romanos  eniui  vernas  appellabant,  id  est 
ibidem  natos,  quos  vincere  perniciosum  arbi- 
trami f  Sabinis ,  qui  coniuncti  erant  cum 
P.      R.  HVergiliae       dictae,       quod      earum 

ortu     ver     finitur,     aestas     incipit. 


Viritanus 15 


Vcrruncenl      .  20 


Il  Veredisf  antiqui  dixerunt,  quod  veherent  rhedas,idest   25 
i    ducereut. 


Vehere  portare  vel  trahere. 


EMEND.  LECT.     Q„.  XVI,  23,  5.  ne*. 
18.   Qui n  is,  si  itura  es,  20.   velo.v. 


7.  8.  arbitratus  est. 


23.   W&, 


28.  id  e 


||Vastum  prò  magnum.  ponitur  tamen  et  prò  inani. 
Accius:  "Iam  hanc  urbem  ferro  vastam  faci- 
et  Peleus."  et  Pacuvius:  "Quales,  scabres  quodf 
inculta     vastitudine."      ||  uVe    victis"    in    proverbium 

5  venisse  existimatur,  cum  Roma  capta  a  Seno- 
nibus  Gallis  aurum  ex  conventione  et  pacto 
adpenderetur,  ut  recederent,  quod  iniquis  pon- 
deribus  exigi  a  barbaris  querente  Ap.  Claudio, 
Rrennus     rex     Gallorum     ad     pondera     adiecit     gla- 

10  dium,  et  dixit:  ve  victìs.  quem  postea  persecutus 
Furius  Gamillus ,  cum  insidiis  circumventum 
concideret,  et  quereretur  contra  foedus  fieri,  ea- 
dem  voce  remunerasse  dicitur.  HVegrande  signi- 
ficare alii  aiunt  male  grande  $  ut  vecors, 
vesanus,  mali  cordis,  maleque  sanus.  alii, 
parvum ,  miuutum ,  ut  quom  dicimus ,  ve- 
grande  frumentum .  et  Plautus  in  Cistellaria  : 
"Qui  nisi  itures  f  :  nimium  is  vegrandi  gradu." 
||  Vecors  est  turbati,  et  mali  cordis.  Pacuvius  in 
Iliona  :  "Qui  veloci  f  superstitione  cum  vecordi  con- 
iuge." et  Novius  in  ...  .  "Coactus  tristimoniam 
ex  animo  deturbat  et  vecordiam."  ||  "Vapula  Pa- 
paia" in  proverbio  fuit  antiquis,  de  quo  Sinnius 
Capito  sic  refert,  tum  dici  solitum  esse,  cum  vel- 
lent  minantibus  ibif  significare  se  eos  ne- 
glegere,  et  non  curare,  fretos  iure  libertatis. 
Plautus  in  Feneratrice:  "Heus  tu,  in  barbaria 
quod  dixisse  dicitur  libertus  suae  patronae,  ideof 
dico :    liberta t  salve,    vapula  Papiria." 

30   in  barbaria  est,    in   Italia.      Aelius    hoc  loco,    vapula 
positum    esse   ait    prò    dole.      Varrò    pio   peri:    teste 

Terentio   in   Phormione  :     "ÌXuni   tu f 

resipis,  verbero."  et  Plauto  in  Cureulione:    "Reddiu 
an     non     mulierem     prius,      quani      te     buie     meae 

25.   Veredos.  Qu.  XVI,  2ì,   3.  Squales,  scabresque. 

(jo.  29.  Siipplc  :  A  tticae.         Liberta  s.         32.  v.  Amor. 


(160) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.    LIB.  XIX. 


575 


Verna  e  appellati  tur  ex  ancillis  civium  Romanorum  vere  nati,  quod  tempus  anni  maxime  naturalis  feturae  est. 
Virgiliae  dictae,  quod  earum  ortu  ver  finem  facit. 
Viritanus  ager  dicitur,  qui  viritim  populo  distribuitur. 

Verruncent  vertant.     Pacuvius  :  "Di  monerint  meliora  atque  amentiam  averruncassent  tuam,"   id  est  avertissent. 
Vastum  prò  magnum,  ponitur  tamen  et  prò  inani.     Accius  :  "Hanc  urbem  ferro  vastam  faciet 5"  linde  vastitas  et  yastitudo.  5 
Vcgrande   significat  male   grande,   et  vecors,    vesanus   mali  cordis ,    male  sanus.     Alii  parvum  sive  minutum  intel- 
ligunt,   ut  vegrande  frumentum.  Vecors  est   turbati  ac  mali  cordis. 


'  ANNOT.  PAULI  ad  p.  370.  1 .  Vibrissae]  vg.  ViprisseM.  VibraesseGv. 
2.  Vibrissare]  Vibrissere  Gu.  Lind.  Vibrise  M.  Vibrisso  vg.  ,  contea 
inorem  Festi.  Quod  posui,  non  Lipsiensis  libri  auctoritate,  quae  nulla 
est,  sed  analogia  alioruin  musicorum  Tocabulorum  citharissare ,  cymba- 
lissare ,  similiumque  ,  et  Titinnii  versu  motus  recepì.  Gloss.  Labb.  : 
Vibrissare,  iuvvQit,uv.  Titinn.~\    Bollic  V,  II.    p.  74.    fr.  ine.  16. 

usque  ex  vibr.~\  exvibrisses  vg.,  quod  non  placet.  Facilius  crediderim 
fuisse    usque  eo  vibrisses.  3.    bonum]    ed.  vet.  vg.      bona   Lind. 

sine  annot.  5.   eorum  erai]  M.     erat   eorum  Gu.  vg.  Lind.  6. 

ijnum  dix.  Lue]  M.  vg.     Lueil.  quum  dix.    Gc.  Lind.  7.   Volae] 

M.  ed.  vet.,  idque  recepì,  ita  ut  a  vestigio  pendeat.  Vola  vg.  Lind. 
Sed  vola  per  mediani  quidem  plantam  definir!  poterai,  ut  a  Serv.  in 
Virg.  G.  II,  88.,  sed  non  per  vestigium:  nec  vestigium  concavum  est, 
si  pianta  concava  est.  In  proverbio:  Nec  vbla  nec  vestigium,  vola 
ipsum  vestigium  volae  significat.  medium]  M.     medii  cett.  codd. 

vg.  Ltnd. 

ANNOT.  FESTI.  Qu.  XVI,  23,  1.  Vere  nati]  similiter  Nonius 
p.  43,  12.  :  Vernas  veteres  appellai ant ,  qui  vere  sacro  fuerant  nati. 
2.  et  fune]  intellige  vere,  Martio  mense.  2.  3.  rem  divinavi  instituerit 

Marti]  res  alio  auctore  non  cognita,  sed  adinodum  memorabilis.  Signi- 
ficare videtur  hoc  sacrum  Martialis  Epigr.  X,  76.  :  -Sed!  de  plebe  Remi, 
Numaeque  verna.  E  sacris  Tibuitibus  Servius  Fuldens.  in  Virgil.  Aen. 
I,  17.  p.  10.  ed.  Lion.  liane  precationem  affert:  Iuno  curulis,  tuo  curru 
clypcoquc  tuere  meos  curiae  vernulas   sane.  5.  viverent  ne]  om.   vg. 

ne]  mutandum  in  neu.  Monuit  etiam  Huschhius ,  qui  et  vincerentur 
proposuit.     Sed  illud  melius  cqnvenit  sequentibus.  7.  8.  arbitrium 

Sabinis]  arbitrabantur  Sabini  coni.  Lind.  arbitratus  est  Sabinis  rectius 
Huscbke.  9.    Vergiliae]    Urs.       Vergilae  vg.  et  in  mg.   Virgiliae. 

earum]  vg.     eorum  Urs.  10.  aestas]    et  aestas  vg.     Cf.  Kalendar. 

Venusin.:    Mai.  Non.  F.  Vergili,  exori.  25.   Veredis]  haec  ex  vg. 

om.  Ues.  Veredas  corr.  A.  Auc.  in  mg.  Veredos  voluisse  videtur. 
30.   Veliere]  etiam  haec  om.  Urs. 

Qu.  XVI,  24,  1.  Vastum]  Servium  in  Virgil.  Aen.  Ili,  13.  IX,  323. 
et  I,  52-  e  cod.    Fuld.  (p.  18.  Lion.)    confert  Dac.  2.    accius] 

Attius  vg.  Bothe  V,  I.  p.  250.  fr.  ine.  9. ,  qui  versum  ex  Andromache 
sumptum  esse    monet.  3.   et]  ora.  vg.  Pacuv.]   in  Teucro,  v. 


Bothe  p.  144.  fr.  6.  lidem  versus  sunt  apud  Non.  p.  152,  29.  v.  poc- 
ni tndi ne,  p.  169,  24.  v.  scapres,  p.  185,  4.  v.   vastitics.  Quales] 

Squales  corr.  Scal.  ,  ut  legitur  apud  Nonium.  squale  et  postea  scabre 
coni.  Urs.,  quae  substantiva  cornimela  posuit  Varrò  ap.  Noniuin  p.  168, 
19.  Eam  coniecturam  occupaverat  Carrio  Antiq.  Lect.  I,  2.  :  sed  hic 
verbis  multo  aptior  locus.  quod]  quamque   corr.  A.  Aro.  in  mg. 

atque  corr.  Urs.     que  Scal.,  ut  legitur  apud  Nonium.  4.  vaslitu- 

dine]  Addilur  vg.  :  linde  vastitas  et  vastitudo ,    ut  habet  Paulus.  Ve 

vict.]  Proverbio  utitur  Plaut.  Pseud.  V,  2,  19.  et  Varrò  in  Satira,  Vae 
victis.  7.  adpenderetur]  pensum  et  9.  rex]  dux  in  mg.   schedarum, 

ut  annotavit  Urs.  8.    Ap.   Claudio]    Q.  Sulpicium    alii  in  ea  re 

nominali t.      Cf.  Niebuhr.  H.  R.  II.  p.  618.  12.    concideret]   consi- 

deret  vg.  13.   Vegrande]    Eandem    de    sensu   part.  ve  quaestionem 

agitant  Gellius  N.  A.  V,  12,  9.  Ovid.  F.  IH,  447.  Gf.  Paulus  p.  158. 
161.  vv.  vescus  et  vesculi.     Non.  p.  183,  30.  v.  vegrande.  16.  mi- 

nutum]  sive  minutum  vg.  17.  in   Cistellaria]    in    Clitellaria  (quae 

et  Astraba  dieta  est)  coni.  Scal.  Coniect.  in  Varr.  de  L.  L.  82,  34. 
(p.  161.).  Nempe  in  Cistellaria,  qualis  mine  extat ,  hic  versus  non  le- 
gitur. Quod  quam  leve  sit  argumentum,  post  Ambrosianum  libruin 
cognitum  manifestum  est.  Cf.  ann.  in  Varron.  VII.  §.  64.  et  p.  303. 
Corrigendus    itaque    Both.    Plaut.    p.  434.  fr.  10.  "18.    Qui    nisi 

itures]  Q.  n.  iteres  vg.  Quae  nisi  sic  beteris  corr.  Scal.  1.  1.  Quia 
is,  si  itura  es    coni.    Guilelmus    Veris.    ad   Epid.  3.    (Gruteri  Lainp.  T. 

III.  p.383).  19-22.  Vec vecord.]  haec  om.  vg.  19.  ?0. 

Pacuv.  in  Iliona]  desideratur  hoc  fragni;  ap.  Scriverium  et  Bothium. 
Dicitur  de  Priamo   et  Hecuba.  20.   veloci]  fort.  velox ,   i.  e.  con- 

citatus.     Sic   versus    fit    quadratus.  21.  Novius]  et  huius  versum 

adde  Bothio.  tristimoniam]    Urs.      testimoniam   Lind.  cura  annot.: 

tristimoniam  Pr.  :   quae  quid  hic.  significent ,   ignoro.  23.  fuit  ant.] 

antiquis  fuit  vg.  25.  ibi]  Urs.  ,    qui  in  mg.  corr.  sibi:    om.  vg. 

25.  26.  neglegere]  vg.     negligere  Urs.  27.  Plautus  in  Feneratrice] 

Bothe  p.  438.  fr.  1.  28.  dixisse]  vg.     fecisse  Urs.  libertus] 

liberta  vg. ,  quod  repetitum  esse  arbitror  ex  sequentibus  :  liberta  salve. 
Itaque  libertus,  Ursini  lectionem,  servavi.  ideo]  id  ego  corr.  Scal. 

29.  Post  voc.  dico  lacuna  est  apud  Urs.  ,  vg.  obliterata.  dico  -  tibi 
coni.  Scal.     Magis  piacerei  :  Atticae.     Tres  fuerint  senarii.  liberta 

salve]  scribendum  censco  libertas  salve,  nani  liberiani  se  ipsam  salutare, 


374 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.    LIB.  XIX. 


(160) 


Va  e  er  rana  diclini  stipitem,  ad  quem  equos  soleant  religare,  alii  dicunt  malcdictum  hoc  nomine  significar!  magnae  acer- 

bitatis ,  ut  sit  vecors  et  vesanus. 
Vagorem  prò  vagitu  Ennius  posuit. 
Va  Ivo  li  folliculi  fabae. 
5  Valgo  s  Aurelius  intelligi  vult ,  qui  diversas  suras.habent,  sicut  e  contrario  vari  dicuntnr  incurva  crura  babentes. 
Vie  re  alligare,    unde  viniina  et  vasa  viminea. 
Vermina  dicuntur  dolores  corporis  cum  quodam  minuto  motu ,    quasi  a  vermibus   scìndatur.     Hic  dolor  Graece  oroóyog 

dicitur. 
Vcruta  pila  dicuntur,  quod  velati  verua  babent  praefixa. 
10  Urvat  circumdat. 

Un  gu lu in   Oscorum  lingua  significat  anulum. 

Vi n alia   diem  festum  babebant,    quo  die  vinum  novum  Iovi  libabant. 
(161)  Venerar!  verbum  compositum  ex  venia  et  orando. 


quae  opinio  est  Turnebi  Adv.  XV,  15.,  non  placet.  Post  salve  Urs. 
puncto  dlstinguit.  30.  barb.   .  .  Italia]  cf.  Plaut.   Capt.  Ili,  1,  32. 

IV,  1,  104.   Trinum.  Prol.  19.  Bacchid.  I,  2,   15.  32.  in  Phorm.] 

V,  7,  10.  Nuni]  Non  vg.  resipis  verbero]  oin.  vg.  Apud 
Terentium  haec  leguntur  :  Non  manes?  lapida.  Id  tibi  quidem  iani 
fiet ,  itisi  resistis  verbero.  Intelligitur  Line,  quam  male  habitus  liber 
manuscrip hi s  eo  loco  fuerit.  33.  Curcul.]  IV,  4,  12.  mulierem] 
virginem  Plautus. 

ANNOT.  PAULI  ad  p.  373.  2.  Virgiliae]  boni  codd.  Vcrgiliae 
vg.     Apud  Linii.   a  typographo  erratum  est.  3.    Virilanus    ager] 

idem,  puto,  qui  assignatus.  4.  Pacuvius]  Botbe  V,  I.  p.  112.  fr.  1. 

Versus  extat  etiam  apud  Varron.  de  L.  L.  VII.  §.  102.  Nonium  p.  74, 
24.  v.  averruncare ,    p.  507,  26.   v.  moneris.  averruncasseni]  Pauli 

libri,  averruncassint  Varrò  et  Nonius.  Sed  Paulum  plusquamperf.  legisse, 
ex   ipsa  explicatione    voc.  apparet.  Veeors  .    .  cordis]    ed.  vet.  vg. 

om.  Lino. 

ANNOT.  FESTI.  Qu.XVI,  25,  1.  Vapxda  ergo  te]  Vapulare  ergo 
corr.   A.  Aug.  in  mg.      lapidare    ego    corr.   Urs.  ,    ex    Plauto.  3. 

Vaeerram]  cf.  Colum.  VI,  19.  IX,  1.,  unde  intelligitur,  vacerram  fuisse 
valium  e  stipitibus  compactum.  Gloss.  Labb.  :  Vacerra ,  nanaTvlfè. 
Aelius]   Verrius  vg.     et  Aelius  in  mg.  5.   hoc   noni.  sign.   maled.] 

maled.   hoc  noni.  sign.  vg.  7.   Vecorde  .  .  vecord.]  vecors  et  malefica 

vacerra  corr.  Scau.  malefi.ee,  vacerra  corr.  Urs.  Satis  babeo,  unum 
veeordia  in  vacerra  mutare.  Scal.  Livium  Andronicuin  baec  expressisse 
putat  ex  Odyss.  II,  243.,  Hermannus  Eleni,  doctr.  metr.  p.  626.  e 
XVII,  248.  Vagar.]  cf.  Non.  p.  184,  21.  8.    Ennius]  XVI, 

32.   Mer.  Qui  clamor]   Cui  clamas  mg.  A.  Acg.      Qui  clamos  corr. 

Gifanius  in  Ind.   Lucr.   v.   vagor  :   recte.  9.   vagore]  vg.     vigore 

Urs.  Lucret.]   II,   577.  10.  vagor]  vg.,  ut  Lucretius.     vigor  Urs. 

fabae  folliculi]  folliculi  fabae  vg.  11.    facti]    scribe  fabuli  (i.  e. 


singula  fabae  grana),  vallo  idem  est  quod  vanno  ,  vannulo.  fustibus 
mg.  A.  Aug.,  pravuni  glossema  voc.  vallo,  fracti  corr.  Urs.  vallefacli 
Salmas.   Exerc.   Plin.  p.  907,  1  b.  12.    Vagulatio]   Valgulatio    mg. 

A.  Aug.      Vagulato   Urs.  L.]   lege  vg.    et  libro  in  mg.  XII] 

duodecim  tabularum  vg.  12.   13.   quaestionem]    vg.      quaestio  Urs. 

13.    Cui  testini.]    v.    Qu.  XII,    1,  27.  v.   portimi,   Cum   annot.  de 

fuerit]  defugerit  A.  Aug.   in  mg.  male.  14.   tertiis]  Urs.,   ex  supe- 

riore loco ,    ut  videtur.     certis  vg.  obvag.]  obvalgulalum  mg.  A. 

Aug.  15.    Valgos]    cf.   Non.   p.  25,   11.      Gloss.  Labb.:    Valgus, 

oz«/'|5ó?.  Gloss.  Isid.  :  Valgis ,  foras  versi  (versus)  tumentibus.  W  ei- 
ebert.   Poet.  Lat.   rcll.  p.  231.  Opillus]   Opilius  vg.  16.17. 

Plautus  in  Mil.]  II,   1,  16.  17.    Qui  talos  vit.]  habeat  vg.   additar. 

Ea  verba  ex  glossematc  ad  voce:  qui  diversas  suras ,  adscripto  in  tex- 
tum  irrepsisse  manifestum  est.  Lisd.  censet  hoc  interpretainentuni  pcr- 
tinerc  ad  infcriorem  Plauti  locum,  sed  non  declaravit,  cui  nomini  niagis 
sit  idoneum,  quam  valgo.  Dac.  scribendum  censuit  :  qui  diversas  suras 
habeant  ac   talos  vitiosos.  18.  vagi  salis]  valgis    talis  vg.  ,    sed 

saviis  in  mg.     valgis  saviis  Plautus,  quod  Festus  ponere  voluit.  Si- 

litergo]  Sitelitergo  vg.  Sitellitergo  scribendum  esse,  monui  in  annot. 
Varron.  de  L.  L.  VII.  §.  66.  Scythe  liturgo  voluit  Scal.  Vg.  Siteli- 
tergo nncis  inclusum  est  :  sciliect  iam  A.  Aug.  id  fabulae  noiueu  falsum 
osse  putavit,  quod  versus  a  Festo  sub  eo  titulo  aliati  in  Mil.  glor.  III, 
1,  127.  legercntur.  Sed  ex  ipso  Festo  in  illuni  locum  illatos  esse,  nec 
codd.  fide  munitos  nec  sensui  aptos  ,   ostcndit  Li^d.  Si*]  Sit  vg., 

sed  sin  A.  Aug.  corr.  in  mg.  Fortasse  etiam  Urs.  Sin  ex  correctione 
posuit  :  non  nimis  certa  ,  quando  versus  quadratus  capite  truncatus  est. 
21.  bocchum]  brocchum  vg.  et  boccimi  in  mg.  Scribendum  brocchum, 
sive  broccum,  quod  antiquius  puto  ,  quo  nomine  et  dentes  niinium  pro- 
minentes,  et  talibus  dentibus  insignitum  appellari  constat.  bronchum 
in  Plauto  scribebatur,  ut   bronci  apud  Non.  p.  %5,  "27.,    quod  Graccum 


QU.  XVI,  23.  (194, 29 -193, 28)  FESTI  SCHED.  AP.  LAET.  L.  XX.  QU.  XVI,  26.  (195, 28 -196, 4)    373 


machaerae     obicio ,     mastigia  ?      Vapula     ergo  f     te 
vehementer    iubeo,    ne   me   territes." 

||Vacerram  Aclius  et  alii  complures  vocari  aiunt 
sii  pi  lem,  ad  quem  equos  solent  religare.  Ateius  vero 
Philologus  hoc  nomine  significari  maledictum  magnae 
acerbitatis,  ut  sit  vecors  et  vesanus  teste  Livio, 
qui  dicit  :  "Vecorde  et  malefica  vecordiaf ."  ||  Vagorem 
prò  vagitu,  Ennius  li.  XVI.:  "Qui  clamorf  oppugnantis 
vagore  volanti/'  Lucretius  li.  II.:  "Et  superantur  item: 
miscetur  funere  vagor."  ||Valvoli  fabae  folliculi  io 
appellati  sunt,  quasi  vallivoli,  quia  vallo  factif 
excutiantur.  ||Vagulatio  in  L.  XII.  significai  quae- 
stionem  cum  convicio.  "Cui  testimonium  defuerit, 
is     tertiis      diebus      ob     portum     obvagulatum     ito." 

UValgos  Opillusf  Aurelius  aliique  complures  15 
aiunt  dici.,  qui  diversas  suras  habeant.  Plautus 
in  Milite  glorioso:  Qui  talos  vitiososf  "maiorem 
partem  videas  vagi  salisf/'  et  in  Silitergo:  "Sin  ea 
mihi  insignitos  pueros  pariat  poslea,  aut  va- 
rum,  aut  valgum,  aut  compernem,  aut  paetum,  20  Vinalia 
aut  boccliumf  filium."  ||Viere  alligare  significat, 
ut  hic  versus  demonstrat:  "Ibant  mala  ci  viere 
Veneriam  corollam."  unde  vimina,  et  vasa 
viminea,        quae      vinciuntur       ligata.  ||  Vermina 

dicuntur      dolores       corporis       cum       quodam      mi-    25 
nulo        motu        quasi        a        vermibus        scindatur. 
lue  dolor  Graece  crgó^os  dicitur.      ||  Veruta  pila  dicun- 
tur,   quod     .      .     habeant    praefixa.     Ennius  li.  X.: 
"  .  cursus  quingentos  saepe  veruti."      ||Urvat, 

Ennius  in  Andromeda  significat,  circundat,  ab  eo  sul-    30    Veneravi 
co,  qui  fit  in  urbe  condenda  urvo  aratri,  quae  siti  for- 
ma      simillima        uncini       curvatione         buris        et 
dentis,    cui    praefigitur  vomer.    ait   autem:     "Circum 
sese     urvat    ad    pedes    terra    occ     .     .     .     caput."  .     .     . 

EMEND.  LECT.     Qu.  XVI,  25,  1.  Vapulare  ajo.        l.vaeerr 
dcle.        18.  valqis  saviis.        Silellil  er  q  o.        21.   brocchum 


||Ungulus  Oscorum  lingua  anulus,  ut 

"si  quid  monumenti  nacta  est,  qui  eorumf  requi- 
reret:  est  ungulus,  quem  ei  detraxit  ebrio.  " 
Pacuvius  in  Iliona:  "Repugnanti  ego  porro 
hunc  vi  detraxi  ungulum."  et  in  Atalanta  :  4iSus- 
pensum  laevo  brachio  ostendo  ungulum." 
HUnciaria  lex  appellari  coepta  est,  quam  L. 
Sulla,  et  Pompeius  Rufus  tulerunfy  qua  sanctum  est, 
ut   debitores    decimam   partem 


Venenari 


•go. 


8.  clamos.         il.  fabuli.         15.   Opilius.       17.   Qui  tal.  vii.] 
28.  addc:  verua  tjuaedam.       H.quodfuit.  Qu.  XVI,  26,  2.  q  uo  r. 


576    QU. XVI, 27.(196,3-32)    FESTI  SCHEDAE  Ap.  LAETUM.  L.  XX. 

dicebant  antiqui,  cuius  color  inficiendo  mu- 
tatili', ut  Ennius  cimi  ait:  "Cum  illud,  quo  iam 
semel  est  imbuta  veneno."  ||  Ventabant  dixisse  antiquos 
verisimile  est,  cum  et  praepositione  adiecta  .  .  . 
adveutabant.  ||  V.  htupum  f  est  ;  vel  .  .  .  .  .5  Vallescit 
quod  Graeci  vsiv  dicunt.  ||  Venditiones  dicebantur  olim 
Gensorum  locationesj  quod  velut  fructus  publi- 
corum     locorum     venibant.  ||Viminalis     et     porta 

*et  Collis  appellanlur,  quod  ibi  viminum  fu- 
isse  videtur  silva,  ubi  est  et  ara  Iovi  Vimini-  10  Vexillum 
o  consecrata.  ||Vindex  ab  eo,  quod  vindicat,  quo- 
minus  is,  qui  prensus  est,  ab  aliquo  teneatur.  ||  Vineae, 
ut  Verrius  praecipit,  quod  vino  feraces  sint:  etiam 
militares  quaedam  machinationes  a  similitudine 
appellantur.  ]|Vivatus  et  vividus  a  poetis  dicun-  15  Vinnulus 
tur  a  vi  magna.  ||Vindiciae  appellantur  res  eae, 
de  quibus  controversia  :  quod  potius  dicitur 
ius ,  quia  f  fit  inter  eos  qui  contendunt.  Gato 
in      ea      quam      scribit      L.      Furio  f      de      aqua  : 

.      .    s.    Praetores    20    Vicius 

secundum  populum  vindicias  dicunt." 

.  .  .  Lucilius:  "Nerno  bic  vindicias,  neque  sacra 
neque  numenf  veretur/'  de  quo  verbo  Cincius  sic  ait  : 
"Vindiciae  olim  dicebantur  illae,  quae  ex  fundo 
sumptae    in    ius    adlatae    erant."    at    Ser.    Sulpicius   25    Ungustus 

...  iam  singulariter   formato  vindiciam  esse  ait, 

.   .  qua  de  re  controversia  est,  ab  eo  quod  vindicatur 

...  et  in  XII.:  "Si  vindiciam  falsamtulit,  si  velit  isf 
.  .  .  tor  arbitros  tres  dato,  eorum  arbitrio 
.    fructus     duplione     damnum     decidito."  30    Vadem 


Umbrae 


EMEND.  LECT.     Qu.  XVI,    27,  4.  adde:   dicatur.         5.    Unda  vel  quod  nvidu 


scripsit  in  L.  Furium 
et    vindici  a  rum   p  r  a  e  - 


22.  23.  ii  u  ni  e  ii,  neque  sacra. 
30.    adde  :    re  us. 


Addc  :   inde  dieta. 


13. 


Vis ,   quam. 


1S. 


26.   iidde  :   nomine  et. 


17.    addc:    e«m   rem.        2S.   sllitis.  39.    addo: 


(161) 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XIX. 


377 


Venta  banl.    dicebant  antiqui,  unde  praepositione  adiecta  fit  adventabant. 

Viminalis  porta  et  collis  appellantur,   quod  ibi  viminuui  fnisse  silva  videtur. 

Vivatus  et  vividus   a  vi  magna  dicuntur. 

Umbra  e   vocantur  Neptunalibus  casae   frondeae  prò  tabernaculis. 

Vallescit  perierit,  dietimi  a  vallo  militari,  quod  fit  circa  castra,  quod  qui  eb  eiciuntur  prò  perditis  babentur. 

Vexillum  dìminutivum  est   a  velo. 

Vinnulus  dicitur  molliter  se  geréns  et  minime  quid  viriliter  facicns. 

Vi  et  us  languidus,  sine  vi  et  naturalibus  privatus  viribus. 

Un  gu  s  tu  s  fustis  uncus. 

Vadem  sponsorem  significai  datum  in   re  capitali. 


10 


pQoy/oq  llbrariis  in   mentem  venerat.  filium]  vg.  uncis  includitur. 

Post  hoc  voc.  vg.  legitur  :  e  contrario  vari  dicuntur  incurva  crura  ha- 
bentes:  quod  e  Paulo  adscitum  esse  apparet:  ac  Festum  diligentius  de 
ea  re  scripsisse  credibile  est.  V.  Salmas.  Exerc.  Plin.  p.  663,  1  f. 
Viere  .   .   .  ligata]    om.    vg.  22.    ut   hic  versus]    ex  Ennii  Sota. 

Extat  apud  Varronem  de  L.  L.  V.  §.  62. ,  lectione  piane  concinente, 
ut  suspicer,  eum  non  sine  Varronis  auxilio  plenius  restitutum  esse. 
24.  vinc.  ligata]  aptius  esset  :    quae  e  viminibus  contexuntur.  fer- 

mino] cf.  Non.  p.  40,  18.    v.   verminari.  26.  scindatur]  vg.    scin- 

dantur  Ubs.  27  -  29.    feruta  .  .  ver.]    etiam    haec   om.  vg.     Cf. 

Non.  p.  554,  32.  28.   quod]  snpple  :  verua  quaedam.  Ennius] 

Ann.  X,  33.  ap.  Merulam,  qui  verutos  intclligit  militcs  levis  armaturae 
quingentos  saepe  cursus  executos.  29.   Urvat]  cf.  Varrò  de  L.  L. 

V.  §.  127.  135.  143.  et  Pomponius  de  V.  S.  in  Digest.  239.  §.  6.  : 
Urbs  ab  urbo  appellata  est:  urbare  est  aratro  definire:  et  Varus  (scribe 
Varrò  et  cf.  de  L.  L.  V.  §.135.)  ait,  urbum  appellari  curvaturam  ara- 
tri, quod  in  urbe  condendo,  adhiberi  solet.  Cf.  Placidus  p.  491.  ap. 
Maium:  Obarbas  (Oburbas)  circumscribis  dictum  ab  arbo  (urbo),  qui 
est  in  curvatura  aratri,  et  quae  seqq.  30.  Enn.  in  Andr.~\  Bothe  V, 

1.  p.  37.  fr.  2.  circundai]  vg.      circumdat  Urs.  31.   quae  sii] 

scrihc nduiii  puto  :  quod  fuit  ;  nam  de  forma  urvi  aratri  dici  apertura 
est.     fit  A.  Acg.  in   mg.  32.  curvatione~\    vg.     a  cui-vatione  Urs. 

33.  dentis,  cui  praef.  vomer]  at  dentem  ipsum  simplicius  vomeris  genus 
esse  constat;  ut  dentem  prò  dentalibus  hic  positum  esse  existimem  ; 
nam  his  praefigitur  sive  dens  sive  vomer.  V.  Varrò  de  L.  L.  V.  §.135. 
et  cf.,  si  placet,  quae  dixi  rer.  Etrusc.  I,  2,  1.  T.  I.  p.255.  33.  34. 
Circum  sese  .  .  caput]  haec  de  ceto,  cui  Andromeda  obiicitur,  dieta 
esse,  monuerunt  Vv.  Dd.  Lectionem  reddidi  vg. ,  quippe  quae  aperte 
cod.  manum  prae  se  fert.  occultat  corr.  A.  Aug.  in  mg.  Urs.  :  circum 
sese  urvat ,  ad  pedes  a  terra  quadringentos  capili.  Scilicet  quadringen- 
tos  fecit  ex  ilio  OCC.  Salmasius  in  Exerc.  Plin.  p.  576,  2  f.  coni.  : 
circum  sese  urvat  ad  pedes  fert  occultans  caput.  Similiter  alii  :  sed 
quacrenda  est  ea  versus  forma ,  ut  verbum  urvat  per  circumdat  expli- 
cari  possit. 


Qu.  XVI,  26,  1.  Ungulus]  Plinio  teste,  N.  H.  XXXIII,  1,4.  §.10., 
antiqui  Romani  anulum  ungulum  dixerunt.  2.  si  quid  etc]  incerti 

poctae  duo  senarii.  nacta]  Nacta  in  annot.  legendum  monet  Urs., 

nescio  quamobrem.  eorum]    verum   corr.  Dac     eum  coni.  Lind. 

Fortasse  qui  eorum  fuit  quor ,  eo  sensu ,  ut  requisito  opus  esse  non 
dicat.  2.   3.  requireret]  requiret  corr.   Urs.  in  annot.  3.   ebrio] 

e  Lirio  vg.  :    sed   illud   in    schedis  esse ,   testatur    Urs.  4.  Pacuv. 

in  IL]  Bothe  V,  I.  p.  129.  fr.  12.  5.  in  Atal.]  Bothe  p.  109.  fr.  6. 

laevo]  in  laevo  vg.  7.   Unciaria  lex]    alio  auctore   non  cognita. 

appellari]  dici  vg.  7.  8.  L.  Sulla  .  .  Ruf'us]    coss.  a.  u.  e.  665. 

8.  Pomp.  Ruf.]   Q.  Pompeius  vg.  9.  decimam  partem]  duodecimam 

partem  creditoribus  solverent  corr.  et  suppl.  Dac  Quae  nihili  sunt, 
praeter  duodecimam  partem.  duodecimam  partem  sortis  solvendo  libe- 
rarentur  Gronov.  de  pec.  vet.  p.  522.  Facilius  crederem  fuisse  :  duo- 
'  decimam  partem  usurarum  solutarum  sorti  detraherent.  Niebuhr.  H. 
R.  III.  p.68.  voc.  decimam  ad  denorum  mensium  annos  refert  ac  suppl.: 
sortis  annuis  usuris  pendereut.  34.    Venenari]    hic    posili,    collato 

Servio  in  Virgil.  Aen.  IV,  137.  et  Aen.  XII,  602.  Veteri  iure  prae- 
ceptum  erat,  ut  Flaminica  venenato  operta  esset.  V.  Masurius  Sabinus 
apud  Geli.  N.  A.  X,  15,  27. 

ANNOT.  PAULI  ad  p.374.  7.  dolor  Graece]  M.  Graece  dolor  Lind. 
e  Gu.      Sed   Festus   ipse   prò    M.  pugnai.  12.  Finalia]  v.  Festus 

Qu.  XIII,  1,  28.  et  XIII,  26,  10.  v.  rustica  Vinalia. 

ANNOT.  FESTI.  Qu.  XVI,  27,  1.  dicebant  .  .  veneno]  nusquam 
extant  in  vg.  2.  Ennius]  Ann.  VII,  87.  apud  Merulam.  Hic  corr.  : 
Quum  illa  ut,  quae.  Mihi  magis  placeret  :  Cupa  illud  etc.  Seque- 
batur:  servat.  3-5.   Ventàb.  .  .  advent.]  sic  Urs.     Longe  aliter  vg.- 

Ventabant  antiqui  dicebant  sine  praepositione  prò  adventabant.  Lacu- 
nam  explet  Dac.   dicatur   vel    adhuc    dicamus.  5.  V.  ntupum  .   . 

dicunt]  om.  vg.  Fortasse  fuit:  Unda  vel  quod  uvidum  est,  vel  inde 
dieta,  quod  Graeci  vuv  dicunt.  Ab  Urs.  maior  lacuna  inter  vel  et 
quod  significatur.  6.   Venditiones]  Ciceronis  verba,  in  Verr.  II, 

1,  54.,    Imene    pertineant,    ambigitur.       Cf.    Digest.  XIX,   1,   1.    §.    1 

Bbb 


378 


PAULI  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XIX. 


(16J) 


Vectlcularia  vita  dicitur  corum ,  qui  vectibus  parietes  alienos  perfodiunt  furandi  gratia.     Cato:   "Vecticulariam  vitam 

vivere,  repente  largiter  habere,  repente  nihil." 
Viritim  dicitur  dari,  quod  «latin-  per  singulos  viros.     Cato:  "Praeda  quae  capta  est,  viritim  divisa." 


dicebantur  olirti]  olim  dieebantur  vg.  7.  fructus]  nescio  cur  Link,  in 

contesto  omiserit,  et  in  annot.  in  pr.  Ven.  Seal,  esse  monuerit.  Habet 
etiam   Urs.  8.   Fiminalis]  cf.   Varrò  de  L.  L.  V.  §.  51.  et] 

om.   vg.  9.   10.  fuisse  videlur  silvà]  silva  fuisse  videtur   vg.  10. 

Viminio]  Viminus    dicitur    a   Varrone.  12.  aliquo]    vg.     alio  Urs. 

Sed  illud  praestat ,  nani  vindex  ,  quem  vindicat ,  non  ipse  tenere  vult. 
Vineaé]  cf.  Varrò  de  L.  L.  V.  §.  37.  13.  14.   etiam  milit.  quaedam] 

cf.  Festus  Qu.  XIV,  15,  4.  v.   sub  vitem.  15.   Vivatus]  non  rarus 

buius  voc.  usus  apud  Lucretium.  Frustra  igitur  laborat  Scal.  ,  qui  vi- 
riatum  prò  vivato  reponi  vult  (de  quo  voc.  v.  Non.  p.  186,  29.  v.  vi- 
riatum,  coli.  p.  187,  15.  v.  viratium),  quanquam  magnimi  eius  ingenium 
etiam  in  hac    re    agnoveris.  16.   Vindiciae  .    .   .  res]    vindicias   res 

esse,  quidam  collegisse  videntur  inde,  quod,  si  quis  vindicias  tulit,  rem 
ipsam  tulit.  17.    controversia]   est  addit  vg.  quod  .  .   contendunt] 

ani  potius  dicuntur  vindiciae  inter  eos  ,  qui  contendunt  corr.  Turneb. 
Adv.  XIII,  27.  Urs.,  nimio  conatu.  quod  potius  dicitur  vis,  quam 
fit  inter  eos  q.  e.  recte  corr.  Huscbk.,  laudata  mea  commentatione  in 
Rbenano  iurispr.  Museo  T.  V.  p.  190.  Similiter  Cuiac.  Parat.  in  cod. 
Iust.  Ili,   1,   32.  p.  50.   ed.  Wechel.  :   dicitur  vis  quae  fit.  18.  19. 

Cato  .  .  quam  scr.  L.  Furio  de  aqua]  scribe  :  quam  scripsil  in  L.  Furium 
de  aqua.  Id  nomen  fuisse  existimo  cuidam  ex  Catonis  orationibus  in 
L.  Furium  de  muleta.  Nam  apud  Servium  in  Virgil.  Aen.  IV,  244., 
ubi  legitur:  ut  est  apud  Catonem  in  L.  Furium:  De  aqua  quod  atti- 
net  ad  salinatores  aerarios ,  cui  cura  vectifjalium ,  resiqnat ,  voce,  de 
aqua  ad  inscriptionem  orationis  pertinere  ,  cuiu  ex  ipsa  loci  sentcntia, 
tum  ex  bac  Festi  mentione  intelligitur.  Quanquam  H.  Meyer.  Oratt. 
fragni,  p.  34.  etiam  apud  Festum  voce,  de  aqua  putat  ex  oratione 
Catonis  esse.  Parum  diligenter  Ellendt.  Prolegg.  Brut. ,  postquam 
p.  XXII.  ex  Festo  p.  199.  orationem  in  L.  Furium  protulit ,  p.  XXIII. 
orationem  a  Festo  s.  Vindiciae  (qui  scilicet  idem  est  locus)  memoratam 
prò  Furio  contra  Gellium  scriptam  statuit,  coli.   Gellio  XIV,  2.  19. 

*.]  om.  vg.  22.   .  .   .  Lucilius]  et  Lucilius  vg. ,    nulla  indicata 

lacuna.     Apud  Dousam  est  fr.  ine.  47.  22.  23.    ncque  .   .  veretur] 

bic  Scal.  coni,  numen  neque  sacra  v. ,  Turneb.  Adv.  XV,  15.:  ncque 
sacra  aut  numina  retur,  Dousa  totum  versum  reformat  :  nemo  hic  Nec 
numen,  nec  vindicias,  neque  sacra  veretur.  Possis  etiam  :  neque  numina 
sacra   veretur.       Acute    Huscbk.  :    neque   sacramenta    veretur.  24. 

Vindiciae]  hacc  deli  ni tio  ea  spectat ,  quae  dicis  caussa  fiebant ,  ut  res 
vindicanda  imagine  quadam  declararetur ,  velut  fundus  gleba  inde  ar- 
repta.  Mac]  glebae  corr.  Raevardus  in  XII  tabb.  espi.  e.  6.  Urs., 

quod  post  illae  excidisse,  credibile  est.  26.    .   .   .   t'am]  nomine  etiam 

suppl.   Scal.  esse  ail]  post  b.  v.  lacuna  vg.   significatur.     rem  suppl. 


Scal.     eam  Dac.  28.   et  in  XII.]  v.   Dirksen.  de  XII  tabb.  p.  715. 

ut  in  XII.  corr.    Gifanins  in  Ind.  Lucretii.  si  velit  is  .   .  .    tor] 

Urs si  velit  is,  omisso  tor,  vg.     si  velit  is  in  rei  sive  litis  mu- 

taverunt  Cuiac.  Obss.  V,  21.  p.  108.  ed.  Wechel.,  Raevardus  XII  tabb. 
expl.  6.  Turneb.  Adv.  X1I1,  27.  Scal.  Urs.  Idem  Urs.  in  notis  ad  A. 
Augustin.  de  legibus  (Graevii  Thesaur.  T.  II.  p.  1352.)  legem  eam  sic 
restituere  conatus  est:  sei  volet  is  ,  quei  posesione  deiectus  est.  Nescio 
an  praestet:  stlitis  et  vindiciarum  praetor  arbitros  tres  dato,  eorum  ar- 
bitrio possessor  (sive  reus)  fructus  duplione  damnum  decidilo.  Cf.  Theo- 
dos.   cod.  IV,   18,    1.  29.    tor  arbitros   tres]    tot  arbitros  aeris  A. 

Auc.   in  mg.     praetor  arbitros   tres  suppl.    Urs.    Dac  arbitrio]    ar- 

bitrii scr.    Cuiacius  1.  1.   arbitriis  Turnebus,   Gifanius.  30.  fructus] 

fructi  mg.  A.  Auc. ,  quod  nescio  unde  ductum  receperunt  Pitboeus  alii- 
que  multi.  duplione]   cf.   Paulus  p.  50.   v.   duplionem.  decidito] 

prò  fure  damnum  decidere  in  formula  apud  Gaium  IV,  37,  45. 

ANNOT.  PAULI  ad  p.  377.  4.  Vmbrae]  oxMÓiq  apud  Graecos,  ut 
in  Carneis.  Neptunalia  a.  d.  X.  Kal.  Sextiles  celebrabantur,  calidissimo 
anni  tempore.     V.   Varrò  de  L.  L.  VI.  §.  19.  5.   Vallescit]  vallefit 

coni.  Salmas.  Excrc.  Plin.  p.  907,  1.  b.  ,  propter  verbum  evallefeci, 
etiam  a  Scal.  collatura  ,  quo  Varrò  in  Prometbeo  usus  est  apud  Non. 
p.  217,  14.  r.  posticam.  Sed  nihil  probibet ,  quin  etiam  vallesco  ver- 
bum fucrit ,  ut  cvallare,  quod  prò  excludere  dietnm  esse  docet  Non. 
p.  102,  1.  Nee  vallescere  et  vallefacere  magis  inter  se  discordant, 
quam  calescere  et  calefacere ,  assuescere  et  assuefacere  :  vallere  autem 
et  vallare  eodem  discrimine  distant  quo  clarare  et  clarere  et  alia  multa. 
Cacterum  Salmas.  recte  Festum  in  co  refellit  ,  quod  vallesco ,  evallo, 
vallefio  omnia  non  a  vallo  militari ,  sed  a  vanno  descendunt ,  ita  ut 
cvallare  quasi  deminutivum    sit   verbi   evannare.  dietimi]    Lisd.   ex 

uno    Gu.  assumpsit:    om.   cett.  qui]    quo    Gu.  eiciuntur]    31. 

eiiciuntur  cett.  6.   Vexillum]  ita  etiam  Priscian.  III.   p.  615.  (132. 

Kr.)  et  Servius  in  Virg.  Aen.  Vili,  1. ,  sed  rectius  Cicero  Orat.  45. 
fuga  vastioris    literae    velum  e    vexillo    factum  esse  observat.  /. 

l'innulus]  Li>*d.  e  Gu.  Vinulus  cett.  Ita  Non.  p.  186,  10.  vinnulum 
babet,  eiusque  voc.  exemplum  affert  e  Plauti  Asinar.  (I,  3,  70.)  Apud 
Isidor.    Origg.  III,   19,   13.     vinnolata    vox    legitur.  8.   Vietus  .    . 

sine  vi]  etymon  e  contrario.  Melius  Donatus  in  Terent.  Eunucb.  I\  ,4,21. 
9.    Ungustus]   cf.   Festus  Qu.  XVI,  26,    1.    v.   ungulus.  10.    Vadem] 

cf.  Vano  de  L.  L.  VI.  §.  74.  Sed  melius  cura  Festo  convenit  Ausonio 
Tccbnopaegn.  12. 

ANNOT.  PAULI  p.  378.  1.  Cato]  H.  Meyer.  Oratt.  fragra,  p.87. 
3.   Cato]  vel  in  Originibus ,  vel  in  oratione  quadam. 


(161) 


PAUL!  DIACONI  EXCERPTA.     LIB.  XIX. 


579 


Uxorium  pependisse  dicitur,  qui   quod  uxorem  non  habucrit,  res  populo  dedit. 

Volturnalia  Volturno  suo  deo  sacra   faciebant,   cuius  sacerdotem  Volturnalcin  vocant. 

Uls  Cato  prò  ultra  posuit. 

Vesculi  male    curati  et  graciles  Loinines.     Ve   enim  syllabam  rei  parvae  pracpoucbant ,  unde  Veiovem  parvum   Iovem 

et  vegrandem  fabam  minutam  dicebant.  5 

Vaticanus  collis  appella tus  est,  quod  co  potitus  sit  populns  Romanus   vatum  responso    expulsis  Etrascis. 
Vivissimus  superlativus  a  vivido. 

Ungulatros  ungues  magnos  atque  asperos  Cato   appellavi t. 
Verberitare   idem  Cato  frequentative  ab  eo,   quod  est  verbero,  dixit. 

Vopte  prò  vos  ipsi  Cato  posuit.  10 

Ver  sacrum  vovendi  mos   fuit  Italis.     Magnis   enim   periculis  adducti  vovebant,   quaecunque   proximo   vere   nata   essent 

apud  se,  animalia  immolaturos.     Sed  quum  crudele  videretur  pueros  ac  puellas  innocentes  interficere,   perductos  in 

adultam  actatem  velabant  atque  ita  extra  fines  suos  exigebant. 
Versuram    facere   mutuam    pecuniam  sumere  ex  eo  dictum  est,    quod  initio    qui  mutuabantur  ab  aliis ,    non   ut   domum  (162) 

ferrent,  sed  ut  aliis  solverent,  velut  verterent  creditorcin.  15 

Vae  vobis  dicebatur  ab  antiquis,  et  vae  nobis. 
Vinciam  dicebant  continentem. 
Vernisera  messalia  «J*  auguria. 


ANNOT.  PAULI.  1.  Uxorium]  Valer.  Max.  II,  9,  1.:  Camillus  et 
Postumius  censores  aera  poenae  nomine  eos ,  qui  ad  senectutem  caelibes 
pervenerant,  in  aerarium  deferre  iusserunl.  Cf.  Plutarch.  Cam.  2.  *2. 
Volturnalia]  Vulturnalia  Lim>.  e  solo  Gu.  Sic  etiam  postea.  Voltur- 
nalib.,  i.  e.  Volturnalibus,  corr.  Urs.  Sed  ipsa  Volturnalia  definiuntur. 
suo  deo]  ita  de  paganis  Paulus  Christianus.  De  Volturnalibus ,  quae 
Varrò  Vortumnalia  dicit,  v.  annot.  ad  1.  de  L.  L.  VI.  §.  21.;  de  Vol- 
turnali    flamine  VII.  §.  45.  3.    Vis]    Ouls ,   ut   videtur,    in   sacris 

Argeorum,  a  Varrone  memoratis ,  de  L.  L.  V.  §.  50.,  uls  Tiberini  apud 
ipsum  Varronem  V.  §.  83. ,  ex  quo  loco  Pomponius  in  Digest.  I,  1,  2. 
8.  31.  cu  Tiberini  et  ultis  Tiberini  quin  corrigendus  sit,  non  dubito. 
Cf.  Paulus  p.  33.  v.  citimus.  4.   Vesculi]  v.  Festus  Qu.  XVI,  24. 

p.  194,  10.  v.  vegrande,  et  Paulus  p.  158.    v.  vescus.  6.  expulsis 

Elr.]  cf.  Plin.  N.  H.  XVI,  87.  7.  vivissimus]  nesclo  e  quo  scriptore 
petitum,  opinor  tamen,  ex  epico  poeta,  cuius  numeri  vlvìdissimum  non 
admittunt.  8.    Ungulatros]    Ungulatos ,    qui  haberent  corr.  Vossius 

Etym.  Lat.  v.  unguis  p.  783.  ed.  Neap.,  quem  sequitur  Dac.  Temere; 
nam  ex  Paulo  intelligitur,  ab  ungulo  factum  esse  nomen  ungulater,  ut 
arater  ab  arando  ,  culter  a  cellendo.  Cato]  Lion.  Caton.  p.  88. 

10.  Vopte]  cf.  Festus  Qu.  XIV,  16,  8.  v.  suopte.  11.  Ver  sacrum] 

cf.   Festus   Qu.  IX,  7,  3?.   v.    Mamertini ,   et   Qu.  XIV,  25,  18.  v.  Sa- 


crane, Nonius  p.  522,  14.  M.  e  Sisenna ,  Servius  in  Virg.  Aen.  VII, 
796. ,  ut  grammaticos  soloS  afferam.  14.  Persuram  facere]  constai 

dici  de  omni  pecunia  mutua  sumpta,  versura  solvere  de  ea,  quae  siimi- 
tur,  ut  alii  creditori  satisfiat.  Non  distinguit  tamen  Donatus  in  Terent. 
Phorm.  V,  2,  15.  16.   Vae]  cf.  Festus  Qu.  XVI,  24.  p.  194,  1.  v. 

Ve  victis.  17.  Vinciam]  Viciam   Dac.  ex  Mss.  ,    nescio   quibus, 

certe  non  bonis.  continentem]   continentiam   idem    ex  iisdem.     Sed 

vincia  masculinum  nomen  esse  videtur,  dictum  a  vinciendo,  nam  a  vin- 
cendo debebat  esse  vicia ,  et  significare  bominem  infibulatum  praeliga- 
tumve  ad  Venerem  coercendam ,  cuius  generis  multi  in  antiquae  artis, 
praecipue  Etruscae,  operibus  conspiciuntur.  Nomen  vincia  ad  eandem 
normam  formatum  est,  qua  Graeca  d-fopiaq,  rofiicu;.  C.  Bartbius  Adv. 
XXXIX,  5.  codicem  Basileensem  baec  adde're  narrat:  et  est  cognomen 
Iovis.     Ipse   corr.  :   Junonis,  ut  Vincia  idem  sit  quod  Cinxia.  18. 

Vernisera]  vocabulum  piane  obscurum.  De  variis  auguriis  mensae  nar- 
rat Plinius  N.  H.  XXVIII,  2,  5.  messalia]  codd.  mensalia  vg. 
Mcssalae  coni.  A.  Aug.  in  mg.,  ac  facile  credo  Paulum ,  prò  stupore 
suo ,  Messalae  nomen ,  quod  hac  in  re  et  hoc  loco  a  Festo  appositum 
fuisse  probabiliter  sumi  potest  (v.  Praef.  II,  2.),  tam  inepte  et  corrupte 
postasse. 


Bbb 


COROIiLARIVH  CtfcOSSARlTM. 


Has  in  pagellas ,  quoniam  inutile  videbatur,  omnes  eas  glossas  recipere ,  quas  interpolati  Paul!  libri,  Berolinensis ,  Lipsiensis ,  Bartbii 
continent ,  e  notis  scriptoribus ,  Gelilo ,  Solino ,  commentariis  in  Virgilium  et  triviali  scientia  ductas ,  a  Verrii  doctrina  alienissimas  :  paucas 
tantum  hic  posui,  quae  yel  melioris  notae  esse  videbantur,  vel  ab  Antonio  Angustino  in  vulgatam  forniam  iam  receptae  sed  a  Lindemanno  omissae 
5  erant,  ne  quidquam,  quod  Pauli  Festive  nomine  iam  usurpatimi  fuisest,  in  hac  editione  desideraretur.  Qua  in  re  inconstantiam  aliquam  purgare  me 
oportet.  Nam  cum  initio  opinatus  csscm  ,  nullam  Pauli  glossam  a  Lindemanno  nisi  consulto  oinissam  esse,  postea,  ubi  Festi  reliquiae  cum  Paulo 
congruunt,  vidi,  etiam  non  paucorum  vocabulorum  interpretationes  in  illius  exemplaribus  desiderari ,  quae  quin  invito  editore  excidcrint  dubitari 
non  liceat.     V.   annot.  ad  Paul.  p.  231.  v.  proculiunt  .   .  properam  ,    et  p.  291.  v.  rictus. 


Abitionem  antiqui  dicebant  mortem. 
10  Acus  palea  est.     Varrò  rerum  rusticarura  Icilio:  "Acus  substrucudum  parlurieutibus."     "Acus  iu  area  excutitur."    Idem 
in  eodcm  :  "Primo  argillam  mixtam  acere." 

Adversus  aut  contrarium  significata    aut  idem,  quod  erga. 

Aestuaria  sunt  omnia,  qua  mare  vicissim  tum  accedit,  tura  rccedit. 

Alga,  berba  ,  quam  mare  ad  littus  proiicit.     Vergilius  in  Bucolicis:  "Proiecta  vilior  alga." 
15  Al  tum  proprie  mare  profundum. 

Amoebaeum   Carmen   est,    quotiens   aliqui  ex  acquali   numero    versuum  canini t;   et    ita  se  babct  ipsa  responsio ,  ut  aut 
inalimi,  aut  contrarium  aliquid  dicat. 

Arbutus  gcnus  arboris  frondibus  raris.     Vergilius:  "Et  quae  vos  rara  viridis  tegit  arbutus  umbra."' 

Astutus  arte  tutus. 

9.  abitionem]  ex  Aid.  vg.  10.  Acus]  e  vg.  substruen-  sit.  13.  ^/estuario]  e  vg.  Ducta  sunt  e  Suctonio  de  N.  R.  T.  III. 
dwn]  substernendutn  corr.  A.  Aug.  in  mg.  Due  tum  est  e  Varrone  de  p.  75.  ed.  "Wolf.,  de  quo  v.  Pb.vef.  II,  4.  14.  Alga]  e  vg.  /"er- 
ri. R.  Ili,  9.  Acus  .  .  excutitur]  non  inveniuntur,  sed  simillima  gii.]  Fcl.  VII,  42.  15.  Altum]  e  vg.  Etiam  haec  e  Suetonio  ilio 
I,  52.  11.  Primo  argillam]  ex  argilla  mixto  acere  est  I,  57.  sumpta  sunt.  16.  Amoebaeum]  e  vg.  A  codd.  abesse  omnibus 
Scripsit  igitur  quicunque  hacc  scripsit:  Idem  in  eodcm  primo:  argillam  testatur  Li>d.  p.  14.  1S.  Arbutus]  e  vg.  f'crgil.]  Ed.  "MI,  40. 
etc.  Sic  coir..  A.  Aug.  in  mg.  12.  Adversus]  ex  ed.  vet.  Aid.  vg.  19.  Astutus]  etiam  baec  glossa,  quae  in  ed.  vet.  Aid.  vg.  est  et  piane 
Haec  glossa,  non  dubito,  quin  vel  typotbetarum  vel  scribae  negligentia  differt  a  supcrioribus,  e  Virgili!  Eclogis  et  Suetonio  ilio  ductis  ,  Paulo 
apud   Lind.   omissa  ac    Paulo   p.  13.  post    voc.  Adpromissor    restituenda  p.  G.    post  voc.  Astu  reddenda  erit. 


corollari™  glossar™. 


381 


Ci  cu  ma  avis  noctua. 

Exliti  us  index,  qucm  una  pars  eligit. 

lnf  e  tari  non  fetari. 

Tu  tu  in  frequenter  dicitur  maxime."  Varrò  in  Europa:   "Tutum  sub   sede  fuissent."     [EX  FESTO.] 

Vin dieta  virga  erat,  qua  praetor  utebatur  ad  liberos  et  cives,   asserendo  cives  in  civitatem,   ac  servos  in  libertatem  ad-  5 
vocando  et  manumittcndo. 

"Vin  die  in  s,  qui  coniurationem  iuvenum  nobilinm ,  Romae  de  accipiendis  Tarquiniis  cum  eorurn  legatis  agentium,  detu- 
lerat  ad  Coss. ,  pecunia  accepta  libertateque  ac  civitate,  primum  vindicta  dicitur  liberatus  5  quidam  quod  Vindicius 
intractas1}*  auctores  sunt,  ab  eius  potissimum  notae  •]-  :  id  certe  obscrvatum ,  ut  quicunque  post  eum  id  ipsum 
egissent ,    acciperentur  in  civium  locum.  10 


1.    Cìcumà]  e  vg.     lsidori  Glossae  :    Cecuma,  noctua.  2.  Ex- 

litius]  codex  Lipsiensls ,  qui  licet  multa  habeat  vulgaria ,  velut  glossas 
Ebenus,  Ebulus,  Electrum ,  haec  rariora  tamen  omittere  nolui.  Allullt 
Lino,  p.  60.  et  415.,  ubi  Exlicius  scriptum  fuisse  putat.  3.  Infe- 

tari]  ex  Aid.  ,  ubi  p.  103.    post    voc.  Inferiae  legitur.  4.    Tutum] 

Etiam  in  bac  glossa  aliquid  excusandum  mibi  est.  Est  ea  ex  eorum 
numero,  de  quibus  in  Pkaef.  I,  2.  dixi ,  quas  Antonius  Augustinus  in 
Pomponii  Laeti  sebedis  fuisse  testatur  (quam  ob  caussam  bic  eam  nota  .•. 
designavit),  Ursinus  autem  in  eo  chirograpbo,  quod  a  doctissimo  Tiro  e 
sebedis  illis  confectum  esse  ait,  non  repperit.  Eae  glossae,  cum  dubi- 
tari  nequeat,  quin  ex  frustulis  quibusdam  Illyrici  codicis  ,  misere  trun- 
catis  et  foedatis,  sumptae  ,  sed  licentia  etiam  maiori,  quam  reliqua 
carimi  membranarum  pars  ,  quae  in  Pomponii  Laeti  possessionem  venc- 
rant,  refictae  et  iuterpolatae  sint  :  omnes  cas ,  quarum  sedem  vel  ex 
Pauli  comparatione  vel  ex  literarum  dispositarum  lege  demonstrare  po- 
teram ,  certo  quodam  loco  in  iis  foliis  posui ,  quae  ex  Illyrico  codice 
discerpta  apud  Pomponium  fuisse  mibi  persuasi.  Haec  tamen  glossa 
excipienda  erat ,  cum  neque  in  Paulo  reperiatur ,  neque  in  ea  parte 
Festi  excerptorum,  quae  literis  Tu  incipit,  collocar!  possit,  quippe  quae 
tam  integra  etiamnum  superest ,  ut  nibil  aliunde  intrudi  possit.  V. 
Qu.  XV,  27  et  seqq.  usque  ad  31.  Hinc  colligitur,  nisi  forte  in  ea 
glossa  omnis  regala  varo ,  ut  Persius  ait ,  pede  fallit ,  vocabuli  Tutum 
interpretationem  fuisse  in  sccunda  literae  T  parte,  cuius  in  dispositione 
litcrac  praetcr  primam  nibil  valent.  At  buie  parti,  quae  in  solis  Pauli 
excerptis  servata  est  (v.  Praef.  II,  2.),  nulla  in  Pomponii  Laeti  sebedis 
pagina  est  quae  respondeat ,  ut  credere  cogamur,  banc  glossam  in  fru- 


stulo  quodam  membranae  fuisse ,  quod  ex  sextidecimi  Quaternionis  co- 
l'umnis  13-16.  miro  quodam  casu  servatum  fuerit  solum.  Certe  bine 
aestimare  licet,  quam  ambigua  et  sublesta  buius  glossae  fides  sit,  quae 
etiam  eo  elevatur,  quod  Varronis  in  Europa  nulla  praeter  bunc  locum 
roentio  invenitur.»  frequenter  .   .  maxime]  tutum  prò  tuto  frequen- 

tissime positum  esse  ab  antiquioribus  ,    Festus  videtur  dixisse.  5.  7. 

Vindicta  et  Vindicius]  haec  apposui  e  Bartbii  Advers.  XXXIX,  5.,  qui 
ea  se  et  in  membranis  suis  et  in  Basileensi  libro  ebartaceo  legisse  testa- 
tur.  Ducta  autem  ea  esse  e  Festo  v.  vindiciae  ,  Qu.  XVI,  28.,  nihil 
inest  qifod  prodat  :  potius  e  Livio  exseripta  esse,  comparato  loco  II,  5. 
apparet.  8.   9.    quod  Vindicius    intractas]  corrige  e  Livio  :    vin- 

dictam  tractam  esse.  9.  notae]  nomine  corr.  Bartb. 

Quae  in  Lipsicnsis  codicis  calce  leguntur:  Vaga  quae  in  mare  stani 
Virgilius  brevia  appellai,  e  Suetonio  ilio  T.  III.  p.75.  ed.  Wolf.  trans- 
scripta  sunt,  ubi  legitur:  Vada  (sed  in  Ms.  vaga),  quibus  in  mari 
potest  stari,  quae  Virgilius  brevia  appellai,  quae  eadem  Graeci  brachia 
(scribc  pQa/éa).  Neque  aliunde  petita  sunt,  quae  idem  codex  in  fine 
literae  S.  (p.  152.  apud  Lindemannum)  habet:  Superman  mare  s/dria- 
ticum,  quia  sit  a  superiori  parte  ,  et  :  Sinus  maiores  recessus  maris  ,  ut 
Caspius,    Arabicus ,  Indicus. 

Verbo  memoro,  etiam  quae  in  Monacensi  codice,  optimo  libro, 
extrema  pagella  appositae  leguntur  explicationes  vocabulorum  Vesper, 
Vespere ,  Vespertini,  Vespera  (p.  162.  apud  Lindemannum),  a  Paulo  et 
ab  oiiMti  antiquitate  aliena  esse  et  ex  obscura  et  abstrusa  barbaroruiu 
saeculorum  doctrina  fluxissc   videri. 


582 


corollari™  glossarum. 


C uni  typograpbus,  quibus  Lane  paginam  expleret,  aliquot  scripturac  versus  postularet:  apponere  placult  Suetonii  illud  quod  fertur  excerptum, 
quod  saepe  in  superiore  annotatione  memoravimus,  et  maximam  certe  pai  tem  ex  Verrio  ductam  esse  osteudimus.  Impressum  autem  dedi,  ut  legitur 
in  Wolfianis  Suetonii  exemplaribus   T.  III.  p.  75.  76. 

HOC  EXCERPTUM  EX  LIBRO  MS.  DE  NATURA  RERUM  RETULIT  OXONIO  1AC.   GRONOVIUS. 

5  De  omnibus  inaris  ac  fluminum  in  pratis  in  Annalibns  Tranquillus  sic  ait.  Extremum  mare  Occanns  :  internum 

mediuSj  quod  ex  Oceano  fluit:  supcrnum  et  in  fermi  m ,  quibus  Italia  alluitur:  ex  bis  superum  et  Adriaticum  dicitur  et 
Tuscum  inferum.  Fretum  angustimi    quasi   fervens   mare ,    et    Siculum   et  Gaditanum.  Aestuaria  sunt  omnia  .   per 

quae   maria  vicissim   tum   accedit   tum   recedit.  Aitimi  proprie  mare  profundum.  Vada  quibus    in  mari  potest 

stari,  quae  Virgilius  brevia  appellai,  quae  cadem  Graeci  bracbia.  Sinus  maiores  recessus  maris  dicuntur,  ut  Caspius, 

10  Arabicus,  Indicus  :  maiores  autem  anguli,  ut  Paestanus,  Matrestae ,  Amyclanus  et  similcs.  nomina  maris  dixernnt. 
Flustra  motus  maris  sine  tempestate  fluctuantis.  Naevius  in  bello  Poenico  in  inscriptione  quod  ait,  "bonerariae  bonustae 
stabant  in  flustris",   ut  si  diceret  in  salo.  Moles  quae   eniinent  et  procurrunt  mari,    de  quibus  Pacuvius  ait,    "onincs 

latebras  sublaetu   mole  abstrusas  sinus."  Caecus  fluctus  tamen ,  nec  dum  tanien  canus ,  de  quo  Atta  in  togata  sic  ait  : 

'fPopulo    fluctos    caecos   faciunt    per    discordiam"}     et    Augustus    ait:     "nos    venimus    Ncapolim ,    fluctu   quidem    caeco." 

15  Litus  ,    quicquid  aqua  alluitur.  Flumen  omnis  bumor,  qui  vel  modice  fluit.  Torreus  fluvius,  qui  a  pluvia  crescit, 

siccitate  toi'rcscit,    id  est,    arescit,    de  quo  Pacuvius  ait,    "Flammeo  vapore    torrens    torret."  Ostia   exitus  fluminum 

in  mare.  Tolli  aquarum  proiectus,    qualcs  sunt  in  Aniene   flumine  quam  se  maxima  praecipitio. 


ANNOT.      5.   omnibus]  scribe  nominibus.  pratis]  fort.  primis. 

6.  medius]   scribe  medium.  7.   Gaditanum]    Gaditianum  cod.  8. 

maria]  scribe  mare.  accedit]    occidit   cod.  Vada]    vaga  cod. 

9.   brachia]  scribe  pouyju.  10.  Matrestae]  puto  bic  fuisse  Tergestae. 

nomina  maris  dixerunl]  baec  nescio  quouiodo  e m erniari  possint ,  nisi 
plura  verba  exciderunt,  in  bunc  mudimi:  maiores  autem  anguli,  ut  .  . 
et  similes,  cum  sinus  dici  coepti  essent,  magnos  illos  sinus  nomine  maris 
dixerunt.  il.  Fhistia]   v.   Paulus  p.67.  cum  annut.  Poenico] 


Pontico  cod.  12.  salo]    sola  cod.  Pacuvius]  Fauculius  cod. 

13.   sublaetu]    poterat  esse:    subeunt  laeti.      Ita  fit  versus  quadratus  ,    si 
mole  et  abstrusas  non  coalescunt.  Caecus  fluctus  tamen]  significat 

caccum    fluctum     esse     fluctum    quidem ,     needum    tamen    canum ,    i.  e. 
spumosum.  Atta]   aota  cod.  15.    Torrens]   v.  Festus   Qu.  XV, 

28.  p.  160,  27.  cum  annot.  17.  Tolli]  v.  idem  Qu.  XV,  27.  p.  159,  34. 

Aniene]   assieme  cod.  quam  .   .  praecipitio]    fortassc    fuit  :    qua  se 

maxima   praecipitio  in  agrum   Tiburtinum  demittit. 


SUPPIìEMEITTUM    A*\OT  ATIOXIS 

EW   POMPEIIIM  FESTINI  ET   PAUIiITM. 


Ad  p.  2,  7.  Pauli  excerpta  p.  2.  Lind.  v.  apricum.  Nunc  video, 
monitus  a  Ranltio  meo,  duplex  eius  voc.  etymon  proponi  a  grammatico, 
a  voc.  apertum  et  Graeco  ijpQixq.  Itaque  honorum  codd.  vestigia  premens 
nunc  scribo:  apricum  locitm  a  sole  apertum.  A  Gracco  vocabulo  (pqixjj 
appellatur,  quasi  uyQwrjs  et  quae  sqq.  Quae  ad  illustrandam  sententiam 
desunt,  imprimis  disiunctiva  aliqua  particula,  ea  ipsum  Paulum  prò  sua 
negligentia  omisisse  existimo. 

p.  3,  3.  Pauli  exc.  p.  3.  v.  axitiosi.  Video,  ad  eandem  vo- 
cabùlorum  stirpem  referendam  esse  etiam  Placidi  glossam ,  quae  apud 
Maium  p.  433.  sic  est  concepta  :  Ad  exitiarium,  conspirationum ,  f'actio- 
num ,  postquam  in  Regio  codice  7644.  hanc  eius  esse  formam  accepi  : 
Aexiciorum,  conspirationum,  factionum.  Apparet  enim  scribendum  esse: 
Axicionum ,    conspirationum  etc. 

p.  3,  6.  Pauli  exc.  p.  3.  v.  ax a  menta.  Voc.  homines  in  senio- 
nes  mutandum  censet  Hartung.  de  religg.  Rom.  T.I.  p.  42.  At  quae  Pau- 
lus  addit:  Nani  in  deos  singulos  versus  facti,  postulare  videntur,  ut  uni- 
versorum  deorum  mentio  antea  iniecta  fuerit. 

p.  6,  2.  Pauli  exc.  p.  5.  v.  aliuta.  Non  obsto,  si  quis  lovis 
sacer  antique  dictum  esse  malit.     Ita  certe  Paulus  p.  65.  v.  fagutal. 

p.  8,  12.  Pauli  exc.  p.  8.  v.  aureax.  Ne  grammaticus  aureas 
ab  oreis  distinguere  videatur,  Meursius  scribendum  censet,  Exerc.  critic. 
P.  IL  L.  III.  e.  10. ,  area  (dicebatur)  ,  quod  ora  coercebantur.  Ac  proba- 
bile est,  eam  fuisse  Festi  vel  Verrii  sententiam. 

p.  11,  13.  Pauli  exc.  p.  10.  v.  antras.  Placidus,  ut  in  codice 
Regio  7644.  exhibetur,  habet:  Ancliras ,  convalles  aut  arborum  intero., 
quo  consensus ,  quem  dixi ,  etiam  confirmatur.  Quod  in  Gloss.  Labbaea- 
nis  legitur:  Aptra  ,  d/iTiiXóipvkXa ,  rag  Tirivvtog,  Salmasius  in  Exerc.  Plin. 
p.  71.  col.  2  b.  legit:  Apiastra ,  rà  fiillqivlla,  Osannus  in  Gloss.  Lat. 
Specimine  p.  8.  coni.  Apia,  dfmiXov  yvlXu,,  Mihi  scriptum  fuisse  videtur 
Amptra  et  dfi7iikó<fvlka  significare  arbusta,    i.  e.  arbores  vitibus  maritatas. 

p.20,  12.  Pauli  exc.  p.  17.  v.  arillato.r.  Placidi  codex  Regius 
7644.  babet:  Afilla  ,  coccinione  panniculario . 


p.  24,  17.  Pauli  exc.  p.  21.  v.  auxilla.  In  eadem  falsa  sen- 
tentia,  qua  Verrium ,  etiam  Varronem  fuisse,  ostendunt  Glossar.  Labb.: 
Auxillae,  (iixdÓtctiqu ,  tSg  Bà^§o>v ,  quae  sic  refingenda  sunt:  Axillae, 
HmqÙ  TfTiQa.  Et  hic  igitur  opinatus  est  axillam  deminutive  dictam  esse 
ab  ala.     Non  alia  est  sententia  Pauli  p.  161.  v.  vexillum. 

p.  25,  17.  Pauli  exc.  p.  22.  v.  advosem.  Advostem  scriben- 
dum putat  Lucas  Fruterius  Verisim.II,  12.  (in  Gruteri  Lampade  T.  IL 
p.  852.) ,  nullam  idoneam  ob  caussam. 

p.  29,  7.  Pauli  exc.  p.  24.  v.  atra  bilis.  Observare  debebam, 
in  bonis  codd.  esse  dictus ,  non  dieta:  ut  appareat  satis  antiquam  lectio- 
nem  esse  Alrabilis  in  unum  coniunctum  verbum,  quod  etiam  e  Rasileensi 
libro  profert  et  commendat  Barth.  Adv.  XL,  14.  Nec  tamen  dubitari 
potest,  vocabulum  significali  Plautinum  (v.  Praef.  II,  2.):  neque  in  Plauti 
Captili,  4,  64.  Atrabilis,  uno  verbo,  ferri  potest:  neque  si  ferri  pos- 
set,  etymologiae  Latinae  legibus  conveniret. 

p.  33,  6.  Pauli  exc.  p.  27.  v.  benéficiarii.  Hic  publice  prò 
reipublicae  posuisse  Lipsium  de  milit.  Rom.  1.  1.  annotare  neglexì. 

p.  53,  7.  Pauli  exc.  p.  41.  v.  cracentes.  Fruter.  Verisim,  II, 
9.  (in  Gruteri  Lamp.  T.  IL  p.  849.)  laudat  Nestorem  Novariensem ,  qui  in 
Dictionario  versum  Ennii  ita  scribendum  doceat: 

Succincti  ffladiis  media  ree/ione  c/racentes. 

p.  67,  15.  Pauli  exc.  p.  51.  v.  dici.  Etiam  hic  scribendum  esse 
Quiritibus  ,  omissa  part.  que,  statuit  Niebuhr.  H.  R.  T.I.  p.439.  ann.  926. 
ed.  sec.  Quiritibusque  ab  eorum  reprehensione,  qui  Quiritium  scribi  vo- 
lebant,  vindicavit  Carrio  Emend.  IR,  1. 

p.  89,  2.  Pauli  exc.  p.  67.  v.  fundus.  Ne  prò  errore  typogra- 
phico  habeatur,  quod  consulto  positum  est,  moneo  hoc  est,  cuius  loco 
Lind.  id  est  posuit,  esse  in  ed.  vet.  Aid.  vg.,  ac  Lind.,  cum  de  ea  leclio- 
nis  varietate  taceat,  id  est  sine  auctoritate  posuisse  videri. 

p.  98,  1.  Pauli  exc.  p.  73.  v.  grave  aes.  Post  voc.  libras  in- 
terpungendum  esse,  monuit  etiam  Boeckhius  in  Metrolog.  Quaestiombus, 
nunc  in  publicum  editis,  p.  447. 


534 


SUPPLEMENTI^!    AIXNOTATIOMS. 


p.  101,  3.  Pauli  exc.  p.75.  v.  hippagìnes.  Brodaeus,  Emend. 
II,  25.  (in  Gruteri  Lamp.  T.  II.  p.  485.),  iTfTiayotyovg  prò  eo ,  quod  tum 
legebatur,  'ititiov?,  reposuit. 

p.110,  3.  Pauli  exc.  p.  81.  v.  impetum.  Postea  vidi,  bunc 
arliculum  totum  translatum  esse  e  Festi  schedis  apud  Laetum,  Qu.  X, 
25,  25.,  alienumque  piane  esse  a  Pauli  excerptis. 

p.  121,  15.  Pauli  exc.  p.  90.  v.  lacus  Lucrinus.  Re  denuo 
pensitata,  franseo  in  sententiam  Brissonii,  Carrionis,  Lipsii,  quoniam  Lu- 
crinus lacus  propter  piscium  copiam  quotannis  poterat  fruendus  locari, 
cruendus  nonnisi  cum  nimia  coeni  moles  congesta  esset.  Ac  maxime  con- 
fìrmant  illam  sententiam,  quae  Servius  in  Virg.  G.  II,  161.  narrat,  repetita 
a  Mythographo  Ang.  Mail  secundo  e.  228.  Class.  Auct.  T.  III.  p.  373.  :  In 
Baiano  sinu  Campaniae  eotitra  Puteolanam  civitatem  lacus  sunt  duo, 
Avernxts  et  Lucrinus:  qui  olim  propter  copiam  piscium  v  ectitjalia 
maona  praestabant,  Scd  cum  maris  impetus  plerumque  irrumpens 
exinde  pisces  ex  eluder  et ,  et  redemp  tor  es  gravia  damila  pater en  tur, 
supplicaverunt  senatui:   et  profectus  C.  lulius  Caesar  etc. 

p.  125,  13.  Pauli  exc.  p.  94.  v.  marculus.  Rectissime  monuit 
Meursius  crit.  Arnob.  HI,  9.  Opp.  T.  VI.  p.  139.,  non  Marco,  tanquam 
praenomen,  sed  marco,  i.  e.  malleo  ,  scribendum  esse.  Comprobat  eam 
sententiam  Isidor.  Origg.  XIX,  7,  2.:  Marcus  malleus  maior ,  et  diclus 
marcus,  quod  maior  sit  ad  caedendum  et  fortior.  Marcellus,  mediocris. 
Marculus  malleus  pusillus. 

p.  133.  Festi  schedae  Qu.  Vili,  13,22.  v.  manticularum. 
Scal.  ita  iubet  ut  lega  tur:  Pacuvius  : 

Ad  manticulandum  astu  aggredilor.  scile  quid  pronte ,  erue. 
item  : 

Edite,  i,  manticulator.  ita  me  faeti  oppressit  iugo. 
item  deinde: 

Aggrcditur  asta  retjcm.  manticulandum  est  hic  mihi. 
et: 

Macìtinam  ordiris   novam 

Manticulatam  astu ,  sanctiora  adicis  (i.  e.  adigis) 

Ittraiuranda. 
Planius  hoc  significare  videlur: 

quibus  quotidie 

Parvae  noxae  extergeantur. 
Idem    coniungenda    statuit    omnia    a  Macìtinam  inde  usque  ad  extergean- 
tur in  tres  versus.     Quae  quanquam  Scal.  faceta  inlerpretatione  adiuvare 
studet,    falsa  esse  pleraque,    evincit  Paulus  comparatus,    unde  intelligitur, 
duos  tresve  diversos  arliculos  in  sebedis  Laeti  esse  confusos. 

G.  I.  Vossius  in  castigationibus  in  fragmenta  tragic.  p.  116.  secundum 
■versum ,  H.  Grotio  praeeunte,  corr. 

Mcndicus ,  manticulator  :   ita  me  fati  oppressit  ittgtim. 


et  inferius  veram  lectionem  esse  putat: 

Macìtinam  ordiris  novam ,  manticulatam  astu  ,   ac  adicis 
Sanctiora  iura  iuranda. 
Bothius,    primum   versum    sanum  arbitratus,   sequentes  ita  corr.: 
Modice  ntanticulatur  :   ita  modo  fati  oppressi  (sumus)  iugo. 
Aggredibor  astu  regem.    manticulandum  est  hic  mihi. 

Macìtinam  ordiris   novam 

Manticula  astu  ;  sancta  ore  adice  iuraiuranda. 

Quae  omnia  putat  sumpta  esse  ex  sermonibus  Orestis  et  Pyladis  in  Du- 
loreste  :  tanquam  horum  beroum  mens  tota  fuerit  defisa  in  manticulando. 
Id  tamen  Bothius,  monitus  a  Wuestemanno ,  recte  intellexit,  estrema 
spedare  ad  explicandum  Plautum  Capt.  III,  3,  6. 

p.  145.  Qu.  VIII,  25,  17.  v.  Manius.  M'  Egerii  nomen  plenius 
redintegrari  potest  auclore  Catone  Origg.  II.  apud  Priscianum  IV.  p.  629. 
(153  Krebl.)  VII.  p.  762.  (332.),  Krause  histor.  Rom.  p.  106.:  Lucum 
Dianium  in  nemore  Aricino  Eqcrius  Laebius  Tusculanus  dedicavit  dicta- 
tor  Latinus.     Hi  populi  communiter,    Tusculanus,  Aricimis  eie. 

ib.  Qu.  VIII,  25,  24.  v.  moene.  Versus:  Apud  emporium  in 
campo  hostium  prò  moene,  nec  numeri  sunt  heroici  versus,  nec  color,  ut 
mibi  quidem  videtur,  Ennianus.  Sed  Saturnii  sunt  numeri  piane  genuini: 
Apud  emporium  in  campo  !|  hóstiùm  prò  moene.  Tbeseos  enim  omissio 
Iegitima  est  in  hoc  versuum  genere.  V.  Sitpl.  Ann.  ad  p.  246.  Qu.  XII, 
15,  2.  Itaque  non  dubito  prò  Ennio  reponere  Xaevium.  Emporium 
autem  nescio  an  idem  sit,  quod  Romani  ad  Padum  muniverant.  V.  Liv. 
XXI,  57.     Moene  ablativus  casus  est,  ut  mare  apud  antiquiores. 

ib.  Qu.  Vili,  25,  20.  v.  mussare.  Ennii  versus,  cuius  Lane 
particulam  Paulus  servavit:  iti  occulto  mussabant,  literis  aliquot  auctior 
legitur  Qu.  XIV,  3.  p.107,  31.  v.  summussi.  Hoc  loco  in  cod.  est:  nttis 
in  occulto  mussa  .  .  Utroque  testimonio  coniuncto  rectius  efficitur:  Intus 
in  occulto  mussabant,  quam  :  Quintus  in  occ.  mussabat.  In  eo  Ennii 
versu,  qui  sequitur  apud  Paulum  :  J\on  decet  mussare  bonos ,  Merula  hic 
inculcat,  ut  versus  numeri  serventur.  Sed  hoc  ipsum  metri  vitium  indi- 
care videtur,  non  alium  fuisse  lume  versum ,  quam  eum ,  quem  PhìlargT- 
rius  in  Virgil.  G.  IV,  188.  plenius  apposuit:  Xon  possunt  mussare  boni 
(Ann.  W  II,  5.  apud  Merulam). 

p.149.  Qu.  VIII,  29,  2.  v.  manum  et  mcntum.  IIoÀXd  /urnjr 
zìiì.zi  x.  t.  X.,  proverbium  notissimum.  V.  Zenob.  V,  71.  Diogenian.  XU, 
46.  Provv.  Bodlei.  76S.  Sed  solet  id  proverbium  ad  Ancaeum  Lelegcm 
referri  (ita  Aristoteles  in  Schol.  Hom.  Od.  XXII,  9.  Lycophr.  Cass.  489.), 
cuius  fabulam  egregie  interpretatus  est  Carolus  Thirlwall  in  Pbilol.  Museo 
T.  I.  p.  106.  Veruna  de  Calchantc  eadem,  quae  apud  Festuni  legobautur, 
narrat  Servius  in  Virg.  Ed.  VI,  72.:  ex  Euphorione,  an  alio  po;'ta,  du- 
bium  est.     Ac  mullae  fiieiuiit  naiT.uior.es  ad  candenti  foxmam  conq)osilae 


SUPPLEMENTI^  ANNOTATIONIS.                                                38tf 

de  augurum  prudentia,  quam  alius  auguris  eluserit  prudentia  maior.    Ser-  sententlam  egregie  comprobari  puto   eo ,    quod  Mutinì   sacellum  in  Veliis 

»vio    collato   intelligitur,    Festi    narrationis   periisse   partem   non    exiguam  :  erat,    Veline  autem   in  quarta  Urbis  regione,    atque  in  quarta  regione  ea 

quapropter  art.  Manum  et  mentum  raaiori   intervallo    ab   inferioribus   se-  Argeorum  sacella,    quae   extrema    obibantur.     Omnino    ea    sacraria  erant 

iunxi,  quam  Urs.  fecit.  XXVII,  teste  Vairone  de  L.  L.  V.  §.45.,  quod  cur  corrigendum  sit  nul- 

«^™      ì-"      .  •  r                /-»      rtr    <.    -^             . ..          »..  lam  video  necessitatem  :   ex    bis    existimo  Vcliense  sexticeps,    quod  Varrò 

p.  153.    lesti  fragra.   Qu.  IX,  2,  20.  v.  mille.      Hic   Iectionis  ri  iT,    e   _.      _  .                            .       .                   •      •            /      n  i    • 

,     .                         .    ,.               -.                 .      ,  appellat  V.  fa.  54.,   iuisse  quartum    vel  quintum  et  vicesimum  (ut  Palatina 

vulgatae  summa  est  discrepanza  :  est  enim  haec:  .                  i                            .                 .  ».    .                   „       -r           ...    . 

„,.         .        ,     .,       ,  regio  octo  ve!  novem    sacrarla  habuent),  ita   ut  in   Pontincum   libris   vel 

Mina  suigulariter  a °  .                                    .     .        .                . 

,       ,..       ,.  .  continuo  vel  uno  sacrario  interiecto  additum  fuerit: 
pluraliter  aicimus  cu    ...     . 

item  M.  Caio   in  s VELIENSE    SEPTICEPS    (vel  OCTICEPS)   APUD  SACELLUM 

mina  cog.  ......     .     .  MUTINI  TITINI  DEXTRA  VIA  IUXTA  DIVERTICULUM. 

Quae  unde  corrasa  sint,    eo  difficilius   intellectu  est,    quod  vv.  22.  23.  in  Quod  dIxJ'  murum  e  »™tum  Scisse  Scal.,  non  recte  dixi:   murum  Scal. 

vg.  sub  v.  municas  sic  leguntur:  sumpsit  e  vg.,  et  apud  ipsum  Urs.  nescio  an  muriti»  sit  mendum  typothe- 

....     communicas  dicit     ...  tae>  cum  in  mS-  non  corrigatur. 

.     .     .     .     aut  ut  potius  co      .     .     .  _^                                         ,                                          n      .            , 

ìb.    Qu.  IX,  4,  27.  v.  maxi  ma  e  dign.     Uè  XV  flaminibus  docte 

Apparet,   cum  haec  pagella   ab   A.  Aug.  e  con.  exscriberetur,   eam  tanta  A    AuG<  sic.  Vide  ordo  sacerdotum  (Qu.  X,  1,  19.),  et  decem  Flaminum 

lam  fuisse  labe  affectam,  ut  etiam,  quae  Urs.  inde  expressit,  non  summa  nom{na  ponit   Varro   uh   IV  (v>  84  )  et  VI  (VII>  45  )   de  Ungun  LaU 

fideniti  possint.    Nunc  Arndtsius  testatur,  in  hac  pagella  (Qu.  IX,  1.  et  2.)  Dialis  MarliaUs   Quirinalis    Foleanalis  (cf.  Macrob.  Sat.  I,  12.)  Foltur- 

leg,  posse  paucissima.     Addo,    quae  Scal.  e  vg.  lectione   confecit:   Mina  nalù  (v    et;am  Kalend    Capran;c.  ad  VI-  Kal<  Septi)  PaiatwaUs  Furinali* 

singulariier    dici  prò    eo ,     quod  Minae    pluraliter    dicimus,     Curiatius  F|oraKf  Falacer  PomonaliS.     Adde   Carmentalem  ex  Cicerone  in  Bruto 

auctor   est.    item   M.  Caio   in    suasione mina    cogi  nulla  ^  5fi ^  PortumnaUm  ex  Fest0  Persillum  (ita  haec  A.  Aug.  voluit  con- 

»           '  'ungi,  v.  Qu.XI,  1,  14.),  Virbialem  ex  marmoreis  monumentis.  item  Divi 

ih.   Qu.  IX,  2,  23.  v.  mancipatione.    Urs.  supplementa  haec  Inl{i  et  Divi  Au9wsti  ex  eùdeni    et  eorum   temporum  historia.     At  Vir- 

sunt:  bialis  flamen  apud  Gruter.  p.  445,  3.  et  Murator.  p.  166,  6.     Aricinorum 

Maneipatus ,  ita  adoptantis,  est,  nec  magis  Romae  tribui  potest,    quam   Lanuvinus  ille    apud  Ciceron. 

ut  patris  sui  heres  e-rat.    adoptivus  enim  eius  qui   adop-  Mil.  10.:  D.  Iulii  autem  et  Augusti  flamen  nescio,   an  in   idem   collegium 

tet,  lam  heres  est,  quam-si  ex  eo  natus  esset.  sui  patris,  quasi  recepti  sint,  quoniam  flamines  divorum  Augustorum,  numero  eorum  aucto, 

in    potestale     alie-na     non     esset,      ita     est     legitimus  singulare  collegium   effecisse ,.  monumentis    ostenditur  (v.  Marini  Atti  de' 

et  suus  heres,  ut  p-atet  etc.  frat.  Aro.  p.  386.).     Itaque  tres  loci  etiamnum  vacui  sunt,  in  quos  neque 

Quae  vix  possunt  intelligi.  flaminem    Arvalem   invexerim  (Marini  p.  67.) ,    nec  fluminalem    ex   GIoss. 

.,      „      TV  Isidor.  v.  finctus,  qui  recte  in  flaminem  Dialem  mutatus  est. 
ìb.   Qu.  LX,  2,  29-33.  v.  multifacere.     Haec  ante  Urs.  paulo 

plenius   lecta    esse    videntur.     Nam    vg.  haec  habet:     Multifa     ....  p.  157.     Q u.  IX,  5,  31.  v.  manalis  fons.     Scal.   nimìa   Iicentia 

magnifacere,    et  par     ....     tiam    de  pudicitia.      Ultima    corrupla  grassatur,  corrigens:    neque   tamen    specu  inciliisve   cietur:    quia  flumen 

esse  apparet,  superiora  ex  ipso  codice  ducta.  id  auspicatur,    quod   sua   sponte    in  amnem  influit.     Quibus  sensus  non 

p.154.    Qu.IX,4,10.  v.  Mulini  Titini.     Urs.  hic  paulo  aliter:  adiuvatur>  sed  impeditur.    Puteus,  etiamsi  perennis  est,  non  spicitur,  quia 

.    .           ,.  non  sponte  in  amnem  influit,    sed    arte    aqua    ex  eo    deducitur.     Spicitur 

nunc  habet  aediculam  ad  miliarium  ab  urbe  s-extum  et  .  .     .                           ,       ,                        rr   rt     vtt    1 5    tt 

autem,    cum  auspicia  in  eo  transeundo  observantur.     M.  yu.  Ali,  li,  il. 

vicensimum,       dextra      v-ia      iuxta      diver  -  ticulum  »  ytt    on    /io        ri, 

v.  peremne,  et  XII,  20,  12.  v.  Petronia. 
viae,  -  ubi  et  colitur  et  -  mulieres  etc. 

quae  Scal.    ei   ostenderat.     Vg.  lectio    in   literis   codicis  non  variat,   nisi  p.  158.     Qu.  IX,  7,  1.  v.  mille.    Urs.  ita: 

quod  om.  ubi  et.     Quod  autem  Scal.  et  Urs.  finxerunt,    Mutinum   Titi-  Mille  urbium  populu-s   stetit  prò  regno. 

num  translatum  esse  in  aliud  sacellum  extra  Urbem,  id  aperte  refragatur  et   v.  4  -  6. 

Paulo,  qui  mulieres  togis  praetextis  velatas  Romae  in  sacello  ei  deo  sacri-  videatur  originem    dedisse,    ac  -  causam   Grac- 

ficasse  scnpsit.     Itaque  sextum  et   vicensimum  cum  ad  Urbis  regionis  re-  cus   scrmo  ,    yjhu?    et    -/jImòoì.  -  eo  autem  non 

ferri  debeat,  nescio    quo   trahi  possit  nisi  ad  Argeorum  sacella.     Eamque  omnes  uti. 

Ce  e 


586 


SUPPLEMENTI^    ANNOTATIONIS. 


ib.  Qu.  IX,  6  -10.  v.  mutas.  Dìscrepat  etiam  his  Urs. 
Mutas  litteras  et  sem-ivocales 
solebant  antiqui  duplicare  se  -  ribendo ,  aut 
lenendo  ,  et  ita  ait  Ennium  scrip  - sisse,  in  eo 
queiii  de  ...  .  a  quo  muta  -  duplicata  sit 
primum. 
At  antiqui ,    ante  Ennium ,  eas  litteras  non  geminabant  scribendo. 

p.  161.  Qu.  IX,  9,  3.  v.  m  or  tu  a  e.  Ante  voce.  Mortuae  peeudis 
excidisse  E,  probabiliter  statuit  Huscbkius  in  dissert.  de  Varronis  loco  p.  95. 

p.  162.     Qu.  IX,  11,  6.7.   v.  navali  corona.     Urs.  supplet: 
Item  alii,  inter  quos  A.  A-tilius  bello, 
quod  gestum  est  contra  Nabin,  ut  scrip-  tum  est  in  Car- 
mine Saturnio  etc. 
Praeivit  haec  Scal.,  qui  A.  Atilium  intelligit  praetorem  ,  cum  classe  mis- 
sum  in  Graeciam    ad   tuendos   socios,   teste   advocato   Livio  libro  XXXV. 
At  Livius  XXXV,  20.  victoriam   navalem  ab  eo  Atilio   reportatam  ignorat. 
Quapropter   posui    M.  Atìlius ,    et   significatum    putavi    Regulum ,    victo- 
riamque    a    Livio    Epit.  XVII.    memoratam.      Caeterura    Carmine   Saturnio 
LTrs.  recte    posuit,    cum  Scal.    de  Saliari   cogitasset.      Cf.   Atil.    Fortunat. 
p.  2679  P.  Liv.  VI,  29.  XL,  52.  XLI,  28.  Festus  Qu.XVI,  5,  24.  v.  trien- 
tem.     Addo,   v,  6.  bello  esse  apud  Urs.,    sed   in  vg.  bel,  nunc  autem  in 
COD.  solas  literas  be. 

p.  162.  Qu.  IX,  11,  15.  v.  nefrendes.  Scal.  et  Urs.  supplent  :  m 
Odyssea  veteri ,  collato  versu  Od.  0,  450.:  at  Saturnium  eum  versum, 
qui  apponitur,  non  esse,  apparet,  sed  iambicum.  Itaque  literae  ri  sì  in 
COD.  extant  (vg.  enim  legitur  ut) ,  nomini  alicuius  fabulae  tribuendae  sunt. 
Botbe  P.  Se.  L.  V,  I.  posuit  in  ine.  14.  p.  16. 

ib.   Qu.  IX,  11,  17-19.     Urs.  supplet: 

Pro  nefrendibus 

autem,  ut  antiqui  dicebant,  rienes  nunc  dieit  -  usus  recens. 

sunt  qui  nefrendes  dici  putent  testiculos  - 
Sed  apparet,  duplicem  distingui  interpretationem  voc.  nefrendes,  quod  in 
libris  sacris  legebatur,  alteram,    qua    arietes  nondum  frendentes  ita  dictos 
putabant,  alteram,  qua  nefrundines,  i.  e.  vel  renes  vel  testiculos. 

ib.  Qu.  IX,  11,  21.  v.  necerim.  Necerim  ab  LTrS.  in  COD. 
lectum  esse,  non  certuni  est,  nam  etiam  in  vg.  est  tantum  erim.  Sed 
babet  Paulus.  Quod  autem  neeem  corrigendum  putat  Meursius  crit.  Arnob. 
Ili,  9.,  nec  enim  Lind.  :  non  assentior,  sed  sanissimum  puto  Nec  erim, 
nec  eum.  Subest  enim  radix  pronominis  cuiusdam  ES  vel  IS ,  cuius  in 
aliis  Italiae  linguis  luculenta  supersunt  vestigia  (EZ  vel  IZ  in  tabula  Ban- 
tina);  erim  autem  legitima  forma  antiquioris  ESIM  est.  Apud  Placidum 
p.  486.:   Nec  cicerim  nihil,  Nec  ciccum  correxerim,  non  Necerim, 


ib.  Qu.  IX,  11,  22.  23.  r.  ne  mora.  Urs.  suppl.  :  va-let  enim 
idem,  eius  autem  voca-buli,  intolerabili  pleonasmo. 

ib.  Qu.  IX,  12,  19.  v.  nec.  L^rs.  quanquam  in  annot.  esit  tan- 
quam  COD.  lectionem  affert,  in  contexto  rectius  babet  escit.  In  vg.  est 
necesit,  sed  necescit  V.  C.  in  mg.  adscripsit  A.  Acg.  nec  escit  correxit 
etiam  Turneb.  Advers.  X,  15.  Cf.  annot.  ad  Paulum  p.  58.  v.  escit.  Me- 
liorem  de  hoc  escit  sententiam  professus  sum  in  Hugonis  Horreo  iur.  civ. 
T.  VI.  p.  420  sqq.,  quam  cur  non  mutaverim  propter  ea,  quae  vir  doctis- 
simus  mihique  amicissimus  Huscbkius  opposuit  in  comm.  ad  legem  XII 
tabb.  de  tigno  iuncto  p.  22  sq.,  paucis  dicam.  Ac  primum,  quod  Husch- 
kius  putat,  esit  in  XII  tabb.  dictum  esse  prò  est,  eo  refelli  videlur,  quod 
in  omnibus  linguis  indogermanicis  verbum  esse  auxiliarem  illam  literam 
(Binde -vocal)  respuit,  ut  es-it  non  magis  dici  potuerit,  quam  in  nostra 
lingua  is-it,  in  Graeca  i'g-in.  Tum  quod  in  bis:  si  adorai  furto  ,  quod 
nec  manifestum  erit,  praesens,  non  futurum  requiri  putat  in  membro  re- 
lativo: non  assentior;  futurum  enim,  qui  in  Romanorum  legibus  sollennis 
modus  est  ad  condicionem  significandam,  hic  ob  eam  caussam  in  relativo 
membro  ponitur,  quod  hoc  proprie  condicionalem  sententiam  continet 
Est  enim  idem  ac  si  dixisset:  Si  furtum,  quo  adorat ,  nec  manifestum 
erit.  Denique,  ne  de  verborum  ex  XII  tabb.  a  grammaticis  prolatorum 
fide  contendam,  etiam  Arvalium  fratrum  Carmen,  quod  XII  tabb.  antiquius 
esse  nemo  facile  nega\erit,  unum  continet  literae  S  inter  vocales  servatae 
exemplum  (LASES),  plura  contraria  (PLEORES,  EN'CURKERE,  FURERE), 
ut  iam  tum  S  illud  in  R  abiisse  manifestum  sit. 

ib.  Qu.  IX,  12,  22.  v.  nec  unquem.  Apparet,  olim  USI  in- 
definite ila  dictum  esse,  ut  relativo  cum  et  demonstralivo  tum  respon- 
deret.  Ita  nec  um  quem  significat,  nec  ullo  tempore  quenquam.  Obso- 
Ieverunt  ex  hoc  genere  particularum  monosyllabae  USI  et  US,  manserunt 
disyllabae  ubi,  uti,  unde. 

ib.  Qu.  IX,  12,  26.  v.  nequinont  Saturnius  versus  iustus  exit, 
si  praefixeris  Hi: 

Hi  partim  errant ,   nequinont   Graécidm  redire. 
At  ne  hoc  quidem  necessarium  habeo ,    de  qua  re  dictum  in  Suppl.  Arar, 
ad  Qu.  XII,  15,  2.     Hermannus  in  Elem.  doctr.  metr.  p.  621.  et  Osannus 
in  Analect.  p.  33.  cum  scripserint: 

.     partim  errant,   nèquinunt   Griieciam   redire: 
uterque  V.  D.  videtur    penultimam    verbi  nèquinunt  syllabam  corripuisse, 
quod  ne  fiat,  vetare  puto  prodlnunt  Ennii ,  apud  Festum  Qu.  XI,  29,  22. 

ib.  Q  u.  IX,  12,  33.  v.  ne  qui  quam.  In  Pauli  excerptis  LrxD. 
posuit  Nequicquam ,  sine  annotatione.  Idem  est  in  Aid.;  nequiquam  ta- 
men  in  ed.  vet.  vg.;  de  codd.  dubito.  Mihi  illud  nequiquam,  ductum  ab 
instrumentali  et  modali  adverbio  qui ,  quod  nunc  plerique  damnant, 
eodem  esse  iure  videtur,  quo  nequidquam. 


SUPPLEMENTI^    ANNOTATIONIS. 


387 


p.  163.  Pauli  ex  e.  p.  106,  11.  v.  neceunt.  Neeeunt,  non  eunt, 
non  Nequeunt  scripsi  Scal.  praeeunte,  contra  auctoritatem  honorum  codd., 
idemque  intuli  in  Festum  Qu.  IX,  12,  11.,  quod  mihi  persuasi,  non  unam, 
sed  duas  fuisse  in  lingua  Latina  particulas  negativas  NEC,  alteram  sim- 
pliciter  negantem  nec  vel  neg,  alteram  compositam  et  disiungentem, 
neque  vel  nec.  Neque  enim  in  compositis  nominibus,  neg-otium,  neg-le- 
gens,  neg-ritu  (v.Festus  Qu.  IX,  13,  30.),  neque  in  dictionibus  eiusdem  gene- 
ris, velut  nec  opinans,  nec  recte,  nec  manifestum  furtum,  nec  escit  in 
XII  tabulis,  quae  in  antiquioribus  linguae  Latinae  monimeutis  creberrimae 
erant,  ulla  copulati vae  particulae  vis  sentiri  potest,  aut  prò  nec  usquam 
videtur  neque  dici  potuisse.  Perpauca  certe  reperiuntur  exempla  huic 
normae  contraria  ad  eamque  corrigenda,  ut  in  Caton.  de  R.  R.  e.  141.: 
Mars  -pater,  sì  quid  libi  neque  satisfactum  est.  Etiam  necne  in  altero 
interrogationis  membro  ,  vix  crediderim ,  a  neque  -  ne  ductum  esse. 

p.  165.  Festi  fragm.  Qu.  IX,  13,  11.  v.  nequam.  Quodvis 
dixi  in  unum  verbum  esse  coniungendum,  ut  sit  prò  quodeunque,  sicut 
quisque  ab  antiquioribus  et  inferioris  aetatis  scriptoribus  ponitur  prò  qui- 
cunque.  Sic  Luciliani  versus  ambigua  sententia  facile  intelligetur.  Ne- 
quam est,  aurum  auris  quoius  vehementìus  ambit  scribendum  putat 
Scal.,    quo  arguta  illa   ambiguitas  tollitur. 

ib.  Qu.  IX,  13,  30.  v.  negumate.  Corruptum  moventium  Scal. 
mutare  volebat  in  induitium ,  i.  e.  initium.  Facilius  molimentum  reponi, 
observat  G.  Hermann.  Elem.  Doctr.  metr.  p.  614.  Quantumvis  molimen- 
tum tentat  Lind.,  ut  Saturnius  versus  conficiatur.  Abstineo  a  novis  con- 
iecturis.  Scal. etiam  negumate  in  neghiate  vel  neg  tinaie  mutandum  existimavit. 

ìb.  Qu.  IX,  14,  14.  v.  nepos.  Apollonii  locus  est  Argon.  IV, 
1745.  Cf.  Theocrit.  XVII,  25.  Callimaco  in  Scbol.  Pind.  Isthm.  U,  9. 
Alexandrinos  poetas  id  vocabulum  a  Siculis  sumpsisse  videri,  monui  Etrusc. 
rer.  introd.  1,  2.  T.  I.  p.  13. 

ib.  Qu.  IX,  14,  17.  v.  nefasti.  Urs.  suppl.:  Nep.- nota  de- 
signati solent  qui  nefasti  p-riores  sunt,  auctore  Scal.,  qui  NEP.  nefasti 
parte  priore  sunt  rescribi  volebat.  At  Urs.  sibi  non*  constat,  cum  proxi- 
mum  versum  supplet:  q-uorum  pars  anterior  fas.  Mihi  in  re  incerta, 
quae  disertis  testimoniis  confici  non  potest,  probabilius  videbatur,  libra- 
rium  literas  poste-riores ,  quam  p-riores  in  duos  versus  direnasse,  quo- 
niam  hoc  in  hac  libri  parte  rarissime  fit.  Miror,  quod  Io.  Casp.  Orellius, 
vir  egregius,  Inscript.  Lat.  V.  II.  p.  408.  consulto  Festo  in  v.  nefastus,  le- 
gitimam  formulam  hanc  fuisse  arbitratur:  NEFASTUS  PRIOR,  "nisf", 
ut  ait,  "ibi  quoque  interpolatio  subest."  Nam  Urs.  supplementa  facile 
a  COD.  literis  distingui  poterant. 

p.  166.  Qu.  IX,  15,  20-30.  v.  Nautiorum.  Scal.  quanquam 
fatetur,  se  ignorare,  quo  haec  pertineant,  ea  tamen  ferme  ad  hunc  mo- 
dum  esse  dicit:    Cum  arcessiti,  conditeti 'que  ab  illis  essent  ad  Messa  nam 


oppugnandam,  et  a  Senatu  missus  L.  Caecilius  ab  illis  interfectus  esset: 

missi  porro  sunt  expostulatum  de  foedere  violato us,  P.  Vetu- 

rius.    qui  cum  ob  refeetionem  corporis ,    oppidum  insedissent ,    Brutti  eo 
quod  illis   pax   cum  Romanis  erat,    bello  destiterunt.     Vg.  enim  e  COD. 
v.  20.  non  a  B ,    sed  ab  expressum  erat,  (etiam  v.  27.  Bruti ,  v.  29.  aut 
prò  fecit.)     Urs.  haec  paucis  mutatis  et  additis  sic  in  ordiném  redegit: 
Alii   quod    duce   Naute    acciti  -  conductique    a   B- 
rutiis    milites     fuerint    ad     Mess-anam     oppugna- 
ndam, contra  quos  a  Senatu  sit -missus  L.  Caecilius 
Metellus  ;  qui  cum  ab  illis  inter  -  fectus  esset,  missi 
ad   eos   fuerunt   expostulat-  um     de    foedere   viola- 
to  legati us ,    P.   Veturius ,    qui 

cum  aliquantisper ,  ob  -  refeetionem  corpo- 
ris iti  oppido  quodam  i-nsedissent ,  Brtttii, 
quibus  foedus  tunc  cum  -  Romanis  erat,  bello 
statini  eo  destiter  -  unt.  inde  a  principe 
Naute ,  familia  Nautia  -  appellata  est. 
Quae  omnia  historica  fide   piane  destituta  sunt. 

ib.  Qu.  LX,  16,  21-23.  v.  narita.  Plauti  versus  Scal.  sic  le- 
gendos  statuiti 

Muriatica    autem    video    in    vasis   slagneis: 

Bonam    naritam    et    camarum     et    tagenia: 

Equinos    fartos ,      conchas    piscinarias. 

Equinos  doxaix&s  (nescio  quo  archaismo)  dictum  putavit  prò  Echinos,  ut 

olim  posuerat  Scal.  iuvenis  in  Coniect.  in  Varron.   74,  10  (p.  126.).     Ac 

recte  idem  improbat,    quae  Turneb.  Adv.  IV,  6.  tentaverat: 

Naricam  bonam  et  sequanicam  et  comacinas , 
in  quibus  Naricam  anapaestum  efficit,  cum  Graecum  vaqirrjq  trium  lon- 
garum  syllabarum  fuerit.  Scaligerum  plerique  secuti  sunt.  V.  Rothe 
Plauti  fragm.  ine.  21.  p.  445.  Quae  mutavi:  cornutam  et  trygona  (tru- 
gona)  squillasque ,  in  his  COD.  ductus  pressius  secutus  sum.  Cornutam 
quidem  in  piscibus  conchyliisve  cognitam  non  habeo ,  sed  etiam  Scal. 
piscium  genus  tagenia  ipse  comrnentus  est.  Naritaia  siquis  meliore  versus 
loco  posuerit,   gaudebo. 

p.  169.  Qu.  IX,  18,  1-18.  v.  Navia.  Haec  quomodo  supplenda 
essent,  in  plerisque  Scal.  monstravit,  qui  quasdam  literas  e  cod.  aliter 
traditas  accepit,  maxime  v.  9.  siu  prò  sum  (ex  quo  fecit  ius-sisse)  et  v. 
18.  ideo  quod,  quae  ita  continuata  esse  putabat:  ideo  quod  in  ea  fatum 
populi  Romani  esset,  si  spatium  admitteret.  Longius  autem  ab  eo  recessi 
in  explendis  vv.  10-17.,  quos  Scal.  sic  refingit:  Deinde  cum  post  tot 
annos  aliae  in  loco  eomplurcs  ficus  essent,  et  evulsae  de  loco  saero  re- 
moverentur ,  omnes ,  quae  inibì  erant  ficus ,  praeter  eam ,  eiectas  fuisse 
admonilu  ac  iussu  aruspicum ,  et  divinis  responsis ,  quandiu  ea  viveret, 
libertatem   populi    mansuram.      Quae   Urs.   paucis,    ad    spatia    explenda, 

Ccc* 


588 


SUPPLEMENTO!    ANNOTATIOMS. 


auxit.  Haec  mihi  ob  eam  caussam  non  satisfaciunt,  quod  ita  nib.il  accidit, 
quod  ficus  illius  religionem  augere  et  confirmare  potuerit. 

p.  170.     Qu.  IX,  19,  18-31.     Haec  ita  supplet  Urs.: 

Nume- 
re  et  numero  dicitur.  sed  numere  su-nt,  videtur  esse 
jiraesentis  temporis ,  et  prorsus  alie-num  numero  fu- 
erunt,  quod  de  pr aderito  usurpatur,  sive-eo  ordine  usur- 
parunt  antiqui  quadam  consti  -  etudine  loquen- 
di ,  qua  solchimi  proferre  verba  -  eiusmodi  :  sive 
certa  fine  extremarum  vocal-ium ,  quemadmodum 
videtur  in  suis  scriptis  -  usus  Pompeius  Sex- 
tus ,  apud  quem  reperitur  extre-ma  syllaba  voca- 
tivi casus  producta ,  et  eiusdem  -  casus  eadem  cor- 
repta,  terminataque  in  -  e,  temporis  praesentis. 
Numero  autem  dixisse    -     antiquos ,  nimium- 

que     significare ,     ait  -  Sinnius     Capito  ;      esse     enim 

ita     loculum 

Quae,  ut  solet,  a  Scal.  sumpsit  et  aliquot  verbis  auxit  Urs.,  sed  neuter 
demonstravit,  praeter  adverbiura  numero  fuisse  alterum  numere,  ne  de 
eo  dicam,  quod  Scal.  finx.it,  numere  de  praesenti,  numero  de  praeterito 
tempore  dictum  esse^  V.  27.  ante  casus  vg.  u  posi l uni  est,  quod  Urs. 
non  agnovit. 

Ut  autem  ad  ea  veniam,  quae  in  interpretatione  v.  numero  certa 
via  restituì  possunt:  multa  ei  lux  affundi  potest  comparato  articulo  topper, 
de  quo  dictum  est  in  Suppl.  Ann.  ad  p.  352.  Qu.  XV,  28,  4.  Nam  qui  bic 
dicitur  Artonius  Panurgus  :  illic  Antorius,  uterque  eandem  piane  sequitur 
in  interpretandis  rarioribus  poetarum  vocibus  methodum ,  ut  vix  dubitem, 
quin  idem  intelligatur  grammaticus,  sicut  utroque  loco  ei  opponitur  Sin- 
nius Capito.  Solebat  autem  bic  scriptor  singulis  versibus  praeponere 
significatum  rarioris  vocabuli ,  in  quo  interpretando  versabatur.  Itaque 
nunc  video,  ea  quae  Qu.  IX,  20,  5-16.  leguntur,  sic  esse  constituenda : 
At  Panurgus  Antonius  (Artorius?)  haec  ait: 
Numero,    nimium,    nimis  cito,    celeriter  nimium. 

nimium:     ut   Plautus    in    Casina:    "Ere    mi?    Quid  vis,    mea 
ancilla  ?     Nimium    saevis.     Numero  dicis." 

nimium   cito:  Attius  in  Ocnomao  :  '■'Ego  ut  essem  adfinis  tibi, 
non    ut    te    extinguercm,     Inani    petii    gnatam:    numero    te    expugnat 

timor."  .j.  _  _  ,  . 

Ap-anius  in  Auspecta:    "Per  jalsum,    et  abs  te 

creditum    numero    nimis." 

nimis  celeriter:   Caecilius  in  Aethrione  :  "Hei  perii.    Quid  ita? 

Numero  venit.     Fuge  domum." 

Afranius  in  Simulante:  Hei  misera!   Numero  ac 

neqtiicquam  egi  gratias." 

In    quibus    nibil    addidi ,    nisi    ter    nimis   vel    nimium ,    ubi    propter    eius- 


dem voc.  repetitionem  exciderat.  Atque  intelligo  nunc,  Antonium  sive 
Artorium  absolvendum  esse  eius  culpae,  cuius  eum  in  annotatione  insi- 
mulavi. Caeterum  in  ipsam  voc.  numero  notionem,  quam  Rostius  Opusc. 
Plaut.  p.  187.  eo  redigere  studet,  ut  semper  significet  i.  q.  apte,  conve- 
nienter,    nunc  non  inquiram. 

ib.  Qu.  IX,  20,  2.  v.  numero.  Nelei  Carmen,  quod  bic 
significatur,  Scal.  in  annot  ad  Paulum  v.  axamenta  de  moribus  scriptum 
et  in  eorum  numero  fuisse  putavit,  quae  pueri  Romani  religiose  edisce- 
bant.  Mirus  error,  sed  propaga tus  tamen  etiam  a  Gothofredo.  Rothius 
qui  unum  ex  boc  Carmine  versum  Naevianis  fragraentis  P.  Se.  L.  V  II. 
p.  25.  inseruit,  inauditum  inter  scriptores  Nelei  nomen  in  Naevii  mutan- 
dum  esse  suspicatur.  Sed  supersunt  eiusdem  carminis  quattuor  versus 
is  qui  hic  ponitur: 

Nunquam  numero  matris  faciemus  volup  ; 
alter  apud  Festum  Qu.  XIV,  21,  22.  v.  stuprum: 

Foede  stupreque  castigor  cottidie  ; 
tertius   apud    enndem   Qu.  XV,  28,  6.  v.  topper.: 

Topper  f'ortunae    commutantur  hominibus  ; 
quartus  apud  Cbarisium  p.  65  P. ,  qui  e  Nelei  Carmine,  eoque  prisco     ut 
ait,  baec  affert: 

Saucia  puer  filia  sumam  (fort.  Salinomi) , 
ubi  tamen,  codem  teste,  Varrò  puera  putabat  dictum,  sed  Aelius  Stilo 
et  Asinius  contra.  Commemoratur  idem  Carmen  a  Festo  Qu.  XIV,  19,  27. 
v.  strigorcs.  Haec  fragmenta  composuit  etiam  Hermannus  Elem.  doctr. 
metr.  in,  9.  p.  639. ,  sed  argumentum  carminis  definire  ausus  non  est. 
Id  tamen  non  obscurum  est.  Nam  illa  :  Nunquam  numero  matri  facie- 
mus volup,  dixit  Neleus  de  se  ac  fratre  suo  Pelia,  cum  in  eo  essent,  ut 
Tyro  matrem  suam  a  Sideronis  iniuriis  vindicarent,  ac  Pelias  Sideronem 
ad  ipsam  Iunonis  aram  interfecturus  esset.  Haec  autem  :  Foede  stupreque 
castigor  cotidie ,  ipsa  Tyro  dicit  a  Siderone  noverca  foede  mulcata. 
Ti'Qbì  rttXidvr]  tu?  Tiaauùq  rcaqù  2otfox).il,  Pollux  TV,  141.  Denique:  topper 
fortunae  etc  dicere  poterat,  quicunque  novercae  privignaeque  fatorum 
vicissitudines  observaverat.  Multo  difficilior  ea  quaestio  est,  quale  illud 
fuerit  Carmen ,  quod  partim  e  iambicis  senariis  compositum  fuisse  apparet 
(cuius  generis  omnes  sunt  versus  a  Festo  appositi ,  quorum  primus  una 
syllaba  truncatus  est),  partim  e  lyricis  numeris,  si  ex  obscuro  fragmento 
a  Cbarisio  servato  coniecturam  capere  licet.  Mihi  quidem  \idetur  poeta 
quidam  antiquior  e  Sophoclis  Tvrone  (de  qua  nuperrime  dixit  Welckerus 
de  tragoed.  Graec.  I.  p.  312.)  eam  partem,  quae  ad  affectus  movendos 
efficacissima    viderelur,   sumpsisse,    et  brevius  inde  Carmen  condidisse. 

p.  173.     Qu.  IX,  22,  2-5.    v.    nundinalis.    Irs.  supplet: 

co  rum  ,    qui 
novendial-is         alias  appellatur,  manifesto  sig- 

nificai, quem  •  dixil  nundinalem,  quod  in  nonum  diem  coque- 
'  ret. 


SUPPLEMENTO»!    ANNOTATIOMS. 


589 


ib.  Qu.  IX,  22,  9.  10.  v.  nummum.    Urs.  supplet: 

et  tantundem  apud  nos ,  et  apud  illos 
valere,  quia  -  pleraque  nomina  a  Graecis  accepimus,  quorum 
hoc  proprium  est. 

ib.  Qu.  IX,  22,  30-32.  v.  nonuncium.    Urs.  supplet: 

Nonuncium  -  quod  vulgo  Magistri 
ludi     appellant ,      signif-icat     novem      uneias  ;      at     te- 
runeium,    quod  singula  sex-uneia  dimidium  unciarum  tri- 
um  sit. 
de  quibus  explicandis  despero, 

p.  174.  IX,  23,  13.  v.  nova  via.     Urs.  supplementa  haec  sunt: 

Navibus  regnante  -  Ser.   Tullio 
quod  in  Aventìnum  montati  paludibus  disclusum  a-scenderetur, 
ab    adveetu    sic    d iettati  aiunt;    yel  quod  Aven-tinus   in  Aven- 
tino rex  Albanus  sit  sepultus. 
Quae   cum  propter  multas  caussas   admitti  non  possunt,   tum  haepropter» 
quod  in  hac  Festi   parte  literae   No    regnant.     Scal.  in  annot.  ad  v.  no- 
verca   inter  novercam  et  novalem   agrum  de   Novendialibus    feriis   dictum 
esse  opinabatur,  et  in  ipso  veterannia,  v.  12.,  nominis  leetisternia  vestigia 
sibi  agnoscere  videbatur.     Sed  quid  Aventinus  ad  Novendiales  ferias  ?   Quod 
finxi,    Novam   viam   structam    esse    Servio  Tullio    regnante,    cum  Velabri 
palus  magnis  operibus   exsiccata  esset,    id   netnini   improbabile   videbitur, 
praesertim  collato  Varrone  de  L.  L.  V,  43.  VI,  59.     De  Aventini  regis  se- 
pulcro  v.  Paulus  p.  16.  v.  Aventinus. 
i 

ib.    Qu.  IX,  23,  16.  v.  novalem.     Urs.  supplevit: 

Novalem  a-grum  Aelius 
Gallus ,  et  Opilius  item  Aurelius  eian  -  aiunt  esse, 
quem  Graeci  vuòv  dicunt.  ad  quod  Ho-mero  quoque 

ib.  Qu.  IX,  23,  22-32.  v.  novem.    In  hoc  memorabili  Roma- 

nae  historiae  documento  restituendo   secutus  sum  A.  Aug.  Scal.  Urs.  ,  ita 

tamen  ut  etiam  ab  bis  in  quibusdam  recesserim.     Urs.  enim  baec  posuit: 

.      .     Nauti      coiisula tu ,     et    -   T.    Sicini,     Volsci 

populi,     cum    atrox    proelium   -    inissent    adversus 

Romanos;    Trib.  Mil.  in  Cir-co  combusti  feruntur 

et   sepulti    in    crepidi-ne,    quae    est  proxime    Cir- 

cum,  qui  locus  postea  fu.it  la-pide  albo  constratus, 

qui  prò  rep.  in  eo  proelio  occubuere,  -   Opiter  etc. 

nam  in  sequentibus  non   discessi   ab  Urs.,    nisi  quod  hic  v.  28.  M.  om., 

v.  29.  Ma-llius  supplet.     In   bis   Nautii   consulatu,    quem   solus   invexit 

Urs.  ,  bis  peccatur,  quod  et  Sp.  Nautius  non  cum  T.  Sicinio,  sed  proximo 

ante  eum  anno  consul  fuit,    et  quod  primae  articuli  literae  debebant  esse 

No,   non  Na. 


Quod  autem  A.  Aug.  sta  lui  t,  de  claris  bic  dici  hominibus,  qui  pri- 
mis post  reges  exactos  temporibus  in  Urbe  sepulti- essent,  id  piane  certum 
babeo.  Nondum  enim,  cum  illi  diem  obirent,  id  ne  fieret,  XU  tabb. 
prohibitum  erat.  V.  Cicero  de  legg.  II,  23.  et  cf.  Plutarch.  Quaest.  Rom. 
79.  Nec  minus  certum,  intelligi  T.  Sicinium  cos.  a.  u.  e.  266.,  cuius 
bellum  cum  Volscis  memorant  Liv.  II,  40.  et  maxime  Dion.  Hai.  Ant. 
Rom.  Vili,  67.,  qui  id  atrox  fuisse  testatur.  Hoc  significari  vidit  Scal., 
in  eo  falsus,  quod  Volscos  in  Circo  combustos  esse  putat.  Nam  quae  se- 
cuntur  clarissimorum  virorum  nomina,  non  possunt  non  eos  significare, 
qui  tanto  honore  affecti  sunt.  In  his  Opiter  Verginius  Tricostus  cos.  fuit 
a.  251.,  Postumus  Cominius  Auruncus  cos.  a.  252.,  P.  Veturius  Geminus 
cos.  a.  254.,  A.  Sempronius  Atratinus  cos.  a.  256.  et  262.  Verginius  Tricostus, 
qui  sine  praenomine  appellatur,  est  T.  Verg.  Tric.  Caeliomentanus  cos.  a.  257., 
nam  A.  Verginius  Tricostus  a.  266.  superstes  et  a.  284.  iterum  cos.  erat. 
Sex.  Fusius  Medullinus ,  cognomine  Fusus,  cos.  erat  a.  265.  Iam  observa, 
quod  observatu  est  dignissimum,  hos  viros  consulares  omnes  secundum 
ordinem  annorum,  quibus  consulatu  functi  sunt,  collocatos  esse.  His 
enim  deinceps  annis  eos  assignavimus:  a.  251.  x.  252. x.  254.  256  (262).  257. 
x.  265.  In  quo  conspectu  eos,  quorum  consulatum  nondum  definivimus, 
signo  x.  significatos  habes.  Difficilior  quaestio  est  de  Valerio  Laevino,  cum 
neque  Laevinorum  bis  temporibus  ulla  mentio  fiat,  neque  in  fastis  inter 
Opitrem  Verginium  et  Postumum  Cominium  ullum  nomen  reperiatur,  quam 
Sp.  Cassii  Viscellini,  Op.  Verginii  collegae  a.  251.,  iterum  cos.  260.,  tertium 
267.,  quem  apparet  ab  hoc  recensu  esse  alienum.  Cogitavi  de  M.Valerio 
Voluso  cos.  a.  248. ,  dictatore  a.  259. ,  sed  hoc  recepto  turbaretur  series 
annorum,  Ac  video  nunc,  insigni  hoc,  quod  nunc  instauramus,  moni- 
mento  egregie  confirmari  narrationem  a  Livio  II,  18.  repudiatami  :  M'  Va- 
lerium,  M.  filium,  Volesi  nepotem,  non  T.  Larcium,  a.  252.  dictatorem 
creatum  essa ,  quanquam  consularis  non  esset.  Quam  enim  Livius  opponit 
legem,  ut  e  consularibus  dictator  legeretur,  ea  postea  lata  esse  videtur. 
Quodsi  ad  bunc  M'  Valerium  Laevini  cognomen  referre  licet,  omnis  iam 
difficultas  sublata  est.  Mallii  Tolerini,  quod  Urs.  posuit,  nomen  in  fastis 
incognitum  est;  sed  a.  253.  cos.  fuisse  traditur  M'  Tullius  Longus,  quem 
puto  agnomine  dictum  esse  Tolerinum,  a  Toleria  Latii  oppido.  Ita  etiam 
baec  duo  nomina  in  annorum  seriem  quadrant.  Unum  superest  nomen, 
omnium  et  difficillimum  explicatu,  et  maxime  memorabile,  Mutius  Scaevola, 
Mutiorum  enim  nomen  a  fastis  illius  saeculi  alienum  est,  neque  eos  ma- 
gistrata, nisi  plebeio ,  fungi  potuisse  apparet.  Ac  memoratur  Tr.  pi.  P. 
Mucius  Scaevola,  quem  Valer.  Max.  VI,  3,  2.  narrat,  omnes  collegas  suos 
novem  tribunos,  cum  duce  Sp.  Cassio,  i.  e.  anno  267.,  libertatem  P.  R. 
tollere  conati  essent,  vivos  cremasse:  quae  narratio ,  multum  tamen  mu- 
tata, nuper  etiam  ex  Dionis  excerptis  innotuit,  A.  Maii  Script.  Vet.  Nova 
coli.  T.  II.  p.  152.  Hanc  autem  narrationem  specie  a  Verriana  differre, 
re  ad  eandem  redire ,  manifestum  est,  nam  bis  eodem  tempore  novem 
viros  combustos  esse,  quis  credet?  Hinc  credibile  fit,  fama  inter  Roma- 
nos  propagatum  esse,  certo  quodam  ad  Circum  loco  novem  olim  tribunos 


590 


SUPPLEMENTI^    ANNOTATIOMS. 


esse  crematos  et  sepultos  :  hos  alii  tribimos  plebis  fuisse  existimabant, 
contra  cmnera  historiarum  fidem,  alii  tribunos  militimi,  quos  constat  tum 
summo  fuisse  honore,  ex  primis  civitatis  viris  legi  solitos.  Itaque  hi  no- 
mina eorum  ex  consularibus  illorum  annorum  docte  colligebant,  addito 
tamen  Mutii  Scaevolae  nomine,  quod  id  vulgi  fama  in  ea  re  traditimi 
acceperant. 

Iam  ra^iones  exposui,  quibus  permotus  initium  articuli  sic  refinxi: 
Novem  trib.  mil.  in  exercitu  -  T.  Siculi.  Sed  longe  alia  est  mens  Nie- 
buhrii,  qui  in  H.  R.  T.  II.  p.  144.  ann.  265.  ea,  quae  defecerunt,  ita 
resarcire  conatur: 

Novetn     adversarii     •     T.    Sicini     Volsci 
cos.,    ciim    coniurationem    -    inissent    adversus 
eum,  a  pop.  R.  vivi  in  Cir-co  conbusti  feruntur, 
et  sepulti  in  ea  regio-ne  quae  est  proxime  Cir- 
cum ,    ubi    loctts  est    la-pide    albo    constratus. 
Eorum    nomina   fuerunt,  -  Opiler  etc. 
In  quibus  nominibus  restituendis  Niebuhrius  nibil  variat,   nisi  quod  v.  32. 
prò  cognomine  Medullinus  posuit  Fusus,  et  v.  29.  Aqui-llius  ut  supple- 
retur    suasit.       Nimirum    non    vìdit    vir    eximius,     consulares    omnes    ex 
ordine  annorum  dispositos  esse;     quod  si  vidisset,    Aquillium  non   poterat 
in  hunc  ordinem  recipere;    nam  C.  Aquilius  Tuscus,    qui    unus   in    fastis 
horum  annorum  reperitur,  a.  266.  cum  T.  Sicinio  cos.  fuit.     Unde  autem 
omnis  Niebuhrii   sententia   pendet,    quod  statuit   Volsci  esse  cognomen  T. 
Sicinii,    non    populi    nomen,    id    minime    adducor   ut   credam.      T.  enitn 
Sicinius    nusquam    Volscus    cognominatur,     sed    Sabinus    in    fastis   Siculis 
quos  vocant:    Volscos  autem  cum  T.  Sicinio  cos.  acriter   pugnasse,    cerla 
tradidit   temporum  memoria. 

ib.  Qu.  IX,  23,  32.  v.  noxia.  Menardus  in  Cicer.  prò  Roscio 
Am-  22.  T.  III.  p.  343.  ed.  Neapol.  ita  rescribi  vult:  JSoxa  ponitur  prò 
peccato  aut  prò  poena  peccati,  cum  lex  iubet  noxae  dedere  prò  peccato, 
item  noxia  apud  antiquos  damnum  significai,  sed  apud  poetas  ponitur 
prò  culpa:  sed  tantis  mutationibus  neque  opus  est,  neque  ita  grassari 
licet. 

i b.  Qu.  IX,  24,  1,  5.  6.  Meinelcius  Monandri  fragm.  p.  172.  ver- 
sum  ex  Caecilii  Hypobolimaeo  Chaerestrato    in  hanc  formam  redigit: 

Nam  ista  quidem  noxa  mulicris  magis  quam  viri  est. 
Grauerto   in  Anal.  p.  75.  placet: 

Nam  istaec  quidem  noxa  mulieri  'st  magis  quam  viri. 
Vereor,    ne   hi   Vv.  Dd.   nimio    concinnitatis   studio    reprobaverint,    quod 
ipse  COD,  magis  commendat,  muliebri'st. 

ib.  Qu.  IX,  24,  12.  v.  Novae  curiae.  Forensis  ut  scribere- 
tur,  Scal.  postulavit  propter  Ovid.  F.  Ili,  93.  Sed  eo  loco  nunc  Cu- 
rensis  scribitur,  et  quod  Scal.  ponit,  curiarum  nomina  a  finitimis  populis 
petila  esse,  id  minime  demonstravit.     Curiarum    quaedam   nomina    extant 


praeter  hunc   locum   apud   Livium  IX,  38.  et  Paulum   p.  38.  et  156.  w. 
Curia  et  Tifata ,  et  p.  156.  v.  Titia. 

p.  177.     Qu.  IX,  25,  20.   v.   nictit.      Ennii    versus    ita    refingit 

Turneb.  Adv.  X,  15.: 

Feluti  quando  vinclis  venatica  velox 
Apta  silet  canis,   forte  feram  si  ex  nare  sagaci 
Sensit,  voce  sua  nictit,  ululatque  ibi  acute. 

Gifanius  in   ind.  Lucret.  v.  nictari  p.  365.  ed.  Antv.: 
Veluti  si  quando  vinclis  venatica  venox 
Apta  solet:  si  forte  feram  ex  nare  sagaci 
Sensit,  voce  sua  nictit,  ululatque  ibi  acute. 

Scal.  in  Coniect.  in  Varr.  de  L.  L.  81,  30.  (p.  155.): 

Animusque  in   pectore   latrat. 
Sicuti  si  quando  vinclo  venatica  aeno 
Apta  solet  cani'  forte    feram  si  ex  nare  sagaci 
Sensit,    voce  sua  nictatque ,    ululatque  ibi  acute. 

primis  verbis  aliunde  additis. 

Ulitius   in   Gratii  Cyneg.  231.  in  Burmanni  P.  L.  M.  p.  167.: 
Sic  veluti  quamvis  vinclis  venatica  pernox 
Apta  silet,  lustrutn  si  forte  ex  nare  sagaci 
Sensit,  voce  suem  nictit,   ululatque  ibi  acute, 

quae  assumpsit  Merula  in  Ennii  Ann.  X,  14. 

ib.    Qu.  IX,  25,  31.  v.  ningulus.      Festo  et  Paulo   exacte  inter 

se  comparatis,  apparet,  Ennii  haec  tantum  esse  verba  : 

Qui  ferro  minitere ,  atque  in  te  ningulus     .     .     . 

Sequi  poterant  haec: 

hostis 

Quando  inslat,  petulans  exultes. 

Librarius    autem,    oculo    aberrans   a    ningulus   ad   idem    toc  in   proximo 

versu  iteratum,  et  Ennii  versum   truncavit,  et  Marcii  verba  non  piena,  sed 

ultima  tantum  apposuit:  ningulus  mederi  queat.     Hanc  laeunam  iam  ob- 

servavit    A.  Al'G. ,    imperite  ob   eam  caussam    castigatus  a  Dac,    iure  lau- 

datus  ab  A.  E.  Eggero  p.  293.     Urs.  ad  in  te   in  mg.  apposuit  ni  te,    in 

annot.  correxit  ut  te  :  neutrum  recte. 

• 
ib.  Qu.  IX,  26,  27.  v.  novendiales  feriae.  Intelligi  eas, 
quae  a  Tulio  Hostilio,  cum  in  Albano  monte  lapidibus  pluisset  et  vox 
esset  audita,  ut  Albani  patrio  ritu  sacra  facerent,  institutae  esse  feruntur 
(Liv.  I,  31),  et  saepissime  in  annalibus  P.  R.  celebratae  indicantur,  in- 
tellexit   A.  Aug.     Supplementa  sunt  Urs.,    quae   in   paucis   mutavi;    nam 

quae  hic  posuit  v.  2S.  29.  : 

e.v  mon-itu  procurando  prodigi- 

is  nono   die  in  feri-is  Latinis ; 


ea   ferri  non  poterant. 


et  v.  32. 
nani  ab  his  -  illa  sunt  tunc  revocala, 


SUPPLEMENTUM  ANNOTATIOMS. 


591 


p.  178.  Qu.  IX,  27,  6.  v.  Nonarum  dies.  Dies  postridie  Kal. 
Non.  Id.  atros  esse  et  cur  sint,  docet  Verrius  ap.  Geli.  N.  A.  V,  17.  Cf. 
idem  in  Kalend.  Praenestino  ad  postr.  Kal.  et  Non.  Ianuar.  et  Ovid.  F.  T, 
57.  Sed  hi  nihil  de  nuptiis.  Nostrum,  apparet,  ipsas  Kalendas,  Nonas, 
Idus  ut  nuptiis  infaustas  notasse,  quod  sic  proximus  dies  novae  nuptae 
ater  illucesceret.  Similia  etiam  Macrob.  Sat.  I,  15,  ex.  Hinc  iudicium 
ferendum  de  Urs.  supplementis ,  quae  illi  indicaverat  Scal.: 

Nonarum  postridie,  Id-uum  Iialen- 
darum  dies  alieni  habentur.  Itenx  no-vae  nuptae 
a.  d.  IIII  Kalen.  Pfonas,  Idus  diem  at-rum  inlucescere, 
quoniam  decreto  Pontificum  atri  hi  di-es  esse  indica- 
ti sunt ,  f/uod  quotiescunque  Romani  du-ces  belli  ge- 
rendi  gratia  his  diebus  supplicavere,  -  male  remp.  ges- 
sere. 
Quae  et  Paulo  collato  (quanquam  etiam  hic,  qua  solet  negligentia,  Festi 
sententiam  pervertit)  et  ipsa  rerum   incongruentia  condemnantur. 

ib.  Qu.  IX,  27,  21.  v.  oculissimum.    In  Plauti  libris,  Curcul. 
1,  1,  15.,  Iegitur  occlusissimum,  idque  Lind.  metro  requiri  dicit:  at  sensu 
certe  magis  commendatur  oculissimum.     Quapropter  in  Plauto  scripserim: 
ostium' st    oculissimum. 

ib.  Qu.  IX,  27,  24.  Propter  Festi  auctoritatem  sanequam  magnani 
Plauti   in  Pseudolo  v.  I,  3,  24.  ita  scribendus  est: 

Emito   die  coeca  Lercie   olivoin ,    id  vendilo  oculata  die. 

ib.  Qu.  IX,  28,  14.  v.  oc  casus.  Ennii  versus  nulla  eget  medi- 
cina,  nam  datus  est  iambum  effìcit: 

hic  occasus  daln' st:    at  Horatius  inclutu  '  saltu. 
Scax.  frustra: 

Ut  datus  est  occasus,    Hor. 
Dac.  inclutu' saltu  mutavit  in  inclytus  astu ,   non  male,  sed  etiam  saltu 
ex  fabula  de  tergeminorum  certamine  explicari  potest. 

ib.  Qu.  IX,  28,  22.  v.  occisum.  In  lege  Numae  fultnen  Iovis 
restituì  cum  Scal.  fulminis ,  quód  antiquum  nominativum  esse  volunt, 
coni.  Urs.,  Gifanius  in  ind.  Lucret.  v.  sanguinis,  et  Lipsius  Quaest.  Ep. 
I,  11.  T.  I.  p.  148.  Ne  tollito  (quod  in  tollilor  mutavimus)  obiecto 
careret,  Scal.  aliique  addiderunt  em  vel  im.  Plura  de  ea  re  Dirksen. 
Versuche  zur  Krit.  u.  Ausi.  p.  325.  Verba  quae  secuntur:  et  alibi,  Gifa- 
nius J.  I.  mutat  in  idf  est,  non  temere,  sed  audacius  tamen.  Certe  baec: 
homo  si  fulmine  etc.  non  in  Numae  legibus  scripta  erant,  sed  in  recen- 
tiori  quodam  opere.  De  ipsa  re  cf.  Plin.  N.  H.  II,  55.  Guther.  de  iure 
man.   1,  2.  (in  Tbes.  Antiqq.  Rom.   T.  XII.  p.  1090.). 

p.  181.     Qu.  IX,  30,  8.     Urs.  supplevit: 
Occupalicius  -  ager  dicebatur  ab  antiquis ,    qui  desilus 


a  cultoribus  fre  -  quentari  propriis,  ab  aliis  est  occupa- 
vi coeptus.  -  quod  in  agro  Campano  factum  est. 
Pfam  cum  Hanni-bal  Capuanos,  qui  de  Punica  rep. 
bene         meri -li  fuerant ,  remunerare  vellet , 

atque  eorum  agr-os,  qui  essent  occupati,  devastatique, 
tanquam  ex  ho-ste  receptos ,  restituere ,  nomi- 
nandos  pub  -  lice  edixit.  sed  cum  querelata  au- 
dir et  commu-nem  eorum,  quorum  ager  occupatus 
est  a  privatis ,  -  iussit  dari  agros ,  non  quos  illi 
accepissent ,  -  sed  occupaticios, 
Quae  summa  licentia  inventa  sunt. 

ib.    Qu.  IX,  30,  22.   v.    Orchestra.      Supplementa   Urs.,    quae 
mutavi,   baec  sunt: 

Orchestra,  locus  in  scaena,  quo 
antea ,  qui  nunc  pla-nipedes  appellantur , 
non  admittebantur  -  histriones,  nisi  tantum  inte- 
rim: dum  fabulae  ex  -  plicarentur ,  quae  sine  ipsis 
explicari  non  potera-nt.  Ricinia  autem  por- 
t ab  ani,  quo  aequiore  -  habitu  prodirent,  atque  ut  inde 
nomen  ducerent. 
Quae  omnia  Urs.  sumpsit  a  Scal. 

God.  Hermannus ,    in   Ephemerid.  lit.  Lips.  a.  1833.  p.  2203.  et   in 
Opuscc.  T.  V.  p.  256.,    eadem  sic  fere  refingenda  esse  putavit: 
Orchestra  locus  in  theatro ,    in    quo 
antea,        qui        nunc        pla-nipedes,        agebant. 
non     admittebantur     -     autem     nisi     tantum     inte- 
rim, dum  fabulae  ex-plicarentur  in  actus,  in  quos  aliter 
explicari  non  poterant. 
Mihi    manifestum  esse  videtur,    distingui    planipedes  a  ceteris   histrionibus. 
Illi,   ut  Diomedes  ah,    non  in  suggestu  scenae,    sed  in  plano  Orchestrae 
positis   instrumentis  mimicis    actitabant:    hi  in  proscenio  sive  pulpito  age- 
bant, nisi  quod,  cum  prologus  dicebatur,  in  orchestra  esse  solebant.     Af- 
fuisse  enim  histrionum  gregem  prologo,  Plautus  non  raro  significat;    nec 
tamen  in    pulpito  esse  poterat,    cum  nihil  eis   esset   agendum.     Cf.  etiam 
Festus  Qu.  XIV,  31,  30.      V.  27..:    aequiore  (quod   est  magis    civili)   Dac. 
mutavit    in    nequiori ,    Osann.  Anal.  p.  77.   in    nobiliori ,    quod    ricinium 
splendidum  fuerit  vestimentum.     Sed  ricinia  male  invexit  Ursmus. 

p.  182.     Qu.  IX,  31,  21.  v.    Orbius   clivus.     Discessi  ab  Urs. 

potissimum  in  refingendis  vv.  26-28.     Urs.  ita: 

coe- 
ptus   est   autem    is    clivus    appellari    Orbiu-s,     quod   pro- 
nus  cum  esset,  per  orbes  in  exquiliarum  colle-m  ducere,  unde 
Orbius  ab  ipsis  orbibus  sic  -  appellatus  est. 
Idem  ducere    in  duceret   mutat.      Sed   Urs.  supplementa   neque  in  snatia 
lacunarum  satis  quadrant,    neque  aptam  habent  elocutionem. 


592 


SUPPLEMENTI^   ANNOTATIOMS. 


p.  184.  Qu.  X,  1,  2.  v.  ordinarius.  Ostendit  h.  I.  Festus, 
certuni  fuisse  ordinem  eorum,  qui  praetorem  adirent.  Eundem  ordinem 
tangit  Servius  in  Virg.  Aen.  II,  102.  :  in  ordine  dicebantur  causae,  propter 
multitudinem  vel  tumultum  festinantium ,  quum  erat  annus  litium.  Hic 
annus  est,    quem  intelligit  Iuvenal.  XVI,  42.: 

Expeetandus  erit,    qui  litcs  inclioet,   annus 
Totius  populi. 
De  hoc    lilium   anno   velini ,    ut  post   Pithoeum   Advers.  e.  20.  explicatius 
dicat  I.  Ribbentrop.  meus,  qui  iamdudum  diligenter  de  ea  re  meditatus  est. 

ib.  Qu.  X,  1,  14.  v.  ornatus.  Tragicus  et  comicus  ornatus  et 
ornamenta  quid  potissimum  sint,  explicui  inferius  in  annot.  ad  Qu.XIV,  2, 12. 

p.  198.  Qu.  X,  16,  8.  v.  opti  ma  lex.  Quae  Urs.  in  annot.  seri- 
bit:  "Magister  populi,  prò  a  populo  ,  item  magistrorum  prò  magistra- 
tuum,  ut  est  in  schedis,  legendum  putamus",  innuere  videntur,  in  schedis 
non  magistrorum ,  quod  in  contesto  posuit ,  sed  magistratuum  scriptum 
fuisse  vitiose. 

p.  209.  Qu.  X,  25,  25.  v.  impetum.  Quod  hanc  interpreta lio- 
nem  A.  E.  Egger  meram  glossam  epitomatoris  Paul!  putat,  perperam  in 
Festi  schedas  illatam  :  contrarium  si  posuisset  V.  D. ,  verum  invenisset. 
Nam  in  Paulum  eam  glossam  ab  interpolatoribus  esse  illatam ,  boni  eius 
epitomae  libri  dubitare  non  sinunt. 

p.  217.  Qu.  XI,  1,  30.  v.  perpetrai  God.  Hermannus  nuper 
in  dissert.  de  Aeschyli  tragoediis  fata  Aiacis  et  Teucri  complexis  p.  19. 
correxit,  partim  cum  Scal.,  parlim  cum  Vossio  : 

ncque  perpetrare  precibus ,   imperio   quiit. 
At  quod  in  COD.  est  inpetria   (quod  etiam  A.  Aug.  testatur),    non    verisi- 
mile, corruptum  esse  ex  imperio. 

ib.  Qu.  XI,  2,  7  -  6.  v.  pu tenni.    Uas.  haec  ita  constituit: 

Puteum  -  antiqui  dixerunt  unde  suini  potest: 
inde  -  Puticulos ,  antiquissimum  qenus  sepullurae  ap- 
pellatos,  -  quod  ibi  in  puteis  sepelirentur  liomines:  qual- 
is  fuerit  -  locus ,  quo  nane  cadavera  proiici  solent 
extra  p-ortam  Exquilinam;  quae  quod  ibi  putescerent 
inde         p-otius  appellatos         existimat         puticu- 

los A 'eli-us  Gallus:  qui  ait  antiqui  moris  fuisse,  ut  patres 
familias  •  in  locum  publicum  extra  opidutn  mancipia 
vilia  proicer-ent,  atque  ita  proiecta,  quod  ibi 
ea   putesc -  erent ,    nomen   esse  factum  Puticulis. 

p.  218.  Qu.  XI,  3,  22.  v.  praecidanea.  cidarium  Urs."  ar 
vg.    arium  cod.  habet,  ncc  plures  literas  Ursìni  tempore  ibi  fuisse  arbilror. 

ib.  Qu.  XI,  3,  9.  Praestat  loci  initium  sic  resarcirc:  Pulitini  - 
alatum  -  Pegasum   dixil.     Cf.  Praef.  II,  2. 


ib.  Qu.XI,  3,  15-20.  v.  prospera.     Longe    differunt  Urs.  sup- 

plementa  : 

Prospera 
quaedam  nomina  usurpubant  antiqui  in-  e  declinata 
ut     praefiscine ,      extrema      produ  -  età     syllaba  , 
videlicet  ut  occurrerent  fascino,  -  ut  ait  L.  Cin- 
eius  ;  quod  etiam  fieri  consuevit  iti  fa-miliae  pur- 
gandae  sacro.     Porca  prae-cidanea  etc. 
Sed  Scal.,  quem  secutus  est,  non  prospera  nomina  declinata  fuisse  vole- 
bat  in  e ,  sed  praefiscine ,    quod  etiam  praefiscini  dicebatur.     At  quid  hoc 
facit  ad  prospera  nomina?    De  reliquis  dixi  in  annotatione. 

ib.   Qu.  XI,  3,  23.     Urs.  supplementa  haec  sunt: 
Placenta    libi    quoddam    genus    vo  -  catur    ex    tribus    pu- 
Itibus  factum:  alii  dicunt  genus  pult-is  cum  tribus  liba- 
mentis. 
Quae  cur  improbaverim ,  dixi  in  annotatione. 

ib.  Qu.XI,  3,  28-33.  v.  porriciam.     Urs.  supplevit: 
porricitur   autem   foeulo ,    ar-isque,    quod  conseeran- 
dum     est     deo     dicandumque    -   contra     id      consumi- 
tur  in  sacro,    quod  est  profanatimi ,   -  ut  Jrerrius  eo- 
dem  libro  de  significatione  verbo-rum.  sint  dieta  libe- 
re, si  qua  contra  dixero  ;   nam  -  arbitratur  ob  eam  cau- 
sam  porrici  exta  aris  et  fo  -  culo  ,    quia  profanata  ea 
In  quibus  non  video,    quid   Festus   a  Verrio    discrepet.     Sed  cum  ex  iis, 
quae  Qu.  XI,  4,  1.  leguntur,    appareat,    Verrium   mirifica    interpretatione 
(quae  tamen  etiam  Varronis  est,  de  L.  li.  VI.  §.  54.)  profanata  ea  dixisse, 
quae  deo  dicata  vel   fani  facta    sint:    sequi  videtur,    Festum    id    voc.    inde 
duxisse,  quod  ea  a  vulgo  profano  consumerentur. 

p.  220.  Paul!  exc.  p.  119.  v.  Pallas.  Cum  his  conferas  quaeso, 
quae  Interpretes  Maii  in  Virg.  Aen.  II,  171.  ex  Santra  potissimum ,  quem 
Verrius  saepe  secutus  est,  afferunt:  Tritonia  ....  alii  in  Libga  esse 
confirmant.  Quidam  etiam  paludem  interpraetantur ,  ut  Santra  Anti- 
quitatum  libris  ....  &giti>  sit  q/ofiiìod-ai ,  et  Minerva  hominibus  in 
procliis  tnctum  iniiciat.  In  his  puto  nondum  monitum  esse  prò  paludem 
rescribendum  esse  Paludam,  quo  nomine  Ennius  in  Annalibus  Minervam 
appellaverat.  Id  Varrò  quidem  interpretatus  est  paludatam ,  sed  Santra 
rectius,  ut  puto,  palude  natam.  V.  annot.  in  Varron.  de  L.  L.  VIL  §.37. 
et  cf.  Paulus  p.  155.  v.  Tartarino. 

p.  221.  Pauli  exc.  p.  121.  v.  parr  i  ci  quaest  ores.  Prinnis, 
ut  videtur,  monstrum  hoc  lectionis  correxit  Fruter.  Verismi.  1, 1.  (in  Gru- 
teri  Lamp.  T.  II.  p.  808.)  ita:  Parricidi  quaestores,  comparato  Pomponio 
de  origine  iuris  in  Digestis. 

p.  229.     Festi  fragm.  Qu.XI,  30,  1-4.     Urs.  supplemenl.i  sunt: 


SUPPLEMENTI!]*! 

genus  -  libi  translatum  a  Poenis.  idem  appel- 
latimi -  fuit  probum ,  eeteris  libis  suavissimum 
quia  -  videbatur.  Punìcum  dicitur  etiam  vestis 
no-tnen. 

Quae  propter  contortam  verborum  collocationem  displicent.  Caeterum 
literarum  regula  observata  intelligitur,  non  Punicum,  sed  Probum  fuisse 
praefixum  huic  interpretationi  titulum. 

ib.  Qu.  XI,  30,  6-11.     Hic  Urs.  supplet: 

virum.     Profanimi,    quod  non  est  fanum  ap- 

pell-atur.  Plautus,  sacrum  un  profanum  liabeas,  parvipenditur. 
JLi-vius  in pa- 
llici         Pacuvius    in    Peri- 

boea inde  profana- 

tionem    dici   ait  Verrìus. 

Sed   in  COD.  non  est  boea,    sed    bea,    in  quo   illud   habeas   e  versu  Plauti 

agnovi. 

ib.  Qu.  XI,  30,  20.21.  v.  prò.  Condalio  ab  Urs.  codici  tribuitur, 
sed  in  COD.  et  nunc  et  olim,  ut  vg.  scriptura  testatur,  Cond.  tantum  re- 
pertum  est.  V.  21.  in  COD.  est  :  prò  hostio  alia ,  in  vg.  prò  ostia  alia  ; 
etiam  bic  Urs.  nimis  liberalem  fuisse  apparet. 

ib.  Qu.  XI,  30,  26-28.  v.  profesti.  Caecilii  versum  sic  redinte- 
grare  conatur  Urs.  : 

quod  facimus  profesto  ,  feri- 
sti tantundem  -  festivo  die. 
Quam   sententiam    nescio    quo   iure    transtulerit  ab    Afranio  (ap.  Nonium 
p.  434.  v.  profesti)  in  Caecilium. 

Afranii  versum  Scal.  ita  scribit 

at  quae  profesto,  contrai   cum  celebras  focum, 
quae  neque  a  Nonio  commendantur ,   neque  Festi  cod.  vestigiis  ae ,  quod 
vg.  scriptum   refertur  aed   (puto  aea).      Alii    aliter;    nuperrime  Neukircb. 
Afran.  fragm.  p.  240.: 

Aeque  profesto  concelebras  focum  tuum. 

ib.  Qu.  XI,  30,  32.  33.  v.  profusus.  Pacuvii  versum  nuperrime 
God.  Hermannus  de  Aeschyli  trag.  Àiac.  et  Teucr.  p.  19.  sic  emendare 
studuit: 

profusus  gemitu  ,    murmure  occursans  ruat, 
nimis  libere,  ut  mihi  videtur.     Murmuro ,   quod  fontium  lectionis  consen- 
sus  tuetur,  fortasse  ductum  est  a  masculino  murmur.  V.  Nonius  p.  214, 13. 

p.  231.  Qu.  XI,  31,  26-33.  v.  plebei  aediles.  Etiam  bic 
Urs.  supplementa  mihi  mutanda  erant: 

.  .  .  Plebei  Aediles  non  minus  populi-  que  plebeiscito , 
quae  de  eo  magistratu  creando  -  suffragium  tu- 
lit ,     ut     saeris     aedibus     praeessent ,     -    sunt     conslitu- 


ANNOTATTOMS. 


593 


ti:  quos  Tribù,  pi.  ministros  fuisse  dic-unt;  qui  una  cum 
Plebeis     Aedilibus     sunt     creati,     dissid-  ente    plebe    a 
Patribus:    ii  tabernas  fecerunt,  q-uas  novas  vocant.  nos 
au lem     quinque    dicimus     e-as    esse,     et    septem    ferun- 
tur  ;     et    plebeios     quidem    appella- mus    a     genere    ma- 
gi stratus. 
Primo  versu,  qui  etiam  Lind'.  offendit,  quid  significare  voluerit  Urs.,  pa- 
rum  assequor;   certe   que  (quod  scriptum   est  -qi)  videtur  in  quam  mutare 
voluisse.     Neque   autem   Scal.,    a  quo  Urs.  pleraque  sumpsit,    quidquam 
hic  dederat,   nisi  Plebei  aediles,  qui.     Equidem  spero ,  me  Vv.  Dd.  assen- 
sum    et   in    eo    laturum,     quod    duos    articulos   distinxi    Plebei   aediles    et 
Plebeias  tabernas,  et  in  aliis  quae  mutavi.      Nunc  video,  etiam  Huschkium 
in   libro  de  Varronis   loco    de  R.  R.  I,  2,  9.  p.  56.  iam  Plebeias  tabernas 
a    superiori     articulo    disiungere    maluisse,    et  hanc    proposuisse    formam 
resti  tu  tam  : 

.    .    .    Plebeias   tabernas,     q-uas    novas    vocant   nos- 
tra aetate,   con  siiti  pervetust-as  esse,  et  septem  ferun- 
tur  olim  fuisse;    plebeias  eas  voca-mus  a  genere  ma- 
gistratus. 
Qua  nihil  sane  esset  simplicius,  si  Livio  fides  posset  derogar!,  qui  septem 
et  novas  tabernas  diligenter  distinguit. 

ib.  Qu.  XI,  32,  14-17.  v.  plorare.  In  Servii  Tulli!  lege  cum 
multa  tentata  sint,  praeter  ea ,  quae  in  annot.  posui,  tantum  praecipua 
et  novissima  recensebo  :  alia  dabit  Dirksen,  Versuche  zur  Iiritih  u.  Ausleg. 
p.  289.  350.  Turnebus  Adv.  XVI,  22.  in  eo  substitit,  ut  legem  Servii  sic 
corrigeret:  si  parentem  puer  verberassit,  ast  ollus  plorassit  parentes, 
Divis  parcntum  sacer  est.  Equidem  verberit  tueor  comparato  Plautino 
temperint,  Trucul.  I,  1,  41.  et  carint  Mostell.  IV,  1,  1.:  sed  in  explicanda 
utraque  forma  etiamnunc  Vv.  Dd.  haerere  video.  Possis  verberit  a  ver- 
berarit,  temperint  a  temperarint ,  carint  a  caruerint  eodem  syncopes  ge- 
nere deducere,  quo  stipendium  e  stipipendio,  lapicidinae  e  lapidicidinis, 
porcet  (v.  Paulus  p.  14.  v.  arceo)  e  por-ercet  factum  est,  quae  syllabarum 
propter  ìnallijUav  consonantium  elisio  in  Graecis  etiam  latius  patuit.  V. 
Lobeck.  Paralip.  gramm.  Graecae  diss.  I.  Verumtamen  ipsum  verberarit 
ab  antiquo  sermone  absonum  est,  in  quo  debebat  esse  verberassit:  qua- 
propter  verberit  alia  piane  ratione  ab  eo  verbo  tertiae  coniugationis,  a 
quo  verbustus  descendit,  ad  eam  formam,  cuius  capsim  exemplum  est, 
factum  esse  puto,  ita  ut  mutatione  literae  s  in  r  in  locum  antiquioris 
VERBUS  -  SIT  successerit.  Ac  piane  gemina  ratione  temperint  ab  eo 
verbo,  cuius  participium  est  tempestus  (v.  Pauli  p.  155.),  carint  ab  eo, 
quod  serva tum  est  in  castus,    ductum  esse  affirmo. 

Maiora  in  eodem  loco  molitur  Scal.,  qui  traiectione  utramque 
legem  in  unam  coniungit  :  In  Regis  Romuli ,  et  Tatii,  et  Servii  Tullii 
legibus  hr.ee  est:  Sri  parentem  puer  verberit,  ast  oloe  plorassint  (paren- 
tes) ,  puer  diveis  parcntum  sacer  esto.    sei  nurus ,  sacra  diveis  parentum 

Ddd 


394 


SUPPLEMENTO!    ANNOTATIONIS. 


esto.  Hunc  sequitur  cum  aliis  multis  etiam  Huschlàus  in  libro  de  Servio 
p.  598.,  nisi  quod  scribit:  ast  olle  plorassit  parentes :  quae  de  patre  inter- 
pretatur,  qui  ipse  sit  in  patria  potestate.  At  multo  minus  credibile,  verba 
sic  translata ,  quam  quaedam  lacuna  esse  intercepta.  Grauertus  in  Anal. 
liistor.  p.  69  sqq.  eadem  verba  in  utraque  lege  fuisse  autumans  superiorem 
ita  constituit:    Si  nurus  parentem  verberit ,  ast  olle  plorassit,    sacra  etc. 

p.  232.     Qu.  XII,  2,  8.  9.  v.  Pontina.     Urs.  supplet: 

Pontina   tribus  a  Pon- 
tia    nr-be    dieta,    a    qua    et  pahis    quoque  Pon- 
tina -  appellata  est  iuxta    Terraeenam 
Idem  v.  12  -  21.  bis  inventis  explet: 

ag-ri,  qui  circa  Tusculum  est.  Xfuic  Pupinia  tribus  ita 
eoniu-ncta  fuit,  ut  de  fìnibus  aliquando  susccperit  bellum; 
quod  ind-ictum  per  fetiales  cum  esset,  duce  ....  infer- 
tur  :  bellum  -  itaque  inilurae,  cum  utraque  tribus  instruc- 
tos  exerc-itus  liabercnt  ad  dimicandum,  quia  alterius  dux 
discesscrat  -  iam  ab  armis ,  caduceatoribus  antequam 
signum  conf-errent,  utrinque  ad  exercitus  missis , 
rem  -  in-  ipsorum  ar-bitrio  futuram  denuntiarunt,,  ac  po- 
testate (ac  potè -state)  ita  sine  lilla  dimicatione  utriusque 
exercitus  suffrag  -io  pax  facta. 
Quod  v.  19.  legitur  mi,,  literis  inclinatis  expressum  est,  sed  cum  in  vg. 
extet,    e  codice    ductum    esse  videlur. 

ib.  Qu.  XII,  2,  25  -  29.  v.  Pop  il  li  a.     Mutavi  aliquantulum  Urs. 
supplementa,    quae  haec  sunt: 

Popillia  tri- bus  una  quinque  et  triginta  tri- 
buum,  tot  enim  fue-runt;  a  Popilliae  feminae  fe- 
lici nomine  ap  -pettata,  quomodo  tribus  quoque 
Pinaria  a  sororis  •  Pinarii  dieta,  sive  ab  eius  no- 
mine. 
(In  Santandreana  P  in  Pinarii  formam  habet  literae  e  codice  sumptae, 
quod  in  mea  exemplaria  transiit). 

LnstD.  in  commentariis  p.  593.  Festum  putat  scripsisse  :  Popillia  tri- 
bus  una  quinque  et  triginta  tribuum,  tot  enim  fuerunt,  a  Popilliae  qen- 
tis  felici  nomine  appellata  est,  Paulum  autem  e  compendiis  scripturae 
(quae  mihi  ignota  sunt)  Pop.  gè.  felici  effecisse  progenetrice.  At  tanto 
molimine  opus  non  esse  apparet,  si  Urs.  supplementa  ita  ut  feci  refinxeris. 

ib.  Qu.  XII,  2,  29-3,  1.  Urs.  supplementa  haec  sunl: 
Populi  com-mune  est  in  legibus  ferendis 
cum  plebe  suffragium.  -  nam  comitia  cenluriata 
expatribus,  et  plebe  -  Constant  in  centurias  divisis.  at 
cum  plebes  sine  pal-ribus  tribulis  comitiis  eonvenit, 
quod  plebes  scivit ,  plebi  -  scitum  id  ea  de  causa 
appellatili-  Patrum  com-mune  cum  populo  suffra- 
gium;  quibus  suffragantibus  ftt  populi  scitum. 


In  bis  pauca  mutavi ,  extrema  sustuli.  Nec  Festum  ipsum  sibi  contradi- 
cere  putavi ,  cum  h.  1.  Populi  commune  cum  plebe  suffragium  ad  centu- 
riata  comitia,  infra  autem,  Qu.  XV,  3.,  scitum  populi  ad  solum  patricium 
ordinem  rettulerit. 

p.  234.     Qu.  XII,  3,  4.     Urs.  supplevit  ad  arbitrium  suum: 

Propilta    tribus  a   -  no- 
mine progenetricis  traxit  vocabulum.   nam  con-sue- 
vcrunt  non  solum  a  viris  ,    sed  a  feminis  q  -  uoque 
tribus  nominare. 
Propilia  cur  posuerit  Urs.  ,  cum  in  mg.  corrigat  Poplilia ,    quae   est  Pu- 
blilia  tribus,  non  intelligo. 

ib.  Q  u.  XII,  3,  20-23.     Urs.  supplementa  haec  sunt: 
rarent.   Peregrinos  inter  Pr.  dr,  quod  aliter  -  Inter  civis,  aliter  inter 
peregrinos    ius    dicebulur  a  Praetore  :    ideoque  -   lege  primum  fus 
cum     unus    tantum    fuisset ,     postea    duo    id- circo     sunt    creati 
Praetores. 
Video  nunc,    quod  apud  Urs.  est  air    legendum  fuisse  aliter,    cum  alter 
legissem.     Nam  etiam  vg.  bic  babet  uit  civis  aliter  inter  (quae  etiam  v.  19. 
paulo   pleniorem  habet    ncias    inler    se   pa).     Quanquam  etiamnunc  alter 
recte  scribi  existimo,    quantum    in    re   òbscura    existimare    licet.     Ad  toc 
fus  Urs.  in  mg.  f.  friis ,    quibus  literis  quid  significare  voluerit,    non  as- 
sequor.     Vg.  legitur  factus,  sed  in  mg.:  ffs  \.  C. 

p.  237.  Qu.  XII,  5,  16.  v.  peculatus.  Oblitus  sum  annotare, 
prò  duarum  ovium  et  XXX  bovum  reponi  a  Ll>'D.  p.  566.  duarum  boum 
et  XXX  ovium,  advocato  Dionysio  Hai.  X,  50.  Sed  potior  est  auctoritas 
ipsius  Festi  v.  ovibus  Qu.  X,  20,  11.,  quem  a  Gellio  N.  A.  XI,  1.  apparet 
verbis,  non  re  discrepare. 

ib.  Qu.  XII,  6,  27-34.  v.  praetexta.     Urs.  supplevit: 

nam  is  praetexta 
utitur ,  et  scribam  ha-bere  solet,  propter  eos, 
quosfacit,  ludos.  -  praetextae  ius  dalum  estitem  Consu- 
libus  et  Praeloribus :  vota  -  nuncupanlibus  ob  igno- 
rantiam  sacrorum  novorum  -  ascitorum.  Isdem  da- 
timi est  ufi  item  votum  -  aliquod  solventibus. 
quod  item  Valerius  vica-nus  chi»  uteretur  pu- 
ra ex  senatu,  iinprobar-i  coeptus  est. 
Melius  Scai.  ufi  v.  32.  ad  superiora  trahit,  et  ante  item  interpungit. 
Quod  in  annoi,  dixi  inprobaretur  esse  in  COD.,  spectat  tantum  ad  literam  n. 

p.  23S.  Qu.  XII,  7,  5-7.  v.  pilae.  Mutavi  praecipue  haec  Lrs. 
supplementa: 

tot  effìgies,  quot  esse-nt  li- 
beri, ponebantur ,  ut  vivis ,  sic  enim  inv-ocantur, 
parcerent,   et  essent  his  pilis,   et  simili  a  rris  eon-tenti. 


SUPPLEMENTI^   AIMNOTATIONIS. 


59o 


ib.  Qu.  XIF,  7,  8-17.     Urs.  supplem.,  quae  repudiavi,  bicponam: 
Punicae  fortunae  aedem  vovisse  dicitur  Cornelius  Sc-ipio 
cimi    Carthayinem    obsideret,    ne    adversa    -    ea    Fortu- 
na   uteretur.       Idem    quoque    vovit     aedem     Ven-eris, 
quae        cognomentum        habuisse         dicitur  G  -  enit- 

ricis ,  quam  dedieavit ,  ubi  primum  -  aetnu- 
lam  Ruma  ti  ae  eivitatis  Carthaginiensem  -  urbem 
expugnavit  ;  quamvis  alii  dicant ,  aliquot  post  -  aunis 
dedieavisse co*.  -  quum  Pu- 
nicae Fortunae  aedem,  quam  ex  vo-to  debebat 
primam     dedicare,     locandam     non     curasset. 

ib.  Qu.  XII,  7,  18.  19.  v.  pueri.     Aliter  Urs.: 

puberes  dicuntur ,    in  quo  significata  -  utilur  Atta 
in     .     .     .     .     g    .     .     .    pluribus  -  versibus  docet. 

ib.  Qu.  XII,  7,  20-28.   v.    pueri.     Quae   Urs.   finxit,   partim    a 

Scal.  ductus,  baec  sunt: 

Pueri    inpuberis    aeneum  -  signum  ad   salinas 

clini  a positum  fuit,  quod  -  signum  aliatimi 

e fuisse  f'erunt ,  quod  -  sunt  cona- 
ti quidam  auferre ,  sed  avelie-  re  nemo  umquam 
potuit.  Alii  dicunt  avulsam  basim  -  pter  ipsum  signum 
a  quibusdam  fuisse,  quique  abstulerint,  -  sine  signo  abierunt, 
basi  sola  potiti.  Alii  tamen  trad-unt,  simul  ut 
signum  ipsum  abstulerint,  in  agro-  Tibur-ti  erexere  ad  qui- 
ntina ab  urbe  miliarium. 

v.  25.   sine  ab  Urs.  coniectatum  est  prò  sub.     Pro  ti  erexerunt  in  vg.  est 

eie  re.xerii»i£. 

p.  241.     Qu.  XII,  10,  1-6.    Urs.  supplementa  haec  sunt: 
rat-as  quae,  incesti  damnatae,  vivae  defossae  sunt,  quod  sa- 
cra -  Vestae    malris  polluissent:    nec  tamen,  licet  nocentes 
ex -tra    urbem    obruebantur ,     sed    in    campo    proxime  por- 
la-m    Collinam,    qui  Sceleratus    appellatur.       Privilegium 
sunt  -  qui  dicunt  esse  privatala  legem.  Cicero  in  oratione  quam 
scri-psit  prò  domo  sua  ad  Ponti fices. 
In  quibus,  ut  reliqua  mittam,    id   non  recte   fecit   Urs.  ,    quod   Ciceronis 
orationem,  ex  qua  non  ante  v.  16.  verba  apponuntur,  iam  v.  6.  appella- 
tam  esse  fingit.     Nam   si   oratio    quae   superest   prò   domo    ad   Pontifices, 
eadem    est   quam   Verrius    manibus   versabat   (ut   mihi    quidem    videtur), 
verba  ex  ea  repetita  non   nisi  baec   sunt,    quae   v.  16-18.  posui:    aliena 
autem  ea,  quae  Urs.  v.  15.  praemisit: 

dicant  -  Senatores ,  Equites ,    Trib.  Aerarli,   condemnant. 
V.  Cic.  prò  domo  17,  43.     Caeterum  n»n  dubito,    quin   his    omnibus  ti- 
tulus  praefixus    fuerit  Privilegium,    idque    maxime    explicatum    sit,    quod 
dicit   Cicero  de  legg.  HI,  19,  44.,   vetuisse   XII  tabb.,   ne  de  capite  civis, 
nisi  maximo  comitiatu,  rogaretur. 


ib.  Qu.  XII,  10,  23-34.  Supplem.  ScAt.  et  Urs.,  quae  mutavi, 
haec  sunt: 

.     nam    quae     sole-bant    antiqui    efferre    per     Pu    syllabam 

longam,  Eiinius  in  P-oe  extulit,  Poenos  dicens.  sed  est  culpa  li- 

brariorum,  qui  ea  quae  fe-minino  genere  dicunt,  scribunt  mascu- 

lino.  etìam  ipsi  Gra-  eci  ita  loquuntur,    qui   solent  philolo  -  gos, 

pliilargyros ,    -    feminas     dicere.        Poenos     putans     viros     libru- 

rius  appellari ,    mut-  avit.      quod    per   adiectionem    ab    Ennio    ea 

vox     explanata      non     -     fuerit,       cum      tamen      eiusmodi     fere 

nomina   edam  in  vi-rili,    non  tantum  in  femineo  sexu  proferantur. 

dicimus  tamhic  lupus,  q-uam  haec  lupus,  quando  etiam  ea  quae parti- 

cipia       appellantur ,        quae     -     ut       plurimum        aliquem       or- 

dinem    rerum    significant ,     e-t    quae    casus,     numerps ,    species, 

tempora,  personas  recipi-unt,  utroque  genere  enuntiantur. 

Mutavit  in  his  Urs.  v.  24.  logam  in  longam,    et  31.  lapis  in  lupus,    ac 

saepius  omnem  spatii  modum  transgressus  est.     Et,  quae  his  artibus  effe- 

cit,  lapvQivQ-uìdr]  piane.     Quae  expedivisse  aliquatenus   mihi  videor  distin- 

ctis  tribus  articulis  grammaticis  :  Punici,  Philologam,  Participia.     Ac  puto 

ipsum  Scal.,    si   eius   iudicium   exquiri    posset,    haec   non   improbaturum 

esse. 

p.  242.     Qu.  XII,  11,  24-26.     Urs.  hic  posuerat: 

r    loco-s,    Caio  saepe   dicit,    ut 

cantra    s   robosem  ,     et    arbo-ses,    loco    r    dicebant 

antiqui  : 
sed  non  indicaverat,  quo  titulo  praefixo  Festus  ea  scrìpserit.  Quod  Pa- 
pisios  posui:  non  ignoravi  quidem,  iam  Papirium  Crassum  dictatorem 
a.  u.  e.  413.  Papisium  vocari  desitum  esse  (ut  refert  Cicero  ad  fam.  IX, 
21.),  et  Appium  Claudium  censorem  a.  441.  primum  Valerios  et  Furios 
dixisse  (unde  ridiculus  error  Pomponii  ortus  est,  in  Digest.  I,  2,  2.  §.  36.): 
sed  putavi,  Catonem  etiam  circa  a.  600.  in  Papiriorum  nomine  antiquam 
consuetudinem  sequi  potuisse,  ut  quaedam  Furiorum  familiae  etiam  poste- 
riore tempore  Fusii  dicebantur. 

ib.  Qu.  XII,  12,  8.  v.  pulchralibus.  Cupidiis  servari  posse 
arbitratus  sum,  quod  et  turpedo  et  turpido,  gravedo  et  gravido  (gravidi- 
nosus  ap.  Nonium  p.  115,  16.),  lubido  et  lubedo  dicebatur,  ipsumque 
cupido  in  consuetudine  mansit^  non  cupedo ,  quorum  cognatum  est  cu- 
pediae.  Cf.  Heinrich,  in  Cic.  de  R.  P.  p.  4,  21.,  a  cuius  reprehensione 
turpedo  defenditur  Lucretio  III,  1007.  VI,  25. ,  turpido  optimo  Ciceronis 
de  R.  P.  codice  palimpsesto. 

ib.  Qu.  XII,  12,  10.  11.  v.  proaedificatum.  Tà  vmQt/ovra 
■vóìv  oly.odo[i?]/iKTO)v  tìq  rag  àTj/j,oolag  òóovs  dicit  eandem  rem  Polyaen. 
IH,  9.  Cf.  Pseudo  -  Aristot.  Oecon.  5.  p.  17,  14.  Goettl.  et  Heracl.  Pont, 
resp.  1.     Complectitur   autem    proaedificatum    et    tabulata    superiora   pro- 

Ddd* 


596 


SUPPLEMENTO!  ANNOTATIOMS. 


mìnentia  (jiiamoSla/iuru) ,    et   septa    ante    domus  (àgvgiàxTovg  et   ngoygu- 
yfiuTa)  et  Maeniana  s.  exostras.     Gf.  Festus  Qu.  Vili,  16,  22.  v.  Maeniana. 

ib.  Qu.  XII,  12,  31.  v.  Pudicitiae.  Ea  huius  I.  forma,  quam 
mecum  communicavit  V.  D.  Pernice,  regi  Boruss.  a  secretis  de  iure  con- 
siliis  :  m6i  fantini  UH ,  ara,  aedes  et  Herculis ,  piacere  posset,  nisi  con- 
tortiore  quodam  dicendi  genere  abhorrere  videretur  a  simplicitate  gram- 
matici scriptoris. 

p.  245,  Qu.  XII,  13,  12.  13.  v.  Palatualis.  De  Palatuali  fla- 
mine v.  Varrò  de  L.  L.  VII,  §.  45.  Palatium,  quod  ab  agri  Reatini  colle 
nomen  accepit,  a  diva  Palatua  piane  seiungendum  existimo:  cum  Pala- 
tualis in  Ennii  versu,  quem  restituì,  pi-imam  syllabam  producat,  Palatium 
corripiat. 

ib.  Qu,  XII,  13,  23.  24.  v.  pullus.  De  pullo  Iovis  cf.  Arnob. 
adv.  gent.  IV,  26.  Si  Arnobii  et  Festi  interpretes  recte  statuunt,  bine 
Ambustorum  cognomen  in  Fabiam  gentem  venisse:  hic  pullus  Iovis 
Q.  Fabius  Q.  f.  M.  n.  Vibulanus  erat,  cos.  a.  311.,  qui  primus  Ambu- 
stus  dicitur.  At  vix  credibile,  quarti  saeculi  Romanos  Iovi  tam  nefarios 
affinxisse  appetitus,  itaque  fabulam  hanc  de  Q.  Fabio  Q.  Aemiliani  f. 
Maximo  Eburno,  cos.  637. ,  inventam  arbitror,  praesertim  cum  ante  bunc 
nullus  Fabius  Eburnus  in  fastis  reperiatur.  Festum  exseripsit  Placidus 
p.  493. 

ib.  Qu.  XII,  13,  28.  29.  v.  publica.  Publica  sacra  omnia  fìunt 
publico  sumptu',  non  omnia  prò  universo  populo,  sed  pars  prò  singulis 
populi  urbisque  partibus,  sicut  etiam  prò  salute  singulorum  hominum, 
velut  Principis,  publica  fieri  possunt  sacra.  Opponuntur  iis  privata,  quae 
familiarum  gentiumque  sumptu  fiunt,  ac  gentilia  sacra  comprehendunt. 
Savinius  in  eleganti  de  sacris  privatis  commentatione  (Zeitschrift  far 
geschichtl.  RfV.  T.  II.  p.  362.)  id  non  recte  sumpsisse  sibi  videtur,  quod 
sacra  prò  pagis  a  paganis,  prò  sacellis  a  gentibus  singulis  facta  esse  putat. 
De  sacris  prò  familiis  eiusdem  V.  D.  ùivvigtn  ygovriài?  cognosci  possunt 
per  Klenzium  de  cogn.  et  affin.  p.  16.  Cf.  Festus  Qu.  XII,  12,  27.  v. 
priv.  feriae,  Qu.  XII,  8,  17.  v.  propud.  porcus. 

ib.  Qu.  XII,  14,  1-6.  v.  puls.     Urs.  supplementa  haec  sunt: 

ne- 
ces-se  decidere  in  terram  aliquid,  quod  tripudium  faeeret, 
id  est  -  terripavium  (pavire  eni:n  ferire  est)  ex  quo  notio- 
nem  •  caperent  futuri,  nani  si  pulii,  per  quos  auspicabantur, 
non  -  edissent ,  periculum  imminere  arbitrabantur.  at 
qui  p  -  avissent ,  bonum  augxirium  esse  putabant ,  si 
tum  -   ex  ore  eis  edentibus  aliquid  decidisset. 

ib.  Qu.  XII,  14,  28-31.     Quae  Urs.  hic  posuerat,   haec  sunt: 


Proieeta  sacra 
appellantur,  quae  fulgu-rante  eaelo    fiunt;    fune  enim  pro- 
ieeta depellendorum  ma-lorum  fulgurum,  vel  procurandorum 
honorum   causa  fiunt. 
Quae   Urs.    nulla    scriptorum   auctoritate   confirmavit.      De    procuratione 
fulguritorum  vix  opus  est,  lectorem  ad  Etrusc.  rer. IR7,  7,4.  T.  II.  p.  170. 
ablcgare. 

ib.  Qu.  XII,  14,  31-34.     Resecui  haec  Urs.  supplementa: 
P-arilia    festa  sibi  obser- 
vanda    iudicant   pri-vatim    ipsae    quoque   puer- 
perae  domi  in  stralis,  u-ti pariendo,  ab  eis  quasi 
stabiliantur. 
In  quibus  domi  in  stratis  prò  administi-atis  positum  et  stabiliantur  cor- 
rectum  est.  * 

p.  246.     Qu.  XII,  15,  2.  v.  polubrum.     Nonius  v.  polubrum  e 
Livio  versum  apponit,  in  bunc  modum  scriptum: 

argenteo  polubro  ,    aureo   et  glutro  , 
sed    qui  vulgo    sic    correctus    dari   solet  (v.  Hermann.  Elem.  doctr.  metr. 
HI,  9.  p.  619.): 

argènteo    pollùbro    et   aureo    gutto. 

Quam    correctionem   ipse   Hermannus    posthaec  improbavisse    videtur   (in 
Epbemer.  liter.  Lips.  1833.  p.  42). 
Facilior  multo  haec  est  medela  : 

Argenteo  polubro,  aureo  églùtro. 
Eglutron  l'xì.ovrgov  est,  quod  Graece,  nota  euphoniae  lege,  t'yì.ovrgov  pro- 
nunciabatur,  et  saepe  etiam  scribebatur,  ut  ErAOYTHPION  in  titulo 
Aeginetico,  Corp.  Inscr.  Graec.  219.  Hinc  yì.vr^gi  infimae  Graecitatis, 
v.  Coraes  'Araxru  T.  II.  p.  9.  Polubro  retinui,  quod  Livius  liquidas  non- 
dum  geminare  consueverat,  prò  pollùbro,  quod  a  porluendo,  i.  e.  pro- 
luendo,  ortum  est.  His  Livius,  parum  quidem  accurate,  illa  Homeri  ex- 
pressit,  Od.  A,  136.  137. 

Xignpa  O^ùfKflnoXoq  Tcgoyow  ì^if/ivt  qigoi'Oa 
xuXjj  s  ygvatij] ,  vnìg  dgyvgioio  /.ipijTog. 
Ne  autem  Saturnii  carminis  lex  violata  esse  videatur:  semel  annotabo,  qui- 
bus saepe  observatis  passim  in  hoc  libro  usus  sum:  Saturnii  versus  for- 
mam  neque  ad  eam  normam  adstringendam,  quam  proposuerunt  et  an- 
tiqui grammatici  et  recentiores,  neque  ita  esse  omnibus  syllabarum  quan- 
titatis  et  positionis  legibus  solvendam,  ut  nuper  censuerunt  H.  Duentzer 
et  Laur.  Lersch  in  libro  de  versu,  quem  vocant,  Saturnio.  Quin  imo 
forma  ab  antiquis  tradita: 

1  /  ;  i  ili 

io    —    o    —    o    — ,  o     II    —    o    —    o    —    o 

piane  iusta  est:  modo  unum  observaveris  ac  tenueris,  sopprimi  posse 
tbeses  omnes,  excepta  ultima,  maxime  penultimam.  Sic  omnes  Scipio- 
num  in  monimentis  versus,    quibus    propter   versuum  initia  ìpsa  scriplura 


SUPPLEMENTI^    ANNOT  ATIONIS. 


397 


indicata  imprimis  insistendum  est,   leghimi   apparent    Saturnii,   edam    hi 

(apud  Piranesium  tb.  IV.): 

Cornéliùs  Lucius   |   Scipio  Barbatus , 

Gnaivod  pàtre  progndtus    |    fórtis  vir  sapiensque , 

Quóius  fórma  virtù-    |    ti  parissuma  fuit 

ubi,  ne  quis  offendatur ,  fuit  contractum  ex  fuvit,  ut  perfecta  ruit,  pluit, 

lùit  apud  antiquiores,  trochaeum  efficit. 

Item  : 

Consùl,    Censór ,  Aeàilis   |    qui  fuit  apiid  vos , 

Taurdsiam  ,   Cisaùnam    |    Sàmnióm  cépit. 
Et  Li  ex  iisdem  monimentis  (apud  Piranes.  tb.  V,  a.): 

Luciòtn  Scipiónem  :    |    filiós  Barbati 

Duonórum  óptumùm    |   fùisse  virórum 
ubi  VIRO  in  marmore  superest. 

Dedét  témpestdlebus    |    aidèm  merélo. 
Denique  etiam  hi  (tb,  V,  g.): 

Mors  pérfecit  tua  ,  ut  éssent   |    omnia  brcvia 

Pùbli ,  prógndtum    I   Publio,   Cornili. 
Sic  etiam  Liviani  versus  vix  ullam  facessent  difficultatem ,  quales  hi: 

Virum  mihi ,   Caména ,    I    insece  vèrsùtum. 

Mea  pùera,  quid  verbi   \   ex  tuo  óre  profàgit. 

Partirti  errdnt ,    nequinont   I    Gràeciam  redire. 

Sàncta  puèr ,  Satùrni   |    filia  ,  regina. 

Utrum  gènua  ampléctens    |    virginem  órdret. 
Quae   autem   a   Festo  Qu.  XV,  28,  20.  e   Livi!    Odyssia  proferuntur, 
sic  videntur  constituenda  et  dimetienda  esse:1 

Tópper  fdeit  homónes  |  véris  vél  sùeres. 
(Ex  Homeri  Od. X, 432.).  Hic  facit  prò  faxit  esse  putat  Scal.;  facict  corr. 
Hermann.  Doctr.  metr.  p.  624.  :  sed  neutra  mutatione  opus  est,  praeser- 
tim  si  homones  ex  more  antiquo  prò  homines  scribitur.  Deinde  veris 
sueris  ex  utrius  fuerint  effecit  Scal.  ,  antiqua  consuetudine  liquidas  non 
geminandi  servata.  Addidi  vel,  quod  in  VERIUS  latere  puto. 
Tópper  citi  ad  aédis    [    vcnimùs   Circae  : 

Simùl  dùona  corani    |    pórtant  ad  nàvis. 

Milia  alia  in  isdem  |  inserinùntur. 
(Quae  ex  Od.  XII,  16.  expressa  esse  monuit  Scal.)  V.  1.  citi  produci  vi- 
detur,  ut  in  accltus.  Hermannus  p.  625.  id  delendum  putat,  falsa  de  uni- 
verso loco  ductus  opinione.  Circae  in  Circes  mutat  Urs.  temere.  V.  2. 
corata  scripsi  prò  eorum  ;  Scal.  duonórum ,  quod  coniungit  cum  tnillia. 
Etiam  Urs.  post  tnillia  interpunxit.  V.  3.  in  isdem  Urs.  mutat  in  indi- 
dem,  sed  spectat  ad  naves.  Deinde  inserinùntur  COD.,  ut  Urs.  inveniun- 
tur  vg. ,  idque  probat  Hermannus:  sed  in  iisdem  neque  ad  solam  Odys- 
seam  trahi  potest,  neque  de  aliis  antiquissimis  scriptis  nominatim  dictum 
est.  A.  Aug.  in  mg.  coni,  inseruntur.  At  nihìl  sanius  quam  inserinùn- 
tur, quod  eadem  ratione  qua  prodinunt,  Qu.  XI,  5,  22.,  et  similia  multa, 
declinatum  est. 


Eiusdem  fabricae  apparet   esse    versus  Naevianos,    quos   in    annot.  in 
Varr.  de  L.  L.  VII.  S.  16.  sic  constitui: 

Inerant  signa  expréssa  |  quómodó  Titàni, 
Bieórporés  Gigàntes  |  màgnique  ^àtlàntes , 
Bhùncus  de  Purpùreus   |   filii  térras. 

Item  ìi,  qui  a  Festo  Qu.  XIV,  21,  29.  v.  stuprum  appositi  sunt: 
Sin  illos  déserànt  far-    |    tissimós  virórum: 
Magnimi  stuprum  póplo    |   fieri  per  gentis , 
ubi  fieri  syllabam  primam  nondum  habet  correptam. 

Eademque  est  forma  Naevii  versus,  de  quo  dictum  in  annot.  ad  Qu. 
XIV,  25,  28.,  ubi  «e  prò  atque  ponendum  : 

Scópas  de  verbenas    |    sdgmina  sùmpsérunt. 
Cf.  quae  dixi  in  Suppl.  Ann.  ad  Qu.  Vili,  25,  4. 

Versus,    qui   sunt   apud  Festum  Qu.  XV,  28,  8-11.,    quam  minima 
mutatione  sic  refingentur: 

Ndmque  nùllum 

Péius  mdeit  homónem    |    qudmde  mare  saevum. 

Vires  cui  sunt  mdgnae    |    tópper  cónfringent 

Impórtunae  ùndae. 
(V.  1.  neillum  corr.  Scal.  taluni  Hermannus  Doctr.  metr.  p.  623.  V.  2. 
■macerai  COD.  tnacit  coni.  Urs.,  recte  puto,  a  verbo  macere,  quo  Ennius 
usus  esse  vi4etur  apud  Paulum  p.  156.  v.  trifax,  sed  intransitivo  sensu. 
homonem  corr.  Urs.  hemonem  Hermann.  Utramque  voc.  formam  agno- 
scit  Paulus,  illam  etiam  Priscianus.  Versus  eos  e  Livii  Odyssia  sumptos 
putat  Scal.,  propter  similitudinem  sententiae  Homeri  Od.  Vili,  131.;  ac 
sic  in  Odyssia  coni.  Hermannus:  sed  praeponderat  tamen  COD.  auctontas.) 
Quae  Saturniorum  numerorum  lex  eo  notabilior  est,  quod  etiam  Ger- 
manorum  heroici  carminis  versus  longi  simili  lege  reguntur. 

ib.  Qu.  XII,  15,  3-12.  v.  publici.     Urs.  haec  ita  restituere  co- 

natus  est: 

Pu- 
blici Augures  eodem  iure  cum  ceteris  Au-guribus 
non  crani:  nani  cum  essent  Augures  numero  -  plu- 
res ,  publici  maiestate  ceteros  anteibant.  ori-go  ve- 
tusta, ideoque  obscura:  illud  manifestimi,  duetu  so-rtìs 
deligi  solitos ,  qui  Augures  publici  P.  B.  Quiri-tium 
in  Auguralibus  dicerentur.  Captabant  auspic-ia,  te- 
•  mplo  caeliregionibus  designato,  quod  lituo , qui  -Quirinal. 
appellatur,  designabant,  in  pomoerio  -  extra  ur- 
bem 

Vg.  v.  4.  euribus,    8.  tium  in,    9.  atae ,     10.  rinalis ,    11.  ra  ur  legitur 

(p.31T.  sq.  ed.  Ven.). 

•    ib.  Qu.  XII,  15,   20-23.     Hic  Urs.  posuit  articulum  de  pollubro 

sic  conceptum  : 


598 


SUPPLEMENTI^    ÀNNOTATIONIS. 


.  Polubrum  esse  exi-stimant ,  quam 
nos  pelvim  vocamus ,  cuius  eadem  -  formula,  quae  est 
polubri,  teneturque  manti  sin-istra,  ut  eius  significa- 
tio  docet , 

quae  quid    significent,    non    satis    assequor:    quanquam   Fabius   Pictor  ap. 

Nonium  p.  544,  24.  ab  Urs.   advocatus,  polubrum  sinistra,    dextra  vasum 

cum  aqua  teneri  commemorat. 

ib.  Qu.  XII,  15,  23-32.  v.  patres.  In  bis  maxime  immutanda 
mihi  erant  supplem.  quattuor  extremorum  versuum,  quae  Urs.  in  bunc 
modum  conceperat: 

ae  pecunìas  dividcrent.  etenim  -  solebant  iam  inde  aRo- 
mulo  nummis  auri  alque  -  arqenli  sinuati  ul- 
tramarinis  utiz  id  quod  -  publicac  et  privatae 
rationes    commenlariorum  doce-nt. 

ib.  Qu.  XII,  15,  32-34.  v.  publica.    Urs.  ita: 

Publica  pondera 
quibus    populus    Rom.  itti  solet ,   -  ex  ea  causa  Iitnius  in 
dieta  sic  ai-t,  quod  duo  Silii  P.  et  M. 

ì  b#  Q  u.  XII,  16,  12.  Cf.  etiam ,  quae  in  Bantina  tabula  legun- 
tur  :  [dum  minoris]  partus.  familias.  taxsat.  liceto ,  et  quae  ad  eam  in- 
terpretandam  docte  annotavit  Klenzius  in  Niebubrii  Mus.  Rhen.  T.II.  p.41. 

p.  249.  Qu.  XII,  17,  32.  33.  v.  pedum.  Festus  cum  Verrium 
reprehendit,  ipse  a  reprehensione  non  immunis  esse  videtur:  nihil  enim 
prohibet,  quominus  simplicisissima  ratione  profcrre  a  nitere  pendeat  in 
versu  Ennii.  Ennius  expressit  illa  Euripidis  in  Jphig.  Aul.  139.:  àW  «#' 
ìgioaojv  oov  n'oda,  yi'jtia  fiijdìv  {md/.mv. 

ib.  Qu.  XII,  17,  34.  v.  pone.  Dubito  an  voc.  praeicientes,  quod 
itTiut  Aeyofiivov  est,  corruptela  laboret.  Festus  ab  antiquo  usu  distinxisse 
videtur  noviciorum  grammaticorum  inventum,  qui  pone  adverbium 
acuto  accentu,  verbum  gravi  notari  voluerunt.  V.  Ritter.  Elem.  gramm. 
Lat.  p.  56.  et  adde  Serv.  in  Virg.  Aen.  Ili,  3. 

ib.  Qu.  XII,  18,  18.  19.  v.  patella  e.     Urs.  suppleverat: 

quae  erant  forma 
velut  capidul-  a  quaedam, 
in  quibus  refingendis  secutus    sum   Varronem    de   L.  L.  V.  §.121.,    unde 
discitur,   capides    habuisse   ansas,    quibus   patellae,   i.  e.  exiguae  patinae, 
carebant. 

ib.  Qu.  XII,  18,  20.  v.  pantices.  Huius  voc.  interpretamen- 
lum  frus  ventris  obscurissimum  est:  nam  quanquam  constat,  frus  et  fros 
prò  fronde  dictum  esse,  non  intelligitur  tamen,  quid  boc  faciat  ad  expli- 
candum    voc.   pantices.      Sed    eliam   Paulus   non    aliud    bic   voc.    legerat. 


Quod  M.  habet:  frus  ventristus  .•.  (sic),  LlMD.  putat  fructus  significare. 
Sed  hoc  a  significatu  certe  voc.  pantex  alienum  est.  Barth.  Adv.  XXIV, 
11.  haud  probabiliter  coni,  ulcus.  Gloss.  Labb.  :  Panceps  {Pantex  corr. 
Meurs.  Exerc.  crit.  II,  IV,  3.),  i'k/.oq   y.Trjvovq  f.TÌ  iqayr^ì.av. 

ib.  Qu.  XDi,  18,  24-28.  v.  procincta  classis.  Urs.  supple- 
menta  baec  sunt: 

an-tiqui  enim  procinctum  militem 
dixerunt ,  ut  ìiunc  quoque,  -  cum  exercilus  inslrue- 
tus  est.  procincta  autem  -  ideo ,  quod  togis  incincti 
ad  pugnam  ire  solit-i  fuerint.  Unde  et  testameli- 
ta  in  procinctu  fieri-  dieta,  quae  faciunt  od pugnam  iluri.  Prosi- 

ib.  Qu.  XII,  18,  28.  et  Pauli  exc.  p.  130.  v.  posimerium. 
Quod  Posimerium  scripsi,  feci,  ne  leclionem  per  codd.  traditam  nimis 
obscurarem.  .  Pos  certe  radicalis  syllaba  est  praepositionum  post,  pone 
et  apud,  et  verbum  pono,  antiquius  POSNO,  e  POS  et  sino  compo- 
situm  esse  puto.  Prose  prò  prò  dictum  esse,  opinatur  quidem  Meurs. 
Exerc.  crit.  II,  I,  13.,  sed  nullo  id  documento  confirmat.  Graecum  .-roorì 
comparat  Doederlin.  Synon.  et  Etym.  T.  VI.  p.  276. 

ib.  Qu.  XII,  18,  30-32.  v.  posimerium.  Quae  mutavi  Urs. 
supplementa,  baec  sunt: 

id     est     l-ocum     proximum     muro. 

Calo,     olim     quidem     omn-es     auspicabantur     extra    Aven- 
tinum,  nunc  eliam  intra  ae-dificia.  dicium  autem  pomoerium, 

p*.  250.  Qu.  XII,  19,  13-16.  v.  posimerium.  Urs.  supple- 
menta mutavi  baec: 

Po-ntifi- 

cale  pomoerium  appellabant  locum  illum  -  arjrumque 
pone  murum ,  in  quo  Pontifìccs  su  -  a  consli- 
tuerent  auspicia.  Cum  autem  pomoerium  profer-retur,  htm 

ib.  Qu.  XII,  19,  20,  21.  Urs.  ita: 

dictum  autem  videtur  pomoerium ,  -  veluti  post  moe- 
ros ,   id  est,     quod  esset  retro   et  -   inlro    muros  urbis. 

p.  253.  Qu.  XII,  21,  16.  v.  popularia.  Laralia,  insolito  vo- 
cabulo,  Festus  dixit  Compitalia,  nisi  forte  suspicari  malunius,  Larentinal 
scriptum  fuisse  a  Festo ,  de  quo  v.  Varrò  de  L.  L.  \  I.  §.  23.  Sed  hoc 
me  revocai,  quod  Larentiae  parentalio  a  sacerdotibus,  non  ab  omni  po- 
pulo  fiebat. 

ib.  Qu.  XII,  21,  17.  v.  pollucere.  De  pollucta  docla  est  Scal. 
anuotatio,  qua  demonstravit ,  libamenta  et  ùnuo-/ài  ita  dictas  esse,  quae 
mercatores  maxime  diis  de  mercibus  obtulerint.  V.  imprimis  '\  ano  de 
L.  L.  VI.  §.  54.  Tertullian.  Apolog.  39.  Gloss.  Isidor.:  Polluclarc ,  con- 
sccrare.      Gioss.  Labb.  :   Pollucco  ,   (L-ioOiio. 


SUPPLEMENTO*!    ANNOTATIOMS. 


399 


ib.  Qu.  XII,  22,  5.  6.  v.  praecidere.  Haec  Festo  reddere  omi- 
sit  Urs. 

ib.  Qu.  XII,  22,  26-28.  Urs.  suppleverat: 

Publicus    ager    dietus ,    quia    Augurum 
publicor.  est.  -  ut    Oscus  in  fetenti;  is  e  ni  ih  usu, 
et  iure  Augurum  -  est. 
At  quis  unquam  augurum  agrum  simpliciter  publicum  dixit? 

ib.  Qu.  XII,  22,  28.     Secuntur  haec  apud  Urs.: 

Prodicere    diem    est,     prodcre  : 

prodictio   namque  prod-itio  est,  quae,  ut  alt  Verrius,   in  prae- 
sens  valet. 

deinde  Qu.  XII,  22,  30.: 

Patr-onus    ab  antiquis  air  dietus 
sit ,   manifèstum:    quia  -  ut  patres  filiorum  ,    sic    hi 
numerari  inter  do-minos  clientum  consueverunt.    ,. 
quae  sententiae  parum  esse  congrua,  non  est  quod  demonstremus. 

p.  254.  Qu.  XII,  23,  13.  14.  v.  Quirinus.  Urs.  ex  hac  caussa 
Quirinum  dicit  Romulum    appellatum: 

quod  curi,  id  est,   hasla  uteretur,  a  qua  Jioma-ni  eo 
nomine  Romulum  appellaverunt. 

ib.  Qu.  XII,  23,  16-18.  v.  Quirinalis.  Resecui  haec  Urs. 
supplementa  : 

posit-um  aulem 
unius  nomen  prò  alterius  nomine  reperitur,  quod  ini-tio  ita  con- 
iunclae  fuerunt,  ut  unum  tantum  fuisse ,  qu-asi  id  sufj'ra- 
getur. 

ib.  Qu.  XII,  23,  25.  26.     Alitcr  Urs.: 

Qui- 
riles ,  dicti  Sabini  a  Curi  dea,  cui  -  aqua  et  vino 
sacrafacere  soliti  erant.  quos  tamen  quidam  a  «iris 
dictos  volunt , 

et  v.  30-33. 

videntur  ite-m  Cures  Sabinae 
haslae  appellatae  ,  quibus  ea  gen-s  armis  erat  potens. 
nunc  et  Sabini  et  Romani  popu-li  singultire  usur- 
patur  nomen , 

p.  257.  Qu.  XII,  25,  20.  v.  Quintipor.  Quod  Lind.  coniicit, 
Graecum  TtaVq  fuissse  UAFI2  cura  digammo ,  confirmari  videtur  titulis 
vasculorum  e  Magna  Graecia  apporlatorum ,  in  quibus  non  raro  IfAFS, 
etiam  TIOVS  prò  TIAI2  legitur.  Hinc  maxime  colligi  potest,  Latinum 
puer  et  por  ab  eadem   radice  ductum  esse. 


ib.  Qu.  XII,  25,  23.  v.  quippe.  Non  recte  Dac  quippe  etiam 
apud  Ennium  nibil  nisi  quoniam  significare  contendi t,  ncque  opus  est  ut 
cum  LlND.  prò  quidni  vel  quoniam  vel  quianam  reponas.  Nempe  quippe 
revera  mirantis  est,  qui  res  aliter  esse  possit,  et  comparandum  maxime 
cum  Gracco  nójg  ov  vel  itwq  yi'iQ.  Itaque  inter  quippe  et  sententiam  an- 
nexam,  qua  caussa  continebatur,  olim  dislinguebatur:  quae  dislinctio  cum 
diuturna  consuetudine  in  oblivionem  venisset,  quippe  ex  interrogativa  par- 
ticula  abiit  in  relativam.  Nunc  autem  multi  particula  quippe  nimis  ab- 
utuntur ,  quippe  ?  cum  originis  apud  omnes  summa  fuerit  oblivio. 

ib.  Q  u.  XII,  26,  17-22.  v.  Quintana  m.  Urs.  supplementa 
haec  sunt  : 

Quin- 
tanam  classem  -  aitferrius  dictam,  quod  in  ca  Ser.  Tullius 
rex  distribul-a  capite  censorum  multitudinc,    quinque 
fccit,     cum    eas    ord-inavit.    itane    autem    afferri  cau- 
sani  de  capite  -  censorum  nomine,  quod  ii  quo  censcrentur, 
iiihil  practer  se  h-aberent,  suumque  caput. 
At  constat,    quinlam    classem    non    continuisse  capite  censos.     Quanquam 
Huschkius  in    libro    de  Servio  p.  194.  A.  Aug.  et  Urs.  opinionem  ita  de- 
fendere studet,  ut  prima  classis  computo  eximatur.     Hic  V.  D.  v.  19.,  ubi 
Urs.  quinque  habet,   scripsit  V  purtes,  cuiu  Goettliugio  (Hermes  T.  XXVI. 
p.  123.)   et  v.  20.  eas  refingit  in   cai,  i.  e.  centurias. 

ib.   Qu.  XII,  26,  24,  25.  v.  querqueram.     Urs.  ita: 

Quer-queram    febrem,    gravati    et  magnam. 
nam  quidam  querc-um  dictam  volunt,   quod  id  genus 

p.  258.  Qu.  XII,  27,  25.  v.  Q.R.  C.  F.  Dac,  cum  faslus,  quod 
Urs.  posuit,  ut  in  nef'astus  mutetur,  postulat,  rem  iam  a  Scal.  optime 
explicatam  denuo  turbat.  Etenim,  cum  regnum  a  Romanis  tolleretur, 
omnibus  modis  cavebalur,  ne  is  qui  cum  sacriuciis  regis  nomen  retinebat, 
regiam  sibi  arrogaret  auctoritatem  et  potentiam.  Quapropter  regi  sa- 
crorum  interdictum  erat,  ne  magistratum  gereret  aut  unquam  cum  po- 
pulo  ageret.  Plutarch.  Qu.  Rom.  63.  Ob  eandem  caussam  cautum  erat» 
ne  saepius  quam  propter  sacrificia  necesse  erat,  in  comitium  veniret  diu- 
tiusve  ibi  commoraretur:  iique  dies,  quamdiu  rex  in  comitio  versabatur, 
nefasti  habebantur,  quibus  magistratibus  ius  diccre  non  licebat.  Quodsi 
alii  sacerdotes,  ut  pontifices,  prò  rege  sacra  illa  obibant,  cum  caussa  tol- 
lebatur  effectus. 

ib.  Qu.  XII,  28,  5.  v.  quadrata.  Quadrata  Roma,  quae  in  Pa- 
latio  ante  templum  Apollinis  erat,  ubi  reposita  erant  ara  tram,  ìugum, 
aliaque ,  quibus  in  condenda  Urbe  utebantur  Romani ,  ut  distingueretur 
ab  antiquissima  Romuli  urbe,  quae  primario  significatu  Roma  quadrata 
dicebatur ,  postulavi  Etrusc.  rer.  Ili,  6,  7.  T.  II.  p.  145.  :  eamque  senten- 
tiam non  video  quibus  argumentis  Hartungus  de  Roman,  rell.  T.  I.  p.  115. 


400 


SUPPLEMENTI^!    AIMVOTATIOIXIS. 


confulaverìt,    qui   Salmasii  et  Dacerii  opinionem  defendere  videtur.     Ipse 

Ennii  versus: 

Et  qui  se  sperat  Romite  regnare  quadratae , 

fortissime    contra   hanc   sectam  militare   -videtur.     De   finibus  autem  anti- 

quae  Urbis    quadratae    omnium    diligentissime    dixit   Bunsen.  Descr.  Urbis 

t.  ni.  P.  si. 

p.  261.  Q  u.  XII,  29,  6.  7.  v.  quamde.  Forma  Enniahi  versus 
in  COD.  haec  est:  luppiter,  ut  muro  fretus  magis  qua.  deman  impe  .  .  . 
cum  lineola  transversa  per  extremum  e  ducta.  quamde  manus  impe 
vg.  Urs.  quamde  manus  vi.  Et  corr.  Scal.  manu  sui.  Idem  Urs.  in 
mg.  :  voluit  haud  dubie  manus  vi.  quamde  manuum  vi.  et  IMerula,  Ennii 
Ann.  I,  119.  quam  de  manu  stat  Lambinus.  Libri  manuscripti  vestigia 
pressius  sequemur  scribendo: 

luppiter,    ut  muro    fretus  magis  quamde  manu  sa 

Imperat. 
Quibus  verbis  Remus  Romulum  non  inepte  invasisse  videtur.     Illud  autem 
sa  propter  raritatem  formae   facile  poterat    cum    manu  coalescere.     V.  de 
eo  pronomine  Festus  Qu.  XIV,  9,  19.  v.  sos. 

ib.  Qu.  XII,  29,  22.  v.  Querquetulanae.  Quod  in  cod.  legitur, 
feminas  antiqui,  quas  sciens  dicimus,  virus  appellabant,  criticos  valde 
exercuit.  sagas  coni.  A.  Aug.  in  mg.  sagas  nos  Urs.  scias  Muncker. 
in  Petron.  63.  p.  419.  et  Hyginum  fab.  92.  At  nullam  video  caussam, 
cur  fatidicas  tantum  feminas  viras  appellatas  esse  credam.  ineientes,  i.  e. 
praegnantes,  coni.  Barth.  Advers.  II,  3.  Ego  ne  dovfifiokog  ab  hoc  loco 
discederem,  conieci  seitas,  i.  e.  bellas  virgunculas ,  quales  nymphae  esse 
fìngebantur.     Scita  facie  ipse  Festus,   Qu.  XV,  3.,   bona  facie  interpretatur. 

p.  262.     Qu.  XII,  31,   19-30.   v.   Romani.      Urs.    supplementa 

haec  sunt:  n 

Montani 

vìdentur    ab    initio     nulla    usi   esse    -    artificum 
opera,  sed  ubi  primum  ludos  facere  e-oeperunt, 
tunc    asciti    artifices    ab    Etruscis    ci-vitatibus 
fuerunt:    sero    autem    ludi  -    omnes,    qui    nunc 
a     Romanis     celebrari    solent ,     -   sunt     inflitti- 
ti.   Quidam  primos  ponuntliom-anos.  Alii  aiunt 
Megalenses ,    id  est,  Matris  -  Magnae  ,  ac  po- 
pulares    Cereris.      Alii    aiunt    -   in    conferendis 
equis   Troiam   lusitasse  pueros  -  Iiomanos.     Alii 
institutum  ,     ut     luderent     e  -  quitando ,      iactu, 
saltu,   cursu  festis  Pa-lilibus  :  paribusque  cliam 
ut  ludicrae  certaliones  a  -  ludcntibus  ftercnt. 
Quae   si   omnia  uno  articulo  comprehendere  voluisset  Ycrrius,  alium,  puto, 
titulum  praefixisset,  quam    Romani.      Quod    attinet   ad    ea ,    quae    illorum 
locoposui,  Romanos    ludos,     coustat ,   omnium    fuisse    antiquissimos.      V. 
Cic.  in  Verr.  II,  V,  14,  36.    Liy.  I,  35.     Ilic    quidem    iam    a    Tarquinio 


Prisco  ad  eos  ludos  celebrandos  aurigas  pugilesque  narrat  ex  Etruria  esse 
adscitos  :  sed  cum  essent  qui  ludos  Romanos  sive  Magnos  iam  ab  Romulo 
celebratos  traderent  Conso  :  iidem  Romanorum  ludorum  appellationem 
inde  ducere  poterant ,  quod  nonnisi  Romani  artifices,  id  est  pugiles  auri- 
gaeque  (cf.  Plin.  N.  H.  VII,  53.  §.  186.),  admissi  essent.  Altera  sententia, 
quam  Festo  subieci,  aperte  quidem  falsa  est,  cura  stipem  spargere  non 
nisi  ad  Megalensia  sacra  liceret  (Cic.  de  legg.  II,  9.  16.  Ovid.  F.  IV,  350.), 
Magni  autem  ludi  multo  antiquiores  fuerint,  quam  Idaea  mater  Pessi- 
nunte  advecta:  sed  ad  misi  eam  tamen,  quoniam  Magnos  et  Magnae  deae 
ludos  a  nonnullis  grammaticis  confusos  esse  video  (v.  Pitisc.  Lex.  Antiq. 
T.  II.  p.  492.),  eademque,  quae  in  ludis  Romanis  facta  esse  alii  tradide- 
runt,  ab  aliis  in  Megalenses  transferuntur  (v.  Madvig.  de  Attii  didascali- 
cis,  Opuscc.  p.  103.). 

ib.  Qu.  XII,  32,  1.  v.  rubidus.  Rost  in  Opuscc.  Plaut.  V,  I. 
p.  159.  haec  verba:  Scorteae  ampullae  vetustate  rugosae  et  coloris  eius- 
dem  nullum  sensum  habere  contendit:  si  vero  prò  rugosae  posueris  ru- 
biginosac  ,  apparere ,  quid  sibi  velit  illud  additamentum:  et  coloris  eius- 
dem.  At  hoc  quidem  non  desiderat,  quo  referri  possit,  cum  superius  de 
rubido  sive  rufo  colore  dictum  esse  manifestum  sit. 

p.  269.  Qu.  XIII,  6,  12-22.  v.  Romam.  Urs.  supplementa 
haec  sunt: 

atque    ita    in  musicis  pri- 

inam  p-ucritiam  traduxisse,  cum  inter  aequales 
omnes  pr-  acstarent  corporis  proceritate ,  et  forma, 
nomin-atos,  alterimi  Romulum;  Remimi  alterimi.  Eos  ubi  ex 
compre-ssu  Iliae  natos  se  cognoverint ,  et  quod  ex- 
positos  in  -  ripa  Tiberis  lupa  lactaverit ,  praebens  ru- 
mata, monte-  vicino  dcsccndens,  et  quod  reperti  a  Futistiilo 
sunt  educa- ti,  Romitlusque  et  Remus  a  ruma  no- 
minati poti-ssimum  ;  practerea  quo  patre 
essent  procreati  -  inlcllexerint ,  Numitori  avo  primum 
restituisse  reg  -  num  , 

p.  270.  Q  u.  XRI,  7,  25.  v.  ruminai  em.  De  ruminali  fico  cf. 
Qu.  IX,  18,  27.  et  X11I,  4,  10.  In  Germalo  eam  fuisse  tradit  Varrò  de 
L.  L.  V.  §.  54.,  eundemque  locum  indicaut  Dionys.  Hai.  I,  79.  Servius 
in  Yirg.  Aen.  Vili,  90.  Sed  Festus  non  hunc  locum  significare  videtur, 
sed  cura,  quo  ea  ficus  Navii  augurio  translata  esse  credebatur,  in  foro 
et  comitio:  qua  de  re  iam  superius  Plinii  gravissimum  atlulimus  testimo- 
lùurn,  N.  H.XV,  18,  20.  §.  77.  Cf.  Tacitus  Ann.  Xlll,  5S.  Sachsius  in 
Descr.  Romae  T.  I.  p.  39.  hunc  situm  ab  ilio  non  distinxit:  quos  qui  non 
dislinxerit,  fieri  non  polest,  quin  in  maximos  errores  inducatur.  Reclius 
Salmasius  Exerc.  Plin.  p.  800.  col.  2,  e,  quem  sequitur  Dac.  Quod  L  RS. 
eam  ficum  sub  P'eteribus  fuisse  posuit  (cum  Scai.  a  veteribus  scripsisset), 
etiam  hoc  recte  factum  existinto ,    cura  dubitari  nequeat ,    quin  veteres  ta- 


SUPPLEMENTI^   A1MX0TATI0NIS. 


401 


bemae  alterum  fori  latus  expleverint  et  comitium  attlgerint.  V.  Bunsen 
Descr.  Urbis  HI,  II.  p.  26 ,  qui  V.  D. ,  vellem ,  ut  p.  60  sq.  etiam  hunc 
Festi  Iocum  rcspexisset.  Nam  quae  Bullet.  dell'  Insiti.  1835.  p.  86.  scripsit, 
ea ,   nescio ,    an  nunc  improbet. 

ib.  Qu.  XIII,  7,  32.  v.  rumentum.  Verbum  eanerti  non  puto 
mutandum  esse  in  canuerit,  quanquam  in  composito  occanui  dicitur,  sed 
canerit  ex  reduplicato  cecanerit,  abiecta  syllaba  reduplicata,  ortum  est: 
quae  origo  est  plurimorum  perfectorum  disyllaborum ,  quorum  prior  syl- 
laba corripitur.  Quae  autem  Scal.  proptfsuit:  JRumenlum  in  auguralibus 
significare  videtnr  abruptionem  :  Dum  verberat  anciliorum  aerimeli, 
avis  canerit  interea,  id  eo  augurio  rumentum  esto,  in  bis  magna  usus 
est  fingendi  licentia.  Probabiliora  duxi  Urs.  supplementa,  praeter  verba 
v.  33.  posita  :    tum  aeque  atf/ue  auspici-o ,  quae  omisi. 

p.  273.  Qu.  XIII,  9,  1.  v.  redantruare.  Versus  in  cod.  bic  est: 
Praesul  ut  ampiruet ,  inde  vulgus  redamplavit  at. 
In  priori  eius  parte  Scal.,  postquam  in  Coniect.  in  Varr.  p.  31  (55)  am- 
burvat  coniecerat,  in  annot.  Festi  corr.  amptruat.  Lectionem  ampirvat 
defendere  conatur  Varges  in  Museo  Rben.  pbil.  T.  III.  p.  62.,  parum  ido- 
neis  documentis,  me  iudice.  Posterior  eiusdem  versus  pars  apud  Nonium 
p.  165,  17.  Mere  sic  legitur.:  ut  vulgus  redandruel  inde.  A.  Aug.  in  mg. 
et  Urs.  apud  Festum  nihil  nisi  redantruavit  reponere  iubent.  Scal.:  inde 
et  volgu  '  redamptruat  olii;  hunc  sequitur  Dousa.  Merula  totum  versum 
sic  refingit:  Praesul  ut  amptruet  hinc ,  et  vulgu'  redamptruet  inde. 
Mihi  cum  ea  certa  esse  videantur,  in  quibus  Festus  et  Nonius  congruunt, 
et  reliqua  quam  lenissima  manu  refingenda:  hunc  fuisse  arbitror  Lucilii 
versum  : 

Praesul  ut  amptruet  inde:   ut  volgu'  redamptruet  ollim. 
Ollim,  quod  illim  est,  unde  addito  ce  illinc  ortum  est,  facillime  poterat 
librariorum  ignorantia  ita  corrumpi,   ut  factum  est.     Caeterum  in  eiyiend. 
lect.  nonnullas  literas  mutavi,  quas  nunc  video  servari  posse. 

ib.  Qu.  XIII,  9,  26.  v.  reus.  Quod  in  Festi  COD.  habetur  diffen- 
sus,  Urs.  mutavit  in  di/pnsus ,  quia  apud  Ulpianum  in  eadem  Iege  diflì- 
sus  legitur.  Quidam,  sed  minus  boni,  Digestorum  libri  habent  diffusus, 
unde  Scal.  suum  diffunsus  duxisse  videtur.  Omnium  autem  aptissimum 
est  illud  diffensus,  neque  aliud  quicquam  in  XII  tabb.  fuisse  existimo: 
cum  significatus  verbi  FENDO,  unde  offendo,  defendo,  infensus,  infestus, 
confestim ,  festino  descendunt',  quibus  illud  ostenditur  synonymum  fere 
fuisse  feriendo  et  tradendo,  melius  buie  rei  conveniat,  quam  findendi 
aut  fundendi  notio.  Quod  posteriorum  temporum  usu  diceretur:  eam  ob 
caussam  dies  differetur:  maiore  cum  vi  nec  sine  emphasi  quadam  sic 
pronunciabatur:  eo  dies  diffensus  esto.  Punctum,  quod  post  baec  verba 
ponebatur  in  Festo,  delevi:  nam  ipsa  res  ostendit,  argumentum,  quod  e 
XII  tabb.  petebatur,   nondum  esse  absolutum. 


ib.  Qti.  XIII,  10,  17-20.   v.   ravi.     Urs.  supplevit: 

Ravi   coloris ,    ravistelli 

appellantur  -  a  Plauto,  qui  sunl  inter  flavos  et  caesios. 

ravo    sub    con  - 

quod  genus  hominum  -  pessimum  est.     Idem  in  Epidico  : 
Quod  legitur  v.  19.  con   in  mg.  Urs.  coni,  fuisse  colore. 

p.  274.  Qu.  XIII,  11,  21.  v.  rati  tum.  jdntonius  a  Scal.  intel- 
ligitur  Gnipho,  recte,  ut  videtur.  A.  Aug.  quidem  haec  de  M.  Antonio 
triumviro  dieta  putavit,  coli.  Plinio  N.  H.  XXXIII,  9,  46.  §.132.:  sed  non 
video,  quid  de  buius  adulterinis  numis  hic  dici  potuerit.  Supplementa 
Urs.  w.  23  .  .  29.,  quae  omisi,  haec  sunt: 

quod  ratis  appcllatio  tertiae  parti-s  assis  sii,  quin- 
ae  autem,  aut  alius  partis  -  nulla  sit,  sed  se- 
cundum  numerimi,  ut  sex-tans.  nec  hac  re  ra- 
teili dici  solere,  nisi  de  terno:  -  ac  legibus  Numae 
unam  ratem  triente  sig-nificat.  quod  hi  pe- 
nderentur  trientes ,  cum  ra-tio  cum  his  putaretur, 
quibus   solvendae  res  es  -  seni.  , 

Quod  Urs.  v.  26.  posuit,  legibus  Numae,  correctum  est  e  legionum  unam, 
quanquam  idem  est  in  vg. ,  in  qua  ante  ac  piene  interpungitur.  Notare 
oblitus  sum,  v.  28.    ratio  esse  integrum  in  vg. 

ib.  Qu.  XIII,  11,  33.  34.   v.  ravim.     Caecilii  versus   sic  expletur 

ab  Urs.: 

Prius 
ad   ravim   poscaris ,    quam   plaeen-tam  feceris. 

Haec  Urs.  supplementa  Dac.  corrigit,  quasi  e  codice  desumpta  essent, 
cum  poscaris.  mutet  in  procaris ,  ac  placentam  in  placentem.  Etiam 
Bothius  et  Spengelius  additamentis  illis  nimiam  tribuere  videntur  auctori- 
tatem.  Nihil  revera  est,  cur-vel  placentam  vel  placentem  hic  fuisse  cre- 
damus.  Grauert.  Anal.  p.  73.  iure  meritoque  taxat  criticos,  qui  Caecilio, 
.quae  Ursini  sunt,  attribuerunt,  sed  fallitur,  cum  correctionem  procaris 
Scaligeri  esse  dicit.  Ita  saepius  summus  criticorum  propter  vicinitatem 
cum  infimo  confusus  est. 

ib.  Qu.  Xin,  12,  9.  v.  Ratumenna.  Eadem  fere,  quae  Festus, 
narrant  Plinius  N.  H.  Vili,  65.  Plutarch.  Public.  13.  Solin.  45,  15.  De 
quadrigis  autem  in  culmine  Capitolini  templi  collatis  acute  nuper  dispu- 
tava" G.  A.  Becker,  de  com.  Rom.  fabulis  p.  30  sqq.  Quod  legitur  v.  11. 
Etrusci  generis  iuvenis  J^eis  (Veiis) ,  ne  quem  offendat,  locutio  erat 
quotidiano  usu  a  Romanis  trita,  ut  legitur  in  titulis  militaribus  Sex.  Pilo- 
nius  Benevento ,   et  eiusmodi  multa. 

ib.  Qu.  XIII,  12,  21.  v.  recipe  ratio.  Hanc  Festi  explicatio- 
nem  plures  Vv.  Dd.  nuper  tractarunt,  diligentissime  Ed.  Huschlùus  in  I. 
Huschlcii  Anal.  literarr.  p.  208  seqq.  et  in  Richteri  Annal.  critt.  1837. 
fase.  X.  p.  868  sqq.  :    a  quo  in  hoc  uno  discedo ,    quod  non  dubito ,    quin 

Eec 


402 


SUPPLEMENTI^    ANNOTATIONIS. 


recipero  a  capiendo  eodem  modo  formatum  sìt,  quo  genero  ab  antiquo 
geno  et  tolero  a  TOLO.  Graecorum  uno  av/ipókoiv  óixaq  cum  recupera- 
torum  iudiciis  iam  comparavit  Turnebus  Advers.  VI,  18. 

ib.  Qu.  XIII,  12,-27.  v.  reciprocare.      Pacuvii   versus    sic   le- 
guntur  apud  Urs.  : 

Pacuvius  in    Teucro.     Rapido,   reciproco,    percito ,  augusto, 
citare ,       rectem ,       reciprocare.       ioide      eque      gremiis     sub 
iectare ,    adflqere. 
neque  aliter  in  cod.  scriptos  esse  accepi,    modo  memineris,   interpunctio- 
nem,  maxime  leviorem,  ab  Urs.  esse  additam.     Ac  Scal.  quidem  correxit: 
Pacuvius  in   Teucro  : 
Rapio ,  reciproco ,    pedetn    cito  aut  ullro    cifro   restem. 
Reciprocare ,     sursum     deque    gremiis    subiectare ,     ac 
adfligere. 
Hugo  Grotius   primus  vidisse  videtur,    duos  bic  confusos   esse  diversos  Io- 
cos,  quod  dubitare  non  sìnit  duplex  verbi  reciproco  mentio.     Hic  refinxit: 

Rapido,  reciproco ,  percito  ,  angusto  freto  : 
et  Mercatore  : 

Reciproca  te,  nudisque  genibus  subiectare,  adfigere. 
Ger.  Io.  Vossius   propius   ad  veruni  accessisse   videtur,    cum  in  Iiteris  illis 
ERECTEM  Orestis  vel  Dulorestis    nomen    latere  intelligeret  ac  ver- 
sum  utrumque  sic  constitueret  : 

Rapio  ,  reciproco ,  percito  ,  agito  ullro  ,  citro 
et: 

Reciprocare  inde,  eque  gremiis  subiectare ,  adfligere. 
Mibi  illud:  AUGUSTO  fuisse  videtur  ANO  ULTRO,    i.  e.  animo,  ultro: 
extremum  autem  vocabulum  a  Paulo,   qui   Pacuvii  versus  non  intellectos 
et  valde  truncatos,  sed  ita  tamen  reddidit,   ut   in  codice  suo  scriptos  rep- 
pererat,  partim  rectius  puto  exbiberi.     Sic  refinxi: 

Rapio  ,  reciproco  percito  animo  ultro  citro. 
et  in  Oreste: 

Reciprocare  undam  ,  eque  gremiis  subiectare  ac  fligere: 
quo  tetrametro  versu  remigum  Iabor  egregie  describitur.  De  verbo  fli- 
gere v.  Nonius  p.  110,  29.  Ac  video  in  hoc  versu  restituendo  me  non 
multum  discrepare  a  Bothio.  Quae  C.  Barthius  Advers.  XXXVIII,  11.: 
augustito,  et:  Citare  restem,  reciprocare,  mule  et  sphaeristeriis ,  subie- 
ctare, adfligere,  nullius  pretii  sunt.  Neque  G.  Hermannus  satis  perspe- 
xit,  cui  fundamento  in  bis  versibus  restituendis  insistendum  esset,  cum 
nuper  in  dissertatione  de  Aeschyli  tragoed.  fata  Aiacis  et  Teucri  com- 
plexis  p.  20.  eos  boc  modo  scribendos  opinaretur: 

ràpide  percitam    destus    ocitér   ratem 
reciprocare,    unddeque  e  gremiis  subiectare,  affligere.  . 

p.  277.     Qu.  XIII,  13,  20.  21.  v.  refriva    faba.     Verba    datan- 
tes  tevirtico  Marinius,  Atti  de'  fiat.  Arvali  p.  202.,  frustra  explicare  co- 


natur  ex  Arvalium  tabula  41.  I.  27.  Non  enìm  possunt  non  esse  cor- 
rupta.  data  enim  est  et  tritico  coni.  Scal.  e  tritico  èva.  Turneb.  Adv. 
XIII,  25.  cf.  VI,  18.  et  Urs.  At  quid  fabae  refrivae  cum  tritico?  Urs. 
etiam  revertantur  scribendum  esse  coniecit.  Quae  proposui:  quasi  revo- 
eans  fruges ,  ut  domum  ditent:  e  a  est  virtù  te  ad  rem  divinam  fa- 
ciendam:  ita  intellexi,  quasi  haec  faba,  quae  ex  segete  relieta  domumque 
esset  reportata,  cum  in  sacris  adbiberelur,  arcana  quadam  virlute  reli- 
quas  omnes,  terra  conditas,  ad  se  vocaret,  largamque  sic  pararet  messem. 

ib.  Q  u.  XIII,  13,  30.  v.  remeligines.  Remeligines  in  remo- 
ragines  mutandum  censuit  Lambinus,  a  Dac.  laudatus:  sed  Latinis  etv- 
mologis  condonari  potest,  quod  remeliginem  a  remorando  dictam  puta- 
runt,  etiamsi  aptissimum  etymon  in  promellere,  quod  ipse  Festus  supra 
Qu.  XII,  22,  24.  explicuerat,  in  promptu  erat.  Nec  non  ab  eadem  ra- 
dice MEL  orta  sunt  nomina  remulcus  et  promulcus,  de  quibus  dictum  a 
Festo  Qu.  XIII,  14,  33.  et  a  Paulo  p.  123.  Isidori  Glossae:  Remilicines, 
remoratrices. 

ib.  Qu.  XIII,  14,  6.  v.  Remurinus  a  ger.  Distinguendus  dili- 
genter  Remurinus  ager  circa  Remuriam  sive  Remoriam,  quae  ad  Tibe- 
rim  circa  XXX  stadiis  ab  Urbe  fuit  (v.  Dionys.  Hai.  I,  85.  et  Stephan. 
Byz.  v.  'Piftovgla),  et  Remoria,  quae  in  ipsa  Urbe  in  Aventino  monte  sita 
fuisse  traditur.  Cf.  Niebubr.  H.  R.  T.  I.  p.  228.  'ify&mov  boc  dicit  Plu- 
tarchus  in  Romulo  9.,  sicut  Paulus  illum  locum  Remonam  appellat.  Vix 
tamen  dubitari  potest,  meliorem  nominis  utriusque  formam  esse  Remo- 
riam, et  sic  dieta  esse  inauspicata  et  infausta  loca,  a  remoribus  avibus, 
quarum  appellatio  paulo  inferius  explicatur.  Aventinum  enim,  constat, 
extra  pomoerium  et  infaustis  auspiciis  fuisse  infamem.  Hinc  omnem  pen- 
dere de  Remo  fabulam  facile  est  intelligere.  Urs.  supplementa  w.  8  .  . 
12.  non  possunt  piacere  : 

Remu-ria  item  in  Aventino  dieta,  namque  Avent- 
inum, -  in  quo  habitaret,  elegisse  Remum  dicunt.  Unde  voci- 
tatam  -  aiunt  Remuriam  locum  in  summo  Aventino  ,  ubi 
de  urb-e  condenda  fuerat  auspicatus.  alias  Remo- 
rum-j-  qu- ondavi  eum  locum  appellatum  fuisse  .  .  . 
Remorum  mutandum  putat  in  Remorium  vel  Remonium. 

ib.  Qu.  XIII,  14,  19  v.  rimari.  Ex  misero  Enniani  versus  frustulo, 
quod  hic  superest,  et  versu  a  Schol.  Cruqu.  in  Horat.  Ep.  I,  13,  10.  ser- 
vato Menila  Enn.  Ann.  XI,  21.  haec  conglutinavit  : 

rimantur  utrique 
Silvarum  saltus ,    lamas ,   latebrasque  lutosas. 
At  nulla  huius  inventi  fides  est 

p.  27S.  Qu.  XHI,  15,  6-20.  v.  regifugium.  In  hoc  articulo 
restituendo  maxime  sequenda  erant,  quae  et  ipse  *\  errius  in  Kalendario 
Praenestino  ad  IX.  Kal.  Apr.  disputava:     [Q.  i?.]   C.  F.    huuc  diem  pie- 


SUPPLEMENTO!»    ANNOTATIONIS. 


403 


rique  perperam  interpretantes  putant  appellali,  quod  eo  die  ex  comitìo 
fuqerit  [Tarquinius  rex.  n\am  neque  Tarquinius  ahiit  ex  comitìo ,  et 
alio  quoque  mense  (intellige  IX.  Kal.  Iunias)  eadem  sacra  fiunt  i  et  quae 
ex  superiore  loco  Qu.  XII,  27,  16.  Q.  R.  C.  F.  enucleari  possunt.  Cf. 
annot.  p.  259.  et  Supplem.  annott.  p.  399.  Itaque  secundum  Verrii 
doctrinam,  eamque,  ut  mihi  videtur,  verissimam,  distinguenda  sunt  duo 
inter  se  diversa  genera  dierum,  alterum  Quando  rex  comitiavit, 
fas,  quod  ad  Regis  sacrificuli  sacra  in  comitio  obeunda  spectat,  cuius- 
modi  dies  erant  IX.  Kal.  Apr.  et  IX.  Kal.  Iunias:  alterum  Regifugium, 
quod  non  alio  die  quam  VI.  Kal.  Mart.  celebratum  est,  quo  die  Tarqui- 
nium  fu  gisse  credidit  Verrius,  e  comitio  fu  gisse  —  si  ulla  fides 
illorum  temporum  memoriae  —  iure  suo  negat.  In  Kalendario  Maffaeo- 
rum  adscriptum  est  ad  d.  VI.  Kal.  Mart.  REGIF.  N.  ;  nec  discrepant  ea, 
quae  Ovidius  narrat,  F.  II,  685.  Ad  hanc  sententiam  supplementa  huius 
articuli  conformavi,  in  quibus  quae  v.  20.  posui,  ea  paululum  immutanda 
erunt,  si  supra ,  Qu.  IX,  14,  17.  v.  NP. ,  recte  statuimus  ea  nota  signifi- 
catos  esse  nefastos  posteriores,  non  priores.  Sed  eam  ipsam  rem,  in 
Supplem.  annotatt.  p.  387.,  confessi  sumus  quam  maxime  videri  dubiam. 
Longe  aliam  ei  articulo  sententiam  subiecit  Urs.,  cuius  supplementa 
baec  sunt  : 

.     .     Regifugium   dies   notatur  in  Fastis  -  VI.  Kal, 
Martias ,       ut      ait      Verrius ,      ita     dict  -  us ,      quia 
eo    die    rex    Tarquinius   Roma   fugerit;    -    quod   fal- 
sum  esse  arguit  Cincius  in  libro  Faslorum,  -  et  Jul- 
ius    de    feriis ,     (fui    Saliares    virgines ,    et   -    Salios 
adesse  dicunt  Regi  sacrorum,  cura  facit  saeri-ficium  in 
Comitìo,  quo  facto,  statini  fugit.  quodverum  cog-noverit 
esse,    qui    legeril    in   Fastis    dies   tales ,    qua-les  no- 
tantur    sic.   Q.    REX.    C.   F.    idest    -    quando    Rex 
eomitiavit,    Fas;     id    est    ad     comitium    it-at:     his 
enim  tantum  feriis  Regi  sacrorum  in  Comitium,  -  nec  in 
aliis  ire  licet.    qui   mos   videlur   ascitus   ex  E-  truria 
Regifugium  item  dies  notatur  in  Fastis,  -  Kal.  luniis. 
qui  dies,  quia  totus  nefastus  non  est,  -  legi  debet  cum 
nota  IST.  non  N.   quod  ille  dies  sit  -  e  nefasto  fastus. 
In  quibus  cum  multa  cum  Verriana  eaque  vera  doctrina  non  congruant: 
tum  hoc  mihi  notandum  venit,    commune    quidem    vitium  Scal.  et  Urs., 
quod  ipsas   Kal.    Iunias   prò  Regifugio    babent.      Nam   licet   his  Kalendis 
Iunius  Brutus  post    pulsum  Tarquinium    Carnae   sacrum  fecisse    diceretur 
(v.  Macrob.  Sat.  I,  12.):  Regifugium  tamen  ab  hoc  die  alienum  est. 

ib.  Qu.  XIII,  15,  24-30.  v.  re  già  e.    Urs.  supplem.  baec  sunt: 
Regiae   feriae    dictae  videntur ,    q-  uae  fiunt  fori ,    co- 
nventus ,    et    nundinarum    causa   in   -    civitate    aliquem 
per    saeerdotem ,     qui    sit    regia    mai-  estate,    sed     non 
semper  ob  hanc  unum  causam  tant-um,  quia  homini  talis 


maiestatis cura  datur etiam,cumexpiatio  -ictus  fulguris  fit, 
aut    in    procurando    portento   simi-li,    quo    regiae    fe- 
riae fieri  etiam  solitac  sunt. 
Quae  omnia  vix  satis  apta,   nedum    certa   aut  verisimilia  sunt,  quanquam 
e  v.  29.  fragmento  intelligitur,  regiarum  feriarum  explicationem  eo  usque 
fuisse  continuatane     Hoc  autem   feriarum    genus   alius   non    commemorai 
scriptor:    opinor  tamen,   regias   ferias   maxime  propter  regale  fulmen  ha- 
beri  solitas  esse:  ac  regalia  fulmina  dicebantur,    quorum  vi  vel  comitium 
vel  principalia  liberae  urbis  loca  tangebantur,  ut  ait  Seneca  N.  Q.  II,  49. 

ib.  Qu.  XIII,  15,  31.  32.  v.  reglescit.  Hic  est  versus,  quem 
Urs.  Plauto  supposuit: 

vix  super- 
sum  dolori,  qui  in  dies  va- e  misero  mihi  ac 
perdito  ,  reglescit  magis  magisque. 

p.  281.     Qu.  XIII,  17,  5.  6.   v.  repoti  a.    Pacuvius  in  Iliona: 

Ab    eo 
Depulsum   mamma  paedagogandum    accipit 
Repotiali  lacte. 
Ita  volebam  haec  legi,  interpretatione   petita  ex  Hygini  fab.  119.:  Priamo 
Polydorus  filius  ex  Hecuba  cum  essel  natus ,    Ilionae  filiae    suae    dede- 
runt  eum  educandum,  quae  Polymestori  regi  Thracum,  erat  nupta,  quem 
illa  prò  filio  suo  educavit  :  Deiphilum  autem,  quem  ex  Polymestore  pro- 
creaverat,  prò  suo  fratre  educavit.      Itaque  repotiale  lac  intellexi  Dionae 
nutrices  mammas,  quae  post  Hecubam  Polydorum  alebant.     Bothius  quod 
ab  eo  in  adeo  mutat,    et  post  accipit  piene   distinguendum   putat:   neu- 
trum  ei   concesserim. 

ib.  Qu.  XIH,  17,  8.  v.  repagula.  Ut  ex  contrario  quae  op- 
pangantur  eo  sensu  dieta  existimavi,  ut  quaedam  ex  altera,  interiori  parte 
pangantur,  quibus  non  dimotis  repagula  non  possint  laxari.  Repagula 
enim  apud  antiquos,  constat,  eo  esse  firmata,  quod  in  contraria  valvarunt 
parte  quaedam  obiecta  et  affixa  essent,  de  qua  re  nuper  diligenter  dixit 
Becker,  in  Gallo  T.  II.  p.  256.  Frustra  Dac.  laborare  videtur,  qui  corr.  : 
ut  ex  contrarioque  (sic)  oppangantur  et  repangantur.  Forcellinus  in 
Lexico  memorat  lectionem:  ex  contrario  quoque  oppandantur. 

ib.  Qu.  XIII,  17,  27.     Afranii  versum,  qui  in  COD.  hic  est: 

Repastina  serati  senex  fugis, 
Turnebus  in  Advers.  XIII,  25.  sic  corrigit: 

Repastinare  sero  tu  senex  fugis. 
Hunc  sequitur  Urs.     Scal.  duplicem  restitutionis  modum  proponit: 

Repaslinasse  ratus  senles  fugis, 

vel: 

Repastinatas  crati  sentìces  fugis. 

DAC.  tentat: 

Repastinasse  ratus  tu  senex  fugis,    ', 

Eee* 


404 


SUPPLEMENTI    ANNOTATIOMS. 


quo  metrum  videtur  adiuvare  voluisse.     Botbius  novo  conamine: 

Jiepastina  ,  sere  Atti  ;  sic  senex  fuas. 
Neukircb.  de  fabula  togata  p.  248.: 

Jiepastina ,  sere  Atti,    dum  senex  fugis. 
Quae  ipse  proposui: 

Repastinasse  aetatem  tu  senex  fugis , 
eadem    metapbora    diete   putavi,     qua    Tertullianum    saepe    uti    constat, 
velut    Anim.   50.:    repastinare    vitis    modo    vitam    aetate    renovata ,     quod 
doctissimum   hominem  sine  exemplo  priscorum  seriptorum  ausum  esse  vis 
crediderim. 

ib.  Qu.  XIII,  17,  29.  v.  reluere.  In  nomine  Caecilii  fabulae 
Carine  Festus  sibi  constat,  v.  Qu.  XIV,  21,  10.  v.  stalagmium.  Ac  recte 
eam  dici  Carinen,  demonstrarunt  Meinekius  Menandri  fragm.  p.  91.  et 
Spengel.  Caecil.  fragm.  p.  5.  13. 

ib.  Qu.  XIII,  18,  25.  .  .  19,  7.  v.  resecrare.  Nini]  magis  do- 
lendum,  quam  quod  hunc  de  resecratione  locum,  rarae  doclrinae  moni- 
mentum ,  fortuna  nobis  integrum  invidit.  Pithoeus  in  Advcrs.  I,  10.  haec 
inesse  putavit:  Resecrare  solvere  religione,  ut  eum  reus  populum  comi- 
tiis  oraverat  per  deos  ut  eo  periculo  liberaretur ,  iubebat  magistratus 
eum  resecrare,  id  est,  populum  religione  solvere:  scilicet  ut  ila  dentimi 
populus  religione  teneretur,  si  is  qui  per  deos  oraverat  insons  innocens- 
que  esset.     Urs.  haec  in  contesto  posuit: 

Resecrare  ,  reso  -  Ivere  religione,  utique  cum 
reus  populum  co  -  mitiis  oraverat  per  deos, 
ut  eo  periculo  li-beraretur ,  iubebat  magi- 
stratus eum  resec-rare.  Rursus  autem,  idem 
xiti  se  liberarent ,  ins  -istebat ,  et  quod  insons 
ìnnocensque  esset,  cau-sabatur:  et  quod  caput 
est,  ne  eidem  iler-um  dies  diceretur,  neve  iterimi 
animadverti  sta-tuerent  in  eum  ,  deprecabatur. 

cumque    comitia    esse-nt    dimittenda 

in  quibus,  paucis  verbis  mutatis,  secutus  est  Scal.,  qui  cum  bis  coniun- 
genda  opinatus  est  illa ,  quae  Qu.  XIII,  26,  29-34.  v.  respici  leguntur, 
et  ab  Urs.  ,  eodem  Scal.  auctorc ,  sic  reficta  sunt  : 

cum  peracto  sacri- 
ficio ,     quasi   finis  imp  -  eti-atus  esset ,    et  quasi  forent 
comitia   perfecta,    sum-i    tunc    reum   iubebant    sacer- 
dotes  suo  more,  alii-sque  peractis    iuxta  consueludi- 
nem     luci,    in    quo     sacra    fa-  ciebant ,     reo     a    ca- 
latoribus        ingeniculato  ,      -      atque        ita        inclinalo 
vinum     in      capiti     infun-debant     solatali    cum    pre- 
catione. 
Quae  uno  tenore  esse  coniungenda,  nescio  quo  casu  in  diversos  articulos 
distracta ,    vix    concedi    posset,    si    etiamnunc    sic  concepta  in  libris  msptis 
extarent:    nedum  in  fragmentis  misere  truncatis,  qui  apertum  facilioribus 


coniecturis  campum  relinquunt.  Ubi  Urs.  posuit:  aliisque  peractis, 
ScAL.  voluerat:  a  lictoribus,  et.  Dac.  ne  videretur  prae  tantis  coniecto- 
ribus  piane  stupidus  esse  et  hebes  ad  artem  divinandi,  sibi  id  sumpsit,  ut 
affirmaret  literas  illas,  quae  Qu.  XIII,  19,  4.  5.  solae  restant:   .   .•  .   .   ut, 

et dica ,  medium  quidem  findere  caput  de  resecrando ,  sed  per- 

tinere  ad  rem  comperendinatam,  eique  sic  esse  annectendas:  ita  ut  uno 
tantum  interiecto  die  res  iudicetur.  At  hoc  est,  Festi  hbro,  esimio  ve- 
tustatis  monimento,  cum  ludibrio  et  contumelia  insultare.  Quae  in  ea  re 
certa  vel  probabilia  haberi  possint,  paucis  dicam.  Certum  est,  resecra- 
tione tolli  solitam  esse  religionem  obsecrationis ,  uti  si  quid  deos  homi- 
nesve  obsecravisset  aliquis ,  id  resecrando  irritum  fieret.  V.  imprimis 
Vales.  in  Ammian.  Marceli.  XXIV,  6,  17.  p.  81.  Wagner.  Glossae  Labb.  : 
Resecro ,  dvrifloXéo) ,  non  male,  nam  resecratio  nova  et  contraria  est 
obsecratio.  Iam  apparet,  Paulo  maxime  comparato,  reum,  qui  popu- 
lum in  comitiis  per  deos  oraverat,  quo  minus  condemnaretur,  hunc 
resecrare  coactum  esse ,  ne  populus  neglectae  obsecrationis  religione 
teneretur.  Ob  eandem  caussam  supplicationes  illae  institutae  sunt,  a 
quibus  supplicia  dieta  esse  intelligitur  ex  Festo  Qu.  XIV,  14,  6.  v.  sup- 
plicium.  Ac  fieri  poterat ,  ut  reus  in  resecratione  etiamsi  ipse  insons 
ìnnocensque  esset,  populum  a  piaculo  liberare!,  accusatorem  solum 
caussaretur,  similiter  ut  Athenis,  qui  in  caussa  homicidii  in  Palladio  vicis- 
set,  si  iniuria  vicisset,  se  detestari,  iudicibus  autem  optima  quaeque  ap- 
precari  cogebatur.  V.  Aeschin.  de  falsa  leg.  §.  87.  Sed  haec  in  dubio 
relinquò:  confidentius  autem  affirmo,  ea  quae  Qu.  XIII,  26,  27.  legun- 
tur, non  ad  reum  damnatum,  sed  ad  absolutum  pertinere,  qui  in  Capitali 
luco  expiandus  erat,  quoniam  Paulus  p.  50.  haec  scripsit:  Capilalis  Incus, 
ubi,  si  quid  violatum  est,  caput  violatoris  expiatur ,  ac  luci  mentio  v. 
31.  manifesta  est.  Ac  fuisse  crimina,  propter  quae  etiam  absoluti  rei  ex- 
piandi  essent,  ostendit  narratio  de  sororio  tigillo,  Qu.  XI\  ,  1,  24.  cf. 
Qu.  XV,  22,  2.  v.  subici.  His  rationibus  permotus  ea,  quae  Qu.  Xlil,  26, 
27.  post  v.  respici  leguntur,  sic  fere  restituerira  : 

\\Respici  avis  -  tnm  dicitur ,  cum  peracto  sacri- 
ficio quasi  finis  imp-  etratus  est.  ||jReo  absohtto,  post 
comitia  perfecta,  sum-tis  verbenis  ac  combustis  sacer- 
dotes  suo  more,  aliisque  -  peractis  propter  religio- 
nem luci,  in  quo  sacra  fa- ciebant,  reo  a  ca- 
latoribus  ingenieulato  -  atque  deos  oblestauli 
vinum  in  caput  infun-debant  solenni  cum  pre- 
catione. 
Quod  legitur  v.  27.  28.  sacri  -  fido  ,  nescio  an  aus-picio  fuerit.  \.  2S. 
in   vg.  :  impe  est. 

p.  282.     Qu.  XII,  19,  31.  32.  v.  resera  ri.     Urs.  haec  finxit: 

Pacuvius  in 
Armorum  iudicio.  Nunc  -  pandite  vahas, 
removete  seras ,    ut  -   compicciar. 


SUPPLEME1XTUM   AIMNOTATIOIMS. 


405 


ib.  Qu.  XIII,  20,  4.  v.  refert.  Manifestimi  est,  Verrii  aetate 
mea  refert  Romanos  ita  pronunciasse,  tanquam  me«  re  ablativo  casu  po- 
sita  essent.  Verrius  autem  existimat,  olim  dativo  casu  dicturn  esse  mcai 
rei  fert ,  hinc  multo  usu  ortum  esse  mea  refert.  Nec  temere  ille;  certe 
Lind.  non  recte  ultimam  syllabam  pronominum  mea,  tua  productam  esse 
censet  propter  elisum  d  paragogicum,  id  autem  etiam  in  aecusativis  neu- 
trius  generis  pluralibus  reperiri,  velut  in  ead,  et  privileciad.  Hoc  enim, 
quod  ex  XII  tabb\  se  promere  testatur,  Gotbofredus  aliique  novicii  bomi- 
nes  scripserunt,  non  decemviri:  advorsum  ead  autem  in  SC.  de  Baccan. 
non  aliam  babet  structuram  ac  praeterea,  postea,  interea.  Verrianum 
autem  rei  fert  non  multum  discrepat  a  Catoniano  rei  est,  de  R.  R.  3. 

ib.  Qu.  XIII,  20,  21.  v.  retricibus.  Asinaria  via  ex  porta  co- 
gnomini (porta  San  Giovanni) ,  secta  via  Latina  Appiaque  et  Egeriae 
valle,  in  Ardeatinam  viam  ducebat.  Ita  designatur  a  I.  H.  Westpbal  Ro- 
mische  Rampogne  p.  16.  Haec  cum  ad  ea,  quae  Festus  de  retricibus 
illis  narrat,  confero,  eandem  aquam  suspicor  intelligi,  quae  Egeriae  vai- 
lem  perfluit. 

p.  285.  Q  u.  XIII,  22,  1.  v.  religionis  praecipuae.  Uni- 
versum bunc  articulum,  Romanae  historiae,  donec  integer  extabat,  insigne 
monimentum,  ad  certos  spedare  censores,  vidit  A.  Aug.  Post  hunc  Urs. 
eximio  acumine  perspexit,  omnia  religionis  a  censoribus  observatae  exem- 
pla  petita  esse  ex  decem  continuis  lustris  inde  ab  anno  u.  e.  DLXXIV. 
usque  ad  DCXXII.  ;  idemque  diligenti  studio ,  quae  Festus  in  bis  decem 
censuris  laudare  potuerit,  investigavit.  Mibì  ab  eo  in  paucis  secedendum 
videbatur,  quae  partim  in  annot.  indicavi,  partim  horum  luslrorum  con- 
spectui  interseram.  I.  M.  Fulvius  Nobilior  et  M.  Aemilius  Lepidus,  lu- 
strum  fecerunt  L.,  anno  u.  e.  DLXXIV.  Cf.  Valer.  Max.  IV,  2,  1.'  (Hic 
aliquantulum  mutavi  Ursini  supplem.  v.  5.  6.:  publicae  rei  causa  -  quae 
in  pri-mis  spectalur.)  II.  A.  Postumius  et  Q.  Fulvius  lustrum  LI.  a. 
DLXX1X.  Cf.  Liv.  XLIII,  3.  28.  IH.  Ti.  Sempronius  et  C.  Claudius 
lustrum  LH.  a.  DLXXX1V.  (Urs.  suppleverat  v.  16.:  qui  .  .  .  die  dieta 
collegam  Claudium  -  eondemna-verat,  fecit  etc.)  IV.  C.  Aemilius  Pau- 
lus  et  Q.  Philippus  lustrum  LUI.  a.  DLXXXIX.  V.  P.  Cornelius  Scipio 
Nasica  et  M.  Popilius  lustrum  LIV.  a.  DXC1V.  VI.  M.  Valerius  Messala 
et  C.  Cassius  Longinus  lustrum  LV.  a.  DXCIX.  VII.  L.  Cornelius  Len- 
tulus  et  C.  (sive  L.)  Marcius  Censorinus  lustrum  LVI.  a.  DCVI.  Vili. 
P.  Cornelius  Se.  Afric.  et  L.  Mummius  lustr.  LVII.  a.  DCXI.  (Eadem, 
quae  a  Festo,  narrantur  a  Cicerone  de  Orat.  II,  66,  268.).  IX.  Q.  Ful- 
vius Nobilior  et  Ap.  Claudius  Pulcer  lustrum  LV1H.  a.  DCXVH.  (In 
COD.  servatum  est  ci,  quo  Urs.  adductus  coniecit,  T.  Annium  Luscum, 
cos.  a.  DCXXV.,  Fulvii  fuisse  in  censura  collegam.  Dac.  substituit  Q. 
Fabium  Maximum.  Sed  Dio  Cassius  fragm.  Peiresc.  84.  vincit,!  cum  Ful- 
vio censorem  fuisse  Ap.  Claudium  Pulcrum:  quapropter  suspicor,  illud  ci 
in  cod.  fuisse  eri.     Ursini   errorem  notavit  Reimarus  in  Dion.  p.  36.     X. 


Q.  Pompeius  et  Q.  Caecilius  Metellus  Macedonicus  lustrum  LIX.  a. 
DCXXII.  (In  iis,  quos  Metellus  senatu  movit,  C.  Altinius  Labeo  erat. 
V.  Plin.  N.  H.  VH,  44.  §.  143.) 

p.  286.  Qu.  XIII,  23,  20-28.  v.  Romanos.  Haec  Urs.  sic  re- 
fingere voluit: 

,  Contendunt  Grae-cos,    Graios  me- 

morare solent  sos,  quod  Graeca  Un -gita  longos  per 
temporis  tractus  gentibus  B -  esperiae.  Non  Ro- 
manos ait  Grucce  locutos ,.  -  cum  Romulus  ur- 
bis conditor  verbis  linguae  Lati-nae  locutus  sit , 
sed  quod  olim  lingua  Graeciae  -  gentis  fuerit 
eadem  cum  Latina,  parum  prola-tione  mutata, 
hoc  autem  veruni  esse  ind  -  icat  origo  eius , 
quae     videtur     quasi     Graecae     u-  surpatio. 

ib.  Q  u.  XIII,  24,  1.  2.  v.  rigido.      Ennii  versus   sic  a  Festo  b. 

1.  et  altero,   Qu.  XIV,  3,  7.,    et  Paulo  inferiori   loco  redditur,   ut  omnes 

formas  uno  sub  conspectu  ponam: 

I.      Unum    usurum    surus  ferre  tamen  defendere  possunt 

IL      ....  rus  surum 

111.      Unus  surus  surum  ferret,  tamen  de  fendere  possent. 

De  ultimo  verbo  v.  annot.  ad  Paulum  p.  140.     Quae   si   ipsa  coagmenta- 

tione  bonum  et  sensum  et  versum   redderent,   gauderem:    sed  non  video, 

quomodo  utrumque  effici    possit   nisi  vi  quadam  admota.     Itaque  conieci, 

notam  illam  fabulam  (in  fabul.  Aesop.  171.)  de  sene,  qui  fasciculo  fustium 

soluto  singulisque  fractis  concordiae   virtutem  demonstravit,   ab   Ennio  ita 

fere  enarratam  esse,  ut  ille  cum  dixisset:   suros   singulos   facile  fregistis, 

singuli  Los  lem  nuli  uni  arcebunt,   ita  pergeret: 

In  unum 

Surum  ad  surum  ferie  :   tamen  de  fendere  possent  ; 

sed  haec  salvis  melioribus.    Cf.  etiam  Paulus  p.  45.  v.  crebrisuro,  cum  annoi. 

p.  289.     Qu.  X11I,  26,  25-27.  v.  rica.     Urs.  ita: 

patrimae ,  m-atrimae,  quod  caeruleo  colore  infcc- 
tum  lavetur  aqua  p-ura.  Alii;  quo  Flaminica  cingat  pi- 
Icum. 

ib.  Qu.  XIII,  26,  27.  v.  respici  avis.  V.  Supplem.  Annot.  ad 
superiorem  locum  Qu.  XIII,  18,  25. 

p.  290.  Qu.  XIII,  27,  1-18.  v.  remisso.  In  vg.  quaedam 
paulo  pleniora,  alia  minus  piena  leguntur:  v.  1.  usus.  7.  untur.  12. 
andò.     15.  let.     17.  etiti     Quae  mutavi  Urs.  supplementa,  sunt  in  v.  5.  : 

fune  si  velit ,  discedere  possit. 
(ncque  habet  v.  4.:  ita  tamen.)     Deinde  v.  8.  .  .  10.: 

Ap.  Pulcher,  sed  tantum  in  auspi-cio  ,  quos  po- 
stea dimittat  is,  a  quo  lege  se-cures  habitae 
sunt  prius  ;  quem,  et  priorem  esse  ait 


406 


SUPPLEMEINTIM  ANNOTATIOMS. 


Quae  resecui  supplementa  v.  11  - 18. ,  hic  babes  : 

quique  eadem  qu-oque  lege  signi- 
ficari ,  ut  prior  sit  in  auspi-  cando  dicitur,  ut 
aìt  idem  Labco  in  libro  de  -  officio  Augu- 
ris.  Potest  antan  Augur  id  et  •  in  Consilio  fa- 
cere  ,  vel  in  alio ,  quo  se  -  det  loco  ;  pullis- 
que  pultem  edentibus  solistim-um  facit  auspi- 
cium,  potest  etiam  si  ve -Ut,  intra  pomoe- 
rium.  sin  autem,  in  te-mplo  consistit. 

ib.  Qu.  XIII,  27,  18-20.  v.   repertum.    Urs.  ita: 

JRe- 
pertum  dicitur  idem  quod  •  amissum  recipe- 
re  ,  quasi  repartum  et  re-paratum. 

ib.  Qu.  XIII,  27,  20.  v.  rictus.     Urs.  v.  21.: 
rixae ,  rixosae ,  ringitur. 

et  v.  23.  24. 
ut  commo- 
dius  deductum  videatur , 
quod  quid  significet,  parum  intelligo. 

ib.  Qu.  XIII,  27,  26-29.    Urs.  supplementa  sic  concepta  sunt: 
Sesopia    in  Augurali   et  Salia -ri  Carmine  ap- 
pellanlur,  quae  alias  eso-pia   prò  sedilibus  di- 
cere   habemus    nunc    ad-huc    in    consuetudi- 
ne.   ■ 

ib.  Qu.  XIII,  27,  30.  31.  v.  susque  deque.     Urs.  supplevit: 
signiftcat  autem  id  -  quod  antiqui  usque  dice- 
re soliti  erant. 
In  vg.  v.  29.  ens  (non  quens)  et  30.  uod  (non  quod)  est. 

p.  292.  Qu.  XIII,  30,  1.  v.  soli  tauri lia.  Voce,  et  liquidas  in- 
siticia  esse,  id  est  ab  Ursino  non  recte  addita,  censet  Osannus  Anal. 
p.  10.:  quod  antiqui  liquidas  a  semivocalibus  non  distinxerint:  verissime. 
Cf.  Festus  Qu.  IX,  7,  6.  et  XV,  29,  4.  Itaque  scribendum:  mutas  semi- 
vocalesque. 

p.  293.  Qu.XHI,  30,  18.  19.  v.  sublicium.  Urs.  supplementa, 
quae  vel  mutavi,  vel  expuli,  baec  sunt,  v.  18-22.: 

quae  non  ali- 
ter  Formiani  -  vocent,  quam  a  nomine 
librorum  :  -  et  quae  ab  aliis  auctoribus 
sublices  voca-ntur,  quod  sub  eis 
aqua  liquens  -  laberetur ,    dictae. 

et  v.  26-28.: 
quem    liquidum  -  Sublicio   franai  ponte 


amnem ,    et   ab    tab-ulis  qui  adhuc  no- 
men    retinet 


p.  294.     Qu.  XIII,  31,  2-4.  v.  super  va  caneum.    Urs.  ita: 
quod      sufficiat ,      satis  -  que     sit     fami- 
liae  ;  quod  autem  supersit,  super-vacaneum 
id  dicitur. 

ib.  Qu.  XIII,  31,  lì.  v.  strufertarios.  Formulam  ad  exem- 
plum  eius,  quae  est  apud  Catonem  de  R.  R.  e.  134.,  reposuit  Scal.,  qui 
quod  Oro  te  posuerat,  Urs.  in  Precor  te  mutavit.  Apud  Catonem  sic 
legitur:  Ferctum  Jovi  moveto  et  mactato  sic:  luppiter  te  hoc  fercto  ob- 
movendo  bonas  preces  precor,  uti  sies  volens  propitius  mini  liberisque 
meis  domo  familiaeque  meae,  mactus  hoc  fercto.  Nam  Iovi  tantum  fer- 
ctum, strues  apud  Catonem  obmovetur  Iano.  In  actis  Arvalium  fratrum, 
quae  ipse  Scal.  iam  adbibuit,  legitur:  STRUIBUS  FERTISQUE  et  STRUI- 
BUS  ET  FERTIS  (corrupie  EFFERTIS).  V.  Marinius  Atti  dei  frat. 
Arv.  p.  403.  Cf.  Festus  Qu.  XIV,  16,  25.  v.  strues,  et  Paulus  p.  64.  v. 
firctum. 

ib.  Qu.  XIII,  31,  18.  19.  v.  silicernium.  Urs.  (non  Scal.)  ita  : 

quam 
alio  nomine  exsequium  scriptores  v-ocant.  sed 
(in    quibus   secutus    est   Placidi    glossam:     silicernium,    exequium ,    quam 
apud  Maium  quidem  non  reperio)  et  v.  22: 

quo  -  fletu  familia 
purgabatur ,  quia  cuius  -  nomine  etc. 
Cui  in  ea  re  obsecutus  sum,  quod  fletu  ex  Paulo  in  Festi  contextum 
adsciscendum  putavi.  Nunc  tamen  dubito,  ac  vereor,  ne  hoc  Paulo  pe- 
culiare vitium  sit,  cum  in  Festo  facilius  reponatur:  quo  purgabatur  letum 
familiae  (vel  m  familia).  Purgari  dicitur  letum,  ut  nefas,  scelus,  simi- 
lia  ;  ac  letum  in  ea  re  proprium  et  publicum  quasi  vocabulum,  ut  in 
il] ìs  :  ollus  Quiris  leto  datus  est.  Quam  autem  Dousa  narrat  se  iuvenem 
a  Fruterio  huius  loci  emendationem  accepisse:  quoius  esu  familia  purga- 
batur: haec  novam  piane  rem  in  antiquitatem  introducere  videntur,  farci- 
mine  quodam   comesto  purgatam  esse  familiam. 

ib.  Qu.  XHI,  32,  27-32.  v.  scurrae.  Quae  Lucilium  scripsisse 
finsi  : 

Corneliu    Publiu   noster, 
Scipiadam    dico  ,    tempus    quom    torqueat    ipsum 
Oti    deliciis ,      cum     lucifuga     atque     cinaedo     et 
Sedatore     adeo     ipse     suo     (quo     rectiu'     dicas) 
Ibat  forte  domimi,  sequimur  multi  atque  frequentes. 
versus  sunt,  quales  Lucilius  stans  pede  in  uno  ducentos  fudit,  quibus  etiam 
illud  et  in  esitu    bexametri    condonandum   esse    videtur.     Neque-  absonum 
putavi  praesens  torqueat,  cum  quotidiani  Scipionis  mores  describi  videan- 


SUPPLEMENTI^    ANNOTATIONIS. 


407 


tur.  Quod  autem  Scipio  cum  hoc  cinaedo  et  sedatore  suo  iracundius 
propter  nescio  quam  rem  expostulavit ,  ex  iis  quae  Festus  addidit ,  ob  eo- 
rum  iurgia  secutos  videri,  intelligitur. 

p.  298.     Qu.  XIV,  3,  3-6.  v.  surum.    Urs.  ita: 

nata  qui- 
a  saepiebalur  Cir-cus  surculis, 
lotigum  deligebant  su- rum,  tura  poli- 
ebani  ascia 

ib.  Qu.  XIV,  3,  10.  11.  v.  suremit.     Haec  Urs.  sic  constìtuit: 
Idem  -  surempsit, 

usurpavit,  prò  p-uerum  sustule- 

rit. 
Sed  puerum  coniungendum  erat  etiam  cum  surempsit,  ut  explic.atio  con- 
grueret,  nisi  forte  prò  puerum  antiquius  vocabulum  praeferendum  videa- 
tur.  Apertum  enim  est,  antiquorum  haec  esse  fragmenta  versuum.  Non 
recte  tamen  Menila  ea  in  Ennii  Ann.  I,  82.  posuit,  quem  liquidas  iam 
geminasse  constat  (v.  annot.  ad  Paulum  p.  6.  v.  anus)  ;  hic  autem  appa- 
ret  consulto  suremit  et  surempsit  simplici  r  scripta  esse.  Hoc  vero  Me- 
rula  etiam  magis  erravit,  quod  surempsit  indicativo  modo  positum  putat, 
cum  coniunctivus  fuerit,  ut  sponsit,  incensit,  incepsit. 

ib.  Qu.  XIV,  3,  12-27.  v.  Syrium  non  Scyrium.  Quan- 
tum per  caliginem  obiectam  dispicio ,  proverbium  Graecum  a  Latino 
poeta  usurpatum  explicabatur,  simile  illi:  Ov  Kiìoq  ùklà  Xìog.  Syrus  in- 
sula Pherecyde  philosopho  nobilissima  erat,  Scyrus  infestissima  piratarum 
domicilio.  Forsitan  hoc  "Scyrius ,  non  Syrius"  acclamatum  esse,  tradi- 
derint  quidam ,  Py thagorae ,  Pherecydis  discipulo ,  ut  fama  ferebat ,  qui  a 
multis  Tyrrhenus  ex  eorum  gente,  qui  Scyrum,  Lemnum,  Imbrum  inco- 
lebant,  a  Neanthe  autem  Syrius  fuisse  ferebatur.  Clemens  Alex.  Strom.  I. 
p.  352.  Pott.  Sed  nolui  imitar!  audaciam  Urs.  ,  qui  omnes  hos  versus 
12-27.  coniecturis  replevit  incertissimis,  in  hunc  modum: 
Surium     ....      cum  dixit: 

qui  ita  appcllatus  -  est,  quod  cum 

in    j4.cadem.ia    et  Ly  -  ciò    nobilissi- 

mos  inter  excelleret,  -  atque  ob  eam. 

causani,    praestant -  issimus  semper 

habitus   fuisset;     i-nstituit,     cum 

disputaretur ,    ut  pri-mus    sumere- 

tur    is ,    qui   esset  •  ipso    dignior. 

unde     .     .     oxvqiov    xal   ovxirt.  ov- 

Qiov  Ulani  nominavi-t.  quod  si  mon- 

itus  esset,    disputan-tem  non  num- 

quam    refellebat  -  Socratem,    quas 

....      coniece  -rat    in    librum 

a  se  scriptum,  quem  -  inscripseratScy- 


rium,  ob  eum,  cuìus  -  grafia  id  app ri- 
laverai opus. 
Quae  ipse  Urs.  sic  explicat,  ut  de  philosopho  quodam  Festum  dixisse 
existimet,  qui  natione  Syrus  cum  esset,  ne  eo  nomine  male  audiret,  ut 
Syri ,  a  Varrone  sive  alio  Scyrius  appellatus  sit.  De  eo  autem  composi- 
tum  librum  ea  de  caussa  oxvqiov  inscriptum  esse.  Quaerendum  esse  phi- 
losophi  nomen  vel  potius  historiam. 

ib.  Qu.  XIV,  3,  34.  v.  summussi.  Terentius  quem  Paulus  po- 
suit, cum  removendus  esse  videatur,  quoniam  nullae  eius  fuerunt  comoe- 
diae  praeter  illas  sex:  Scal.  Coni,  in  Varron.  de  L.  L.  54,  1.  (p.83.)  non 
P.  Afrum  intelligi  suspicatur,  sed  Terentium  quendam  Libonem.  Sed  in 
Varrone  de  L.  L.  VI.  §.  50.,  quo  nititur  Scal.,  Terentius  interim  melio- 
rum  librorum  subsidio  expulsus  est  a  Iuventio.  Urs.  substituerat  Caeci- 
lium ,  quod  incertum  esse  monuit  Spengel.  Caecilii  fragm.  p.  11.  Longe 
probabilius  Lind.  reposuit  Iuventium,  eundem  qui  a  Varrone  de  L.  L. 
bis  (VI.  §.  50.  VII.  §.  65.)  inter  comicos  laudatur:  cuius  nomen  et  apud 
Varronem  priore  loco  et  apud  Gellium  N.  A.  XVIII,  12.  librariorum  in- 
curia in  Terentium  abiit. 

p.  301.     Qu.  XIV,  6,  12.  v.  sospes.     Urs.  sic: 
parentem.  et  pa-triae  di  servate 
sospitem. 
Non  recte:  nam  hic  Ennii  versus  exemplo   ponitur   consuetae  significatio- 
nis  voc.  sospes,  qua  salvum  significat. 

p.  302.  Qu.  XIV,  7,  9.  v.  sucerdae.  Hanc  lacunam  Dac.  e 
Nonio  p.  175,  12.  sic  explet:  ut  cum  dixit  Lueilius:  fimo  atque  sucerdis, 
vel:  fimoque  sucerdis,  quae  a  Festo  apposita  non  fuisse,  ea  quae  super- 
sunt  demonstrant. 

ib.  Qu.  XIV,  7,  14.  15.  v.  sucerdae.    Urs.  ita: 

hom  -  inem ,   quem  Sol 
in  opicerdis  aspiri 't. 

ib.    Qu.  XIV,   7,  15-22.   v.   Suburanam..    Urs.   supplementa 

haec  sunt: 

Suburanam 

tribuni       antea       -       Succusanam 

per    e.    appellaba-  nt    ex    nomine 

regionis,  nam  parte-m  illam  quoque 

tradunt  fuisse  suc-cusanam  dictam. 

Verrius  autem  ait  se  mi-ratum  esse, 

cur  non  a  nomine  -  pagi  Succusa- 

ni ,   in  quo  milites  exercerentur. 

ib.  Qu.  XIV,  7,  29.  v.  suggillatum.  KvXov  cum  Urs.  scripsi, 
non  dubitans,  quin  xotXov,    quod    illius  loco  etiam  in  Graecis  scriptoribus 


408 


SUPPLEMENTI   ANNOTATIOMS. 


nonnusquam  legitur,  ex  vulgata  vocalium  v  et  ot,  confusione  ortum  sit. 
Videntur  autem  maxime  oculi  ex  iclu  suffusi  cruore ,  ut  apud  Plinium 
est  (N.  H.  XXXI,  9,  45,),  dicti  esse  sug g illati  ;  eaque  appellatio,  ut  Grae- 
cum  vxomta,  postea  translata  esse  ad  totum  corpus. 

p.  305.  Qu.  XIV,  11,  4.  v.  subsidium.  Subsidum  ex  Santan- 
dreana  (quam  Lind.  expressit)  in  meum  contextum  venit;  Romana,  ad 
quam  COD.  denuo  collatus  est,  habet  Subsidium,  ut  vg. 

ib.  Qu.  XIV,  11,  16-22.  v.  sub  so  la  ne  a  e.  Quae  resecui  Urs. 
supplementa  ,  haec  sunt  : 

Subsolaneae 
quae  sunt  sub  solo  re-s  appellantur  ; 
nee  ad  unius  nomen  -  rei  solum  conferunti 
subsolanei  enim  dicuntur ,  qu-i  infintimi 
solum  colunt:  ut  qu-i  in  terram ,  super- 
solanei.  dicitur  inde  soli-dum,  imum 
solum  i  rursus  quo  pianta  pedis  -  ihnititur. 

p.  306.  Qu.  XIV,  12,  17.  Ad  dirimendam  lilem,  scribendumne 
sit  in  Ennii  versu  cum  Cicerone  quem  invocant  omnes  lovem,  an  cum 
Festo  quem  vocant,  facit  Probus,  qui  in  Virgil.  Ecl.  VI,  31.  et  ipse  ^ueiii 
voeant  affert. 

p.  309.  Qu.  XIV,  14,  6.  v.  supplicium.  Discessi  ab  Urs.  in 
bis,  v.  8.  9.: 

quod  -  in  usu  sit,  ut  dicamus 
haec  deorum,  -  illud    hominum;    cum    su- 
et  v.  21.  : 
patrim-  oniumque ,    cui   delibatum   esset 

et  v.  23.:     , 
ut  -    quia    tunc    in    Forum    suppli- 
candi     causa     -    prodiret     Hex     sacro- 
quae  cum  Urs.  scriberet,   parum   memor  erat,   Regi   sacrorum   non    nisi 
diebus  Q.  R.  C.  F.  forum  et  comitium  adire  licuisse. 

In  refingendo  v.  27.  Urs.  usus  est  Isidoro  Origg.  V,  27. ,  quem  sua 
Verrio  debere  probabile  est:  Supplicium  proprie  dicitur  non  quo  quis  pu- 
nitur ,  sed  qui  ita  damnatur ,  ut  bona  cius  consecrentur  et  in  publicum 
redigantur.  nam  supplicia  dicebantur  supplicamenta  ;  et  supplicium  di- 
citur, de  cuius  damnatione  delibqtur  aliquid  deo.  Cf.  VI,  18.  Ab  Isi- 
doro sumpsit  etiam  illud:  citi  delibatum  esset,  sed  eo  minus  commode 
usus  est. 

ib.  Qu.  XIV,  14,  32-34.  v.  sufes.    Urs.  ita: 
iVem  ne  vobis  I-ndices  ignem 
et  fumus    prosequi  -  et  fiamma 
vidctur. 


p.  310.     Qu.  XIV,  15,  14.  15.  v.  supparus.     Urs.  supplevit: 

Velum  -   omne  quod 
ex  lino   est,  dicitur  sup- parum: 
sed  apparet  hic  fuisse  Pomponii,  Atellanarum  scriptoris,  versum. 

ib.  Qu.  XIV,  15,  21.  22.  v.  supparus.    Urs.  male: 
expansa.     Blulier  vi-detur  puella 
supparo  induta,  ut  sifran-ius  ait. 

ib.  Q  u.  XIV,  16,  5.   v.   Sutrium.      Plauti    in   Casina  ni,  1,  9. 
versus  nunc  ita  leguntur: 

Sed  fucilo  dum  memineris  versus  quos  cantai  Colax:  cibo 
Cum  suo  quiqui,  f 'acito  ,  uti  veniant ,  quasi  eant  Sutrium. 
Colax  habetur  prò  persona  Naevianae  fabulae.  Pro  memineris  in  Festi 
COD.  est  merula  per  :  sed  memineris  correxerunt  A.  AlTG.  in  mg.  et  Urs., 
nescio  an  parum  certa  emendatione  :  saltem  numeri  nondum  integri  sunt. 
ScAl.,  mirifico  invento,  merula  parae ,  i.  e.  parrae,  scripsit,  ita  ut  merula 
versus  illos  cantare  dicatur.  Etiam  in  reliquis  verbis  vitiosis  A.  Aug.  et 
Urs.  Festum  Plautini  versus  receptae  lectioni  accommodant.  In  secundo 
versu  Scal.  cum  cibo,  tum  quiqui  facito  ,  A.  Aug.  in  mg.  et  Urs.  cum 
cibo,  tum  quoque  eos  scribendum  putat;  Lixd.  banc  eius  formam  genui- 
nam  esse  putat:  cum  cibo  suo  quique  ,  fucilo,  veniant,  quasi  eant  Su- 
trium ,  probabiliter. 

p.  313.     Qu.  XIV,  18,  25-29.   v.   stirpem.     Urs.   supplementa 
baec  sunt  : 

t-radunt  fainilias  quo- 
rundam  Rom-anorum,  Troiano  stirpe  ante 
conditam  Jiom-  am  procreatas.  Idem  Li- 
vius.  Ostrymon  -  quendam  memorant 
Grato  stirpe  exlitisse. 
Graves  in  bis  errores  sensit  etiam  Osannus  Anal.  p.  32. 

p.  314.      Qu.  XIV,    19,  8.   v.  stipes.      Quae   Urs.   supplementa 
susini! ,  baec  sunt,  v.  10-12.: 

quam  fecerit ,  qui  slip  -  ite  oslium 
impiliti,  vestram  impl-oro  fidem ,  qui 
adestis     .... 

v.  14-16: 
percussit  la-tus,   ut  revoho 
stipite  milcs ,   qui   iactu    vali- 
do percussit  parmam. 

ib.  Qu.  XIV,  20,  4-6.  v.  strigem.      Averruncalorii    huius    car- 
minis  priorem  versum  Turnebus  Adv.  XIV,  1.  sic  refingit: 

£rglyy'  uxojcifixuv  WKTifiouv  orgiyy    avrixa  Xuoy. 
ScAL.  sic  : 

Srqiyy    dxónofivov  vvxri,ioav ,  tu*  orqiyy    axo  Xaov. 


SUPPLEMENTI^    ANNOTATIONIS. 


409 


Cui  Alberti  in  Ilesych.  T.  I.  p.  478.  accessit.     Sopingius  in  eodem  Hesy- 
chiano  opere  T.  I.  p.  220.  corrigit: 

2vi}{f  UTtoTiffiTifiv  vvxTtfìouv  rav  Orgtyy    uluòiniv. 
Hadr.  Iunius  a  Dac.  laudatus  vvxn.vop.uv  coniecit:   reliqua  uterque  impe- 
rilius.     Lind.  hanc  eiusdem  versus  formam  proposuit: 

Stqiyy    unoTtofiniviiv  xuv  vvxrifiouv     .     . 
omisso  altero  orglyyu.     Mauritio  Hauptio,    quem   in   consilium   vocaverat, 
placuit  xuv  axgiyy    uno  Xuóiv, 

Alterum  versum ,  qui  non  integer  esse  videbatur ,  Turnebus  interpo- 
sito  voc.  ìvdivdi  ante  w/.imògovs ,  Scal.  addito  in  fine  ì'Xuvvc  suffulsit 
(quod  placuit  Gu3'eto  in  Hesych.  T.  I.  p.  478.);  uterque  uvuvvftov  scribit. 
Haupt.  et  Lind.  axgiyy'  ante  oìximógov?  interponunt,  et  uvojvv/tiov  retinent. 
Possis  hunc  versum  facili  machina  in  pentametrum  convertere,  si  ùviavv- 
ftiav  et  in  fine  vuv?  (vel  vìjvg  collato  Etymol.  M.  p.  437,  51.)  scripseris. 
Sed  praetuli  banc  duorum  bexametrorum  restitutionem  : 

2xglyy    unono/junilv ,  vvxxtxogoivrjv  axgiyy    uno  Xumv , 

'Ogviv  uvoìvv/iov  laxvnogovq  ini  vìjag  ìkuvvuv. 
In  quibus  unonofiniZv,  ut  ùnoóiononniZv ,  de  averrun candì  piaculique  pro- 
curandi  ritu  aptissime  dici  videbatur  (cf.  etiam  Hesychius  v.  ùnonofinéìv)  : 
vvxxixoQo'ìvTjv  autem  fictum  est  ad  analogiam  vvxxixóguxo<; ,  quo  nomine 
bubo  dicebatur,  ut  vvxxtfìóuq  (v.  Hesych.  v.  axgiyXog ,  et  cf.  v.  yXuvt),  ut 
inconcinnum  illud  ràv  vitaretur.  Quod  autem  noctua  a  editate  in  naves 
mittitur,  inde  interpretor,  quod  cum  noctua  in  terra  mala  portenderet, 
in  navali  tamen  proelio  fausta  significare  credebatur.  V.  Diogenian. 
Prov.  Ili,  72.  93.  cum  aliis  paroemiographis,  coli.  Schol.  in  Aristoph- 
Eqq.  1102.  (1091.)  et  Vesp.  1124.  (1081.). 

p.  317.     Qu.  XIV,  21,  30.  v.  stuprum.     Naevianorum  versuum 
formam  explicui  in  Suppl.  Ann.  ad  Qu.  XII,  15,  2. 

ib.    Qu.  XIV,  22,  14-21.   v.  stultorum    feriae.     UrS.  ita  v. 

14.  15. 

qu  •  od  eo  die   Quirino  sa- 
crifieant   ii,    -    qui   solenni   die  aut 
et  v.  20.  21.: 
atque  quod  suis  non  fecerant , 
quibus  p-ermittebatur  feriis ,  saerum  faciebant. 

ib.  Qu.  XIV,  22,  26-30.  v.  sanctum.     Haec  sunt  Urs.  supple- 
menta  : 

■plerique  autem,  -  quod  ei,  qui  id  violavit, 

poena  sit  multa  -  ve  sancita , 

sed    ponitur    prò    -   saero     tantum.       Unde 

et     sanctio     diet  -  a     legum  :      sancta     item 

et  rotjatio:  quique  c-ontionemrogavit,  Tr.pl. 

In  his    sed  ponitur  correctum    est   prò   se    ponetur ,    et  qniqxte  prò   qui. 


At  quis  rogationem  sanctam  fuisse  dixit  ?  Macrobius  certe,  ad  quem  Urs. 
in  annot.  provocat  (Sat.  Ili,  3.),   non  dixit. 

ìb.  Qu.  XIV,  22,  24.  v.  sanctum.  Aelium  Gallura  video  Sti- 
loni  bic  praelatum  esse  etiam  ab  Heimbachio  de  Aelii  Galli  fragm.  p.47. 
et  Van  Heusdio  de  Aelio  Stilone  p.  24. 

p.  318.  Qu.  XIV,  23,  4.  v.  sol.  Unum  me  retinet,  quominus 
lmius  loci  restitutionem,  quae  Scal.  potissimum  debetur,  probandam  ex- 
istimem ,  literarum  ordo.  Quid  enim  unum  So  Inter  toties  repetitum 
Sac?  At  enimvero  de  Sole  et  Apolline  dici  manifestum  est.  Nihil  re- 
Hctum  nobis  video,  quam  ut  haec  cum  iis  novo  quodam  artificio  coniun- 
gantur,  quae  de  saccomoro ,  i.  e.  sycomoro,  superius  leguntur:  nimirum 
ut  fingatur,  sycomorum  Iloro  dicatum  fuisse,  qui  ab  Aegyptiis  idem  dictus 
sit  Sol  et  Apollo. 

ib.  Qu.  XIV,  23,  19-25.  v.  sacrem.  Urs.  supplementa ,  quae 
repudiavi ,  haec  sunt  : 

««re  -  rem  in  si- 

nu  mudavi l.  ponitur  ali-  quando  prò  h- 
ostia.  JEnnius.  fuso  sangui-  ne  sacrem. 
Sacrificium  quod  prò  uvis  pr-imis  fiat, 
appellabatur  ab  anliquis  sa  -  crima  :  est 
autem,  ut  Aelius  Stilo  et  Clo-atius  dicunt, 
mustum  etc. 

p.  321.  Qu.  XIV,  26,  8-27,  9.  Urs.  supplementa,  pleraque  a 
Scal.  accepta,   haec  sunt: 

Sanates  quasi  sana- 
ti appella -ti,  id  est,  sanatae  mentis. 
Sulpicius  -  autem  Hufus ,  Sanates, 
et  Opilius  -  Aurelius  existimant 
dici  inferio  •  ris  loci  gentes , 

ut  Tiburte  -  s ,  et  alios ,  qui  cum 
populo  Tibur-te  habitarunt  in  agro 
Tibiali ,  ide - st  peregrinos ,  infe- 
riorisque  lo c-i  gentes.  itaque  scriptum  est 
in  XII. ,         Nex-o  solutoque, 

forti,  sanati-  que  idem  ius  esto  : 
idest  bonor  -  um ,  quod  et  peregrino, 
qui  et  infe-riorum  coloniarum, 
quae  sunt  -  deductae  in  Pris- 
cos  Latino s ,  -  quas  Priscus  rex  in* 
egerit  secundum  -  mare,  supra  et  m~ 
fra  Romani ,  in  e  -  ivilates  Latinorum, 
eosque       sanat-is,       propterea        quod 

Fff 


410 


SUPPLEMENTO!    ANNOTATIONIS. 


praeter  opinio  -  nem  eos  paravis- 
set ,  sanavisse- tque ,  et  cum  eis  pa- 
tisci potuisset ,  no  -  minavit  ;  ut  ait 
Cineius  l.  II.  de  -  officio  iuriscon- 
sulti.  ne  Valerius  -  ijtiidem  Messala 
in  XII.  explanatio-ne  id  omisit.  qui  Ite- 
meli in  eo  libro  qu  -  em  de  dietis  in- 
volute inscribit ,  for  -  tis  et  sanalis 
duas  gentes  finitimas  -  esse  ait, 
de  quibus  le  -  geni  liane  scrip- 
tam  esse,  qua  cautu-m,  ut  id  ius  man- 
ifesto, quod  populu-s  R.  haberent. 
neque  alios,  quam  for-cios,  et  sana- 
tes  eam  legem  sig  -  nificare  exis- 
timat,  hoc  intellec-tu.  multi  sunt, 
quibus  quod  alias  pla-cuit,  displi- 
ceat  postea:  idcoque  ai-t.  sanati  fitteti 
significare  sa- nati  insani. 

In  quibusdam  ScAt.  sensui  melius  consuluerat,  sed  ita  ut  lileras  et  codi- 
cis  spatia  minus  attenderet,  ut  cum  scribit  col.  26,  20.:  Sunt  qui  intcl- 
ligunt  colonius ,  quae  sunt  deductae  in  priscos  Latinos.  Idem  v.  30.: 
ut  auctores  sunt  Cineius  .  .,  M.  Valerius  Messala  in  ea  (?)  in  XII. 
explanationc.  Idem  tamen  in  eo  libro  etc.,'  minus  bene,  et  col.  2T,  2.: 
legem  liane  inscriptam  esse  videri,  Uti  duae  maritimae  gentes  eodem 
cum  P.  R.  habercntur  iure. 

p.  326.      Qu.  XIV,  31,  18-23.   v.  Salacia.     Urs.    supplementa 
haec  sunt: 

Pacuvius 
in  ...  .  Hinc  saeviti-am  Salaciae 
fugimus ,  laetique  miniere  -  vescimur 
Cererisx  post  condor  tlialamo,  •  nemo  ut  me 
tunc  inde,  queat  abducere  mortali-uni  saeptam 
circum  moero. 

p.  329.     Qu.  XV,  2,  9-14.  v.  Saeculares  ludi.     Urs.  ita: 

Ludos  postea  saeculares 

et    nonagensi-mo     quoque    anno     facere    ibi    coepit 

Popillio  I Alenate  -  Duumviro  sacrorum  :  in  quibus  ho- 

stiis   furulis    est  -  operatus    tribus   diebus ,    totidem- 

que    noctibus ,     ac     de -inde    instila  lina    esse,     ccn- 

tuin  post  annos ,    ut  -  fierent. 

Dac.  legendum  existimat:   Coepit  ducentesimo  et  nonagesimo  quoque  anno  ; 

etsi  scribere  debuerit  Festus:    ducentesimo   et  nonagesimo    septimo:    tunc 

enim  Popillium  Laenatem  Duumvirum  fuisse  sacrorum  faciendorum.     Ni- 


mirum  hausit  haec  ex  A.  Aug.  annotatone,  qui  eos  hic  intelligi  putat  lu- 
dos  saeculares,  qui  (ut  Censorinus  ait)  a.  u.  e.  297.  celebrati  sint,  Lae- 
nate  (haec  A.  Aug.  coniectura  addit)  Duumviro  sacrorum  faciendorum 
caussa.  Sed  hic  annus  a  Festo  non  sic  poterat  indicari,  ut  Dac.  opinatus 
est.  Quae  ipse  posui ,  ea  nullo  alio  teste  niti,  sed  ex  nonagesimo  anno 
et  Popillio  Laenate  coniectura  effecta  esse  confiteor.  Nam  Censorinus 
alia  omnia  tradidit. 

p.  330.     Qu.  XV,  3,  28.  29.  v.  scitae.     Urs.  ita: 
Scita  facie  prò  -  bona  facie ,    alias ,   bonis 
prò  scitis ,    a  pò  -  etis  usurpantur. 

Quae  de  scitis  mulieribus  posui,  coinpares  velim  cum  restituta  forma  ar- 

ticuli  Querquetulanae  Qu.  XII,  29,  22. 

p.  333.     Qu.  XV,  6,  2-4.  v.  scrutillus.    Hic  Urs.: 
Plautus.  venter  suillus,    -  dicam  suo  nomine  scr- 
u tiUuni.  ego  me  hodie  ...   si  quid  csset,  quod  com- 
esa  farte  bibcrem 

ib.  Qu.  XV,  6,  10.  11.  v.  scrupi.     Urs.  supplementa  sunt: 
difficili- a.  petrae  etiam  attrecta- 
ri  insuetae  ,   aut  -  naufragiorum  pollutae  sce- 
lere. 

ib.  Qu.  XV,  6,  17-21.  v.   scrautum.     Post  voc.  dubitatio  Urs. 
ita  pergit: 

Scorteum  ab  eadem  causa ,  qua  scor- 
tum  vocabalur  -  pelliccimi,  in  quo  sagittae 
reconduntur ,  ab  eo  -  quod  ex  pellibus  factum  est 
quia  pellibus  nomen  aax-vroq  quod  Grucce  pellis .  Undc 
sey tiene,  et  scuta  ,  -   quia  non  sine  pellibus  sunt. 

i  b.  Qu.  XV,  6,  29.  30.  v.  S  cribon  ianu  m.     Urs.  ita: 
quod  ign  -  oraretur   attieni  ,   ubi  esset 
(ut  quidam)  fulgur  conditimi  ,  -   quod   cum  scitur ,  ne- 
fas  est  in  te  f/ i  ,  semper  forami  -  ne  etc. 
In  vg.  post  integi  piene  interpungitur. 

p.  334.     Q  u.  XV,  7,  28-34.  v.   sexagenarios.      Urs.    supple- 
menta, praeterquam  in  singulis  verbis,  mutavi  haec: 

Quorum  pro- 
ditam  memori-  am  redintegrari  eo  ge- 
nte missum  ab  Graec-a  legatimi  quendam  Arga- 
eum ,  diu  cum  -  iis  liomne  inoratimi  esse,  is  ut 
obieri-t,  institutum  esse  a  sacerdotibus ,  ut 
effigies  s~cirpea  ex  omnibus,  cum  quae  publicae 
erant  rei  nu  -  ntiavisset .  per  /lumen   etc. 


SUPPLEMENTI^    ANNOTATIONIS. 


411 


p.  337.  Pauli  exc.  p.149.  v.  siciles.  Siciles  Iectionem  etiam 
commendat  Osann.  Anal.  p.  16. 

p.  339.  Qu.  XV,  14,  2-8.  v.  septentriones.  Urs.  ita,  quae 
a  Scal.  acceperat,  literis  accommodavit  : 

Septentriones 
septem  stellae  appell-  antur  a  septem  ho 
bus  iunctis ,  quos  trio  -  nes  a  terra  rustici 
appellent ,  quod  iun-cti  simul  terram  areni , 
(piasi  terriones.  -  quidam  a  septem  stellis, 
quod  id  astrum  Grae-ci  ufiu+uv  dicant,  quia  habet 
partem  quand  -  am  temonis  specie,  etc. 

ib.  Qu.  XV,  14,  17-21.  v.  signa.  Supplementa ,  quac  mutavi, 
haec  sunt: 

Signa  f  ut  rerum ,  ita  -  quoque  res  ipsae  dicuntur, 
aut  lapides ,  aut  -  fidile ,  aut  si  qua  eiusmodi 
adiate  aliqua.  et  -  signa  dicuntur ,  quae  scul- 
pantur  etiam.  Scd  pò  -  cula  etiam  in  quibus  sunt 
simulacra  ad  effigi- es,  sigillata. 

p.  340.  Qu.  XV,  15,  17-19.  v.  sipari  uni.  Urs.  supplemen- 
tum  hoc  est: 

Si- 
parium,quo  in  scaenis  mimi  -  utuntur,  dictum  ait 
Verrini        a       vela  -mento ,        quod       vocetur 
aliis  aulaeum.     Supparum  ap-pellant  etc. 
Supparum   in    navi    Schefferus    de    mil.   nav.  Add.   ad   1.  II.    p.  329.   ed. 
Ubsal.,    quod   unum    pedem    babuerit,    a  malo  seiunctum   fuisse  pulat  et 
propterea    Festi  sebedas  ita  esse  supplendas:   Siparum  iunctum  ei ,    quod 
appellant  dolonem ,    quod  est  velum   minus  in  navi,    ut  acation   tnaius. 
Siparum  antan  dictum  ait  Sinnius   Capito    velut  separatimi    quod  sit  a 
dolone  interioris  mali  velo:    spatiis   codicis   in   primo    versu   parum  con- 
venienter. 

p.  341,  6.  Pauli  exc.  p.  149.  v.  silus.  Guilelmus  Verisimil. 
I,  9.  (in  Gruteri  Lamp.  III.  p.  265.)  commendat  Iectionem:  nasus  sursum 
versus  et  repandus ,  e  libro  scripto  Coloniensi  ductam.  Eandem  invenio 
in  vetere  edit.  Ioannis  de  Colonia.  Sed  supposititiam  eam  esse  ostendit 
ipse  Festus. 

p.  342.  Festi  fragm.  Qu.  XV,  18,  9.  v.  Saturno.  Lind. 
corrigit  adesse,  facillima  mutatione ,  sed  et  hanc  Urs.  supplemento  ali- 
quantulum  reficto  evitavi. 

p.  344.  Qu.  XV,  19,  21-24.  v.  sacramento.  Urs.  supple- 
menta haec  sunt: 


T'irne  vero  ibi  ad  -  erunt ,   ne  mala 
facinora ,     bona    fide,    aut  -  scelera    nefaria   fie- 
rent,  qui  dicerent sacra-mento,  traderentur,  legeaest- 
imarentur. 
Ego  quanquam  procul   a  pieno  eius  loci  intelleclu  absum,  intelligere  ta- 
men  mihi  videor,  Catonem  de  sacramenti  actione  dixisse ,    qua  homines  a 
magistratibus    interrogabantur ,    i.  e.   propter    crimina   postulabantur.      V. 
Festus  Qu.  XV,  21,  34.,    ubi  apparet  sacramento  et  in  publicis  et  priva- 
tis  iudiciis  agi  solitum  fuisse.     Idque   quaestionum    genus   ex  Papiria  lege 
a  Hlviris  Capitalibus  exercitum  esse ,   ostendunt    quae  Qu.  XV,  22,  4.  le- 
gunlur. 

p.  347.  Qu.  XV,  21,  4-9.  v.  sacramentum.  Papiriam  legem 
primus  restituit  Lucas  Fruterius  laudatus  a  Raevardo  Varior.  II,  18. ,  ab 
lectione,  quam  posuimus,  in  eo  solo  differens,  quod  v.  7.  a  populo  facti 
scripsit.  Minus  diligenter  Turneb.  Advers.  XXIX,  36.  in  ea  lege  resti- 
tuenda  versatus  est.  Caeterum  Gifanius  recte  post  hoc  a  correctione 
postime  defendisse  videtur,  in  Ind.  Lucret.  v.  post  hoc. 

p.  349.  Qu.  XV,  23,  9-16.  v.  secespitam.  Supplementa  Urs. 
recisa  sunt  haec: 

Ea- 
dem  alias  dicitur ,  qua  in  sacrario  utuntur 
repagula.  namque  in  templis  -  reticulo  aeneo  olim 
saepiebantur ,  in  quo  -  tubae  relictae  sunt, 
per  quas  manibus  sacr-a  tangere  licet:  est 
hoc  in  tempio  Bonaedeae:  -sedetinaliislocis:  et 
sunt  velut  cancella  -  quaedam.  ita  secespita  di- 
cuntur duobus  modis. 

p.  351.  Qu.  XV,  25,  11.  v.  bene  sponsis.  volueris  in  voleris 
mutant  Scal.  et  Lipsius  Ep.  Qu.  HI,  20.  p.  183.  Àtque  apertum  quidem 
est,  antiquiorem  verbi  formam  hic  positam  fuisse.  Sed  perfecti  in  con- 
iunctivo  antiquior  forma  incertissima  est.  Nam  volsis  esse  non  poterat, 
cum  coniunctivi  et  futuri  exacti  finitio  sim  et  so  non  post  liquidas,  sed 
post  mutas  tantum  in  usu  esset.  Cui  sententiae  ne  quis  opponat  ulso, 
sponsim  et  talia  :  in  his  mutae ,  velut  e  et  d,  exciderunt.  Quocirca  volis 
scribendum  esse  conieci,  coli.  Prisciano  IX.  p.  848. 

ib.  Qu.  XV,  25,  15.  v.  su  ad  ted.  Suad  ted  in  Sed  ted  et  sic 
te  in  sine  te  transmutat  Scai..,  audaciori  conatu.  Comparaverim  potius 
Oscae  linguae  monìmentum,  tabulam  Bantinam,  in  qua  snae  pis  mani- 
feste ti  quis  est.  Adiectum  est  d,  ut  sic  natum  est  e  si  et  ce.  Ted 
etiam  accusativo  casu  dictum  esse  ab  antiquioribus ,  nota  nunc  res  est. 
Cf.  Qu.  X,  21,  17.  v.  Prae  tet  tramonti. 

ib.  Qu.  XV,  26,  10-14.  v.  Terentum.  Quae  Urs.  supple- 
menta mutavi ,  haec  sunt  : 

Fff* 


412 


SUPPLEMENTI)]*!   ANNOTATIOMS. 


ci 


per  ludos 
Secularìs  Ditis  patris  •  ita  leviter  tera- 
tur 

aequiperct  tno  -  tus  rapidos  velocìs  Lu- 


Priori  loco  Scal. ,  qui  universi  loci  sensum  primus  aperuit,  proposuerat: 
(juod  terendus  sit  saecularibus  Ditis  patris  ludis  et  teratur;  altero  mo- 
tus  ipsos  Lunae.  Equidem  illud  Ditis  patris  aranti  occulens  sumpsi  a 
Paulo,  ex  quo  et  Festi  reliquiis  colligo,  aram  illam  subterraneara  post 
sacrificia  facta  terra  denuo  obrutam  esse ,  ut  eodem  loco  equestres  ludi 
haberentur.  Iam  grammatici  Romani  aram  cum  terra ,  equos  cum  Sole 
et  Luna  comparaverunt  :  quae  nota  est  circensium  symbolica  interpretatio, 
de  qua  plura  Bellus  de  tempio  augur.  e.  8. 

ib.  Q  u.  XV,  26,  15.  v.  Tauri.  Exiguus  error  hic  magnas  tur- 
bas  dedit.  Nam  Festum  ipsum  scripsisse  apparet:  ckdi  magna  incidissct 
peslilentia  in  mulieres  gravidas  atque  earu.ni  fetus  :  /'adi  sunt  (videlicet 
Tauri!  ludi)  ex  carne  divendita  popolo  taurorum  immolatorum,  vel  etiam 
i  (i.  e.  ii)  faeti  sunt,  qua  ratione  omnes  literas,  quae  in  COD.  leguntur, 
servari  posse,  commode  monet  V.  D.  Alb.  Lion.  Sed  cum  Pauli  tempore 
iam  fetu  si  faeti  sunt  legeretur:  ille  pestilentiam  ortam  esse  ex  carne  di- 
vendita putavit,  quod  ut  aliquo  modo  intelligi  posset,  librarii  inde  effe- 
cerunt:  carne  din  vendita,  nimirum  ut  pestis  carne  putredine  consumpta 
illata  esse  videretur.  Barthius  contra,  Adv.  XXXIX,  11.,  ex  carne  din 
non  vendita  ut  scriberetur,  iussit.  Caeterum  Taurios  ludos  et  Saeculares 
vereor  ne  quidam  Vv.  Dd.  non  recte  confundant. 

p.  352.  Qu.  XV,  26,  34.  27,  1-6.  v.  Triginta  lictor.  Urs. 
supplementa  haec  sunt: 

Tribuni- 
eia  rogatione  l-ex  Curiata  ferlur ,  quo  II anni- 
bai  anno  in  conspeetu  -Romae  cum  esset, nec  expraesidi- 
is  discedere  liceret,  -  Q.  Fabius  Maximus  Verru- 
cosus,  id  per  Tr.  PI.  et  Ma-rcellus  cos.  facere  in- 
stituerunt,  ut  nota-vit  Aelius  in  XII.  signi- 
ficationum  verborum. 

A  viro  doctissimo,  quem  ipse  in  refingendo  eo  loco  seculus  sum,  hacte- 
nus  discessi,  quod  v.  4.  piena  coss.  nomina  posui,  ubi  ille,  quod  Tr.  PI. 
e  cod.  sumptum  putavit,  scripsit  egit  per  Tr.  PI.  et  et  deinde  instituit, 
ut  Fabius  plebisciti  auctor  fuerit,  Marcellus  primum  rei  exemplum  dederit. 

ib.  XV,  27,  8-15.  v.  togatarum.  Alia  supplementa  proposuit 
Neukirch.  de  fab.  tog.  p.  40.,  maximam  partem  a  Val.  Frankio  monstrata, 
approbata  a  God.  Hermanno  Opuscc.  T.  V.  p.  258.  : 

Togatarum 
duplex  genus,  praetextarum,  ab  h-ominum  fastigio  quae 


appellantur ,  -  quod  togis  praetextis  rem- 
publicam  administrantes  utantur;  -  tabernariarum,  quia 
cum  rninus  ex  -  cellentibus  etiam  humiles 

personae ,  ut  p  -  lagiarii ,  servi  denique  et 
caupones  ex  tab-ernis         honeste         prodeant 

in  scaenam. 
In  quibus  non  placent  homines  minus  excellentes  ab  humilibus  distincti. 

ib.  Qu.  XV,  28,  4-24.  v.  topper.  Huius  articuli  ratio,  similis 
illa  et  cognata  explicationi  voc.  numero,  hic  explananda  esse  videbalur, 
ut  is  interpolationis  suspicione,  cui  plures  Vv.  Dd.  indulsere,  velut  Her- 
mannus  El.  doctr.  metr.  p.  625.  piane  liberaretur.  Forma  totius  tituli 
hoc  conspeetu  facillime  declarabitur: 

Topper  significare  ait  Artorius  cito,  fortas  se ,  celeriter, 
temere. 

cito,  sic  in  Nclci  Carmine:   Topper  etc.      ... 

citius,  sic   C.   ISaevius:    Capesset  flammam 

cito,  sic  in   codem:  Namque  nullum      .... 

fortasse,  sic   Coclius  l.   VII.:  Ita,  uti  sese  quisque  .    .   . 

f  or  tasse ,  sic  Accius  in  Io:  Topper,  ut  fit  .  . 
Iam  sequi  debebat  recensus  locorum,  quibus  topper  eo 'sensu,  quo  cele- 
riter et  temere,  Artorio  positum  esse  visum  esset.  Nam  cito  et  cele- 
riter ab  Artorio  distinguebantur.  Nec  dubitari  potest,  quin  Verrius  etiam 
haec  piene  apposuerit.  Sed  Festus  hoc  lexilogicae  disputationis  corpus, 
quod  ipsi  nimium  videretur,  medium  dissecuit  et  truncavit,  ac  quaedam 
ex  alius  grammatici,  quem  Verrius  deinceps  introduxerat,  opere  apponere 
satius  habuit.  Hic  cum  Ennius ,  qui  v.  16.  appellari  videtur,  e&se  non 
posset,  et  praegressi  voc.  iras  extrema  litera  ab  ilio  separanda  sit,  Sin- 
nium  cum  fuisse  apparet:  qua  re  intellecta  Festi  sermo  sic  procedit: 

Sinnius  vero  sic:  "Topper  fortasse  valet  in  Enni  et  Pacuvi 
scriptis  : 

apud  Ennium  est:   Topper  eie.  .     .     . 

Pacuvius:    Topper  tecum  sit     .... 
At  in  antiq  uis  simis    scriptis  celeriter  ac  mature: 

in  Odyssia  vetere:   Topper  facit  homones  eie. 
Topper  citi  ad  aedis 
Salurnios  Lì  vìi   et  Naevii  versus    cum    alio  Supplementorum  meorum  loco 
tractaverim  (ad   Qu.  XII,   15,  2.):  superest,  ut  de  Accii ,    Ennii ,    Pacuvii 
versibus,  quae  annotationis  angustiis  excludebantur,   hic  apponam.    Accii 
ex  Ione  versus  apud  Urs.  est.  : 

Topper,  ut  fit,  patris  ten  eicit  iras 
In  COD.  est  té,  transversa  lineola  per  e  ducta.  fune  vg.  Faernus,  ab  A. 
Aug.  laudatus,  corr.  te  eiecit  foras.  VrS.  in  mg.  coni.  :  pater  ùtam  eie- 
cit  foras,  sed  idem  in  annot.  proponi!:  patris  ten  eicit  ira.  Facillimum 
omnium  est:  patris  ted  eicit  (vel  eiecit)  ira,  praesertim  cum  S  ab  ira 
semotum  toti  disputationi  restituendae  maxime  conducat.     Itaque  Bothius, 


SUPPLEMENTI^!    ANNOTA.TIONIS. 


413 


qui  Accii  versum  cum  proximis  ita  coniungit:  patris  te  mine  eicit  ira- 
sceitlia.  B.  Veruni  sic  topper,  non  magis  verum  tetigit,  quam  A.  Aug. 
et  Urs.,  qui  voce.  Ennius  vero  sic,  uncis  secluscrunt. 

In  Ennii  verbis: 

Topper  (/nani  nemo  nielius  scit 
topper   quam    coniungendum   videtur,    ut    sane  quam,    admodum   quam. 
Pacuvii  autem  versus  ex  mea  sententia  sic  interpungendus  est: 

Topper  tecum  ,  si  potestas ,  faxit,  si  mecuni  velit. 
ì.  e.    Facile  te,    si  tu    eum    cogere   possis,    sectabitur,    etiamsi   me   sequi 
velit. 

p.  355.  Qu.  XV,  29,  1.  v.  torum.  Osanno  Anal.  p.  14.  scri- 
bendum  videtur:  Torum  ubi  significai  torridum.  Equidem,  quod  in  co- 
dice est,  ita  interpretor:  Torum  ut  torridum  significet  .  .  .  pronuncian- 
dum  est  torrum. 

p.  356.  Qu.  XV,  31,  10-13.  v.  tongere.  Scal.  baec  supple- 
menta  proposuerat:  quia  Praenestini  tongilionem  dieant  prò  notione: 
ut,  Tom/ione  potius  dominari.  Ennius  :  Alii  rhetoricam  (ungati,  et  vin- 
cere volititi,  norunt  videtur  significare. 

ib.  Qu.  XV,  31,  31-34.  v.  tonsillam.  In  con.  est:  Acces  ... 
cani  et  tosillam  pegi  laeto  in  litore.  Urs.  corr.  tonsillam ,  ut  vg.  legi- 
tur, sed  tosilla  antiquiori  forma  scriptum  est,  ut  cesor  et  cosol.  Initio 
versus  Accessi  ad  eam  supplet  Urs.,  A .  ad  terram  Bothius  ,  probabilius 
Accessi  Aeam  restituit  Bergkius  in  Bhcn.  philol.  Musco  T.  IH.  p.  78., 
quod  Mcdii  fabulae  aptissimum  est.  Aeam  syllabam  extremam  elisione 
non  amittit,  aut  Aean  scribendum  est.  Quod  autem  diflicillimum  est, 
laeto,  id  in  laevo  mutat  Scax.:  sed  id  quid  significet ,  non  facilius  est 
intellectu.  Nisi  technicum  antiquorum  nautarum  vocabulum  hic  latet, 
scribendum  videtur  ledo  ,    i.  e.  apto  ad  eam  rem. 

Accii  versum  in  Festo  Urs.  ita  exhibet:  Tacete  et  tonsillas  lito-re 
la-edo  edite  ;  sed  vg.  et  in  Pauli  codd.  in  laeda  legitur ,  quod  num 
etiam  in  Festi  cod.  fuerit,  nunc  diiudicari  nequit,  cum  eae  literae  eva- 
nuerint.  Et  hic  Scal.  corr.:  i»  laevo,  Urs.  laeto.  Barthius  in  Advers. 
XXXIX,  11.  tentat:  actae  indite,  Bothius  m  leda  indite.  Apparet  idem 
liic  latere  voc,  quod  in  Pacuvii  versu.  Numeri  autem  senarii  versus,  qui 
turbati  esse  videntur,  in  ordinem  redeunt,  si  tonsillas  bisyllabum  babetur  : 
quod  eadem  pronunciationis  lege  facile  fieri  poterat,  qua  qualus,  ala, 
mala,  palus,  talus,  velum,  paulum  contrada  sunt  e  quasillus,  axilla ,  ma- 
xilla,  paxillus,  taxillus,  vexillum ,  pauxillum ,  ut  toles,  de  quibus  Qu.  XV> 
32,  14.  dictum  est,  sive  tolae,  ut  in  Glossis  Labbaei  legitur,  e  tonsiles  et 
tonsillae  ortum  est. 

ib.  Qu.  XV,  32,  5.  v.  Tonsam.  Asota  Scal.  Coniect.  in  Varr. 
de  L.  L.  p.  18,  13.  (p.  29.)  mutat  in  Sotadico ,  quam  medelam  etiam 
aliis   locis   adhibitam   nunc   reiicere   cogimur   comparatis   Varronis    codd. 


cum  epistolis  M.  Caesaris  ad  Fronton.  IV,  2.  V.  annot.  ad  Varron.  de 
L.  L.  V.  §.  62.  Hoc  autem  nomen  Sota  Graece  est  JZonuq,  nota  hypo- 
coristici  forma  prò  pleniori  So>rùór]q  positum,  ut  'jd).ti,ij.q  prò  'Atéiavd'Qoi; 
et  multa  ad  eundem  modum' formata. 

p.  311.  Qu.  XVI,  21,  16.  v.  vici.  Hic  articulus,  specie  integer, 
ut  multi  in  Pomponii  Laeti  schedis,  caecis  laborat  vulneribus.  Nam  lacu- 
nas  in  eo  fuisse,  ostendit  vulgata  scriptura,    quae  v.  21.  22.  babet:  magi- 

stri ,    paucique annis   fuerit   (in  mg.  pagi).      In    eadem    est   v. 

22.  23.  aedificii,  quae,  omisso  definitur ;  23.  iis,  oppidisque ,  24.  om. 
inter  se,  27.  om.  id  est,  28.  habet  proprie,  31.  vicarii,  sed  vicani)  in 
mg.,  32.  oppido  vias,  sed  in  mg.  oppidi  civis,  quod  ex  voluntate  A.  Aug. 
vicis  esse  debebat.  33.  item  vicarii,  et  in  mg.  vicani).  Tali  in  condi- 
cione  scripturae  cum  crisis  quasi  per  ignes  suppositos  cineri  doloso  ince- 
dat:  contextae  Festi  orationi  nullas  supposui  emendationes  nisi  facillimas; 
hic  tamen,  ubi  paulo  audacius  provehi  licebit,  articulum ,  rarae  et  sanis- 
simae  doctrinae  plenum,  ita  refictum  dabo,  ut  olim  fuiise  videtur: 

Vici  appellari  incipiunt  ab  agris ,  [et  sunt  eorum  hominum ,~]  qui 
ibi  villas  non  habent,  ut  Marsi  aut  Peligni ,  sed  ex  vicis  partita  ha- 
bent  rempublieam ,  [ubi]  et  ius  dieitur ,  partim  nihil  eorum,  et  tamen 
ibi  nundinae  aguntur  negotii  gerendi  eausa ,  et  magistri  vici,  item  mar 
gislri  pagi,  [in  iis]  quotannis  fiunt.  Altero  ,  cum  id  genus  aedificio- 
rum  [significatur]  quae  contilientia  sunt  in  oppidis ,  quaeve  itineribus 
regionibusque  distiibuta  inter  se  distaili,  nominibusque  dissimilibus 
discriminis  causa  sunt  dispartila.  Tertio ,  cum  id  genus  aedificiorum 
definitur,  quae  in  oppido  prive,  id  est  in  suo  quisque  loco  proprio,  ita 
aedificat,  ut  in  eo  aedificio  pcrvium  sit,  quo  itinere  habilatores  ad  suam 
quisque  habitationem  habeat  aecessum  :  qui  non  dicuntur  vicani ,  sicut 
ii,  qui  aut  in  oppidi  vicis,  aut  ii,  qui  in  agris  sunt,  vicani  appellantur. 

In  his  primum  opponuntur  rustici  vici  villis  sive  praediis,  ut  non 
recte  Scal.  Dac.  deleant  non  post  villas.  Deinde  et  ius  iis  dieitur  pro- 
posuit  Huschkius,  qui  tamen  ut  in  tantum  mutetur  suadet.  Ad  nundinae 
aqunlur  Urs.  in  mg.  posuit:  al.  habentur,  nescio  unde.  Lacunam,  quae 
postea  in  vg.  indicata  est,  Scal.  sic  explere  volebat:  magistri  pagi ,  qui 
creati  quotannis  fuerint.  Idem  PACI  iloyai'Mq  prò  pagi  scriptum  esse 
putabat.  Alterum  genus  vicorum  intelligitur,  quod  in  Urbe  proprns  no- 
minibus  distinguitur,  ut  vicus  Cyprius,  Tuscus,  Iugarius  etc.  Hic  Scal. 
e  vg.  scriptura  fecit:  cum  id  genus  aedificia,  quae  continentia  sunt,  vus 
oppidi,  itineribus  etc.  Huschlcius  voluit:  publicis  oppidis.  Tertio  descri- 
bitur  genus  aliquod  insularum  in  Urbe,  quod  non  alio  quam  hoc  auctore 
cognitum  habemus.  Pcrvium  non  est  impersonaliler  dieitur,  ut  a  Var- 
rone  de  L.  L.  V.  §.  145.  et  a  Tacito.  Scal.  ut  legatur,  iubet:  qui  aut 
in  oppidi  viis:  at  sententia  postulat  vicis. 

ib.  Qu.  XVI,  22,  10.  v.  vectigal.  Quanquam  ordinarium  ex- 
plicationem  habet,  si  de  pedite  intelligitur  (a  quo  significatu  non  multum 
discedunt,    quae  Qu.  X,  1,  8.   v.   ordinarium    leguntur):    praestat   tamen 


414 


SUPPLEMENTI^    AJMXOTATIOMS. 


multo  ordiarium ,  i.  e.  hordiarium  vel  hordearium ,  quod  cum  equestri 
aere  a  Gaio  proxime  coniungitur.  V.  Paul.  p.  76.  v.  hordiarium ,  cum 
annotatis.  Atque  hordearium  hic  scripsisse  Waltherum  in  Iuris  Rom.  hi- 
storia  p,  36.,  doceor  ab  Huschkio  de  Servio  rege  p.  371.,  qui  ipse  ordi- 
narium  servat  et  oh  in  praeter  (pt)  mutandum  censet.  Cuiacium,  video, 
in  Observat.  VII,  4.  extraordinarium  proposuisse. 

ib.  Qu.  XVI,  22,  14.  v.  viae.     Non  invidebo  lectori,  quae  Husch- 


kius  in  boc  XII  tabularum  fragmento  refingeudo  tenlaverit,  qui  mecum 
miratur ,  nullum  dum  nostra  memoria  celebrem  Ictum  haec  Festi  verba 
ad  XII  tal)b.  leges  restituendas  adbibuisse  (v.  etiam  Puchta  Ahhandlungen. 
p.  99.),  cuius  rei  in  caussa  fuisse  suspicor,  quod  omnis  de  viis  glossa  in 
vg.  desideratur.  Igitur  Huschkius  sic:  Lex  II:  ni  vias  (vel  viarn)  mu- 
f  uuti  f  ,  qui  viis  (viae)  amsegetes  esunt ,  qua  volet ,  iumentum  agito:  sed 
ipse  fortasse  non  improbabit,  quod  amsegetes  quidem  adscivi ,  lapides  la- 
men,  quippe   ad  muniendam  viam  ulilissimos,  non  abieci. 


INDEX  I.    VERBORCM. 


Vocabula  a  Fcsto  et  Paulo  explicata  laxioribus  lìtcris ,  quac  obitcr  commemorantur ,    uncis ,    vocabulis  vcl  pngimirum  uumeris  pracfixis ,  distincta 

sunt.     Literis  arctioribus  expressa  indicarli  quaedain  in  annotatone  obiter  dieta. 


A. 

Ab   oloes     19. 
Abacti     23. 
Al»  alienai  us     25. 
Ab  ambulati  te  s     26. 
[Abarcet     15. 
Abavus     13. 
Abditivi     22. 
Abemito     4. 
Ab  ere  et     25. 
Abgregare     23. 
Abicctarìa  n  egolia    27. 
Abisso     26. 
Abitionem     380. 
Ablegmina     21. 
A  bn  u  tare     27. 
Aborigines     19. 
Abortum  (neutro genere)  29. 
Abrogare     12. 
Abs     22. 

Accensi     18.  [14. 
Accensi  velati  14. 
Accusativus  prò  nominatilo  a 
Paulo  babitus  48. 105. 195. 
Aceratum     20.   [187. 
[Acerosus    187. 
Acerra     18. 
Acetare     23. 
Acieris     10. 
Acies     24. 

liixtQÓ?      22. 

Aclassis  20. 
[Actuosi  17. 
Actus     17. 


Acupedins     9. 

Acus     9.  380. 

Ad     12. 

Ad  caprae   paludes    65. 

Ad   exitam  actatem     28. 

Adagia     12. 

Adasia     12. 

Adaxint     28. 

Addicere     13. 

Addubanum     21. 

Adduis     27. 

Adeo     19. 

[Adgregare     23. 

Adgretus     6.  [78. 

A  di  gas     24. 

Adi  tic  ulum     29. 

Ad  mi  ss  i  v  ae    aves     21. 

Adnictat     29. 

[Adolcscens     5. 

Adolescit     5. 

Adoptaticius     29. 

Ador     3. 

Adorare     19. 

Adori  ani   land  cui      3. 

Adpr  o  in  issor      15. 

Adrumavit      9. 

Adsciscere     14. 

Adscripti     14. 

Adscripticii     14. 

Adsiperi     21. 

Adtegraré  XVlII,ann.2. 12. 

Adtibernalis     12. 

Adtritum     12. 

Adulali    21. 


Adulter    22. 
Adulterina  signa    28. 
[Adultus    5. 
Aduncatur     11. 
Advelitatio    28. 
Adversus     380. 
Ad  vose  ni     25. 
AE  prò   Gracco  a     306. 
Ae     25. 

[Aedilatus      13. 
Aedilis     13. 
Aedis     13. 
[Aeditimus    13. 
Aedituus     13. 
[AegeAmazo     24. 
Acgcuin  mare     24. 
A  e  g  r  u  m      6 . 
Aegyptinos    28. 
A  e  in  i  d  u  ni     24. 
Aemiliam    23. 
Acnariain     20. 
Aeneatorcs     20. 
Acneolo     28. 

A  cncsi      20. 

Acnulum     28. 

A  e  qui  dia  le     24. 

A  e<]  u  ila  vi  uni      24. 

Acrarii  tribuni     2. 

[Aerarium     2. 

Aeribus     27. 

A  eros  ani     20. 

A  e  rum  a     26. 

A  erumnula  s     24. 

Aeruscare     24. 


Aestimata     24. 
A  eslini  ias     26. 
Aestuaria     380.  382. 
Af  vobis     26. 
Affabruin     28. 
Affatim     11. 
Affecta    2. 
Affectarc     2. 
Affincs     11. 
-AipQtxyq     1,- 

Afvolunt    26. 
Agaso  n  e  s     25. 
Agea    10. 
Agedum    23. 
A  g  e  r  e    23 . 
A  gin  a     10. 
[Aginatorcs      10. 
Agnus     6.  14. 
A  g  o  1  u  in    29 . 
AGON.    10. 
Agonalia     10  bis. 
[Agonensis  porta     10. 
[Àgones     10. 
[Agonia    10. 
Agonias     10. 
Agonium    10  bis. 
[Agonus     10. 
Albcsia    se  uta     4. 
Al  biona     4. 
Albogalerus     10. 
Albula     4. 
Album     4. 
Alcedo     7. 
Alebria    25. 


416 


INDEX    I. 


Aleoncm     29. 
Aletudo    27. 
Alga    380. 
Aigeo    6. 
Aliae     27. 
Alica    7. 
Alicariae    7. 
[Alienatus    25. 
Alimodi    28. 
Aliorsum     27. 
Alites     3. 
Aliata     6. 
Allecti     7. 
Allicit    27. 
Alliesis   dies    7. 
Allivescit    28. 
Allus     7. 
Alma     7. 
Almities     7. 
[Alpes     4. 
[Alphius     18. 
Altaria     5.  29. 
Alted     207. 
Altellus    7. 
Alter    7. 
Alteras    27. 
Altercatici      7. 
Alternatio     7. 
Alterplicem    7. 
Altertra     7. 
Alterimi      6. 
Altuin     380.382. 
Altus     7. 
Aluci  natio      24. 
Alumento    18. 
Aheolum     8. 
Alvus     8. 
Ani    4.  [16. 
Amasse.     28. 
Amatio     28. 
Ambactus     4. 
Ambarvales     5 . 
[Ambarvalia     17. 
Ambaxioque  etc.     26. 
A  mb  egni     4. 
A  in  b  e  s  t     4. 


Ambi  deus      4. 

Ambiguum     17. 

[Ambitici     16. 

Ambitus     5.    16. 

Ambo     4. 

Ambric  es     16. 

Ambrones     17. 

Ambul  a  era     21. 

Ani  b  urb  ial  es     5. 

[Amburbium     17. 

Ambustus     5. 

[Ameci     15. 

[Amens     23.  [158. 

Amenta     12. 

Anuria     21. 

Amian      21. 

A  ni  i  e  i  n  u  in      15. 

[Amiciri     17. 

Ainicitiac     15. 

A  mi  e  ulum     28. 

Ani  ita     14. 

Amitcs     21. 

Amneses     17. 

Amnis     16.  [60. 

Animimi   lamella  nomina    60. 

Am  o  e  li  a  e  u  m     380. 

Amo  en  a     2. 

Amosio     26. 

Amp  e  n  di  e  e  s     21. 

[Amplexus     17. 

[Ani  pi  us  tri  a     10. 

Amputata     24. 

Amsedentcs     21. 

Am  sege  te  s     21. 

Amtermini     17. 

Ainussiiu     6. 

Anatein     29. 

Anaxare     8. 

Ancaesa     20. 

A  nccp  s     19. 

Ancillae     19. 

[Anclabria     11. 

Anclabris     51.  [77* 

Anelare     11, 

Ancrae     11. 

A  n  e  lo s     29. 


[Anculare     20. 

[Anculi    etAnculac     20. 

An  culo     11. 

Ancunulentae     11. 

Ancus     19. 

Andron     22. 

Andruare     9. 

Angeronae     17. 

[Angeronalia     17. 

[Angina     S. 

Anginam  vinariam    28. 

Angiportus     17. 

An  gor     8. 

Angulus     11. 

Animula     25. 

Ann  a  ria     27. 

An  n  us     6. 

Anquere     64. 

A  n  q  uir  ere     22. 

[Antac     16. 

An  tarium     8. 

Antefixa     8. 

Antcbac     8. 

[Antemnae     17. 

Antes     16. 

An  t  eurbana     8. 

Antiae     17. 

[Antica     220. 

Antigerio     8. 

Antipagmenta     8. 

Alitili,    et   Antcpagmcnta     8. 

Antiqua  re      26. 

Antiquum      26. 

Antras     11. 

Antroare     9. 

Anus     6. 

Anxur     22. 

Ao  in  Au  mutatum      18. 

Ape     22. 

Apcllinem     22. 

[Apere     18. 

Aperta    22. 

Apex     18. 

Apica     25. 

Apiculum     23. 

Apluda     10. 


Aplustria     10. 
Apollinares    ludi     23. 
Apolloni     152. 
Apor     26. 
Apcllitavisse     27. 
Appia   via     24. 
Apricum     2.  383. 
Aptus     11.   [18. 
Apua     22. 
Apud     12.  22. 
Aqua     2. 
Aqua  et  igni     2. 
Aquaeliciuni     2. 
Aquagium     2. 
Aquarioli     22. 
[Aquila     22. 
Aquilius     26. 
A  qui  lo     22. 
A  q  u  i  1  u  s     22. 
Aquipcdius      9. 
Aquipenser     22. 
Arabice   olet     28. 
Arbilla     20. 
Arbiter     15. 
Arbitrari  uni      15. 
Arbitri  um      15. 
Arboscm     15. 
Arbutus     3S0. 
Arca     25. 
Arcani     16. 
Arccre     15bis. 
Arcirm  a      15. 
Arcubii     25. 
Arcula     16. 
Arculata     16. 
Arculum     1  ti . 
Arculus      16. 
[A  re  us     15. 
Area     11. 
A r feria     li. 
Argea     19.  [334. 
A  r geunon     14. 
Argeoruiu   succila     3S5. 
Argcos     15.   [334. 
A  r  g  u  s     2  S . 
Argutuni    i ri     27. 


.Ul 


VERBORUM. 


417 


Ariduui     11. 

Arillator     20. 

Ariininum     25. 

Aristopborum     27, 

Arma     3.  [25. 

[Armentas     4. 

Armentum     4. 

[Armi     25. 

Armillas     25. 

Arni  illuni      2. 

Arniilustrium     19. 

Armila      4. 

Avnae  caput     20. 

Arquites     20. 

[Arrogatione     153. 

Arse  verse     18. 

Arsineum     20. 

[Artenam     21. 

[Artes     21. 

Artifices     21. 

Artitus     20. 

Artus     20. 

Arvales  fratres     5. 

Arvina     20. 

Arvocitat     27. 

Arvum     25. 

Arytaenam     21. 

[Ascanii  filli     23. 

Asparagus     19. 

Assa     29. 

As  sar  atum     16. 

Asserere     25. 

Assevero  nianum  et  manu  25. 

Asseres     16. 

Assidelac     19. 

Assiduus     9. 

[Assir     16. 

Ast     6. 

Astasint     26. 

Astu     6. 

Astutus     380. 

At     13. 

Atavus     13. 

Atkanuvi  uni     1 8 . 

Atra  bilis     29. 

[A  tri  a     13. 


Atriplexum     29. 
Atritas    28. 
Atrium     13. 
Atroces     18. 
Attae     12. 
Attam     12. 
Attestata     12. 
Atticissat     28. 
[Attigit     356. 
Attinge     26. 
Auecta     25. 
Auctarium     14. 
Auctor    29. 
Auctum     14. 
Audacia     20. 
Audacias     27. 
[Audaculus     27. 
Audax     27. 
Auditavi      28. 
Augur     2. 
Auguraculum     18. 
Augustus     1 . 
Aulas     23. 
[Aulicocia  exta     23. 
Aureas     27.   [8. 
Aure  ax     8. 
Aureliam     23. 
A  u  ri  eli  alcuni      9. 
Auritus     8. 
Aurum     8. 
[Aurunca     18. 
Av<;1     13. 
Ausculari     28. 
Ausculum     28. 
.[Auseli     23. 
Ausis    27. 
Ausonia  m     18. 
Auspicium     2. 
[Ausum     9. 
Autumnum     23. 
A  u x i li  a  ve  s      17. 
Auxilla     24. 
Avcntinus      19. 
Avere     14. 
Aves    29. 
Avidus     23. 


Avillas     14. 

Av  un  cui  us      14. 

Avus     13. 

Axamenta     3. 

Axare     8. 

Axe  agglomerati  etc.  25. 

Axis     3. 

[Axit     3. 

[Axites     3. 

Axitiosi     3. 

B. 

Bacar     31. 
15  a  e  eh  a  n  al  i  a     30. 
Bacrionem     31. 
[Baio  lari     35, 
Baiolos     35. 
Balaenae     31. 
Balaenani     30. 
Balatrones     34. 
Barathrum     31. 
[Barba  promissa     224. 
Barbari     36. 
Barbaricum     31. 
Bardus     34  bis. 
Bari  uni      33. 
Barrire     30. 
Basilica     30. 
Basilicum     30. 
Basiliscus     31. 
Batus     30. 
Bella  ria     35. 
Bellarium     35. 
[Bellica  columna     33. 
Bellicrepam  saltationem 

35. 
Belli  l  ud  in  cm      35. 
Bellona     33. 
Bellule     36. 
Bellum     33. 
Belutus     34. 
Benéficiarii     33. 
Beneventum     34. 
Benignus     33. 
Benna     32. 
B  e  s  s  em     33. 

G 


Bibcsiam  vid.  Percdiam. 
Bibliothecae     34. 
Bidè  n  tal     33. 
Bidentes     33. 
Bi  gè  nera     33. 
Bignae     33. 
Bilbit     34. 

Bilingues  Bruttates   35. 
Billis     34. 
Binominis     36. 
Biseta     33. 
Bitienses     35. 
Blandicella     35. 
[Blateas     34. 
Blaterare     34. 
Blennos     35. 
Blitum     34. 
Boare     30. 
Boarium  forum     30. 
Bocas     30. 
Boiac     35. 
Boicus     36. 
Bonibizatio     30. 
Bona     30. 
Botulus     35. 
Bova     30. 

Bovcm   bidentem     35. 
Bovinatur     30. 
Br  acbium     31. 
Brassica     31. 
[Brenda     33. 
Breve     3L 
Bruma     31. 
Brundisium     33.* 
Bruti  stupor     31. 
Brutianac   parmae     31. 
Brutiani     31. 
Brutum     31. 
15  ubi  nare     32. 
Bubleum     32. 
PvxàvT]     32. 
Bucar     36. 
Bucepbalus     32. 
Bucerum  pecus     32. 
Bucina     32. 
Bulgas     35. 


gg 


418 


I  IN  D  E  X    I. 


Bui  imam      32. 
Bulla    aurea     36. 
Burranica    potio     36. 
Burrauicum     36. 
Burrum     31. 
Bus  tu  ni     32. 
Buteo     32. 
Butubatta     36. 

c. 

C  et  G  pcrmutatae    23.  203. 
Cacula     45.   [225. 
Ccculatum     46. 
Cadmo  a      47. 
Caduca    auspicia     64. 
Caduccatores      47. 
Caeeultant     62. 
Caecultare     45. 
Caeculus     44. 
Caecunt     44. 
Caecus     382. 
Caedem     45. 
Caeditiae     45. 
[Caelare     20. 
Caelibem     44. 
Caelius    nions     44. 
Caenina     45. 
C  aeri  moniarum     44. 
Caesar     57. 
Caesariati     45. 
[Caesnas     205.   209. 
Caesones     57. 
Ca  e  sp  e  s     45. 
Cac  sticillus     45. 
C  aes  tus     45. 
[Caesullae     274. 
[Calabi- a  curia     49. 
Calasis     51. 
Calathos     47. 
Calatores     38.  [225. 
C  albe os     46. 
Calcendix     46. 
Calces     46  bis. 
[Calendae     225. 
[Calendarum     178. 
Caletus     58. 


Calie  a  ta     47. 
Calie  atis     59. 
Caliptra     47. 
Calix     47. 
Callim      47. 
Calones     46.   62.   [225. 
Calpar     46.   65. 
Calpurni     47. 
[Calumnia     225. 
Camara    43 . 

Camelis   virginibus    63. 
Camenae     43. 
Camensem  cursorem     58. 
Camilla  Flaminia     93. 
[Camillum     63. 
Cani  ili  us      43. 
[K ù i-itit q  a     48. 
[C  amuri    borea     43. 
Cana     45. 
Canalicolae     45. 
C  an  cri     46. 
Candelabrum     46. 
Canentas     46. 
C  anic  ac     46. 
Canifera     65. 
[Canistclla     45. 
[Canistra     45. 
Canitudincm     62. 
Canta     46. 
Cantbcrius     46. 
Canturnus      59. 
[Canuam     65. 
Caperatum     48. 
Capidulum     48. 
Capillatam  vcl  Captila- 

rem    arbore m      57. 
Capis     4S. 

Capita    deorum     64. 
Capital     48.   57. 
Capitalis   lucus     66. 
Capita riu in  aes     65. 
Capitium      57. 
Cappas     44. 
Caprae     48. 
Capreoli     57. 
C  a  prona  e     48. 


Caprunculuin     48. 
Capsae     48. 
Capsit     57. 
C  ap  tus     65. 
Capuani     43. 
[Capularis     61. 
C  apulum     61. 
Caput     48. 
[Cardo     71. 
Carinantes     47. 
C  arissa     44. 
Carnificis      64. 
Casa     47. 
Casaria     48. 
Cascum     47. 
C  as  e  us     48. 
C  asinam     61. 
[Casmenae     67.  205. 
\y.ua/j,i).ov     63. 
C  asnar     47. 
Cassabundus     48. 
Cassia  via     48. 
Cassiculum     48. 
Cassilam     48. 
Casta  mola     65. 
[Castella     70. 
Castrensi  corona     57. 
Casus     58. 
Cataebrcsin     58. 
[Catamitis     7.   18. 
Catamitum     44. 
Catampo     44. 
Catax     45. 
Cati     45. 
Catillatio     44. 
Catillones     44. 
C  a t ularia     45. 
Catulinain  cameni  csi 

t  a  v  i  sse     45. 
Catulus     45. 
Calus     61. 
Caudecae     46. 
Caudicariae     46. 
C  aula  e     46. 
Caviarcs  bostiac     57. 
Cavillati©     45. 


Cavillum     46. 

C  a  vitio  n  em     61. 

Cavum     46. 

C  elassis     61. 

C  el er es     55. 

Cella     66. 

Cellere     50.   55. 

C  elsus     55. 

Cen  ser  e     54. 

C  en  sio     65. 

Censio   bastaria     54. 

Censionem     54. 

Censores     58.   [65. 

Censoria  vocabula     66. 

Censui  censendo     58. 

Cen  t  aurion     54. 

Centenariae      54. 

Centenas    pondo      59. 

Centumviralia   iudicia 

54.  64. 
Centuria     53. 
Centuriata     54. 
Centuriatus      53. 
Centurionus     49. 
Cercolopis     54. 
Cercopa     56. 
\K.  i  q  d  torà     56. 
C  er  e  o  s     54. 
Cercs  Libyssa     121. 
C  crmalus      55. 
Ccrnuus      55. 
Ccrritus     54. 
Cerr  o  n  e  s     40. 
[Cerus  man  us      122. 
Cervaria     57. 
C  er vus     54. 
C  b  a  1  e  i  d  i  e  u  m      52 . 
C  h  a  o  s     52. 
Cbilo     43. 
Cboenica     52. 
C  bora  giù  ni      52. 
Ci  et  qui  syll.  permut.  v.  qui. 
Cibus     42. 
Cicatricare     65. 
C  i  e  e  u  in      42. 
Cicindela      42. 


VERBORUM. 


419 


Ci  e  urna     381. 

[Cicur     108. 

Ciere     66. 

Cilium     43. 

Cillere     195. 

Cillibae     43. 

Cilo     43. 

Cimbri     43. 

Cimmeiii     43. 

Cincia     57. 

Cincinni  terni  antiquae  artis 

63. 
Cine  t  a     65. 
Cingulo     63. 
Cingulos     43. 
Cinxiae   Iunonis     63. 
Circanca     43. 
Circite.s     43. 
Circumluvium     64. 
[Cis     42. 

Cispius  mons     42. 
Cisterna     43. 
Citeria     59. 
Citimus     42. 
Citior     61. 
Citrosa     42. 
Civicam  corona:»     42. 
Civitate  imitali     70. 
Clam     66. 
Claritudinem      58. 
Classes    clypeatas     56. 
Classici   testes     56. 
Classis    procincta      56. 
Clauder  e      56. 
Claudiana     57. 
Clausula     56. 
Clava     62. 
Clavata     56. 
[Clavator     62. 
Clavim     56. 
[Clavis     56. 
Clavus  annalis     56. 
Clientam     61. 
Clingcre     56. 
Clitellae      59. 
[Clivi     64. 


Clivia  auspicia     64. 
Cloacae     55.  [66. 
Cloacale    ilumcn     59. 
Cloacare     66. 
Cloelia     55. 
Cloeliae    fossae     56. 
Clucidatum     55. 
Cium  ae     55. 
Clunaclum     50. 
Clunas     55. 
Clunes     61. 
Clura     55. 
Clutum      55. 
Clypeum     56. 
Cnasonas     52. 
Cnephosum     51. 
Cocetum     39. 
[Cocio     20. 
Coclacae     39. 
Coctiones     51. 
Coc  tum     39. 
Cocula     39. 
Cocuni      58. 
Codcta     38.  58. 
Coelestia  auguiia     64. 
Coclibari   basta     62. 
Cocna     54.  [223.  [339. 
Coenacula     54. 
[Co  epere     59. 
Coepiam     59. 
[Coercere     16. 
Cogitatimi     6*. 
Cogitatio     66. 
Cognitor     57. 
Cognitn     59. 
Cognomines     40. 
Cobum     39  bis. 
Coinquere     65. 
Collatia     37. 
Collativum     37.   58. 
[Colligimus     155. 
[Colliciae     114. 
Collina  porta     10. 
Colluviaris     57. 
Colophon     37. 
Colossus     58. 


Columnae     55. 
Colurna     37. 
[Cornac     63. 
[Combennones     32. 
Comedo  ,  onis  ,     58. 
Comedum     58. 
Co  mitiales     38. 
[Commeare     277. 
[Commeatus     277. 
Co  in  ine  ta  e  ul  a      64. 
C  om  me  tac  illuni      56. 
Commissatio     41. 
Committere    '41 . 
Commugento     65. 
[Communicarius     220. 
Comoedias     39. 
Comoedice     61. 
[Comparsit     60. 
Compascuus    ager     40. 
[Compcndium     72. 
Comperce     60. 
Compercere  etcompescere  60. 
Compernes     41. 
Compescere     40.  72. 

—     lucum     65. 
Compilare    40.  [204.205. 
Compitalia     40. 
Compluriens     59. 
[Compluvium     108. 
Compraedes     39. 
Comptum     40. 
Comptus     63. 
Conauditum     65. 
Concapis     365. 
Conceptivae  feriae    62. 
Concili  abulum     38. 
Conciliatrix     62. 
Concilium     38. 
[Concinere     38. 
Concinnare     38. 
Concio     66. 
Concionem     59. 
Concipilavisti     62. 
Conclavatae     58. 
Conclavia     38. 
[Concutere     261. 


C  o  liliali  uni      38. 
Condere     41.   57. 
Condicere     64. 
Condictio     66. 
Condictum     39. 
Condulus     38. 
Co  n  fé  e  er  un  t     59. 
Confeta     57. 
Conflagcs     40. 
Confoedusti     41. 
Confugelam     39. 
Congruere     40.   [97. 
Coniector     60. 
Coninqucrc      65. 
Coniptum     40. 
Coniugationum       significalio 

80. 
[Coniugcs     104. 
Conivola     61. 
Conili  e  are      37. 
Conregione     66. 
Conruspari     62. 
Cons cripti     41.   [7. 
Consentia     65. 
Considerare     42.    [75. 
Consilium     41. 
Consiluere     58. 
Consiptum     62.  64. 
Consiva     187. 
Consonantes  non  gemi- 

nabant     6. 
Consonantes   literae    et   syll. 

ante  liquidas  elisae  et  con- 

tractae     117  sq. 
Consortes     297. 
Consponsor     59. 
Consposos     41. 
Consternatio     42. 
Constitutus     42. 
Consualia      41. 
[Consus     41. 
Consuetionem     61. 
Consulas     41. 
Contagionein     59. 
Contemplari    38. 
Contestari     38. 


G 


gg 


420 


INDEX    I. 


Contestar!  lite  ni     57. 

[Contigit     356. 

Contignuna     C5, 

Contio     38. 

Contrarium  aes     64. 

Co  ntub  ernale  s     38. 

C  on  t  ub  er  n  ium     38. 

Contuoli     42.      » 

Convallis     42. 

Conventae  condicio    62. 

Conventus     41. 

Convexum     58. 

Convicium     41. 

Connoti  42. 
Copona  40. 
Copulativa  particula  ab  anti- 

quis  omissa     67.  276. 
Coquitare     61. 
Corbitae     37. 
Core  u  lum     61. 
Cord  a     65. 
Corgo     37. 
Cor  intlii  e  n  s  cs     60. 
Corius     60. 
Corniscarum     64. 
Cornua     37. 
Corolla     63. 
Corona     37. 
Corpulentis     62. 
[Cosmittere     67. 
Cossi     41. 
Cothones     37. 
[JSl  o  t  v  X  rj     51. 
Coturni*     37. 
Cracentes     53. 
[Kqut  ivi  ai     53. 
Craticuluni     53. 
Crebrisuro     59. 
Creduas     60. 
[Crepas     48. 
Crepcrum     52. 
Crepidincs     55. 
Crepitulum     52. 
Creppos     57. 
Creterrae     53. 
Crevi     53. 


Cri  n  es     53. 

[K y  i  vió'u  ?     53. 

Crocatio     53. 

Crocotillum     52. 

C  r  o  co  ti  num     53. 

[Crucem      151. 

Crucium     53. 

Crumina     60. 

Crusculum     53. 

Cr  ust  ar  iae     53. 

C  rust  um  in  a     55. 

Cubans  auspicatur     66. 

[C  ubi  culum     64. 

Cuctio     51. 

Cudere     62. 

Culcita     50. 

C  ulig  n  a     51.  65. 

C  uli  na     65. 

Culliola     50. 

[Cullus     CO. 

Culticula     50. 

Cum   imperio  est     50. 

—  populo  agere     50. 

—  potestate  est     50. 
Cum  alter     50. 
Cumbam     51.   64. 

C  um  e  rara     63. 
Cu  ni  e  rum      50. 
Cuncti     50. 
Cuniculum     50. 
C  un  ir  e     50. 
[C  upp  e  dia     48. 
Cuppes     48. 
C  uprali  a     65. 
Cupressi     63. 
Cura     50. 
Curatores     48. 
Curia     49. 
Curia  Tifata     49. 
Curi  ale  s     49. 
Curiales    flainines     64. 
Curiales  mcnsae     64. 
Curiata     49. 
C  uri  on  em     60. 
Curionia  sacra     62. 
Curionium     49. 


[Curionus     49. 
Curis     49. 
Curitim     49. 
Curriculo     49. 
Curriculus     49. 
Currules     49. 
Curtilacum     49. 
Curules  equi     49. 
Cussilirem     50. 
Custodelam     51. 
Custoditio     61. 
Cutiliae     51. 

[KVTIV        51. 

Cutis     51. 

C  utur  nium     51. 

Cybebe     51. 

Cybele     52. 

[Cybios     52. 

Cybium     52. 

Cyllenius     52. 

Cymbium     51. 

Cynthius     52. 

Cyparissac  et  Cyparis- 

siae     51.  64. 
C  y  pr  ia     52. 
Cyprio  bovi  merendam 

59. 
Cytberea     52. 

». 

D  in  L  transiens     68.    147. 
D  paragogicum     405. 
Dacrimas     68. 
Daedalam     68. 
Dagnades     158. 
Dalivum     68.  • 

[Dami  a     68. 
[Dami  atri  x     68. 
1)  a  ni  i  u  ni      68. 
Danistae     68. 
D  a  n  u  n  t     68. 
[Dapatice,    dapaticum 

68. 
Daps     68. 
Dasi     6S. 
Daunia     6S. 


D  au  tia     (H. 
Deactio     74.  , 

[Deamare     70. 
Deblaterare     72. 
Decalicatum     75. 
Decermina     72. 
Decima     71. 
D  e  cim  anus     71. 
D  e  e  o  t  e  s     72. 
Decrepi  tus     71. 
Decultarunt     75. 
[Decumana     4. 
Decumana    ora     71. 
[Decumani   fluctus     71. 
Decurcs     71.  75. 
D  ecurio  ne  s     71. 
[Dedicare     70. 
Dedita     70. 
Defomitatum     75. 
[Deforma     83. 
Defrensam     74. 
Defrui     70. 
Degere     73. 
Degunere     71. 
D  e  i  n  e  ep  s     71. 
Deincipem     75. 
D  e  i  n  de     75. 
Delaniare     73. 
Delapidata     73. 
Delibare     73. 
Deliberare     74. 
Delicare     73. 
Delicata     70. 
[Delicatus     70. 
Delicia     73. 
[Dclicta     73. 
[Dcligimus     113. 
Delinquere     73. 
[D  e  li  qui  a     73. 
Dcliquium     73. 
D  e  liquum     73. 
D  elubr  um     73. 
Deluit     73. 
D  e  magi  s     71. 
[Demens     15S. 
De  min  n  tus    capite     70. 


VERBORUM. 


421 


A  rj  no  >    72. 
D  e  in  u  in     70. 
[Demus     70. 
Denariae     71. 
Denicales  feriae     70. 
Dcorala     74. 
Deorum  sedcs     337. 
Depeculatus     75. 
Deperire     70  bis. 
[Depilati     204. 
D  ep olitimi     71. 
Dcp  ontani     75. 
Deprensa     71. 
Depubem     71. 
D  epuvere     70. 
Derogare     69. 
jdiy(teig     70. 
Derunciunt     69. 
Desiderare     75. 
D  e  si  vare     72. 
Desprctus     72. 
Deteriae     73. 
Detrectare     74. 
Deludes     73. 
Deus     71. 
Deversus     71.  " 
Devitare     71. 
D  ex  t  a  ns     73. 
D  ex  ti  m  uni     74. 
Dcxtra  auspicia     74. 
Dextrar um  tibiarum  74. 
DJ  in  Z  mutatum     74. 
Diabatbra     74. 
[Diales  flamines     10. 
[Dialis  fi  amen     74. 
D  i  a  ni  us     74. 
Dicaearcbia     72. 
Dicassit     75. 
Dice     72. 
Dictynna     72. 
Dierectum     69. 
Dies     74. 
Dies  diffensus     272. 
Diffarreatio     74. 
[Difficultas     87. 
Digitii,  Depidii     41. 


Dignorant     72. 
[Dii  manes     147. 
Dilectus     73. 
Diobolares  meretrices 

74. 
Diomedia     75. 
Diomedis     75. 
Diox     75. 
Dirigere     69. 
Dirus     69. 
Dirutum    acre     69. 
Disertim     72. 
Disertiones     72. 
Disertus     72. 
[Dispendium     72. 
[Dispensata     72. 
Dispensatores     72. 
Dispescere     72. 
[Dissipat     310. 
Dissulcus     72. 
Distisum     72. 
Dium    71.  74.  75. 
[Dius    74. 
Dividiam      70. 
Dividicula     70. 
Doli     69. 
Doliola     69. 
Domus     67. 

Donaticae  coronae     69. 
Donuni      69. 

Dorica  vocabula  52.  316.367. 
Dorsum     69. 
Dotem     69. 
Dracones     67. 
[Drua     9. 

Du  in  B  mutatum     66. 
Dubat     67. 
D  ubenus     67. 
Duco     66. 
Duellimi     66. 
Duicensus     66. 
Duidens     66. 
Duim  et  creduam     27. 
Duis     66. 
Dumccta     67. 
Dumosa     67. 


Duodeviginti     67. 
D  uo  n  um     67. 
Duplabis     67. 
Duplionem     66. 

[Dup  ondili  in     72. 
D  u  sin  o    in  loco     66. 

E. 

E  elisum  25. 
E  prò  EI  15. 
I    23.  395. 

E  am  us     78. 
Eapse     77. 
Eccere     78. 
Edeatroe     82. 
Ederain     82. 
Effafilatum     83. 
Effari     81. 
Effata     80.  81. 
E  gens     77. 

Egregiae  nymphae     77. 
[Egregius     23. 
Egretus     78. 
E  iur atio     77. 
Elacatena     76. 
Elaudare     76. 
Elecebrae  argentariae 

76. 
Elcctabo     76. 
Elices     76. 
E  li  ng  u  era     76. 
Elixa     76. 
Elucum     75. 
Eluinbum     76. 
Era     76.  77. 
Emancipati     77. 
E  in  e  m     76. 
Emere     76.   [4. 
E  ni  p  anda     76. 
E  in  p  l  i  v  u  ni   milite m    77. 
E  in  us  si  tal  a     76. 
Endoitium     76. 
Endoplorato     77. 
Endo  proci  n  et  u     77. 
E  n  n  a  m     76. 
[^'Evvov     6. 


"EVo;     6. 
-Enubro     76. 
E  n  un  q  u  am     76. 
Epeus     82. 
Epicrocum     82. 
E  p  i  1  i  m  ni  a     82. 
Epis  tyli  um     82. 
Epolonos     78. 
Epulani     82. 
Epula  res     82. 
E  que  streaes     81. 
Eq  uir  i  a     81. 
E  quir  i  n  e     81. 
E  qui  tar  e     81. 
Equo     81. 
Equus     81. 
Ercto     oppositum     inerctum 

110. 
Erctum   citumque     82. 
Erebum     83. 
Ergo     82. 
Erigone     195. 
Eri  ni,  esina     386. 
Eritudo     83. 
Erugere     83. 
[Ervilia     82. 
Ervura     82. 
Escari  a  e     77. 
Escit    77.    cf.  386. 
Euboicum    tale  illuni   78. 
Eudiaeon     78. 
Eum     77. 
Europam     77. 
Evelatum     77. 
Everriator     77. 

r 

Exagogen     80. 
Examen     80. 
Esani  us  si  ni     80. 
Exanclare     80. 
Exbures     79. 
[Excellere     274. 
Excidionem     80. 
Exciet     80. 
Excipuura     80. 
Excudere     79. 
Exdeci  mata     80. 


422 


INDEX    I. 


Ex  do  rs  il  a     79. 
Exdutae     80. 
[Esemplar     81. 
Esemplimi     81. 
Exercircnt     81. 
Ex  erci  t  ionem    cxcrciti 

81. 
[Exercitiorem,    exerci- 

tissimum     81. 
Exercitus     81. 
Exesto     82. 
Exfir    79. 
Exfuti     81. 
Exgregiae     80. 
Exbaustant     81. 
Exiles     81. 
Exilica  causa     81. 
Esiraiuin     82. 
Exin     82. 
[E  x  i  n  d  e     75. 
Exinfibulabat     81. 
Existimare     82. 
Exitium     81. 
[Exlitius     381. 
Exodium     80. 
Exoletus     80.   [5. 
Exomides     81. 
Exoriri     80. 
Expapillato     79. 
Expatare     80. 
Expectorat     80. 
[Expensa  dispensata  Tel 

compensata     72. 
[Expergitus     80. 
Experitos     79. 
Expcrrectus     79.  80. 
Explenunt     80. 
Explorare     79. 
[Explorator     79. 
Exporgere     80. 
Expreta     79. 
Exrogare     82. 
Exscendere     79. 
Exta     78. 
E  xtcr  nus     79. 
Exterrancus     79  Iiis. 


Eitimum     78. 
[Extraneus     78. 
Extrarium     78. 
Extremum  mare     382. 
Exurguentes     80. 
Exuviae     81. 
[Exverrae     78. 

F. 

F  et  H  literae  mutatae    84. 
Faba  fresa     91. 
Fabam     87. 
Fabii    Favii    et     Fovii    dicti 

87.  335. 
Fabulus     167. 
Faccm     87. 
F  a  e  e  s     87. 
Facessere     86. 
[Facilitas     87. 
Factio     86. 
[Factiosus     86. 
Facul     87. 
[Facultas     87.  214. 
[Facultcr     87. 
Fatugal     87. 
Fai  a  e     88  bis. 
[Falando     88. 
Falarica     88. 
Falcones     88. 
Faleri     91. 

Falsius    et  Falsior     92. 
Fama     86. 
[Famel     87. 
Famella     87. 
Famicosam     87. 
Familia     86.  87. 
[F  amili  arcs     86. 
Familiaris  Romanus  93. 
Fantino    87. 
Famuletium     87. 
Famuli     86.  87. 
Fan  a     93. 
Fanatica     92. 
Fanum    88. 
Farfcnum     88. 
Farrago     91. 


Farreum     88.   [102. 
Fartores     88. 
[Fas     88. 
Fascinum     88. 
Fas  tigium     88. 
Fastis     93. 
Fastorum     87. 
Fatantur     88. 
Faustulum     porcellum 

93. 
Faventia    88. 
[Favere     88. 
Favi     87.  88. 
Faviani     87. 
Favissae     88. 
[Fcbrua     85. 
Februarius     85. 
[Februatum     85. 
[Februatus     85. 
Felicata    86. 
Fclices     92. 
F  elico  ne  s     86. 
Felix  prò  filix     86. 
|>  rj  M  n    86. 
[Femen     92. 
F  e  m  u  r     92. 
[Fcnebres     94. 
[Fencbris     86. 
[Fcncratores     86. 
Fencro  et  Fencror     92. 
Fenum     86. 
Fenus    86.  94. 
Feralia     85. 
Fercntarii     85.   93.    [14. 

[369. 
Fcrctrius     92. 
Feria     85. 
Feriac  statae     92. 
Ferias     86. 
Ferire     86. 
Ferocit    92. 
Fcrus     86. 
Fesccmnoe     86. 
Fescennini     85- 
[Fcsias     86. 
Fcstram     91. 


[Festuca    86. 
Fetiales     91. 
Fiber     90. 
[Fibras     90. 
Ficolea     93. 
Ficus  Ruminalis     168. 
Fides     89. 
[Fidicula    89. 
Fidusta    89. 
[Fimbrias     90. 
Firctum     85. 
Firmum     91. 
Fiscellus     90. 
Fivere     92. 
Fixulas     90. 
Flagratores     89. 
Flamen  Dialis     87. 
Flamines     385. 
Flamini  Diali  interdicta    81. 
Flaminia     93. 
Flaminia  actles     89. 
Flaminius     89. 
Flaminius  camillus    93. 
Flaminius  lictor     93- 
Flammearii      89. 
Flammeo     89. 
Flammeo     92. 
Flator     89. 
FI  e  mina     89. 
Florifertum     91. 
F  lumen     382. 
Flumcntana     89. 
Fluoniam    Iunoncm      92. 
F lustra     89.  382. 
Focillationes    85. 
[Foculi     85. 
Focus     85. 
Fodare     84. 
Foedum     84. 
Foedus     84. 
Folium     85. 
Folliculare     85- 
[Folus     84. 
[Fomenta     85. 
F  o  m  i  t  e  s     S4. 
Fons     84. 


VERBORUM. 


423 


Fontinalìa     85. 
Forago     90. 
[Forare     84. 
[Foras     84. 
Forbeam     84. 
Forcipes     84. 
Forctes     84. 
[Forctura     102. 
[Fordae     83. 
Fordicidis     83. 
[Forcculac     84. 
[Fores     84. 
Forma     83. 
Formiac     83. 
Formiani     292. 
Forinucales     91. 
Fornacalia     83.   93- 
[Forulos     84. 
Forum     84. 
[Postero     84. 
[Fosti  a     84. 
Fovii    87. 
Fracebunt     90. 
Frater     90. 
Fratilli     90. 
Fratria     90. 
Fratr  iare     91. 
Frausus  erit     91. 
Franate     91. 
Fregellae     91. 
Ftcmitum     90. 
Frendere     91. 
Frequen  tarium     93. 
Fretum     382. 
[Frictum     91. 
Frigere     91. 
[Friguttirc     80. 
Fringilla     90. 
Frivola     90. 
[Frons,  feni.  60. 
Frontem    90.   [151. 
Fructam  et  Frnctum  92. 
Frugamenta     91. 
Fruniscor    et    Frunitum 

92. 
Frutinal     90. 


Frux     92. 
Fucilis     92. 
Fulcere     92. 
Fulguritum     92. 
[Fulgus    84.  92. 
[Fuligo     84. 
Fulmen     92. 
[Fumus    84. 
Fundus     89. 
Funcbres  tibiae     93. 
[Funus     84. 
[Furcilla     88. 
Furcilles     88. 
[Furiae     84. 
Furnalia     88. 
[Fumus     84. 
Fu  rum     92. 
Furvum     84.   93. 
Futare     89. 
Futilcs     89. 
[Futilia     39. 
Futuri    formac   èm  et   è    ap. 
Caton.     26. 

G. 

Gabinorum  foedus     56. 
Gabinus  cinctus     225. 
Gaia  Caecilia     95. 
[Gaipor    257. 
Galbeuin     96. 
Galearia     96. 
Gallam  bibere  etc.     96. 
Galli     95. 
G  a  n  e  u  m     96 . 
Gannitio     99. 
Gaudium     98. 
Gaulus     96. 
Geni  arsa      95. 
Genas     94. 
Geniales     95. 
Genialis    lectus     94. 
Gcnitivus  quartae  declin.  in 

uis    259.  279.  302. 
Gè  ni  uro     94. 
Gens  Aclia     94. 
Gcntilis     94. 


Genuini    dentes     94. 
Genus     98. 

[Gcnus    diversum     60. 
réoyiQU   et  yaqyaqa      97. 
[Germani     95. 
Germen     95. 
JTéqqa     40. 
Gerrae     94. 
Gerrones     40. 
[Gerulos     95. 
Gerusia     94. 
Gestit     96. 
Gcstus    94. 
Gesum     99. 
Gigeria     95. 
Gingriator     95. 
[Gingrinae     95. 
Gingrire     95. 
[Glamas     96. 
[Glires    278. 
[G  liscerà  e      98. 
Gliseere     98. 
Glittis     98. 
Glocidare     98. 
Glomus     97. 
Gloria     98. 
Glos     98. 
[Glubi    98. 
Glucidatum     98. 
r kv  xlt,  e  iv     55. 
Gluma     98. 

Gluo  ,  glutus  ,  glulum     98. 
Gluttire     98. 
Gnarigavit     95. 
Gnarivisse     95. 
Gnarus     95. 
Gnepbosum     95. 
Gneus     96. 
Gnitus  et  gnixus     96. 
Gnotu     96. 
Gnaccburis     97. 
Graculi     97. 
Gradi  vus     97. 
Gracca  nomina  a  Latinis  de- 
formata    7.  18.  79. 
Gracca  sacra     97. 


Grallato'res     97. 
Gramia  e      96. 
Grando     99. 
Grassari     97. 
Gravastellus     96. 
Grave    aes     98. 
Gravida     97. 
JTqavg,  Zeuxidis  tabula   209. 
Greges     97. 
Gricenea     99. 
Groma     96. 
Grucre     97. 
Grumus     96. 
[Grunnire     97. 
Gulliocae     98. 
Gunere     71. 
Gurgustium     99. 
Gutturnium     98. 

H. 

'       H  et  F  literae  mutatae    84. 
Habitior     102. 
Habitudo     101. 
[Hactcnus     367. 
Halapanta     101. 
Hallus     102. 
H  a  m  in  o     102. 
Hamotrabones     102. 
Manilla      103. 
H  a  r  v  i  g  a     100. 
Hastae     101. 
Hcbes     100. 
Hecate     99. 
Hedera     100. 
Hcliconides     100. 
H  e  1  u  e  u  s     100. 
Heluo     99. 

Helus    et  belusa     100. 
Helvacea     99. 
Helvela     103. 
Hemina     100. 
H  emona     100. 
[Hemoncm     100. 
Herbam  do     99. 
Herbilis   anser     100. 
Herceus     101. 


424 


INDEX    I. 


Herculaneus  noclus     63. 
Hercules  astrologus  100. 
Here     99. 
Heredium     99. 
Herem  Marte  a  ni      100. 
Hcres     99. 
II  erma     99. 
[Herna     100. 
Hernici     100. 
Hetta     99. 
Heus     100. 
Hilarodos      101. 
[Hilla     101. 
Hilum     101. 
Hippacare     101. 
Hippagines     101. 
Hippius     101. 
Hippocoum     101. 
Hira     101. 
Hirquitalli     101. 
Hirrire     101. 
Hirtipili     101. 
Histriones     101. 
Hodoedocos     103. 
IIoTueltium      103. 
Honorarios     102. 
Horctum     102. 
Horda     102. 
Hordiarium    aes      102. 
[Hordicidia     102. 
Horreum     102. 
Hortus     102. 
Hostia     102. 
Hosticapas     102. 
Hostiliis  Laribus     102. 
Hostimcnlum      102. 
[Hostire     102.  270. 
Hostis     102. 
Humanum     103. 
Hyperborei     103. 
Hyperionem     103. 

I. 

Iambi  105. 
laneus  103. 
1  a  n  i  e  u  1  uni      1041 


Ianaal      104. 

fi  a  nuli     3. 

[Ianus     52. 

Ibi     105. 

[Ibidem     105. 

Ibris     33. 

Icadion     100. 

Icit     105. 

Idulis     104. 

[Iduum      178. 

Iecunanum     114. 

Igitur     105. 

Igncm     100. 

Ignia     105. 

Ignis     106. 

Ignitabuluui      105. 

Ilia     104.   [81. 

Ilicet     104. 

[lllicere     27. 

I  Ili  ci  ii  ni     114. 

Illico     297. 

[Illorsum     27. 

Im     103.   [47. 

Imago     112. 

Imbarbescere     109. 

Imbclliam      114. 

Imbrex     109. 

Imbrica  tempestate   109. 

[Imbu  Ibi  tare     32. 

Imbutum      109. 

[Immanes     146.  147. 

Immanis      111. 

I  ni  m  olare      1 10. 

Immunis      109.   [143. 

Immusulus      112.    113. 

Inipagcs     108. 

Iniparem     109. 

Iniparentem      109. 

Impares     109. 

I  in  p  e  1  i  ni  e  n  ta      108. 

Impenetralc      109. 

Impensam    stipem     108. 

Impercito     108. 

Ini  pese  ere      108. 

Impetix     109. 

[Impetrare     227. 


mpetritum      108. 

mpetum     Ì10.    209. 

mpiatus     109. 

mpite     109. 

m  p  1  e  x  u  m     109. 

mplorare      109.   [77. 

mpluvium      108. 

mpolitias      108. 

mpomenta     108. 

mporcitor     108. 

mportunum      108. 

mpos      109. 

m  p  r  o  1  u  s    vel    improlis 
108. 

mpudicatus     109. 

mputatum     10S. 

n     108.    109. 

n  conventione      113. 

n    e  o  p t e     110. 

n  insula     110. 

n  mundo     109. 

n    pelle    lanata     114. 

n  procinctu     109. 

narculum      113. 

ucalanto      114. 

ncalationes     107. 

ncalative      114. 

n  cavili  a  tio      107. 

n  e  e  n  sit     107. 

n  e  e  p  s     107. 
[Inccpsit     107. 

ncessere     107. 

ncestus     107. 

neboare     107. 

ncicorem     108. 
[Inciens     97. 

n  cilia     107. 

ncita     107. 

ncitega     107. 
[Inclamando     108. 

nclamare      108. 

ne  lu  t  us     107. 

ncoctac     107. 

ncomitem     107. 

n  e  o  in  i  ti  a  r  e      107. 

nconciliasti     107. 


In  e  oh  di  tum      107. 
Inconspretum      107. 
Increpitare   107. 114.  [52. 
Increpitato      114. 
Incuria     107. 
[Incus     79. 
Indepisci     106. 
Indeptare     106. 
Indictiyum  funus     106. 
Indiges,  indigetis   106. 
Indigetes      106. 
Indi  gi  tam  en  ta     114. 
Indigitando      114. 
Indoles      106. 
Indostruum      106. 
[Indulgentem      110. 
Industrium   106.110.313. 
Inebrac     109. 
I  n  e  r  e  ta      110. 
Inermat     110. 
Iners     110. 
Infectores      112. 
[lnfelices     92. 
Inferiae      1 12. 
Inferium      113. 
Infetari     3S1. 
Infibulati      113. 
Infindere      112. 
Infit     112. 
Infiteri      112. 
Infitiari      112. 
Infra  classem      113. 
Infrequens      112. 
[Infrunitum     92. 
Infulae      113. 
[Infulas     81. 
Ingens     114. 
Ingluries      112. 
Inhibere      109. 
1 nigere      1 10. 
Init     110. 
I  n  i  ti  um      1 50. 
I  niuges      1 13. 
Iniurum      110. 
Inlaqueatum      113. 
I  ni ecebrae      113. 


VERBORUM. 


425 


Inlex     113. 
Inlicies     113. 
Inlicitator     113. 
Inlicium  vocare     113. 
Inliterata  pax     113. 
rinolevit     5. 
[Inops     190. 
Inori     114. 
Inquilinus     107. 
[Inquinare     50. 
Insanum     113. 
Inscitia     111. 
lnsec'ta     111. 
Inseptum     111. 
Inseque     111. 
Inses  sore  s     111. 
[Insexit     111. 
Insignes     114. 
Insignis     111. 
Insimularc     111. 
[Insipat     310. 
Insipere  far  in  olam  105. 
Insituin     111. 
Insons     111.  [296. 
Instaurar!     111. 
Instigare     111. 
Insuasum     111. 

Insulae     111. 
Insù  pare     111. 

[Integrare     12. 

Intempestam  noctem  110. 

Inter   cutem  flagitatos 
110. 

[Interamnae     17. 

[Interatim     111. 

Intercapedo     111. 

lntcrcutitus     113. 

[Interdiu     71. 

Interduatim     111. 

Interferivi     110. 

Intcrnecio     110. 

Internecivum     114. 

Internum  mare     382. 

Intcrregnum     110. 

lntrabere     111. 

[Investis     368. 


[Invocando     108. 
[Involando     108. 
Involvus     112. 
Iovistae     105. 
Ipsippe     105. 
Ipsullices     105. 
Iracundia     106. 
Ircei     114. 
Ircens     105. 
Irnela     105. 
Irpices     105. 

Irpini     106. 

[Irpum     106. 

Irquitallus     105. 

Ita  Castor,  ita  me  Her- 
cules 107.  XXII,  ann.  7. 

Italia     106. 

Itonida     105. 

lubar     104. 

Iubere     103. 

Iubilarc     104. 

lugarius     104. 

Iugere     104. 

Iuges     104  bis. 

Iugula     104. 

Iugum     104. 

Iulium     103. 

Iunium     103. 

[Iunonii     3. 

[Iunonis   Iugae     104. 

lurare     104. 

Iurgatio     103. 

Iusa     103. 

Iusti     103. 

Iustum  vadeni     113. 
'  Iuvenalia     104. 

Iuventutis     104. 

K. 

Kalendae  v.  Cai.;  etiam 
Graeca  quaedam  voc.  v.  in 
lit.  C. 

li. 

L  in  D   t ransi cns     68. 
Labcs     121. 


[Lacer     118. 
Lacerare     117. 
[Lacerna     118. 
[Lacerum     117. 
[Lacinia     73.  117. 
Lacit    116.  117.  [27. 
Lacobrigae     118. 
Lactaria     118. 
Lacuna     117. 
Lacus  Lucrinus     121. 
Laena     117. 
Laeva     117. 
[Laevorsum     117. 
[Laevum     117. 
[Lamam     117. 
Lambdacismi    fuga      45. 
Lamberat     118. 
Lance    et   licio     117. 
Lancea     118. 
Laneae     121. 
Lanerum      118. 
[Lanius     73.  117. 
Lanoculus     118. 
Lapidem   silicem     115. 
Lapidicinae     118. 
Lapit     118. 
Larentalia     119. 
Larvati     119. 
Latex     118. 
Latine     118. 
Latitaverunt     121. 
Latrare     121. 
Latrones     118. 
Laudare     118. 
Laureati     117. 
Lautitia     117.  118. 
Lautulae     118. 
Lautumias     117. 
[Lavernalis  porta     117. 
Laverniones     117. 
[Lax     116. 
Lectosia     115. 
Lectus     115. 
Leges  aedium  sacrarum   156. 

164. 
Lcgiinus     115. 


Legio     Samnitum    lin- 

teata     115. 
L  e  nin.'isc  i     115. 
Lemonia    tribus     115. 
Lenones     115. 
Lepareses     121. 
Lepista     115. 
Leria     115. 
Lesbium     115. 
Letum     115. 
Levir     115. 
LI  prò  LLI     152. 
Libella     116. 
Liber     115.       t 
Liberales     121. 
Liberalia     116. 
Liberata     121. 
Libertatis     121. 
Librile     116. 
Librilla     116. 
Libycus     121. 
[Libyssa     121. 
Licitati     116. 
Lictores     115. 
Limaces     116. 
[Limina     116. 
Limis     116. 
Limitatus     116. 
Limites     116. 
Lingua     121. 
Lingula     116. 
Lingulaca     117. 
Linteata    vid.   Legio. 
Liquidae    literae    olim    non 

geminatae   6.  26.  85.  204. 

219.  adde  Qu.  XIV,  3,  9. 
Liquitur     116. 
Litatum     116. 
Litis     116. 
Litis    et   vindiciarum   arbitri 

378. 
Litiuin  annus     392. 
[AItqu.    120. 
Litus     382. 
Lituus     116. 
Lixabundus     116. 


Hhh 


426 


INDEX    I. 


Lixac     116. 
Localis  casus     284. 
Locatimi   119. 
Locupletes     119. 
[Loebertatem     121. 
Loebesum     121. 
Longitrorsus  120. 
Lotos     119. 
Lucani     119. 
Lucar     119. 
Lucaria     119. 
Lue  ari s     119. 
Lucem     119. 
[Lucere?     119. 
Lucereses     119. 
Lucetium     114. 
[Lucina    305. 
Lucius    119.  [148. 
Lu  come  di     120. 
Lucomones     120. 
Lucretilis     119. 
[Lue  rio     56. 
Luctus     120. 
Luculentus     120. 
Lucuntem     119. 

[Ludum     122. 

L  u  e  s     120. 

[Lugere     120. 

Luma     120. 

Lumbago     120. 

[Lupus     6.  60. 

Lura     120. 

[Lurcones     120. 

Luridi     120. 

Luscitio     120- 

Lustra    120.  405. 

[Lustratio     120. 

Lustrici     120. 

Lustro     29. 

[Lustrum     117. 

[Avxqa     120. 

[Lutum     120. 

Luxa     119. 

Luxantur     120. 

Lycii     119. 

Lycopbos     121. 


Lymphae     120. 
[Lymphaticos     120. 
Lyrnesiades     120. 

M. 

Macellum     125. 
Macilenti     125. 
Mactus     125. 
Madulsa     126. 
Maeandrum     136. 
Maecia  tribus     136. 
Macniana     134. 
Macnii  collimila     135. 
Maesius     136. 
Maeson     135. 
Magis     126. 

Magisterare  126.152.153. 
Magisteria     152. 
[Mogistratus     126- 
Magistri     126. 
Magmentatum     126. 
[Magna  in  a  ter  ter  a     136. 
Magnani   socruni      126. 
Magni  fi  cior     154. 
Magnificissima     151. 
Magnificius     152.  154. 
Magnos    ludos     122. 
Magnum  annui»     147. 
Magnum    socerum     126. 

Maiestas     136. 

Maiis  idibus     148. 

Maior  ani  i  t  a     136. 

Maior  avunculus     136. 

Maior  Graecia     134. 

Maior  magistratus  136. 

Maior   patruus     136. 

Maior  so  e  er     136. 

Maior   socr us     136. 

Maiorem  consulem  161. 

[Maior  es     122. 

Maior  e  s   fi  ani  in  e  s     151. 

Maius  mensis     134. 

Maledictores     152.  154. 

Malevoli  Mercurii  161. 

Malleoli     135. 

[Malluviae     161.  207. 


Malluvium     161. 
Malo  cruce     150. 
[MuXÓìvtov     34. 
Malta    135. 
Mamercus  130.     Pythago- 

rae  fil.  23. 
Mamers     131. 
Mani  erti  ni     158. 
Mamilia  turris     131. 
Mamiliorum     130.  131. 
Mamphula     142. 
Mamphur     132. 
Mamuri  Veturi     131. 
[Man  a     125. 
Manalem    fontem     128. 

—     lapidcm     128. 
Manalis  fons    157. 
[Manalis   lapis     2. 
Manare     128. 
Manare    solem     158. 
Manceps     128.  151. 
Mancini  tifata     131. 
Mancipatione     153. 
Manduci     128. 
Mane     125.  158.  [122. 
Manes    Di     122.  157. 
M  a  n  i  a  e     144. 
Manias     128.  129. 
[Maniolas     128.    129. 
Mani  us     148. 
Manliae   gentis     151. 
M.  Manlium     125. 
Mansues     152.  154. 
Ma  n  sue  tu  m     132. 
Man  tare     133. 
Manticulari     132.   133. 
Manticularia     132.    133. 
M  a  n  t  i  e  ul  a  iu  m      133. 
Mantinenses  hoplomacbi  328. 
Mantisa     132. 
Manubiae     129. 
M  a  n  u  e  s     147. 
Manum  et  mentum    149. 
Man  unii  t  ti     158. 
Manuos     146. 
M  apali  a     146.  147. 


[Marcipor  257. 
Marculus  125. 
Marii  templum  Hon.  etVirt. 

345. 
Marspedis     161. 
Martialis    campus     131. 
Martias   calendas     147. 
Mar  ti  us    mensis     150. 
Mas     136. 

Masculina  et  feminina  153. 
Masculina  a  Paulo  in  neutra 

conversa     8.  224. 
Masculino     151.    152. 
[Masculus     136. 
Masucium     139. 
Matellio     126. 
Materfamiliae     125. 
Mater  Matuta   161.  [125. 

[158. 
Materiaria  negotiatio     27. 
Matertera     136  bis. 
Matralia     125. 
Matrem    Matutam     122. 
Matrimes    ac   patrimes 

126. 
Matronae     154. 
Matronas     125. 
Matronis  a  munì  reddi- 

tum     152.   153. 
Mattici     126. 
Matula     125. 
[Matura     125. 
[M  a  t  u  r  u  m     122. 
Mavortcm     147. 
Maxi  in  a  e      dignationis 

154. 
Maximam  hostiam     126. 
Maximam   mnltam     144. 
Maxi  mi   annales     126. 
Maximum  prae  torem   161. 
Maximus  ponti f.    126. 
Maximus    curio     126. 
Me     161. 
Meatus     125. 
Mccastor  et  mehercules 

125. 


VERBORUM. 


427 


Meddix    123.  . 
Medialem     124. 
Medibile     123. 
Mediocriculo     154. 
Medioxiinum     123. 
Mediterream     123. 
[Me  di  trina     123. 
Mcditrinalia     123. 
Meditullium     123. 
Medius   fidius     147. 
Medullitus     123. 
Megalesia     125. 
Melancoryphi     124. 
Me  li  a     124. 

Meliboea  purpura   124. 
Melicae     124. 
Melo     124.  [7.  [18. 
Melos    124. 
Meltom     122. 
Membrum  abscidi  mor- 
tilo    148. 
Memorare     124. 

Memoiiosus,  memori o- 
sior,  memori'osius, 
memoriosissime     124. 

Mendicum     124. 

Mendicus     161. 

Mensa  frugibusque  iu- 
rato     124. 

Mensae     157. 

Mensarii     124. 

Mensas     158. 

Mente    captus     158. 

Mentimi      124. 

[Meopte     310. 

Mcrcedituum     124. 

Mercedonios     124. 

Mercurius     124. 

Merendam     123. 

Mergae     124. 

Meritavere     152.  154. 

Mertat     124.    [81. 

[Merula    124. 

Merum     124. 

Mesancylum    125. 

Messapia     125. 


?Meta  .   .   .  .  153. 
Metalli     146.   147. 
Metapboram     153. 
Metaplasticos     153. 
Metari     123. 
Metelli   Tid.  Metalli. 
Metonymia     153. 
M<jtus,   fem.  123.  [60. 
Migrare  mensa     158. 
MiLipte     152.  154. 
Mi  item     122. 
MiKum     157. 
Mille    153. 
Mille  urbiuin     158. 
Milus    151. 
Millina     123. 
Mimila  verba     44.  313. 
Minim     122. 

Minar!    23.  25. 

Mincrrimus     122. 

Minelva     123. 

[Minar  vii     3. 

Minile    gentium     123. 

Miniicitur     122. 

Minori    tempia     157. 

Mino*  et  malora  auspi- 
ci a  157. 

Minorjm   Delum     122. 

Minorls     122. 

[Minoiis  flamines    151. 

Minormi  pon  tiff.  maxi- 
in  u  s  161. 

Minotiiri     148. 

Minuci     147. 

[Minuee     122. 

Minuith-  populo  luctus 
154. 

Minurrltiones     122. 

Minuscuae  quinquatrus 
148.  14. 

Minutii  122. 

Minutu      121. 

Minyac  122. 

Miracidbn     123. 

Miracul     123. 

Mirior    23. 


Miscellioncs     123.       ] 
Miscenum     123. 
Miseratur     123. 
Miseret     123. 
Mi  sere  tur     123. 
Modo     140. 
Modo    quodam     161. 
Moene     145. 
Moenia     151. 
Moesius    vid.  Maesius. 
Mocson  vid.  Maeson. 
Mola    141.     [salsa    3. 
Moles    140.  382. 
[Moliri     140. 
[Molitiones     140. 
Mollestras     135. 
Molucrum     140.  141. 
M  ornar     140. 
Momine     140. 
Monile     138. 
Monimentum     139. 
[Moni  ti  o     196. 
Monitores     138. 
Monodus     148. 
Monstra     157. 
Monstrum     138.  140. 
Moracias   nuces     139. 
[Moracillum     139. 
Morbosum  hominem  139. 
Mortem   obisse     147. 
Mortis    causa    stipula- 

tio     161. 
Mortuae  pecudis     161. 
Mortuus     139. 
Mos     157. 
Moscillis     158. 
Mox     139. 
Mucia  prata     144. 
Muger     158. 
Muginari     147. 
Mugionia  porta     144. 
[Mule  ere     144. 
Mulciber     144. 
Muli  Mariani     149.  [24. 
Mulis     148. 
Mulleos    142. 


Muli  ani  142-     max  imam 

145. 
Multi  Mani  Ariciae  145. 
Multifacere     152.  153. 
Multifariam     142.  144. 
Mulus    148.  149. 
Mummiana     140. 
Mundus      142.    143.    154. 

156. 
M.unem     143. 
RI  u  n  era  li  s     143. 
Municas     152.  153.' 
Municeps    131.    142. 
Municipalia  sacra  157. 
Municipium     127. 
[Munifices     33. 
Munificior     154.  155. 
Munitio    143. 
Munus    140.  157. 
Murciae  deae     148. 
[Mure  us     148. 
Murgisonem     144. 
Muri     158. 
Muries     158.  159. 
Murmillo     284. 
Murrata  potione     158. 
[Murratum    vi  n  uni    144. 
Murricidum     125. 
Murrina     144.    145. 
[Murriola     144. 
Murtiae  deae  sacellum 

149. 
Muscerdas     146. 
Mussare     144. 
Mustricula     147. 
?Muta  ....   153. 
Muta  exta     157. 
Mutae     143.  153.? 
Mutas     142.  158. 
Mutini   Titini     154. 
Mutire     145. 
Mutius   Scaevola  trib.  pleb. 

389. 
Mutum     153. 
[Myon     147. 
Myoparo     147.  222. 


Hhh 


428 


INDEX    I. 


Myrmillonica  senta  144. 
Myrtea   corona     144. 

US. 

Naccae     166. 
Naenia     161.  163. 
Naeniae     161.  163. 
Naeviam  silvani     169. 
Nancio     167. 
[Nanciscitur     277. 
Nancitor     166. 
[Nanctus     277. 
Nanua     177. 
Nanxiior     167. 
Napuras  nectito     169. 
Nave     166. 
Nares     166. 
Narica     166. 
Narita     167. 
Nassa     169. 
Nassiterna     169. 
Nat  are     166. 
Natinatio     166. 
[Natinatores     166. 
Natio     166. 
Naucus     166. 
Nauscit     169. 
Naustibulum     169. 
Nauteam     165. 
Nautiorum     166. 
Navali  corona     162. 
Navalis   porta     178. 
Navalis    scriba     169. 
Navi  a     169. 
Navitas     169. 
Navos     177. 
Navus     166. 
[Nebrundines     162. 
Nebulo     165. 
Ne  e     162.  387. 
Nec  mulieri  nec  gremio 

credi    oportere     165. 
Nec   unquem     162. 
Ne  catum     178. 
N  e  e  e  m      177. 
Necerim     162. 


Necessari     162. 
Necessarium     162. 
Neceunt    162.  387. 
Neci     162. 
Neclegens     162. 
Nectar     165. 
Nectere     165. 
Nefasti  dies     165. 
[Nefastis     93. 
Nefrendcs     162. 
[Nefrones     162. 
Negibundum     165. 
Negotium      177. 
Negritu     165. 
Negumatc     165. 
Neminis     162. 
Nemo     162. 
Nemora     162. 
Nemut     162. 
Nep     165. 
Nepa     165. 
Nep  os     165. 
Nepotes    165. 
Nepus     165. 
Ne  qua  Ha     162. 
Nequam     165.   176. 
Ncquinates     177. 
Nequinont     162. 
Nequiquam     162.   386. 
Nequitum    et    nequitur 

162. 
Nervum     165. 
Ne  si     165. 
Ncunquam     162. 
Neutiquam     165. 
Ncxuin     165  bis. 
Nictare     177. 
Nictit     177. 
Niger   lapis     177. 
[Nihil,    nibilum     101. 
Nihili     175. 
Ningulus     177. 
Niquis  scivit     177. 
[Nis    47. 
Nivein     177. 
Nixi  di    174. 


Nobilem     174. 

Noctilugam     174. 

Noctua     174. 

N  o  e  g  e  u  m     174- 

Nomea     173. 

Non     omnibus     dormio 

173. 
Non  pridem     165. 
Nonarum     178. 
Nonas     173. 
N  o  n  e  o  1  a  s     174. 
Nonuncium     173. 
Nota     174. 
Notbum     174. 
Nova  via     174. 
Novae    curiae     174- 
Novalem  agrum     l'4. 
Novem  trib.  mil.    174. 
Novendiales     177. 
Noverca     174. 
N  o  x  a     174. 
Noxia     174. 
N  P.     165. 
Nuces     173. 
Nuces  mitti  in  C:riali- 

bus     177. 
Nuculas     173. 
Nudius    tertius   170. 
Nuniam  Pompili. m  173. 
Numella     173. 
Numen     173. 
Numera  Senatui     170. 
Numerius     170. 
Numero     170. 
Numidae     177. 
Numidas     173. 
Nuiumum     173. 
Nuncupata  pec  nia   173. 
Nun  di  n  a  le  in   conni    173. 
Nundinas     171.173. 
Nuntius     173. 
Nuper     173. 
Nupta  verba     "0. 
N  ii  p  tam     170. 
Nuptiarum  ritus  3-    172. 
Nuptias     170. 


Nusciciosus     171.    173. 
[Nyctegregia     78. 

o. 

Ob    178.  201.  [147. 

Ob  os    201. 

Ob   vos    sacra     190. 

Obacerare     187. 

Obacerbat     187. 

Obambulare     187. 

Obbrutuit     187. 

Obdere     191. 

Obescet     188. 

Obcsus     188. 

Obherbescere     190. 

Obiacuisse     205. 

Obices     187. 

Obigitat     189. 

Obinunt     189. 

Obitu     188. 

Obiurare     189. 

Obiurgatio     194. 

[Oblectare     27. 

Obliteratum     187. 

Oblucuviasse     187. 

Obmanens     199. 

Obmoveto     202.   205. 

Obnectcre     190. 

Obnoxius     191. 
Obnubit     184. 
Oboedire      187. 
Oboritur     190. 
Obprobrare     187. 
Obpuviat     191. 
Obrogare      187. 
Obsalutare     193. 
Obsatullare     192. 
[Obscatae     189. 
[Obscena     189.   201. 
Obscuin     189. 
Obsecrare     188. 
Obsequela      192. 
[Obsequium     226. 
Observasse     190. 
Obsidionalis  corona  190. 
Obsidioncni     198. 


VERBORUM. 


429 


Obsidium     193. 
[Obsipat     310. 
Obsonitaverc     201. 
Obstinato     193. 
Obstinet     197. 
Obstipum     193. 
Obstituin     193. 
Obstrudant     193. 
Obtestatio     184. 
Obtractat     187. 
Obtrectator      199. 
Obturare     184. 
Obtutu     187. 
Obvaricator     194. 
[Oh  vi  ani     147. 
Occare   et   occator     181. 
Occasio     178. 
Occasus     178. 
Occentare     181. 
Occidamus     181. 
Occisitantur     201. 
Occisum     178. 
Occultum     205. 
Occupaticius  ager     181. 
Ocimum     181. 
Ocius  et  ocissime     181. 
[Ocreae     181. 
Ocrem     181. 
Octaviae  porticus  XXIX, 

ann.  3.     178. 
October  equus     178. 
Oculatum     178. 
Oculissimum     178. 
Oculitus     178. 
Odefacit     178. 
Oc   in    secunda    declinationc 

19.  86.  204. 
Oenigenos      195. 
Oestrum     195. 
Offectores      192.    [112. 
Offendices     205. 
Offerumenta     188. 
Officiosus     192. 
Offi-inei     198. 
Offucarc     192. 
Offudas     192. 


Ogygia  ni  oc  ni  a     178. 
Oleagineis  coronis  192. 
Olentica     192. 
Oleo     5.  " 
Oletum     203. 
Olivetani     192. 
Olivitam     202. 
Ollic     196. 
Olvatum     205. 
Omen     195. 
Ommcntans      190. 
[Omnes     50. 
onti  in  3  pers.  plur.     204. 
Opaca     185. 
Opalia     185. 
Opertat     191. 
Opiconsiva     187. 
Opicum     188. 
Opigenam  Iunonem  201. 
Opilio      191. 
Opima  spolia     186. 
Opiparum     188. 
Opis     187. 
Opiter     184. 
Opitulus     184. 
Opperiri     187. 
Oppido     184. 
Oppidoruni     202. 
Oppidum     184. 
Opportune     190. 
Ops     190. 
Ops   dea     189. 
Optatam  bostiam     186. 
Ut  qui  Optima  lege  fue- 

rint     189. 
Optima  lcx     198. 
Optio     184.  198. 
Optionatus     201. 
Optutu     186. 
Opunculo     191. 
Ora  e     182. 
Orare     198. 
Orata     182. 
Oratores     182.    [198. 
Orba     182.   183. 
Orbius  eli  v  us     182. 


Orca     181. 

Orcbestra      181. 

O  re  hi  ti  s     181. 

Orcum     202. 

Ordinariuin     182. 

Ordir  i     185. 

Ordo    sacerdotum     185. 

[Oreadcs     182.  183. 

Oreae     182. 

Oreos     182. 

Orestiades     185. 

Oreus     183. 

[Orias     8. 

[Ori  e  ha  le  uni     9. 

Originuni    libros     198. 

Oriri     182. 

Ornamenta  histrionuni     296. 

Ornatus     185. 

Ortygia     182. 

Oscillantes     194. 

Oscillum     194. 

Oscines     197. 

Osci  n  um  auguri  uni     196. 

Oscinum    tripudiuin      197. 

Ose  os     198. 

Oscula n a  pugna     197. 

Osculimi      197. 

Osi    sunt     201. 

Osorem    196. 

Ostcnde     201. 

Ostentas     201. 

Ostentimi    194.  201.  [140. 

Ostia     382. 

Ostiam     197. 

Ostinet     196. 

Oufentinae  tribus    194. 

Ovalis  corona      195. 

Ovantes     195. 

Ovcm     195. 

Ovibus  duobus     202. 

Oxime     195. 

Pa  et  pò     205. 

Pacem     230. 

P  a  e  i  o  n  e  in     250. 


[Pacisci    250. 
[Paco     250. 
Paeana     222. 
Paedidos     222. 
Paenuria    222. 
Pagani     221. 
Pagi     221. 
Paginae     221. 
[Palaemon     242. 
Palainys    vid.  P  ciani ys. 
Palatium     220. 
Palatualis  flanien     245. 
[Palatuar     348. 
Pales     222. 
[Palilia     222. 
Pallas     220. 
[Palmata     209. 
Palmites     220. 
Palmulae     220. 
Palpari     220. 
[Paludamenta     253. 
Paludati     253. 
Pan  e  a  i-pia  e      220. 
Panda n a   porta     220. 
Pandiculari     220. 
Pandicularis     220. 
Pan  gè  re     213. 
[Pangere  plantas,  versus 

108.  213. 
Panibus     220. 
Pantices     249. 
[Panucula     220. 
Pan  us     220. 
Papillae     220. 
P  a  p  i  r  i  a     233. 
[Papisii     23. 
Papisios    242.  395. 
Pappi    220. 
Paragogae  3  pers.  plur.  exeni- 

pla     68. 
Parare    in  ter    se    munus 

234. 
[Pararium   acs     221. 
Parasangae     222. 
Parco  et  pasco     60.  222. 
Parcito   lingua  in     222. 


430 


INDEX    I. 


Parens     221. 

[Parenteni  masc.     151. 

Parere     221. 

Paret     221. 

Paribus    equis     221. 

Paricidas      221 . 

Parlila     245.    [222. 

Parilibus     237. 

Parniulis     238. 

[Paron     147. 

Parones     222. 

Parret    233. 

Parrici  (Parricidi)  quae- 
stores     221. 

Parricidae  nolio     221. 

Parsi     242. 

Participia     241. 

Particip.  in  tus  mutai,  in 
sus     81.   96. 

Partus    222. 

Parum  cavisse  vidcri 
238. 

Parumper     221. 

Pasco  vid.   Parco. 

Pascuales  oves     242- 

Passales    222. 

Passer   marinus     222. 

Pastillum     250. 

Pastillus     222. 

[Patagiarii     221. 

[Patagiata     221. 

Patagium     221. 

Patagus     221. 

Patellae     249. 

Pater   patriinus     234. 

Pateram  perplovere  250. 

Patres     246.  [7. 

Patri  ci  os     241. 

Patricius     221. 

Patrimi  et  matrimi  pueri 
245. 

Patrocinia     233. 

Patronus     253. 

Patrum  commune  suf- 
fragi um     233. 

Patulum  bovtm  221.229. 


Pauciens    220. 
Pauperies     220. 
Paveri    frumenta     250. 

253. 
Pavimenta  191.    Poenica 

242. 
Pax  vid.  Pacem. 
Pectenatum  tectum  213. 
Pectuscum     213. 
Pecnlatus     213.  237. 
[Peculia     23. 
Peculium     249. 
Pecunia    213.   253. 
Pecunia  sacrificium  245. 
[Pecunias     23. 
Pecuum     246. 
Pedam     210. 
Pedarium     210. 
Pedem   struit     210. 
[Pedes     210. 
Pedestria  auspicia  245. 
Pedibus    obsitum      210. 
[Pedicosus     210. 
Pedulla     230. 
Pedum     210.  249. 
Pegasides     212. 
PegasumXXV.  ann.5.  218. 
Peligni     222. 
Pelamys     207. 
?Pellates     237. 
Pellem     207. 
Pellexit    207. 
[in  Pellibus     207. 
Pellicator     204. 
Pellices     222. 
Pclliculationem     242. 
Pellirem     204. 
Pelluviae     207.  [161. 
Pclta     207. 
[Pelvem     246. 
[P  e  n  a  r  i  u  s     211. 
Penatis     253. 
Penatores     237. 
Pendere   poenas     208. 
Penem  et  penes  208.230. 
[Pencs     22.  250. 


Penetrale    sacrificium 

250. 
Penetralia     208.  [250. 
Penetrare     208. 
Peniculi     208. 
Penitam    offam     242. 
Pennas     209. 
Pennatas     211. 
Penora  211. 
[Pensiones     208. 
Pentathlum     211. 
Penuria    vid.    Paenuria. 
Penus     250. 
Perbitere     215. 
Percontatio     214. 
[P  er  cun  ctatio     214. 
Percunctatum     242. 
Perditum     215. 
[Perduellio     67.  102. 
Perediam    etbibcsiam 

214. 
Peregrina  sacra     237. 
Percgriuus  ager  245.253, 
Percmere     214. 
Peremne     245. 
Perempta  et  interempta 

217. 
Peremptalia      fulgura 

214.  245. 
Perfacul  et  persefacul 

214. 
Perfincs     205. 
Perfugam     214. 
Pergere     215. 
Pergite     215. 
Pergraecari     215. 
Pcriculatus    sum     342. 
Perihodos     217. 
Perimit     249. 
[Perinde     75. 
Permissus     215. 
Permutatur     214. 
Perpetem     217. 
[Perpetrare     227. 
Perpetrat     217. 
Perpulit     217. 


Persibus     217. 
Persicum   portnm     217 
Persicus    217. 
Persillum     217. 
Personata    fabula     217. 
Pertisum    217.  [72.  [273. 
Pertusum    dolium     242. 
Pes     242. 
Pescia     210. 
Pesestas     210. 
Pesna  prò  penna     22. 
Pesnis     205. 
Pestifera  245.  auspicia 

245. 
Pestiferum  fulgur  210. 
Petauristas     206. 
Petilam     205. 
Petimina     209. 
Petissere     206.  213. 
Petoritum     20fi. 
Petrarum  genera    206. 
Petreia     242. 
Petrones     206. 
Petronia  aninis     250. 
Petulantes     et    petulci 

206. 
Phascola     223. 
Pbilologam     241. 
Piacularia  auspicia  245. 
Piacularis  porta     213. 
Piani     255. 
Piamenta     213. 
Piari     213. 
Piatrix     213. 
Picati     206. 
Picena  regio     212. 
Pietà     209. 
Pictor   Zeuxis     209. 
Picum   209.     regem  246. 
Pieridcs     214. 
Pietati     209. 
Pigere    213. 
Pignosa     213. 
Pila     204. 

Pilae  effigies     237. 
Pilani     204. 


VERBORUM. 


431 


Pilare     205. 

Pilat     204. 

Pilates     237. 

Pilentis     et    carpentis 

245. 
Pilentum     204. 
Pillea    207. 
Pilumnoe     205. 
Pimpleides     212. 
Pinarium  vid.  Potitium. 
Pipatio     212. 
Pipulum     253. 
Pisatilem     210. 
Piscatori!  ludi  210.238. 
Piscatori  um    aes     210. 
Pi  se  in  a  e  publicae     213. 
Pistum     210. 
Pitpit    212. 
Plancae     230. 
[Planci     230. 
Planipedes     391. 
Pianta   oleaginea     250. 
Plantae     230. 
Plaustrum  perculi  230. 
Plauti     230. 
[Plautus     238. 
PlcbeiaePudicitiae  237. 
Plebeias  tabernas  230. 
Plebeii   aediles     230. 
Plebeium  magistratum 

230. 
[Plebes     330. 
Piena    sue     238. 
Plentur     230. 
Piera     230. 
Plexa     230. 
Plisima     205. 
Plorare     230. 
Plotos    238. 
[Plotus    238. 
Ploxinum     230. 
Plutei    230. 
Poenas  pendere     242. 
Polimenta     234. 
Polet    205. 
Po  Hit    242. 


Polluc'ere     253. 
Polteo     205. 
Polubrum     246. 
Pontonai     250. 
Pomptina     233. 
Pondo     246. 
Pone     249.  398. 
Popillia     233. 
Popularia  sacra     253. 
Populi     commune    suf- 

fragium     233. 
[Populo     Romano    Qui- 

ritibusque     67. 
Porca     108. 
Porcae     218. 
Porcam     238. 
Porcas     238. 
[Porcet     15. 
Porci  effigies     234. 
Porigam     218. 
Porriciam     218. 
Portenta  245.  rerum  245. 
[Portentum     140. 
Porticulus     235. 
Portisculus     234. 
Porto  rium     237. 
Portuin     233. 
Portunus     242. 
Posimerium     249. 
Possessio     233. 
Possessiones     241. 
Posticam  lineam     233. 
Posticum     220. 
Postliminium  receptum 

218. 
Postularla  fulgura  245. 
Postuinus     238. 
Potestur     241. 
Potitium    et    Pinarium 

137. 
Potitus    servitute     250. 
Prae    tet     205. 
Praebia    234.  238. 
Praecem     242. 
Praeceptat     205. 
Praeciamitatorcs     249. 


Praccias     224. 

Praccidanea    agna    223. 
porca     218. 

[Praecidarium     218. 

Praecidere     253. 

[Praecipuum     80. 

Praedia     238. 

Praedonulos     242. 

Pracdotiont     205. 

Praefecturae     233. 

Prae  f  ericulum     249. 

Praeficae     223. 

[Praegnans     97. 

Pia  ci  ara  ti  o  n  cs      224. 

Praeliares  dies     226. 

Praemetium     234.  [318. 

Praemiosam     242. 

Praeneste     224. 

[Praenestini     356. 

Praenominibus     224. 

[Praepetere     245. 

Praepetes  aves  205.  245. 

Praerogativae      centu- 
ria e     249. 

Praes     223.  [151. 

Praesagire     223. 

Praesagitio     254. 

Praesentanca     250. 

Prae  si  de  rare     223. 

Praesidium     223. 

[Praesipere     21. 

Praestinare     223. 

Praestitem     223. 

Praestolari     223. 

Praeteriti     Senatores 
246. 

Praetexta  pulla     237. 

Praetextae     223. 

Praetextatis     244. 

Praetcxtatum  sermonem 
245. 

Praetor     234.  241. 

Praetoria    cobors     223. 

Praetoria  porta     223. 

[Praetorium     223. 

Praevaricatores     226. 


Pragmatica  fabularum  expli- 
catio     78.   100. 

Prandicula     250. 

Prandi  uni      223. 

Precem     243. 

Presan  vid.  Praesentanea. 

[Pri     226. 

Prima  aut  sccunda  bora 
245. 

Primanus  tribunus  234. 

Primigeniae  Fortunae 
238. 

Primigenius  sulcus  237. 

Primordia     224. 

[Princeps     71. 

Principalis     224. 

Priscae  Latinae  colo- 
nia e     241. 

Prisci   Latini     226. 

Priscus  Tarquinius  226. 

Pristina     253. 

Pristinum     226. 

[Privata  226.  sacra  245. 

Privatae    feriae     242. 

Privato    sumptu     234. 

[Privatum     226. 

[Privatus     236. 

Priveras     253. 

Privicloes     205. 

Privignus     226. 

Privilegium     226.    395. 

Privos    privasque     226. 

Pro     229  bis. 

Pro  censu  classis  iunio- 
rum     246. 

Pro   rostris     226. 

Pro    scapulis     234. 

Pro    sententi»      226. 

Pro  aedi  f  i  catum     242. 

Probi     229. 

probruin     229. 

Probrum  virginis  Vesta- 
li s     241. 

[Probum     228. 

[Procaces     224.    249. 

Procalarc     225. 


452 


INDEX    I. 


Procapis     225. 
Pro  e  are     224.  [249. 
Procat     225. 
Procedere     242. 
Procellunt     225. 
Procera     225. 
Procestria     225. 
[Procet     225. 
Proci     224.  249. 
Procincta  classis     225. 

249. 
[Procit     225. 
Procitant     225. 
Procitarc     226. 
Procitum  225.  testamen- 

tun»     225. 
ProcuLitores     253. 
[Procudere     19. 
Proculato     249. 
Proculiunt     253. 
Proculum     225. 
Procum     249. 
Procurationes     245. 
Prodegeris     229. 
Pro  di  disse  te  in  pus  242. 
Prodigere     228. 
Prodigia     229. 
Prdigiatores     229. 
[Prodigium     140. 
Prodiguae  bostiae  250. 
[Prodigus     228. 
Prodinunt     229. 
Prodit     229. 
Proditio   diei     353. 
Produit     229.    245. 
Proeliales   dies     103. 
Profanum     229.  253. 
Profecturi     228. 
Profesti     229. 
Profestum  diem    253. 
Profestum   facere     253. 
Profundum     229. 
Profusus     229. 
Pro  gene  rum     229. 
[Prognare     95. 
Prohiberc  comitia     234. 


[Proinde     75. 
Prolato   aere     242. 
Proletarium     226. 
Prologium     226. 
Prolugere     226. 
Promellere     253. 
Promenervat     205. 
Promerion     205. 
Promiscam     224. 
Promissum  capillum  224. 
Promonstra     224. 
Promptum     250. 
Promulco     224. 
Promulga  ri     224. 
Pronomina  reflex,  et  demon- 

str.   distinguenda     47. 
Pronubae     242.   244. 
Pronurus     224. 
?Prop.    .  .   .  253. 
Propages     227. 
Propatulum     229. 
Properam     253. 
Propcrare     234.  235. 
Properus     229. 
Propetrare     227. 
Propbetas     229. 
Propius    sob rino     230. 
Proporlio    uvuXoyla     295. 
Propriassit     229. 
Propter  ?iam  fit  sacri- 

fitium     229. 
Proptervia  auspicia  245. 
Propudium     227. 
Propudianus  porcus  238. 
Prorsi   limitcs     234. 
Prorsum     223. 
Prorsus     234. 
Prosapia     225. 
Proscdas     226. 
Prosequium     226. 
Prosicium     225. 
Prosignani     239. 
Prosita     226. 
Prospera  nomina     218. 
Prospiccs      205. 
[Prostibula     7. 


[Prostibulae     226. 
Prosumia     226. 
Protelare     234. 
Protinam     226. 
Provinciae     226. 
Provorsum    fulgur    229. 
Prox     253. 
Prugnum     226. 
Pruina     226. 
Prymnesius     224. 
Pube  praesente     253. 
Pubes     217.  250. 
Publica    pondera     246. 
Publici  augures     246. 
Publicius    clivus     238. 
Publicus  ager     245. 
Pudicitiae     242. 
[Pudicus     24. 
[Pudor     24. 
Puelli     249. 
Pueri     238.  [191. 
Pueri    aeneum    signuni 

238. 
Pugio     234. 
Pugnus     218. 
Puilia   saxa     250. 
Pulchcr  bos     238. 
Pulcbralibus     242. 
Pullariam  ni  a  nu  m     242. 
Pullarium     245. 
Pullus    245.     Iovis    245. 
Puls     245. 
Punctariolas     243. 
Puncta  tori  ola  s     242. 
Punici     241. 
Punicum     229. 
Pupinia     233. 
Pura  rcstimenta     249. 
Pure    la  u  t  u  m     249. 
Puri,    probi,    profani, 

sui  a  uri     250. 
Purime  tetinero    253. 
Purimcnstrio     253. 
[Purpurea     209. 
[Pula  re    vitcs     10S.   217. 
P  nicol  os     218. 


Puteum     217. 
Puticulos     217. 
Putitium      217. 
Putum     217.  [23.  [108. 
[Puvire     245. 

Q. 

Quadrantal     258. 
Quadrata  [legio  336.  Roma 

258.  399. 
Q  uadripl  at  ores     258. 
Quadrurbem     258. 
[Quaesere     258. 
Quaeso     258. 
Quaestores     258. 
Quamde     261. 
Quam   mox     261. 
Quando     258. 
Quando  rex  comitiassit, 

fas     258. 
Quando     stercus    dela- 

tum,    fas     258. 
Quartarios     25S. 
[Quasillos     47. 
[Quassare     261- 
[Quatenos     258. 
Q  uà  t  e  nus      258. 
Quaterc     261. 
[Quatinus     258. 
Quatrurbcm     259. 
Quaxare     258. 
Quercus     259. 
Querqueram     257.   259. 
Quer  que  t  ulan  a  e     261. 
Querquetularia    porta 

261. 
Ques     261. 
Qui     boc     censetis    eie. 

261. 
qui   mutai,  in  ci     9.  23.  73. 
qui  syll.  ,  orla  e  cui     9. 
Quia  nani     257. 
Quid  nis  i     257. 
Quietalis     257. 
Quincentum     254. 
Quinquatrus     254.    [149- 


VERBORUM. 


433 


Quinque    genera    signo- 

rum     261. 
Quinque  n  nales     261* 
Quinquertium     257. 
Quintana     257. 
Quintana  ni  classem     257. 
Quintiaprata     257. 
[Quintiliani     47. 
QuintilianiLuperci257. 
Quintipor     257. 
Qui     patres,     qui    con- 

scripti  vocati  sunt  in 

Curiain?     254. 
Quippe     257.  399. 
Quirina  tribus     254. 
Quirinalia     254. 
Quirinalis    Collis     254. 
[Quirinalis  mons     10. 
Quirinalis  porta     254. 
Quirinus   254.  «[49. 
Quirites     254.  [49. 
Quiritium   fossae     254. 
Quispiam     254. 
Quisquiliae     257. 
Quod     261. 
Quoniam     261. 
Quot  servi,    tothostes 

261. 

K. 

R  et  S   permutatae     15.  41. 

60.  86. 100.  204.  211.  264. 
R  ante  S  disunì     25. 
R.  duoli  us     274. 
Rabidus     273.  * 

Rabula     273.  282. 
Radere   genas     273. 
Rapi  solet  fax     289. 
Rapi     simulatili-    virgo 

289. 
Rasores     274. 
Rates     273. 
[Ratio  nes     286. 
Untissima     286. 
Ratituni  quadrantem  274. 
I\  a  t  u  ni  e  n  a  porta    274. 


[Ratus     274.     ■* 
Ratus  suni     274. 
Raucos    289. 
Raudus    vid.   Rodus. 
Raudusculana  porta  274. 
Ravam   vocem     282. 
Ravi  coloris     273. 
Ravi  li  a  e  (Ravillae)    274. 
Ravi  ni     274. 
[Ravio,    ravias     275. 
[Ravistellos     273. 
Reapse     278. 
Recellere     274. 
Receptitium  servura  282. 
Receptus  mos     289. 
[Rcciniati     277. 
Ree  ini  uni      274. 
Reciperatio     274. 
Recipie     286. 
Reciprocare     274. 
Re  e  o  n  il  ne  la  e  (Reconduit) 

277. 
Rcctae     277. 
Recto    fronte     286. 
Redantruare     270. 
Redemp  ti  ta  vere     286. 
Redemptores     270. 
Red  arguisse     273. 
Redhibitum     270. 
Redhostire     270. 
Redibitur     270. 
Rediculi   fanum     282. 
R  e  dim  i  e  illuni     273. 
Redinunt     286. 
Rediviam  sive  r eluvium 

270. 
Redivivum     273. 
Referri     diein      prodictam 

289. 
Refert     282. 
Refriva    faba     277. 
Re  fu  tare     277. 
Regale     286. 
Regalia    exta     289. 
Regia     278. 
Re  già  e  fcriae     278. 


Regifugium     278. 
Regillis     286. 
Regimen     278. 
Regium     286. 
Reglescit     278. 
Relegati     278. 
Religioni   est     285. 
Religionis  praecipuae 

babetur  Censoria  ma- 

iestas     285. 
Religiosi     289. 
Religiosum     ac     sacrum 

289. 
Religi  os  us     278. 
Reluere     281. 
Reluvium  vid.  Rediviam. 
Remanant     282. 
Remancipatam     277. 
Remant     283. 
Re  me  are     277. 
Remeligines     et    remo- 

rae    277.  402. 
Rem  ili  um     277. 
Rem  isso  exercitu     289. 
Remorae  vid.  Remclig. 
Remorbcscat     277. 
Remores  aves     277. 
[Remoria     277. 
Remulco     277.  278. 
Remulcus    224.  ■ 
Remurinus  ager  277.402. 
Renancitur     277. 
Renovativum       fulgur 

289. 
Re  or     277. 
[Repages     281. 
Repagula     281. 
Repanda     273. 
Repastinari     281. 
Repedare     281. 
Repertum     290. 
Repotia     281. 
Repudium     281. 
Repulsior     286. 
Reque    eapse     286- 
Res  coiipercndinata  282. 


Rcsccrare     281.  404. 
Reserari     282. 
Reses     281. 
[Residuus     281. 
Resignare     281. 
Resignatum  aes     285. 
Rcsparsum    vinum    262. 
Respicere  avem     289. 
Respici   avis     289.  404. 
[Respondere     343. 
Respublicas     286. 
Restat     282.  285. 
Restibilis  ager     281. 
Resultare     281. 
Retanda     273. 
Retiario     285. 
Retractare     273. 
Retricibus     282. 
Reus     273.  289.      R.  prò- 

mittendo,  stipulando 

273. 
Rex  sacrorum     399. 
Rb  e  giù  in     270. 
Rbinocerotem     270. 
Rbondesicadionque 

(Rboncbes  Icadionque)  270. 
Rica     289. 
Ricae     277. 
Rictus     290. 
[Ri  cui  a  e     277. 
Rideo   cantei-io     282. 
Ridicu  lus     282. 
Rienes     277. 
Rigido     286. 
Rigidum     278. 
Rimari     277. 
[Ringi     290. 
[Rite     273. 
Rituales     285. 
Ritus     273.  289. 
Rivus     273. 
[Rixae     290. 
[Rixosae     290. 
Robigalia     267. 
Robum     264. 
[R  o  b  u  r     264. 


Iii 


554 


INDEX    I. 


[Rebus     264. 
[Robusti     264. 
Rodus  Tel  raudus     265. 
Rodusculana  porta  vid. 

Rauduscul. 
Rogat     282. 
Rogatio     266. 
Romam    266.  268. 
Romanam    portam     262. 
Romani    ludi     262.  400. 
Romanos     286. 
Romanus  ager     266. 
Romuliam   tribuni    2T0. 
Romulum     266. 
Romulus  et  Remus    267. 
[Rorarii     14. 
Rorarios  milites     264. 
Rorarium    vinum     267. 
Roscii     289. 
Rosea     282. 
Rotundam     263. 
R.  R.    vid.  R.  duobus. 
Rubi. 1  us     262. 
Ruotare     262. 
[Rudem     265. 
Rudentes     265. 
Rudiarii     265. 
Rudus  vel  raudus     264. 
Rufuli     261. 
Rumcn     270.   [9. 
Ruinentum     270. 
Rum  ex     270. 
Ruminalem     270.  400. 
[Rumis     270. 
Rumitant     270. 
Runa     262. 
Rupitias     265. 
Ruri     285. 
Ruscum     262. 
Ru  spari     265. 
Rustica  vinalia  265.289. 
Rustum     265. 
Ruta  caesa     262. 
Rutabulum     262. 
Rutilae     285. 
Rutili  uro  (Rutilimi)   262. 


Rutrum  262. 
[Rutuli  261. 
Rutundam     262. 

s. 

S  ante  C     60.  147. 

S   olim    ante    liquidarti  posi- 
tura    67.  204. 

S   geminai.     48. 

Sabatina     343. 

Sabini     343 . 

Sabini     quod      volunt 
somniant     325. 

Saccomorum     317. 

Sacella     318. 

Sacena     318. 

Sacer  mons     318. 

Sacram    viain     290. 

Sacramento     344» 

Sacram  cn  tiini     344. 

Sacrani     321. 

Sacratae   leges     318. 

Sacrem   porcum     318. 

Sacrificium  vid.Palatuar. 

Sacrificulus  •  318. 

Sacrima     318* 

Sacrosanctum     318. 

Saeculares   ludi     329. 

Saga     321.  [213.  [254. 

Sagaces     321.  [254. 

[Sagax     223. 

Sagra  ina     321. 

Salacia     326. 

Salariam     326. 

Salentinos     329. 

S alias    virgines     329. 

Salicem     329. 

Sali  n uni     329.  344. 

Saliorum   mansiones     328. 

Salios     326. 

Salmacis  nomine  ny al- 
pha    329. 

Saltum     302. 

Salutaris    porta     326. 

Salva  res  est  etc.     326. 

Sam    47.  325. 


Sambuca    325. 
[Samb  ycistriae     325. 
Samnitibus     326. 
Sanates     321.  348. 
Sanctum     317. 
Sanderacam     325. 
Sanqualis     317. 
Sanqualis  porta  343.345. 
Saperda     325. 
Sapsa     325. 
'[Sarcire     322. 
Sarcito     322. 
S  ar  da  nap  allus     322. 
Sardare     322. 
Sardi   venales   etc.    322. 
Ti.  Gracchus  Sardorum  victor 

323. 
Sargus     322. 
Sarissa     318. 
[Sarmenta     322. 
[Sarperc     322. 
Sarpiuntur  vineae  348. 
Sarpta   vinea     322. 
Sarra     322. 
[Sarta  tecta     322. 
Sarte     322. 
Sas     325. 

Sateurnus     323.  325. 
Saticula     340. 
Satis     351. 
Satur     294. 
Satura     314. 
Saturnia   Italia     322. 
Saturni!    versus     325. 
Saturnius  mons     322. 
Saturno  dies  festus  325. 
Saturno  sacrificium  fi t 

cap.  aperto     343. 
Saxura   Tarpcium     343 . 
Scacvam     325. 
Scandulaca     330. 
Scaptensula     330. 
Scaptia    tribus     343 • 
Scelerata   porta     334. 
Sceleratus  campus  333. 
Sceleratus   vicus    333. 


Scena    318. 
Scenam     330. 
Scenici   ludi    326. 
Scensas     339. 
Schedia     334. 
Scboetiicnlae    329. 
S  eh  ola  e     347. 
Scirpus     330. 
Sciscito     303. 
Scita  plebei     293. 
Scitae     330. 
Scitum  populi    330. 
Scorta    330. 
[Se  or  tea     330. 
Scortes     330. 
Scraptae     333. 
Scrautum     333. 
Scribas     333. 
Scribonianum     333. 
Scriptum     330. 
Scriptum    lapidem   348. 
Scripturarius     333. 
Scrupi     333. 
Scrutillus     333. 
Scurrae     294. 
[Senta     333. 
[Scutica     333. 
Scutilum     329. 
Secespitam     336.  348. 
Secessiones     336. 
Secivnm     348. 
Seclusa  sacra     318. 
Sec  tarius  vervix    336. 
Sectio     337. 
Se  e  t  or  e  s     337. 
Seculares   ludi     328. 
Secundae  res     337. 
Secures  bipennes     19. 
Securus     294. 
Secus     297.  334. 
Sed     336. 
Sediculum     336. 
Sedum     343. 
Seges     340. 
Segesta     340. 
[Scgestria     70. 


VERBORUM. 


435 


a 


Segni  tia    339. 

[Segregare     23. 

[S  e  i  u  g  e  s     104. 

Scliquastra     340. 

Sellae  curulis  locus 
344. 

Sellisternium     299. 

Sementivae  feriae  337. 

[Semiplotia     238. 

Scmis,  semodius,  se- 
mancia     293. 

Sempronia   horrea    290. 

Senacula     347. 

Senaculum     337. 

Senatores     339. 

Senatus  decretum    339. 

Senis   crinibus     339. 

Senium     339.  [29. 

Senonas     339. 

Sentes     339. 

Sentinare     339. 

Seplasia     317.  340. 

Septem    dies    calo     348. 

Septentriones     339. 

Septimontio     348. 

Septimontium     340. 

Septuennio  quoque  347. 

Sepulchrum     339. 

Se  pulì  ura  morte  mero- 
qu*e     340. 

Se  quamqne     348. 

Sequester     339. 

[Serae     25. 

[Seri     25. 

Serilla     340. 

Serins     343. 

Sero  sapiunt  Phryges 
343. 

Serpsit    348. 

Serpula  serpserit     351. 

Serra    proeliari     344. 

Sertorem     340. 

Servilius   lacus     290. 

Scrvorum   dies    343.  345. 

Sesopia     291. 

Sesterti    no  tara     347. 


Sestertius    334. 

Sex  millium    et   duccn- 

tor.    nominimi      legio 

336. 
Sex    suffragia     334. 
Sex  Vestae  sacerdotes 

344.  349. 
Sexagenarios     334. 
Sextantari     347. 
Sexu     334. 
Sexus     335. 
Sibus     336. 
Sic  il  e s     337. 
Sicilicum     336. 
Siculi  Graeci     135. 
Siculorum  comoedia  47. 140. 

cf.  144  v.  Murgisoneni. 
Sicyon    267. 
Sicyonia     337. 
Sifus    340. 
Signa     339. 
Signare     284.  340. 
Silatum     347. 
Silentio    surgere     348. 
Silere     344. 
Si  licer  nium     294. 
Silus     340. 
Silvi     340. 
Simpludiarea     334. 
[Simpulatrices     337. 
Siili  pul  u m      337. 
Simultas     337. 
Si  nei  ni  ara      337. 
[Sine   dolo  malo     69. 
Sine    sacris     hereditas 

290. 
[S  i  n  i  s  tira  um     74. 
Sinistrae   aves     339. 
Sinistrura     351* 
Sinus     382. 
Siparium     340. 
Siremps     344. 
[Sis     297. 
Sispitem     343. 
Sisterc  fana     351. 
Soboles  vid.  Suboles. 


Sobrinus     297. 
Sobrium    vicum     29*7 . 
Socordiam     293. 
Sodalis     297. 
Sodes     297. 
Sol     318. 
Solari     301. 
[Solarla     298. 
Solatimi     301. 
Solcus     303. 
Solea     301. 
Solemnia   sacra     344. 
Solia     298. 
[Soliar     298. 
[Soliaria     298. 
Soli  e  ilare  vid.  sollicit. 
Solida  293.    sella  347. 
Solino     351. 
Solipugna     301. 
Solitaurilia     293. 
Solla  vid.  Solia. 
[Sollemne     298. 
Sollers     293.  298. 
Sollicitare     351. 
Sollicuria     298. 
[Solliferrea     293. 
Solliferrcum     298. 
Sollistimum     298. 
Sollo     298. 
Solox     301. 
Solum     293.  298. 
Sonivio     290. 
Soni  vi  um     297. 
Sons     297. 
Sontica   causa     344. 
Sonticum  morbnm     290. 
[Sonticus     111. 
Soracum     297. 
Sororiare     297. 
Sororium  tigillum  297. 

307. 
Sors     297. 
[Sortus     297. 
Sos     301. 
Sospes     301. 
Sospitare     301. 


Spara    330. 
Spatiatorem     344. 
Speciem     347. 
Spectio     333. 
Spectu     330. 
[Speculator    79. 
S  p  e  e  u  s     343 . 
Speres     333. 
Spetile     330. 
[Spieio     2. 
Spicit    330. 
Spiciunt     344. 
Spicura     333. 
Spintbcr     333. 
Spintyrnix     330. 
Spira     330. 
Spirillum      330. 
Spondere     329.  343. 
bene   Sponsis     351. 
Spurcum    vimini     348.    .' 
Squaliduin      329. 
Squarrosi     329. 
Stagnum     314. 
Stalagmiti  in     317. 
Stata    sacrificia     344. 
Statae    Matris     317. 
Statuliber     314. 
Statua     290. 
Status    dies     314. 
Stelionein     313. 
Stellami     351. 
Stcllalina    tribus     343. 
Stellionem     313. 
[Stercus     344. 
Sterilam     317. 
[Stilla     345. 
Stipatores     314.  351. 
Stipem     297.  313. 
Stipes     314. 
[Stiria     345. 
Stiricidium     344. 
Stirpem     313. 
Stlata     313. 
Stlcinbus     313. 

tlitem     313.  314. 
[Stlocus    313. 


1 1 


436 


INDEX    I. 


Stolidus     317. 
Strebula     313. 
S  tre  nani      313. 
Strigae     314. 
Strigem     314. 
Strigores     314. 
Stritavuni     314. 
Stroppus     313. 
Struere     310. 
Strues     310. 
Struices     310. 
[Struferctarii     85. 
Strufertarios     294. 
Strappi     347. 
Strutheum     313. 
[Struthocainelum     222. 
Stultoruw    feriae      254. 

317. 
Stuppam     317. 
Stuprimi     317. 
Stura     317. 
Suad  ted     351. 
Snasum     302. 
Sub  corona     306. 
[Sub   diu     71. 
Sub   iugum  ai  itti     305. 
Sub  yineam  iacere    310. 
Sub  vitem  hastas  iacere 

309.  310. 
Sub  vitem  proeliari  310. 
Sub  vos  placo  309.  [190. 
Subacti     309. 
Subditus     343. 
Suber     317. 
Suberies     294. 
Subices     305. 
S ubici  aries     347. 
Subigere    arietein     351. 
[Subinde     75. 
Sublesta     294. 
Subii  cium  pontem    293. 
Sublimavi!     306. 
Sublimem     306. 
Sublucare  arbores     348. 
Suboles     309. 
S  u  br  u  mar  i     306. 


[Subruinos     270. 
Subscudes     306. 
Subsidium    306.  [223. 
[Subsiguare     281. 
Subsilles     306. 
Subsolancae     306. 
Substillum     306. 
Subuculam     309. 
Subulo     309. 
Suburam     309. 
Suburanam  tribum    302. 
Sub  v  e  rb  us  lam      309. 
Succ  enturiar  e     306. 
Sue  cida  nea  bos  tia    302. 
Succingulum     302. 
Succrotilla     301. 
Sucerdac     302. 
Sucula     301. 
Su  ili  e  ulum     336. 
Sudum     294. 
Sufes     309. 
Suffibulum     348. 
Suffi  menta     348. 
Suffiscus     309. 
[Suffitio     3. 
Suffragatore  s     3 47. 
Suffuerat     348. 
Snggillatum     302. 
Suillum  geuus     310. 
Sulci     302. 
Sulpicius    Cornutus    rex    sa- 

crorum     319. 
Sultis     301.  343. 
Sum  prò  eum     298. 
Summanalia     348. 
S  umm  iss  i  or  fi  ni      344. 
Summussi     298. 
Suopte     310. 
[Supare     225. 
Supat     310. 
Supcllectilis     294. 
[Super     305. 
Supercilia     305. 
Supercilium     305.    [43. 
Superescit     302. 
Sup  e  in  uni    mare     382. 


Superstites     305. 
S  up  erv  ac  aneum     293. 
Supervaganea  avis  305. 
Supparum     340. 
Supparus     310. 
Suppernati     305. 
Supplicium     309. 
Snppremum     305. 
Suppum     290. 
Surcmit     298. 
Surregit  et  sortus    297. 
Surrempsit     298. 
Surum     297. 
Sus  Minervam     310. 
Suspectus     310. 
Susque    deque     290. 
Sutelae     310. 
Sutrium   quasi  cant  310. 
S  yb  in  am     336. 
Sycopbantas     302. 
Syncope  (v.  arcubii)  25.  118. 
Syrium  non  Scyrium  298. 

T. 

[Tabellari!     359. 
Tabellis     359. 
Tabem     359. 
Tabernacula     356.    [38. 
[Tabernae  continuae   12. 
Tablinum     356. 
Taciturnus     368. 
[Tacitus     368. 
Tacdulum     360. 
Taenias     360. 
Taenpoton     358. 
Taepocon     359. 
Tagax     359. 
Tages     359. 
Tagit     356. 
Talassionem     351. 
[Talassus     359. 
Talentorum    non    unum 

genus     359. 
Taliam     359. 
Talionis     363. 
Talipedare     359. 


Talus     359. 

Tarn     360. 

Tarn  perit  quam  estre- 
ma  faba     363. 

Tama     360. 

Tame     360. 

Taminare     363. 

Taminia     359. 

Tammodo     359. 

Tamne     359. 

Tandem     360. 

Tanne     358. 

Tappete     351. 

Tapullam  legem     363. 

Tarmes     359. 

Tarpciae  effigies     363. 

Tarquitias    scalas     363. 

Tartarino     359. 

Tatium    360. 

Tauras     352. 

Tauri   ludi     351. 

Tauri  verbenaeque  360. 

Tauricana   regio     159. 

Taurium  aes     360. 

Taurorum  specie  sima- 
lacra     363. 

Taxat     356. 

Taxat   et  Taxatio     357. 

[Taxatores     356. 

[Tectum   deliciatum   73. 

Tegillum     364. 

[Tegulae  deliciares    73. 

Tela     364.  [3. 

Temerare     365. 

T  o  m  e  t  u  ni      364. 

Tempesta     362. 

Tempestatem     362.  [110. 

Templum     367. 

Tenitae     368. 

T  e  n  s  am     30 4. 

Tentipellium     364. 

Tenus     367. 

Terentum     351. 

Teres     363. 

Tere  t  iu  a  tibus     363. 

Terni  cn  l  um     363. 


VERBORUM. 


437 


Terra  e  s     367. 

Termino     sacra      facie- 

bant     368 
Terminus     3C8. 
Termonem     363. 
Terracina  sive  Tarracina  22. 
Tersuin  «li era     363. 
Tertium,  quartum    364. 
[Teruncium     172.   173. 
T  e  s  e  a  XXVIII,  ann.  2.  356. 
Testiculari     366. 
[Testilari     366. 
[Te  s  ludi  na  tu  ni    tectum 

213. 
Tet  accusativus     204. 
Tetini     366. 
Tbaleae     359. 
Thcmin     367. 
[Tliesaurura     8. 
TLiasitas     366. 
Tbocum     367. 
Thomices     356. 
Tliraeces     366. 
Tbymbreum     356. 
Thymele     180. 
Thy  melici  ludi     326. 
Tiberis     366. 
Tibicines     352.   366. 
Tibilustrìa    vid.    Tubil. 
Tibris     366. 
Tifata     366. 
Tifata  curia     366. 
Tigillum  sororium     364. 
Tignum     364. 
T  i  ni  a     365. 
[Tin  tinnabant     364. 
Tintinnare     364. 
[Tintinnire     364. 
Tippula     366. 
T  iti  a  366. 

Titienses     366.  cf.  119. 
Titivillitium     366. 
Tituli     366. 
Tcmesis  Latina     204. 
Todi     352. 
Toeporcbon?     359. 


Togatarum     352. 

Tolenno     356. 

Tolerare     356. 

Toles     356. 

Tolleno     356. 

Tolli     382. 

Tongere     356> 

Tonsam     356. 

Tonsilla™     356.  [224. 

Topper     352. 

Torrcns     352.  382. 

Torreri     355. 

Torum     355. 

Torvitas     355. 

Toxicum     355. 

Trabica  navis     367. 

Trabs     366. 

Trachali     367. 

Tragula     367. 

Tragus     367. 

[Transfuga     214. 

Trans  tra     367. 

[Trepidatio     367. 

[Trepido     367. 

Trepit     367. 

[T  riambi     105. 

Tributorum       collati  o- 
n  e  m     364. 

Tributum     367. 

[Tricenariae     71. 

Tricntem    tertium  pon- 
do    363. 

Trifax     367. 

Triginta    lictoribus 
351  sq. 

Tripudium     363. 

Trisulcum  fulgur     352. 

Tritogenia     367. 

Triumpbales  coronae367. 

Troia     367. 

Troni  cu  lina  tribus   367. 

Trossuli     367. 

[Truam     9. 

[Truant     9. 

[Trullam     31. 

Truo     367. 


Tryga     366. 
[Trygetus     366. 
Tubicines     352. 
Tubilustria     352. 
[Tuditano     352. 
Tuditantes     352. 
Tudites     352. 
Tueor     355. 
Tuguria     355. 
Tullianura     356. 
Tullios     352. 
Tumultuari!  milites  355. 
Tumulimi      355. 
Tuopte     310. 
Tuor     355. 
Turannos     355. 
Turbelas     355. 
Turma     355. 
Turrani     354. 
Tuscos     355. 
Tusculum     355. 
Tuscum  vicum     355. 
Tutela  navis     78. 
Tutulum,    355. 
Tutum     381. 
Tymbreus     357. 
Tyria  maria     355. 
Tyrus    323. 

.    IT. 

Uls    379.  [42. 
[Ultra,  ultimus     42. 
Uinbrac     377. 
linciarla  lex     375. 
linda     376. 
Ungulatros     379. 
Ungulus     375. 
Ungustus     377. 
Urbanas  tribus     368. 
Urvat     375. 

Uti  verb.  e.  acc.  et  pass.  69. 
Uv  mutat.  in  ov     251. 
Uxori  uni      379. 

V. 

Vacerram     375. 


Vada    382. 

Vadem     377. 

[Vadiin  oniuut      obis'se 

147. 
Vae  victis     372. 
Vae  vobis,  nohis     379. 
Vagorem     375. 
Vagulatio     375. 
[Valesii     23- 
Valgos     375. 
Vallescit     377. 
[Vallicula     42. 
Valvoli     375. 
Vapula  Papiria     372. 
Vastum    372. 
Vaticanus  Collis     379. 
[Ve    368.  379. 
Ve  victis  vid.  Vae  v. 
Vecors     372. 
Vecticularia  vita     378. 
Vectigal     371. 
Vegrande     372.  379. 
Vebere     372. 
Veia     368. 
[Veiarii     368. 
[Veia  tura     368. 
[Veiovem     379. 
Vel  369. 
[Velabra     77. 
Velati     369.   [14. 
Velitatio     369. 
Velite-s     28. 
Venditiones     376. 
Venenari     375  sq. 
Venerar!     374. 
Ventabant     376. 
Ver  sacr um     379. 
Verberitare     379. 
Verbix     4. 
Veredos     372. 
Vergiliae     372. 
Vermina     375. 
Vernae     372. 
Vernisera    .379. 
Verruncent     372. 
Versuram     379. 


tf 


458 


INDEX    I.      VERBORUM. 


Versuti     370. 

Verticulas     371. 

V eruta    pila     375. 

[Vesanus     372. 

V  e  s  e  o  r    368. 

Vesculi    372. 

Veicns    368. 

Vespae    et    vespillones 

368. 
Vespe™  a  368.  [54.  [339. 
Vesperugo     368. 
Vespices     369. 
Vespillones  vid.  Vespae. 
[Vespulae    369. 
Vesticeps     368. 
[Vestimentum     368. 
Vestis    368. 


Vestis    sensn   collectivo    12. 
Veteratores     369. 
Veterinam  bestiam  369. 
Vcternosus     368. 
Vexillum     377. 
Viae     371. 
Viatores     371. 
Vibices     369. 

V  i  b  r  i  s  s  a  e     370. 
Vibrissare     370. 
Vici    371. 

V  i  e  i  n  i  a     368. 
Victimam     371. 
Viduertas     369. 
Viere     375. 
Vie  tu  s    377. 
Viget    371. 


Viginti  quinque  pocnas 

371. 
Viginti  sex  viri     232. 
Viminalis  porta     376. 
Vinalia    374.    [65. 
Vinciam     379. 
Vindemiam     192. 
Vindex     376. 
Vindiciae     376. 
Vindicius     381. 
Vindicta     381. 
Vineae     376. 
Vinnulus     377. 
Vinum    defunditur     15. 
[Violarli     89. 
Virgiliae    373. 
Viritaaus    372. 


Viritim    378. 
Vitiligo    369. 
Vitulans     369. 
Vivatus  et  vividus    376. 
Vivissimus    379. 
Vocalis  litera  in  simplicibus 

violata     2.   116. 
Voisgram    avem     371. 
[Vola     370. 

Volae   vestigium    370. 
V  o  1  o  n  e  s     370. 
Volturnalia     379. 
Vopte     379. 


Zfr?  unde  ort. 


74. 


INDEX  II.   SCRIPTORUM. 


Laxiores  literae  signilicant  scriptores  et  libros  a  Festo  Pauloque  commemoratos ,    quorum  nomina  ubi  ab  illis  non  indicantur   scmicirculis   inclusa 
sunt:    arctiores  literae  eos  scriptorum  locos,    qui  in  annotatione  emcndanttir  vel  explanantur. 


A. 

Accius  (Attius)  142.238. 
258.  281  bis.  301.  359. 372. 
Annali  XXVII.  146.  in 
Amphitryone  193.  270. 
343.  Bacchis  197.314. 
Chrysippo  265.  302. 
Diomede  174. 178.  Hel- 
lenibus  145.  229.  Io 
352.  Melanippo  174. 
229.  265.  274.  Neopto- 
lemo  273  bis.  356.  360. 
Oenomao  170.  Philo- 
cteta356.  Phinidis356. 

A  e  li  us  68.  122  bis.  (141.) 
170.  225.  277-  297.  355. 
372.  375. 

in  explanat.  e  annui. 
Saliar.    141. 

Aelius  Gallus  142.  162. 
165.  182.  206.  214.  233. 
266.  274.  277.  278  bis. 
297.  313.  317.  318.  321. 
339  bis. 

in  1.  I.  significai  ver- 
bo r.  qua  e  ad  ius  p  er- 
ti n.  218.  1.  II.  273.  302. 
352.  1.  XII.  352. 

Aelius  Lamia     181. 

Aelius  Stilo  129.  138. 
146.  165.  166.  173.  174. 
185.  193.  206.  210.  217. 
234.  290.  309.  329.  356. 
359.  371. 


Afrani  us  18.  40.  147.187. 
262.  277.  301.  310.  314. 
355.  359. 

in  Abducta  339.  Brun- 
disina  321.  Consobri- 
nis  364.  Emancipato 
182.277.  Epistola  257. 
273.  301  bis.  355.  Ida 
206.  Materteris  161. 
Privigno229.334.  Pro- 
dito 277.  Promo  364. 
Repudiato  281.  334. 
Rosa  281.  Simulante 
170.  Suspectal70.  Vir- 
gin e  140.  141.  305.  355. 
(Vopisco)  364. 

Agatkocles  Cyzicenar. rer. 
script.  269  bis. 

Al  e  ini  us     266. 

Alfius  1.  I.  belli  Car- 
tbagin.     158. 

T.  Ann  ius  Luscusin  ea 
<]  u  a  m  dixit  advers.  Ti. 
Oraceli.      314. 

Antigonus  Italicae  List  or. 
scriptor    266. 

Q.Antistius  L  ab  e o XXIX. 
161.  205.  250  bis.  263 
saep.  290.  348  quater. 
in  commentar,  iuris 
pontific.  166.  249.1. IX. 
253.  1.  X.  348.  1.  XV. 
351  bis.  de  iure  pontif. 
l.XI.  253. 


Anton  ius    274.       P  a  n  u  r- 

gus       Antonius       170. 

388. 
Apollodorus     in    Euxe- 

nide    266. 
A  |>  olio  ni  us     165.  383. 
Apostolus  (Paul,  ad  lioni. 

I,  14)  36. 
Appii    sententiae    317. 
Appius  Claudianus  (Clau- 

dius)     197. 
Appius  Pulcber  297.  in 

augurai.       discipl.     1. 

I.  298. 
Aristarchus      interpres 

H  omeri     165. 
Aristophanes    Gramma- 

ticus     134. 
Artorius  225.352.  364.388. 
Arvalium  fratrum  cantici  ini- 

tium  emend.  Praef.  XXXIV, 

ann.  3.  406. 
Atellanae     330. 
Ateius   Capito     162.  238 

bis.  273.  285.  351  bis. 

in  1.VI1.   Pontific.  154. 
Ateius   Pbilologus     166. 

173.   181.  313.  352.  375. 

in    1.    Glo  ssematorum 

181. 
Atbenaeus  IV.  175.  d.  cinemi. 

324. 

Atta  238.     in  togata  382. 

Qui  n  et  ius   A  Ita     12. 


Attius    vid.  Accius. 
Aufustius     94. 
Augurales     libri      253. 

270.?  322. 
Augustus    382. 
Aurelius  Opilius  68.85. 

141.  147.    162.   165.  173. 

257.  274.   317.  321.   330. 

343.    356   bis.    3.59.   369. 

375. 

Caecilius  34.  229.  257. 
360.  367. 

in  Acthrione  170.  182. 
339.  Androgyno  317. 
360.  Carine  281.  317. 
404.  Davo  229.  Epistola 
133.  Gamo  355.  Hymni- 
de  177.229.339.  Hypo- 
bolimaeo  272.317.355. 
Hypob.  Cbaerestrato 
174.  Imbris  193.  Obo- 
lostate  294.  Pugile  177. 
Triumpho  306. 

L.  Caesar     161. 

Calidius  in  orat.  in  Q. 
Gallium     309. 

Callias  (Caltinus)  Agatho- 
clis  Siculi  qui  res  gestas 
consci'.   269. 

Carmen  360.  antiquum93. 

Carmen  Saliare  vid.  Sa- 
lini', cairn. 


440 


INDEX    n. 


Carmina  reterà     197. 

M.  Cato  XVII  sqq.  27  ter. 
47.  51.  59  ter.  83.  89.  92 
quater.  121.  154  saep.  158. 
162.  (165.)  177.  224.  234. 
242  saep.  246.  249.  286. 
369  ter.  378  bis.  379  quater. 
Originum  libr.  198.  1. 
I.  162.  182.  1.  II.  306.  1. 
III.  182.  1.  IV.  146.  1.  V. 
166.  237.  1.  VII.  142.  262. 
265.  293. 

Ora  ti  oli.  242  ter.  305. 
313.  in  e  a  q.  scr.  de  sa- 
crif.  co  nini.  234.  ad  ver  s. 
M.'  Acil.  quarta  237. 
de  feuerationc  lcgis 
Iuliae  234.  in  M.  Cae- 
cilium  59  f.  in  Q.  Mi- 
nile. Tliermum  286.  adv. 
Q.  M.  Tli.  post  e  e ns  li- 
ra in  318.  in  ea  q.  scr. 
de  suis  virtutib.  con- 
tra  Therm.  182.  185. 
234.281.  e.  Q.M.Tberni. 
deX.  hominib.  152.153. 
177.  193.  344  bis.  de  po- 
testate  tribun.  162.  in 
suasione  de  lege  Or- 
chi a  201.  242.  in  or.  q. 
compos.  in  Q.  Sulpi- 
cium  169.  in  e  a  q.  Ita- 
li u  i  t  ap.  equitcs  201. 
in  dissuas.  de  rege  At- 
talo  et  vectig.  Asiac 
234.  in  ea  q.  comp.  in 
M.  Caelium  si  se  ap- 
p e  11. 169.  234.  q.  scr.  ad 
lit.  Censo r.  242  bis.  q. 
est  de  fundo  oleario 
242.  de  coniurationc 
242.  ea  q.  dixit  de  re 
Histr.  milit.  242.  de 
consulatu  154.  in  dis- 
serta t.  constila t.  286. 
ne    quis   Co  ns.   bis  fi  e- 


r  et  242.  contr  a  Oppium 
258.  de  spoliis  ne  fi- 
gerentur,  nisietc.281. 
e  a  q.  scr.  e  uni  e  dis- 
serta vi t  Fulv.  Nobil. 
Censur.  282.  in  suas. 
leg.  Vocon.  282.  in  di  ss. 
ne  lex  Bacbia  dero- 
garetur  282.  ea  qua 
egit  de  signis  et  tab. 
286.  contra  Cornei, 
ap.  pop.  286.  prò  L. 
Caesetio  301.  contra 
A  n  n  i  u  ni  305.  e  u  m  p'r  o- 
ficisceretur  in  Hisp. 
154.  169.  in  or.  aediles 
plebis  sanctos  esse 
318.  de  Indigitibus339. 
in  dissuad.  leg.  etc. 
344.  in  or.  q.  scr.  de 
L.  Veturio  de  sacri f. 
conimi  s  so,  quuni  ei 
eq.  ade m. 344.  prò  C.  .  . . 
344.  in  Ann.  (M.)dael., 
si  se  appell.  344.  in  ea 
q.  scr.  L.  Furio  de 
aqua  376.  cf.  378.  de  re 
Floria  344.  or.  q.  de 
Auguriis  inscr.  241.  q. 
scr.  de  paso,  m  usta 
agna  154.242.  de  aedil. 
vitio  creai.  162. 
de  re  milit.  214. 253 bis. 
306.  344. 

in  epist.  154.  242. 
in      commentar,      iur. 
civ.  156. 

Cato  nepos  154. 

Catullus  (97,6.)  230.  in 
Galliambis  273.(17,19.) 
305. 

Censoria  lex  vid.  Lex. 

Cepbalon  Gcrgitkius 
de  adventu  Acn.  in 
Itali  266. 

Clmrisius     cmend.    36.     388. 


Cicero  (165.)  356.  (de  se- 
nect.)  181.  241.  262.  1. 1. 
de  Gloria  202.  in  Verr. 
(11,1,56.)  173.  (11,4,43.) 
281.  de  Or.  (1,  28.)  289. 
(in  Pis.  11,  24.)  340.  (in 
Catìl.  2,  1)  360.  (prò  do- 
mo) 241. 

L.  Cincius  94.  166  ter. 
170.   174.   193.  218.   277. 

329.  339.  352.  376. 

de  consulum  potest. 
241.  de  comitiis  241. 
1.  II.  de  off.  i  uri  se. 
173.  321.  347.  de  verb. 
prisc.  214.  265.  277.  II. 

330.  in  Mystagogicon 
L.  II.  363. 

Clinias  (Galitas)   269. 
Cloatius    141.    189.    193. 

213.  309.  318. 
Co  eli  us  bistoriar.  1.  181. 

1.    VII.    352.    prò   se    ap. 

pop.  182.  (vid.     Lael.) 
Commentarius     sacro  r. 

pontif.  165.  286.  360. 
C  o  ni  m  e  n  t  a  r  i  u  s    quidam 

210. 
Cornificius  123.166.170. 

182.  194.  217.  282.  359. 
Corvi  ni  us  (Covvinus)  prò 

Lib  urnia  359. 
Critolaus    329. 
Curiatius  166.  170.  355. 

». 

(Dioclcs      Peparctbius) 

269. 
Dionicdcs    corr.    93.    explic. 

XIV. 
Dionysius     270. 

E. 

Ennius  4.  6.  22.  59  bis. 
62  bis.  121.  123.  142.  153. 
(  158.)  166. 198  bis.  293. 29S. 


301,  1-3.?   309.  314  bis. 

329.  343.  347?   351.  359. 

360.  369. 

Ann  al.  1.  I.  68.  178.198. 

242.    261.   262.  274.    282. 

286  bis.  298.  317. 

1.   II.    (v.    13  ap.    Merul.) 

161  Col.  1.  160.  177.  178. 

258  bis.  261.  286.  298.  301 

325. 333. 352. 355. 356. 367. 

1.  IH.  229.  298.  301  bis. 

1.  IV.  301.  325. 

1.  V.  178. 

1.  VI.  144.  166  sq.  286  bis. 

298.  302.  313.  330. 

1.  VII.  153.  157. 166.  193. 

249.  277.    285.   286.  301. 

(319.)   330.  336.   356  bis. 

363  bis.  376. 

1.  AHI.   23.   35.   53.   116. 

153. 178. 179.  190. 305.  352. 

1.  X.   111.   144.   177.  286. 

305.  369.  375. 

1.  XI.  206. 257.277. 286.301. 

1.  XII.  94. 

1.  XIII.  321,  3.  4.  325. 

1.  XIV.  201.  286. 

1.  XVI.  (59.)  169.  257  bis. 

193. 229. 278.  333. 337. 375. 

1.    XML    58.     330.    343. 

(XVUL)  330.  356. 

in  Achille  (Aristar- 
chi) 242.305.   Aiace  3)2. 

Alexandro  217.317.360. 

Andromacha  298.  A  n- 
t  tiro  meda    258.  333.  375. 

A  s  o  t  a  356.     Cresphon- 

te  258.  270.    Ercchthco 

162.      Hcctoris    lytris 

270.  Iphigeuia201.249. 

339.    398.       (Pancratiast.) 

240.  Phoenicc  24l.   S  o- 

ta  356.  375.  377.  Tela- 
mone    198.        Telepho 

145.  329.  Thycste  306. 
EuLeruerus     310. 


SCRIPTORUM. 


441 


F. 

Fabius   Pictor    250. 
Flaccus   iambograph.  262. 
Foedus    Latinum     166. 

a. 

Galitas    vid.  Clinias. 
Gallica   lingua     4. 
Gallus    Aelius    vid.   Ae- 

lius  Gali. 
Gannius     369. 
Gellius  N.  A.  Ili,  18,6.  emend. 

337.  IV,  3.  XIX,  1.  restit. 

222.  337.   V,  18,  2.   dcf. 

XXX.  V,  17,1.  esplic.ibid. 
Glossae  Isidori  XXXIV.  corr. 

34.  35.  48.  140.  175.  195. 

204.  211.  252.  271.  374. 
Glossae   Labbeanae   XXXIV. 

coir.  2.  9.  11.  19.  21.  30. 

34.  49.  50.   53.    54.  65. 

66  sq.    68.    71.    72.    73. 

75.   76.   84.   89.   91.  97. 

99  bis.  101. 103.v104.  105. 

106.  109.  110.  112  bis. 
119.  126.  132.  135.  268. 
332  sq.  357.  366.  383  bis. 
defens.  42. 

Glossae  Mscr.  Gothofr.  coir. 

107.  120. 

Glossae  Pithoei  corr.  7. 
_      Placidi  XXXIII.  corr. 

XXXIV.   7.  8.  9.  15.   17. 

18.  20.  39  ter.  41.  44  bis. 

46.   47.    54.    68.   69.  70. 

74.  75.  76  bis.  78.  82.  83 

bis.   86.  89.  91.   93.  95. 

96.   100.    101.    102.   111. 

126.   128.  132.  171.  175. 

192  bis.  247-  377.  383. 
Glossarium   ap.  Barili,  corr. 

112. 
Glossematorum  scripto- 
re  s     166. 
C.  Graccbus    151.  242. 

in    orat.    q.    est    in    P. 


Pop  ili.  poster.  150. 
prò  rostr.  in  Popill. 
201.  de  legg.  a  se  pro- 
mulgai 201.  in  ea  q. 
est  de  le  gè  Minucia 
201.  qua  usus  est  e  u  ni 
circ.  conciliab.  iret 
241.  quam  conscr.  de 
lege  Penni    286. 

Graccus     214. 

Graecum  proverbium     149. 

Granius    277. 

H. 

Hcraclides  vid.  Lembos. 
Hesiodus      107.      (Theog. 

116)  52. 
Hesycbius  corr.  69.  135.  140. 
Hippocrates     8. 
Historici    326,  30. 
Homerus    II.     (XI,    480.) 

162.    1.    III.    (50.)    170 

(XVIII,  547.)  174. 
Hostius  de  bello  Histr. 

325.    1.  I.  356. 
Hyginus   vid.  Yginus. 
(Hyperocbus)  bistor.  Cn- 

man.   compositor  266. 
Hypsicrates     8. 

I. 

Incerti  auctorcs  et  poetae 
83.  93.  173,  13.  190.  193, 
14.  206,  11.  209,  16-18. 
257,  10.  265,  26.  27.  298, 
9. 10.  305,  4  -  6.  24.  313, 
31-33.  318,  6.7.  321,27. 
28.  333,1.4.5.  375,2.3. 

Isidori  Origg.  emend.  20. 
(VI,  19,  6.)  337.  Vid.  et 
Gloss.  I sid. 

Iulius    in   Adrasto    "229. 

Iulius    de    feriis     278. 

Iuvenalis  (II,  97.)  emend. 
264.    (VIII,  155.)  267- 


luTcntius  inAnagnori- 
zomene     298.  407. 

Ma. 

Lab  co  vid.  Antist. 
C.  Laelius  prò  se  ap. 
pop.  193.  314.*) 
*)  Fragmentum  orationis 
prò  se  ap.  pop.,  quod 
Qu.  IX,  32,  28.  p.  182. 
Coelio  tribuitur,  Laelii 
esse  credo.  A.  Lion. 

Laevius     206.  270.  350? 
L  e  g  e  s     309. 

Leges  XII.  tabb.  21.  162 
bis.  166.  172.  210.  233. 
258.  265.  273.  274.  305. 
313.  315.  321.  322.  348 
bis.  363.  364. 371  bis.  375. 
376  sec.  tab.  sec.  lege 
273.  emend.  105. 
Leges   Laurentum     4. 

—  Numae  Pompili  6. 
178.  189.  221.  222.  273? 

•  368.  372. 

—  Romuli  et  Tatii  230. 
_  Servi  Tulli  230.  393. 
Legum  sanctio  314,  28. 
Lex    censoria     229. 

—  dedicationis  arae 
Dianae  Aventinens. 
165. 

—  Ovinia  Tribunicia 
246. 

—  L.  Papiri!     347. 

—  rivalicia     340. 

—  Tarpeia     237. 

—  tribunicia  prima  318. 
Lembos  qui  appcllatur 

Heraclides  269. 
L.  Livius  Andronicus  poeta 
11.  67.  68.  162.  181  ter. 
229.  257.  297.  298.  313 
bis.  333.  375. 
in  Gladiolo  210.  in 
Lydio  330.  Odyssea 
v  et  ere      162.    174.    190. 

Kkfc 


225.    310.    352.   397.     in 

Vlrg.   174.  (Fquo  troiano 

342.).    Ap.  Nonium  v.  po- 

lubrum  emend.  396. 
Livius  (Histor.  34, 14.)  299. 
Lucanus    (I,  447.)  34. 
Lucilius    22.  32.  44.  50. 

(ann.).  70.  96.    122.    132. 

142.    161  (fr.  ine.  34.  ap. 

Dous.).  165.  173.  194.  206. 

209.    210  bis.    213.    249. 

257  ter.  258.  265.  270  ter. 

273.    274.    277  bis.    282. 

290.    294  bis.    298.    301. 

310  bis.    313.    322.    329. 

330.  334.  337.  (341.)  356. 

359.  360.  363-   369.   371. 

376. 

1.  II.  174.  _  defend.  75. 
Lucretius  (I,  7.)  68.  (327.) 

368.  (641.)  261.  (II,  368.) 

206.  (577.)  375.  (840.)  321. 

(847.)    165.    (1143.)    352. 

(Ili,  189.)  140.  (387.)  220. 

(IV,  44.)  217.  (519.)  193. 

(1226.)  309.  (VI,  810.)  330. 

(837.)  177. 

M. 

Macròbius   (Sat.  I,  16.)    ex- 

plic.  103. 
Maii    Intpp.   in  Virg.  A.   II, 

171.    corrig.  392.      Eiusd. 

Mytbograpbi    corr.  195. 
Manilius     334. 
Marcius  vates   176.  326. 

Cn.    Marci    vatis    Car- 
men    165. 
Martialis  (I,  31.)  369. 
Messala   augur  351  qua- 

ter.  379. 
Messala  (Valer.)  (157.)  161. 

in   explanat.  XII.  tab. 

253.  321.  355.  de  dictis 

involute  321. 


M2 


INDEX    II. 


Cn.  Naevius  10.  29.  34. 
36  bis.  58.  62.  116.  170. 
209.  210.  217.  223.  242. 
262  bis.  270.  290.  298. 
325.  352  bis.  360.  364. 
384.  397.  espile.  18. 
in  carm.  Punici  belli 
s.  de  bello  Punico  257. 
293.  310.  317  bis.  320. 
322.  325.  382.  (Equo  troia- 
no 342.)  in  Hariolol82. 
Lupo  270.  Lycurgol93. 
Nautis  310.  Personata 
fab  217.Phoenissis330. 
Satyra  257.  Tarentilla 
29.     Tunicularia    166.   ì^o 

Nelei  carmen  170.  314. 
317.  352.  388. 

N icostratus  in  1.  qui 
inscr.  de  Senatn  hab. 
347. 

Nonius  coir.  44.  70.  95  bis. 
295. 

Novius  372.  in  duobus 
Dossenis  364.  Fuuere 
364.  Macco  copone 
177.  Pboenissis  330. 
Pico  (Parco)  262.  Surdo 
364.     Togularia  257. 

o. 

Opilius    vid.   Aurclius. 
Oppius     182. 
Ovidius     327. 

P. 

Pacuvius  94.  108  bis.  133 
ter.  144.  162.  193.  226. 
281.  282.  301.  326.  330. 
352.  367.  382  bis. 
in  Antiopa  352.  Armo- 
rum  iudicio  278.  281. 
355  bis.  Atalanta  334. 
375.  Chrysc  273.  343. 
Duloreste  330.   Hemio- 


tta  277.  356.  Iliona 
217.  281  (403.).  372.  375. 
Medo  194.229.  305.356. 
Ni p tris  217.  306.  343. 
Oreste  274.  402.  Teu- 
cro 86.  217.  229.  230. 
270.  274.  325.  356. 
372. 
Penthesilea  fabula  189. 
Placidus ,       vid.      Glossae 

Plac. 
Platon  347. 
Plautus  24.  27.  36.  49. 
60  saep.  61  ter.  62.  77. 
90.  99.  107  not.  110.  113. 
143.  165.  166.  169.  181. 
217.  223.  226.  229.  242. 
(278.)  282.  298.  309.  333. 
367.  368. 

Amphitryone  (1,1,119) 
367.  (li,  1,  252.)  217.  (I, 
2,  28.)  61. 

Artemone     165.  305. 
Asinaria  (1,  1,  83.)  198. 
(II,  3,  67.)   113. 
Astraba  274.   306. 
Aulularia      (I,     1,    11.) 
28.    (II,  1,  41.)   238.    (II, 
4,   45.)    173.    (II,  5,   10.) 
274.  282.    (H,  6,  6.)  364. 
(Ili,  6, 19.)  28. 179.  (111,6, 
26.)   60.    (IV,  1,  9.)   166. 
330.  (IV,  7,  2.)  282. 
Baccbidibus    169.     (I, 
2,    15.)   217.     (Ili,    3,  7.) 
60.  (IV,  8,  48.)  161.  (IV, 
9,  5.)  363.    (V,  1,  2.)  35. 
Ili,  3,  42.  explic.  79. 
(Captivis,   III,  3,  6.)  133. 
(IV,  2,  40)  336. 
Carbonaria  330. 
Casina  61  bis.   (Grex  7.) 
166.  (11,2,33.)  73.  (11,5, 
in.)  262.  355.   (II,  5,  39.) 
366.   (II,  8,  7.)  165.  (Ili, 
1,  9.)   310.     (HI,  5,    21.) 


170.   (IV,  3,  7.)  277.    (V, 
4,  22.)  28. 

(Cistellaria)  274.  329.  372. 
Clitellaria     373. 
Condalio     229. 
Cornicularia     28. 
Cureulione     (1,1,    5.) 
314.  (1,2, 5.)166.(I,2,16.) 
258.  (I,  2,    28.)  178.    (II, 
1,   16.)    58.    (Ili,    1,    30.) 
107.    (Ili,    54.)    69.    (HI, 
74.)  214.  (IV,  2,  4.)  210. 
(IV,  4,  12.)  372.  (I,  1,  15 
emend.   391.) 
Dyscolo     170. 
Epidico  (III,  1,16)  125. 
(IV,  4,  22.)   230.     (V,   1, 
14.)  96.  273. 
Fasmate     162.  305. 
Foeneratricc     372. 
Frivolaria     169.     257. 
297.  301.  306.  313. 
Hortulo  306. 
Lenone     gemino     249. 
Men  aeckmis  (prol.   120 
28.  (I,  1,    2.)  258.    (I,    1, 
26.)  310.   (I,  3,  17.)  302. 
(11,2,16.)  318.  (11,3,440 
273.  (Ili,  3,  4.)  333.    (V, 
2, 28.)  369.  (V,  2,  80.)  220. 
Mercatore    (IV,  3,  36.) 
339. 

Milite  glorioso  (11,1, 
16.)  375.  (II,  2,  56.)  36. 
(II,  2,  60.)  61.  (11,6,24.) 
16.  (II,  6,  98.)  169.  (III. 
1,  100.)  330.  (IV,  5,  13.) 
305. 

Mostellaria  (I,  3,  60.) 
8.  (Ili,  2,  39.)  305.  (V, 
1,  2.)  166. 

Nervolaria     169.     181. 
197.  229.  294. 
Par  a  sito  pigro     166. 
Patina     277.? 
Persa  (II,  2,  62.)  366.(111. 


1,  20.)  294.  (IH,  1,  64.) 
297.  (Ili,  3,  13.)  336. 
Poenulo  (I,  2,  55.)  330. 
(Ili,  1,  27.)  97.  V,  5, 
12.  emend.  28. 
Pseudolo  (1,1, 108.) 355. 
(I,  3,  25.)  258.  (I,  3,  320 
218.  (I,  3,  66.)  178.  (II, 
1,  18.)  174.  (Ili,  1,  12.) 
215.  (IV,  2,  9.)  174.  (IV, 
7,  103.)  217.  (V,  1,  32.) 
161.  (1,3,24.  emend.  391.) 
Rudente  (II,  6,  51.)  128. 
(II,  7,  18.)  366.  (Ili,  5, 
40.)  301.  (IV,  6,  4.)  318. 
Saturione  45.  162.  277. 
306. 

Silitcrgo  (Sitelliter- 
go)  375. 

Sticbo   (I,   2,   34.)    196. 
(II,  2,  27.)  168. 
Syro  52.  301.  352. 
Tr  in  nino  (I,   1,  10    109. 
I,    1,    16.)    277.     (Ili,    2, 
98.)  45. 

Truculento  (I,  1,  14.) 
305.  (11,1,3.)  161.  (11,2, 
16.)302.(II,  2,23)221.  (II, 
6,  8.)  178.  (II,  7,  50.)  166. 

Plinius  N.  H.  (XV,  18,  20, 
77.)  emend.  16S.  XIV,  12, 
14,  88.  emend.  263. 

Poetae   inceiti  vid.  incerti. 

Polemon     329. 

Pompeius    Sextus     170. 

Pomponins  31S.  408.  in 
Adclpliis  317.  in  Deci- 
ma 364. 

Pomponius  de  V.  S.  in  Di- 
gest. 239,  §.  6.  corr.  377. 
(I,   1,  2.  31)  379. 

Pontificum  libri  1S9.356. 


QuinctiusAtta  vid.  Atta. 
T.  Quintius  D  ict a  tor  363. 


SCRIPTORUM. 


445 


Si. 

Sabini  4.  9.  23.  339. 
Saliorum  carmina    XXV. 
ann.   3.  3.   122.  146?    203 
not.  205  saep.  210.  211.  290. 

Sallustius  bistor.  I.  193. 
IV.  293.  359.  (Iug.  29,  7.) 
315.     Catil.  (36.)  359. 

San  tra  68.  170.  194.  254. 
333.  1.  II.  de  verbor.  ali- 
ti q.  173.  277. 

Satnrnii  versus  93.  162. 
325.  396  sq. 

Q.  Muc.  Scae-vola  162.205? 

Scipio  AemilianuB  ad 
popul.     151. 

Scipio  African.  273?  in 
ea  q.  est  de  imp.  D. 
Brnti  241.  in  ea  or.  q. 
scr.  postq.  ex  Afr.  re- 
diit  258.  261.  cum  prò 
aede  Cast,  dixit  286. 

Servilius  (Servius  fil.)  142. 

Servilius  (P.)  augur  351. 

Servius  ad  Virgil.  Aen.  emend. 
(I,  433.)  350.  (Ili,  90.) 
296.  (Ili,  427.)  32.  (Ili, 
537.)  104.  (IV,  244)  378. 
(VII,  681.)  44.  (Vili,  1.) 
103.  (XI,  201.)  32. 

Sicnloruin  vocabula  21. 

Siliorum  plebiscit.  246. 

Sinnius  Capito  138.  162. 
165.  166.  170.  177.  230. 
261  bis.  282.  289.  309. 
322.  325.  326.  334.  339. 
340.  352.  364.  372. 


Con».  Sisenna  123.  histor. 

1.  IV.  333. 
Strabo  tentat.  5.  (vid.p.  230.) 
Suetonius  XXXIV.  1.  Tran- 

qnillus    382. 
Sulpicius    in  orat.    153. 
Ser.  Sulpicius  Rufus  174. 

182?  210?  321.  322.  376. 

T. 

Tarquitius     274. 

Terentius    8.  11.  60.  299. 
407. 

Adelpbis  (1,2,54.)  229. 
(Ili,  3,  5.)  96.  Andria 
(I,  1,58.)  297.  (1,3,  1.) 
340.  Heautontimo  ru- 
meno (IV,  5,  16.)  330. 
(Hecyra  prol.  II,  1.)  182. 
Pbormionc  (I,  2,  60.) 
330.  (4,  13.)  226.  (II,  3, 
16.)  285.  (V,  7,  10.)  372. 

Titinnius  58.  123.  139. 
193.  197.  210.  215.  301. 
302.  360  bis.  364.  370. 
(Gemina)  220.  Barbata 
301.  364.  in  Prilla  333. 
Fabula  Quinto  189. 
Fullonia  310.  Soriana 
(Setina)  142.  182.  270. 

Titius    205.  289. 

Turpilius    in  Demetrio 
162.  351. 

Tusci     28. 

U. 
Umbroram     monimenta      21. 
86.  100.    cf.  313. 


V. 

Valerius  Valen tinns  363. 

Valgius     297. 

M.  Varrò  48.  83.  189.  269. 
270  bis.  310.  325.  343. 
351  bis.  355.  372.  restitut. 
21. 

De  Lingua  Latina  (V,  25.) 
217.  (V,  75.)  97.  (V,  95.) 
203.  (V,  147.)  48.  (V,  182.) 
98.  (VI,  64.)  25.  (VI,  76.) 
296.  (VI,  81.)  53.  (VII,  27.) 
68.  (VII,  47.)  21.  de  tem- 
pore eorum  librorum  XXIX 
sq.  Emendationum  Varro- 
nianarum  mantisa  XLIV. 
De  Vita  Pop.  Rom.  285. 
ap.  Non.  r.  fornum  emend. 
39. 

In     Antiquitat.      274. 
1.  I.   158. 

Quaestt.  Epistol.  1.1. 
142.     1.  V.  339. 
Rerum    buman.    1.  VI. 
246.    249.      1.    VII.    347. 
1.  Vili.    348. 
de  re    rust.   émend.   I,   29. 
238.     II,  5.  102. 
Rer.    rustie.    I.    et    III. 
380. 
in   Europa     381. 

Ver  ani  us     158   bis.     203. 
205.  250  bis.    253.  348. 
in    eo    qui    est    auspi- 
cior.  de    comit.    289. 

Vcrrii    opera    XII  sqq. 

Verri  us   35.  110.  142.  153, 


154.  157.  158.  161.  166. 
169.  170.  177  bis.  178. 
181.  198.  202.  209  bis. 
213.  214.  218.  234.  238. 
246.  249  bis.  253.  261. 
262.  269.  270.  274  bis. 
277.  281  ter.  282.  285. 
289  bis.  293  bis.  294  ter. 
298.  301  bis.  309.  313. 
314.  318.  325.  329  saep. 
330.  339.  340  ter.  347  bis. 
351  ter.  352.  355  bis.  356 
bis.  359  bis.  360.  363. 
364.  376. 
1.  V.  326. 
Virgilius  382.  (Ecl.  IV, 
49.)  309.  (V,  88.)  249. 
(V,  89.)  210.  (VI,  13.)  215. 
(VII,  42  et  46.)  380.  (IX.) 
23. 

Geòrgie.  (1.  II,  242.)  306. 
(IV,  10.)  206. 
Aen.  (I,  437.)  165.  (Ili, 
85.)  356.  (Ili,  241.  367.) 
201.  (IV,  295.)  86.  (VI, 
404.  671.)  83.  (VII,  282.) 
68.  (VIII,  470.)  301.  (Vili, 
641.)  84. 


Ygi 


182. 


'.  n  i    l   I  i\  <.  1  l:  ,      TTI'IS    Ell'UESSIT    OrriCIMA     DIETEtUCUIAMA. 


1 


Printed  in  Gernuuif 


i 


mM 


LIBRARY  OF  CONGRESS 


0000^03^75 


-.S